Multidisciplinaire behandeling

Publicatiedatum: 09-07-2026

Beoordeeld op geldigheid: 09-07-2026

Uitgangsvraag

Wanneer is multidisciplinaire behandeling aangewezen bij patiënten met een somatisch-symptoomstoornis of functioneel-neurologisch-symptoomstoornis, en hoe kan deze behandeling het beste worden vormgegeven?

Aanbeveling

Overweeg multidisciplinaire behandeling aan te bieden aan patiënten met een somatisch-symptoomstoornis of functioneel-neurologisch-symptoomstoornis, wanneer monodisciplinaire behandeling onvoldoende effect heeft.

Overweeg directe verwijzing naar multidisciplinaire behandeling bij patiënten met (complexe) somatische en/of psychische comorbiditeit of meervoudige biopsychosociale beïnvloedende factoren, waarbij een geïntegreerde aanpak wenselijk is.

Neem in een multidisciplinaire behandeling ten minste op: educatie en een gedeelde behandelvisie, een psychologische component en een fysieke (lichaamsgerichte) component. Voeg bij voorkeur de mogelijkheid van medische, verpleegkundige en maatschappelijke interventies toe om integrale biopsychosociale zorg te bevorderen.

Bepaal de intensiteit, duur en vorm (1^ste, 2^de of 3^de lijn, poliklinisch, deeltijd of klinisch; vast programma of gepersonaliseerde behandeling) van een multidisciplinaire behandeling op basis van professionele inschatting en gezamenlijke besluitvorming, rekening houdend met patiënt- en contextfactoren zoals belastbaarheid, groepsgeschiktheid, beïnvloedende biopsychosociale factoren en de regionale beschikbaarheid.

Overweeg verwijzing naar multidisciplinaire behandeling in de hoogspecialistische (derdelijns) ggz voor patiënten met zeer ernstige of complexe problematiek. Gebruik de Transdiagnostische Decision Tool als hulpmiddel bij het vaststellen of behandeling in een derdelijns centrum aangewezen is.

Evalueer regelmatig samen met de patiënt (en diens naasten) en het multidisciplinaire team of de behandeling effectief is in relatie tot de geformuleerde doelen.

Maak een terugvalpreventieplan, overweeg nazorg afspraken en zorg voor een overdracht naar de huisarts of (vervolg)behandeling na het afronden van de multidisciplinaire behandeling.

Overweeg het raadplegen van de handreiking hardnekkige aanhoudende lichamelijke klachten voor patiënten met een zeer ernstige somatisch-symptoomstoornis of functioneel-neurologisch-symptoomstoornis bij wie multidisciplinaire behandeling in de derdelijn niet effectief of haalbaar is.

Overwegingen

Voor- en nadelen van de interventie

In de literatuur is gekeken naar systematische reviews en RCTs die multidisciplinaire behandeling bij de somatisch-symptoomstoornis en de functioneel-neurologisch-symptoomstoornis onderzochten. De beschikbare wetenschappelijke onderbouwing is beperkt. Slechts één gerandomiseerde gecontroleerde studie (Macías-García, 2024) kon worden geïncludeerd, uitgevoerd bij patiënten met een functioneel-neurologisch-symptoomstoornis met motorische symptomen. In deze studie werd een multidisciplinaire behandeling - bestaande uit cognitieve gedragstherapie (CGT) in een groep en gespecialiseerde fysiotherapie - bij patiënten met een functioneel-neurologisch-symptoomstoornis in de interventiegroep vergeleken met een controlegroep die steunende psychotherapie in een groep ontving. De studie liet een klinisch relevante afname zien van motorische symptoomernst en een verbetering van fysieke kwaliteit van leven in de interventiegroep, maar geen eenduidig effect op psychologische symptomen of mentale kwaliteit van leven. In deze studie bestond de multidisciplinaire behandeling uit vier CGT-sessies in een groep en 12 sessies fysiotherapie. In de Nederlandse praktijk bevatten multidisciplinaire behandelingen doorgaans meer componenten en zijn deze van langere duur.

Er zijn ook observationele effectstudies van multidisciplinaire behandeling met voor- en nametingen, die strikt genomen niet aan de PICO voldeden en daarom niet zijn uitgewerkt in de literatuursamenvatting, maar wel specifiek gaan over patiënten met een somatisch-symptoomstoornis of functioneel-neurologisch-symptoomstoornis. Omdat ze inhoudelijk meer passend zijn om de uitgangsvraag te beantwoorden dan bovengenoemde studie (Macías-Garcia, 2024), staan ze kort beschreven in tabel 2.

Observationele studies naar multidisciplinaire behandeling bij functioneel-neurologisch-symptoomstoornis in gespecialiseerde settings laten consequent verbeteringen zien in fysieke, psychische en functionele uitkomsten. Patiënten rapporteerden na multidisciplinaire behandeling - waarin altijd minstens een psychologische component en een fysieke component onderdeel waren - een toename van mobiliteit, zelfredzaamheid, kwaliteit van leven en sociaal functioneren, en een afname van angst en depressieve symptomen. De effecten bleven doorgaans behouden tot enkele maanden of een jaar na afloop van de behandeling (Jordbru, 2014; Petrochilos, 2020; Palmer, 2023; Guy, 2024; Saunders, 2024).

In een groot Nederlands cohortonderzoek bij 4453 patiënten met een somatisch-symptoomstoornis, voornamelijk met pijn, liet een multidisciplinaire behandeling bestaande uit educatie, cognitief-gedragsmatige en lichaamsgerichte interventies, aangevuld met medische en sociaal-maatschappelijke componenten, significante verbeteringen zien in lichamelijke en psychologische symptomen en kwaliteit van leven. Deze effecten bleven behouden tijdens de terugvalpreventiefase (Wijnen, 2023).

Tabel 2: Overzicht studies niet geïncludeerd in literatuursamenvatting

Auteur, jaar	Studie design	Populatie	Interventie	Uitkomstmaten	Belangrijkste resultaten
Palmer, 2023	Prospectieve cohortstudie	13 patiënten met FNS met motorische symptomen; gemiddelde leeftijd 42 jaar; 64% vrouw	Multidisciplinaire poliklinische behandeling met neuroloog, fysiotherapeut, psycholoog en soms psychiater	Primaire uitkomstmaat: Kwaliteit van leven gemeten met de Short Form-36 (SF-36) Secundaire uitkomstmaten: Work and Social Adjustment Scale (WSAS) – sociale en werkgerelateerde participatie; Patient Global Impression of Change (PGI-C) – zelfgerapporteerde symptoomverandering; Zelfbeoordeling van: -Begrip van FNS -Mate van instemming met diagnose FNS; Verandering in werkstatus.	Verbetering in kwaliteit van leven (SF-36), sociale participatie (WSAS), werkstatus en begrip van FNS.
Wijnen, 2023	Prospectieve observationele cohortstudie	4453 patiënten met somatisch-symptoomstoornis met overwegend spinale pijn; gemiddelde leeftijd 49.5 jaar; 61% vrouw	Interdisciplinair multimodaal zorgprogramma van 20 weken plus 12 maanden terugvalpreventie	Primaire uitkomstmaat: Health-Related Quality of Life (HRQoL) via RAND-36 (variant van SF-36) Secundaire uitkomstmaten: Brief Symptom Inventory (BSI) – psychologische en lichamelijke klachten; Subschalen van RAND-36 (zoals pijn, vitaliteit, sociale functie); Global Severity Index (GSI) – algemene ernst van klachten.	Klinisch relevante verbetering in kwaliteit van leven (RAND-36), psychologische en lichamelijke symptomen (BSI).
Guy, 2024	Retrospectieve cohortstudie	45 patiënten met FNS; gemiddelde leeftijd 44.7 jaar; 84% vrouw	8-weekse multidisciplinaire poliklinische behandeling met fysiotherapie, CGT, psycho-educatie en zelfmanagement	BAI (angst); BDI-II (depressie); WSAS (functionele beperkingen); 10MWT, TUG, BBS (mobiliteit en balans).	Significante verbetering in angst, depressie, functionele beperkingen en mobiliteit; effecten bleven behouden bij 3 maanden follow-up.
Petrochilos, 2020	Prospectieve cohortstudie	78 patiënten met FNS; gemiddelde leeftijd 42.6 jaar; 77% vrouw	5-weekse poliklinische MDT-behandeling met neuropsychiatrie, CGT, fysiotherapie, ergotherapie, educatie en familiegesprekken	PHQ-15, PHQ-9, GAD-7, SPIN, Rosenberg (psychopathologie); WSAS, HONOS (functioneren); COPM (functionele prestaties); EQ-5D-5L, CGI (gezondheid en verbetering).	Significante verbetering in somatische klachten, depressie, angst, functioneren en gezondheid; effecten bleven behouden bij 6 maanden follow-up.
Saunders, 2024	Retrospectieve cohortstudie	52 patiënten met ernstige FNS; gemiddelde leeftijd 40 jaar; 65% vrouw	Multidisciplinaire klinische opname met fysiotherapie, psychologie, ergotherapie, medicatie-afbouw en psycho-educatie	CGI-I (primaire uitkomst); BDI-II, STAI, EQ-5D-5L, EQ-VAS, CDS, IPQ-R, FMS (secundair).	86% van de patiënten verbeterde klinisch; significante verbetering in mobiliteit, depressie, kwaliteit van leven en medicatiegebruik.
Jordbru, 2014	Gerandomiseerde gecontroleerde cross-over studie	60 patiënten met een psychogene loopstoornis; gemiddelde leeftijd 37.6 jaar; 80% vrouw	3 weken klinische multidisciplinaire revalidatie met aangepaste fysieke activiteit binnen cognitief-gedragsmatig kader Wachtlijst controle (4 weken)	Functional Independence Measure (FIM); Functional Mobility Scale (FMS); SF-12 (kwaliteit van leven).	Het multidisciplinair revalidatieprogramma leidde bij patiënten met psychogene loopstoornissen tot verbeteringen in mobiliteit en zelfredzaamheid (FIM +8,4; FMS +6,9). De vooruitgang bleef behouden bij één maand en één jaar follow-up.
McCormack, 2013	Retrospectieve vergelijkende cohortstudie	33 patiënten met ernstige motorische FNS (gemiddelde leeftijd 40.8 jaar; 78.8% vrouw	Multidisciplinaire klinische behandeling (neuropsychiater, psycholoog, fysio-, ergotherapie; vaak met CGT) Geen externe controlegroep; vergelijking met hersenletselcohort (achtergrondkenmerken)	Mobiliteit; ADL (activities of daily living); Modified Rankin Scale (MRS).	Na multidisciplinaire klinische behandeling verbeterde 73% van de patiënten in mobiliteit en 88% in dagelijkse activiteiten; de gemiddelde MRS-score daalde van 3,64 naar 2,82. Geen enkele patiënt ging achteruit.
Afkortingen: CGT = cognitieve gedragstherapie; FNS = functioneel-neurologisch-symptoomstoornis; MDT = multidisciplinair team.

In patiëntpopulaties die grotendeels overeen komen met patiënten met een somatisch-symptoomstoornis, zoals patiënten met somatoforme stoornissen, werd in observationele cohortstudies eveneens een consistent patroon van verbetering gevonden. In Nederland rapporteerden 183 patiënten met ernstige somatoforme stoornissen na multidisciplinaire behandeling verbeteringen in klachten en functioneren na een multidisciplinaire behandeling met zowel fysieke (lichaamsgerichte), psychologische als verpleegkundige componenten (Houtveen, 2015). Er werden grote interindividuele verschillen in effect gezien.

In een grote Duitse multicenterstudie onder 2094 patiënten met uiteenlopende psychische aandoeningen, waaronder somatoforme stoornissen (ICD-10, 42,8%), werd een significante verbetering gevonden na multidisciplinaire psychosomatische behandeling (Doering, 2023). De onderzochte populatie bestond grotendeels uit patiënten met hoge complexiteit, gekenmerkt door somatische en psychische comorbiditeit en aanzienlijke beperkingen in sociaal en beroepsmatig functioneren. De behandeling was biopsychosociaal van opzet, met educatieve, medische, psychodynamische, gedragstherapeutische en systeemtherapeutische componenten, aangevuld met traumagerichte, creatieve, lichaamsgerichte, op mindfulness gebaseerde en sociaal-maatschappelijke interventies. Er werden grote pre-post-effectgroottes gevonden (d=0,78–3,61), en de verbeteringen bleven grotendeels behouden na twaalf maanden follow-up (Kessler, 2025).

Ook in systematische reviews en meta-analyses naar patiëntpopulaties met specifieke klachten of syndromen (zoals fibromyalgie of chronische bekkenpijn), bij wie naar schatting ongeveer een derde tot de helft aan de criteria voor een somatisch-symptoomstoornis voldoen (Löwe, 2022), blijkt dat multidisciplinaire behandelingen effectiever zijn dan monodisciplinaire behandelingen (zie bijvoorbeeld: Kundakci, 2022; McReynolds, 2025). Er zijn geen aanwijzingen dat een specifieke behandelrationale of -focus - bijvoorbeeld op ontspanning en acceptatie of juist meer cognitief-gedragstherapeutisch - uitmaakt voor het effect (Lewis, 2021).

De werkgroep merkt op dat binnen de multidisciplinaire chronische pijnrevalidatie waarschijnlijk het merendeel van de patiënten voldoet aan de diagnostische criteria voor een somatisch-symptoomstoornis. De organisatieprincipes van multidisciplinaire behandeling in de ggz komen grotendeels overeen met die van de chronische pijnrevalidatie en er is duidelijke overlap is in behandelcomponenten en betrokken disciplines. De ggz richt zich meer op patiënten met psychiatrische comorbiditeit en op de behandeling van psychologische factoren binnen het biopsychosociale continuüm, terwijl de revalidatie zich doorgaans meer richt op het verbeteren van fysiek functioneren en maatschappelijke participatie. De werkgroep acht de bewezen effectiviteit, organisatieprincipes en aanbevelingen uit de multidisciplinaire richtlijn Chronische pijnrevalidatie (2024) waardevol voor deze module, met name het belang van een gezamenlijke visie binnen het multidisciplinaire team, regelmatige evaluatie van behandelresultaten tijdens en na afloop van de behandeling en het opstellen van een terugvalpreventieplan.

Het is vaak niet duidelijk wat het relatieve belang of de effectiviteit is van de verschillende therapiecomponenten binnen een multidisciplinaire behandeling. De gebruikte elementen kunnen variëren van educatie, cognitieve gedragstherapie, traumagerichte behandeling, psychodynamische therapie, systeemtherapie, vaktherapie, fysiotherapie, ergotherapie, lotgenotencontact en ontspanningstherapie tot farmacotherapeutische, verpleegkundige en sociaal-maatschappelijke componenten. Evenmin is bekend wat de optimale intensiteit (poliklinisch, deeltijd of klinisch) of duur van een dergelijke behandeling is, en of een vaststaand behandelprogramma kosteneffectiever is dan een gepersonaliseerde benadering, waarbij interventies zijn afgestemd op individuele klacht beïnvloedende factoren.

Vanwege de grote heterogeniteit van patiënten - in ernst, duur van de klachten, comorbiditeit en beïnvloedende biopsychosociale factoren - is het waarschijnlijk niet mogelijk één optimale samenstelling of intensiteit van multidisciplinaire behandeling vast te stellen. Daarnaast spelen praktische omstandigheden, zoals belastbaarheid, reisafstand en geschiktheid voor groepsbehandeling, een belangrijke rol. Dit benadrukt het belang van maatwerk en gezamenlijke besluitvorming in de praktijk.

De beschikbare evidentie laat zien dat eerstelijns of monodisciplinaire behandeling bij een deel van de patiënten effectief is (zie bijvoorbeeld module Psychologische behandeling, module Psychologische en paramedische behandeling bij FNS en module Samenwerking). De meerwaarde van multidisciplinaire behandeling in een geïntegreerd team ligt vermoedelijk vooral bij patiënten met hogere complexiteit of comorbiditeit. De werkgroep sluit zich aan bij internationale experts die adviseren om behandeling in principe volgens het stepped care-principe op te bouwen, afgestemd op de individuele biopsychosociale beïnvloedende factoren, en met actieve betrokkenheid van de patiënt bij behandelkeuzes.

Tegelijk kan in specifieke situaties matched care aangewezen zijn - dat wil zeggen: direct starten met een multidisciplinaire behandeling zonder voorafgaande lichtere stappen. Dit geldt met name bij factoren die samenhangen met een slechtere prognose, zoals lange klachtenduur en hoge ernst, een laag niveau van fysiek, emotioneel of sociaal functioneren, psychiatrische en somatische comorbiditeit, of een voorgeschiedenis van vroegkinderlijk trauma (Henningsen, 2018; Finkelstein, 2023; Löwe, 2024).

Voor het bepalen of een patiënt in aanmerking komt voor hoogspecialistische ggz (derdelijnszorg) is in Nederland de Transdiagnostische Decision Tool ontwikkeld. Deze tool omvat zes domeinen: (1) ernst van de somatisch-symptoomstoornis of functioneel-neurologisch-symptoomstoornis, (2) psychiatrische comorbiditeit die interfereert met de behandeling, (3) somatische comorbiditeit die interfereert met de behandeling, (4) sociaal-maatschappelijk disfunctioneren, (5) ernstige of langdurige psychotraumatisering of verwaarlozing in jeugd (6) eerdere niet-effectieve behandeling in de specialistische ggz. Een totaalscore van ≥ 3 wijst op een indicatie voor hoogspecialistische zorg (Van Krugten, 2020).

Daarnaast biedt de door het landelijk Netwerk Aanhoudende Lichamelijke Klachten (NALK) ontwikkelde handreiking Hardnekkige Aanhoudende Lichamelijke Klachten praktische ondersteuning aan zorgverleners wanneer bestaande richtlijnen onvoldoende houvast bieden voor patiënten met zeer ernstige en therapieresistente somatisch-symptoomstoornis of functioneel-neurologisch-symptoomstoornis. Dit kan het geval zijn wanneer klachten zich uitbreiden ondanks (hooggespecialiseerde) behandeling, verandering in functioneren uitblijft of behandeling überhaupt niet van de grond komt. De handreiking helpt bij het herkennen en heroverwegen van diagnostiek, het vormgeven van beleid en het organiseren van zorg, en beschrijft vervolgstappen, zoals de mogelijkheid tot consultatie.

Samenvattend, gezien het beperkte aantal gecontroleerde studies en het consistente beeld van positieve uitkomsten in observationele studies, acht de werkgroep het aannemelijk dat multidisciplinaire behandeling een effectieve behandelvorm is bij patiënten met een ernstige of langdurige somatisch-symptoomstoornis of functioneel-neurologisch-symptoomstoornis, met name wanneer monodisciplinaire behandeling onvoldoende resultaat heeft opgeleverd of als er sprake is van psychiatrische of somatische comorbiditeit, vroegkinderlijk trauma en een laag functioneringsniveau. Deze observationele studies tonen aan dat multidisciplinaire behandelingen binnen één vast team in uiteenlopende settings (klinisch, deeltijd, poliklinisch) gepaard gaan met relevante verbeteringen in fysieke en psychische klachten, functioneren en kwaliteit van leven. De bewijskracht blijft echter beperkt door het ontbreken van gecontroleerde vergelijkingen, mogelijke selectiebias en het ontbreken van lange termijn-follow-up. Toch sluiten deze resultaten goed aan bij de positieve klinische ervaringen in de gespecialiseerde ggz- en multidisciplinaire revalidatie in Nederland, waar dergelijke geïntegreerde multidisciplinaire behandelingen de standaard vormen bij ernstige somatisch-symptoomstoornissen en functioneel-neurologisch-symptoomstoornissen.

Kwaliteit van bewijs

De overall kwaliteit van bewijs is laag. Dit betekent dat we onzeker zijn over het gevonden geschatte effect van de cruciale uitkomstmaten.

Er is afgewaardeerd vanwege

Risk of Bias: methodologische beperkingen (geen blindering).
Imprecisie: de betrouwbaarheidsintervallen kruisten één van de grenzen van klinische relevantie of de optimale steekproefgrootte werd niet bereikt.

Waarden en voorkeuren van patiënten (en evt. hun naasten/verzorgers)

Uit klinische ervaring en beschikbare kwalitatieve studies blijkt dat patiënten met een somatisch-symptoomstoornis en functioneel-neurologisch-symptoomstoornis vaak de voorkeur geven aan een geïntegreerde aanpak waarin somatische, psychologische en sociale aspecten gezamenlijk worden behandeld. Factoren die patiënten met aanhoudende lichamelijke klachten in een multidisciplinaire behandeling als positief ervaren zijn: één vast team met een gezamenlijke visie, zich gehoord en gezien voelen, samenwerking tussen disciplines en een focus op herstel (Lewis, 2025; Bystad, 2025). Ongewenste aspecten betreffen dat de vorm van de geboden multidisciplinaire behandeling niet aansluit, bijvoorbeeld als er veel in groepsvorm behandeld wordt. Ook kunnen te veel behandelcomponenten naast elkaar als een te hoge belasting ervaren worden. Patiënten geven aan na een multidisciplinaire behandeling soms in een gat te vallen (Lewis, 2025). Daarom dient aandacht besteed te worden aan een terugvalpreventieplan, eventueel nazorg afspraken en overdracht naar huisarts of andere behandeling.

Kosten (middelenbeslag)

Er zijn geen directe kosten-effectiviteitsstudies beschikbaar voor multidisciplinaire behandeling bij de somatisch-symptoomstoornis of de functioneel-neurologisch-symptoomstoornis. Enkele Duitse en Nederlandse studies naar patiënten met somatoforme stoornissen laten wel zien dat multidisciplinaire behandeling gepaard gaat met klinische verbetering en een afname van zorggebruik en maatschappelijke kosten (Hiller, 2004; Wunner, 2013; Houtveen, 2015). Formele kosteneffectiviteitsanalyses met ICER-berekeningen zijn echter schaars. De werkgroep concludeert dat de economische evidentie beperkt is, maar dat beschikbare gegevens geen aanwijzingen geven voor hogere totale zorgkosten bij multidisciplinaire behandeling, en mogelijk juist wijzen op kostenbesparing bij complexe patiënten door verminderd zorggebruik en werkverzuim.

In de Nederlandse praktijk (voornamelijk binnen de specialistische ggz, hoogspecialistische ggz en revalidatiecentra) zijn multidisciplinaire behandelprogramma’s al ingebed binnen de bestaande bekostigingsstructuren. De zorg die wordt geboden in hoogspecialistische ggz centra, waarvoor duidelijke indicatiecriteria bestaan, betreft schaarse en hoogcomplexe expertise waarvan de continuïteit maatschappelijk van belang is. Hoewel deze zorg formeel niet onder de door de NZa gedefinieerde categorie ‘cruciale zorg’ valt (zoals spoedeisende zorg), wordt zij in beleid en praktijk wel als zodanig beschouwd vanwege het ontbreken van reële alternatieven voor deze patiëntengroep. De werkgroep verwacht dat de hogere initiële kosten van multidisciplinaire behandeling opwegen tegen de verwachte besparingen in vervolgzorg en maatschappelijke kosten.

Gelijkheid

Multidisciplinaire behandeling wordt voornamelijk aangeboden in gespecialiseerde teams of centra, wat regionale ongelijkheid in toegankelijkheid kan veroorzaken, omdat deze niet overal in Nederland beschikbaar zijn (Tak, 2023). Het verschilt per zorgverzekeraar of en onder welke voorwaarden reiskosten vergoed worden. De werkgroep adviseert dat zorgverzekeraars en instellingen de toegankelijkheid van multidisciplinaire behandeling borgen, ongeacht woonplaats of financiële situatie.

Tevens is multidisciplinaire behandeling - met name als deze alleen in groepen wordt geboden - voor mensen die de Nederlandse taal niet goed beheersen of een lage informatieverwerkingssnelheid hebben - vaak niet haalbaar. Volwassenen met een migratieachtergrond hebben slechtere uitkomsten bij multidisciplinaire behandeling van aanhoudende pijn en andere aanhoudende lichamelijke klachten, waardoor behandelingen cultuursensitief aangepast zouden moeten worden qua communicatie en non-verbale, ervaringsgerichte behandelcomponenten vaak beter aansluiten (Twillert, 2024; Mojdehi, 2025).

Aanvaardbaarheid, haalbaarheid en implementatie

De interventie wordt als ethisch aanvaardbaar beschouwd. Multidisciplinaire behandeling sluit aan bij het biopsychosociaal model en biedt patiënten een samenhangend perspectief op herstel of vermindering klachten en/of verbetering functioneren. Tevens worden een gezamenlijke visie, elkaar kennen en laagdrempelige communicatie als de belangrijkste aspecten beschouwd in interdisciplinaire samenwerking in de zorg (Mamo, 2024), wat bij multidisciplinaire zorg binnen één vast team geborgd is.

Er zijn geen specifieke duurzaamheidsaspecten geïdentificeerd, maar de nadruk op herstel of zelfmanagement kan indirect bijdragen aan minder langdurig zorggebruik en dus lagere milieubelasting.

Multidisciplinaire behandeling voor somatisch-symptoomstoornis en functioneel-neurologisch-symptoomstoornis is in Nederland standaardzorg in de specialistische ggz en hoogspecialistische ggz en in de medisch-specialistische revalidatie. De haalbaarheid voor deze setting is daarmee hoog. Belemmeringen zijn vooral organisatorisch (wachttijden) en het ontbreken van beschikbaarheid in elke regio. Bevorderend zijn de bestaande infrastructuur en de positieve houding van patiënten en verwijzers ten opzichte van geïntegreerde, multidisciplinaire zorg.

In andere settingen wordt de haalbaarheid van multidisciplinaire behandeling voor somatisch-symptoomstoornis en functioneel-neurologisch-symptoomstoornis gehinderd door de dualistische indeling van de gezondheidszorg in somatische en geestelijke gezondheidszorg met verschillen in de financiering van de zorg. Multidisciplinaire overleggen worden hierin ook niet vergoed. Een financiering die de samenwerking tussen disciplines in deze settings ondersteund zou tot een betere infrastructuur leiden waarin patiënten en hun naasten dichtbij huis behandeld kunnen worden als minder specialistische zorg nodig is of begeleiding kunnen bieden bij de terugkeer naar huis na een (hoog)specialistische behandeling.

Vanwege de beperkte beschikbaarheid van specialistische multidisciplinaire behandelingen in revalidatie en ggz is het van belang dat ook andere vormen van multidisciplinaire zorg behouden en gestimuleerd worden. In meerdere ziekenhuizen wordt integrale zorg voor patiënten met somatisch-symptoomstoornis en functioneel-neurologisch-symptoomstoornis geleverd binnen samenwerkingsverbanden tussen somatische specialismen en afdelingen Medische Psychologie, die doorgaans bekostigd worden vanuit het ziekenhuisbudget. Deze teams vervullen een belangrijke functie voor patiënten die geen (hoog)specialistische multidisciplinaire behandeling behoeven. Vanwege hun inbedding binnen het ziekenhuis zijn deze voorzieningen voor sommige patiënten mogelijk ook meer acceptabel (Gol, 2020; Mamo, 2025). Ook in de eerstelijn bestaan initiatieven waarin huisartsen, fysiotherapeuten, psychologen en andere zorgverleners samenwerken rond patiënten met aanhoudende lichamelijke klachten (zie ook module Samenwerking). Dergelijke vaste interdisciplinaire samenwerkingsverbanden, bijvoorbeeld in gezondheidscentra of regionale netwerken, dragen bij aan continuïteit van zorg, vroegtijdige herkenning en het voorkomen van onnodige verwijzingen naar duurdere zorg.

Rationale van de aanbeveling: weging van argumenten voor en tegen de interventies

De werkgroep acht multidisciplinaire behandeling bij somatisch-symptoomstoornis en functioneel-neurologisch-symptoomstoornis zinvol op grond van klinische ervaring, consistentie van observationele bevindingen en theoretische plausibiliteit. Hoewel de wetenschappelijke onderbouwing op het hoogste niveau nog beperkt is, wijzen klinische praktijkervaring en observationeel onderzoek op een klinisch relevante verbetering van lichamelijke klachten, psychologische klachten, functioneren en kwaliteit van leven.

Onderbouwing

Patients with a somatic symptom disorder or a functional neurological symptom disorder may benefit from multidisciplinary treatment delivered by a cohesive team that addresses physical, psychological, and social dimensions in parallel.
However, it remains unclear which specific components of such treatment are most effective, and whether outcomes primarily depend on the combination of body-oriented and psychological therapies, on therapeutic group processes, on treatment intensity or duration, or on contextual factors such as the patient’s sense of trust and safety within a team operating from a shared biopsychosocial model.

1. Physical symptoms

Moderate GRADE

Multidisciplinary care likely results in improved physical symptoms when compared with monodisciplinary care in patients with a functional neurological symptom disorder classification.

Source: Macías-García, 2024

2. Psychological symptoms (anxiety, stress, mood)

No GRADE

No evidence was found regarding the effect of multidisciplinary care on psychological symptoms when compared with monodisciplinary care in patients with a functional neurological disorder classification.

3. Functional disability and quality of life

Low GRADE

EQ INDEX (at 3 and 5 months follow-up), EQ VAS, SF-36 PCS and SF-36 MCS (all at 3 months follow-up):

Multidisciplinary care may result in little to no difference in functional disability and quality of life when compared with monodisciplinary care in patients with a functional neurological symptom disorder classification.

EQ VAS and SF-36 PCS (both at 5 months follow-up):
Multidisciplinary care may result in increased in functional disability and quality of life when compared with monodisciplinary care in patients with a functional neurological symptom disorder classification.

Source: Macías-García, 2024

4. Patient satisfaction

No GRADE

No evidence was found regarding the effect of multidisciplinary care on patient satisfaction when compared with monodisciplinary care in patients with a functional neurological symptom disorder classification.

5. Complications

Very low GRADE

The evidence is very uncertain regarding the effect of multidisciplinary care on complications when compared with monodisciplinary care in patients with a functional neurological symptom disorder classification.

Source: Macías-García, 2024

Summary of literature

One RCT was included in the analysis of the literature. Important study characteristics and results are summarized in table 1. The assessment of the risk of bias is summarized in the risk of bias tables.

Description of studies

Macías-García (2024) conducted a RCT comparing a multidisciplinary intervention, physiotherapy plus cognitive behavioral therapy (CBT), with a control group receiving nondirective psychological support in patients diagnosed with functional movement disorders. The study was conducted in Spain at a single national referral center. Inclusion criteria included adults aged 18 years or older, confirmed diagnosis of functional movement disorder based on phenotype-specific criteria (Espay & Lang, consistent with DSM-5), ability to give informed consent, and ability to attend the intervention and follow-up sessions. Patients with any uncontrolled psychiatric disorder were excluded.

Table 1: Characteristics of the included study.

Author, year

Participants

Comparison

Follow-up

Outcome measures

Comments

Risk of bias*

Macías-García, 2024

N at baseline

Intervention: 20

Control: 20

Age (mean, SD)

Intervention: 42.3 (14.0)

Control: 44.7 (11.6)

Sex (% female)

Intervention: 80%

Control: 80%

Intervention:

Multidisciplinary treatment, consisting of:

-Cognitive Behavioral Therapy (CBT): delivered in four successive weekly 1-hour group sessions by an experienced clinical psychologist in an outpatient neurology clinic.

-Specialized Physiotherapy: patients underwent twelve individualized 1-hour ambulatory sessions, based on published consensus recommendations for physiotherapy in FMD. These sessions were delivered by a physiotherapist trained in neurophysiotherapy and FMD-specific techniques.

Control:

Nondirective Supportive Psychotherapy:
Delivered in four weekly 1-hour group sessions by the same psychologist. These sessions focused on discussing life stressors, with the therapist offering empathy but no structured therapeutic techniques.

3 months and 5 months

Physical symptoms: measured by Simplified Functional Movement Disorders Rating Scale (sFMDRS) score):
- Range: 0-54
- Higher scores indicate greater motor severity
- Assessed at baseline, 3 months, and 5 months

Functional disability and quality of life:
measured by

-EQ-5D-5L (includes EQ Index (summary score; range 0-1, with 1.0 representing full health) and EQ Visual Analog Scale (EQ VAS; range 0-100)
- SF-36 (includes Physical Component Summary (PCS) and Mental Component Summary (MCS), with higher scores representing better health)

Complications: reported as adverse events

Funding
The study and several authors reported receiving grants and nonfinancial support from various institutions during the conduct of the study, including:

Fundación Caser IV Programa de Ayudas a la Investigación Sociosanitaria
Spanish Ministry of Science and Innovation
Instituto de Salud Carlos III
Andalusian Regional Government
Virgen del Rocío University Hospital (Seville, Spain)
University of Seville (VI-PPIT-US, grant USE-18817-A)
Río Hortega Program (Instituto de Salud Carlos III)

“The funders had no role in the design and conduct of the study; collection, management, analysis, and interpretation of the data; preparation, review, or approval of the manuscript; and decision to submit the manuscript for publication.”

Some concerns (for outcome functional disability and quality of life)

Low (for outcomes physical symptoms, complications)

Abbreviations: FMD = functional movement disorder (subtype of functional neurological symptom disorder according to DSM-5)

*For further details, see risk of bias table in the appendix.

Results

1. Physical symptoms

One study (Macías-García, 2024) reported the outcome physical symptoms using the Simplified Functional Movement Disorders Rating Scale (sFMDRS). The mean difference in change scores between the intervention and control group was -7.15 points (95% CI -9.7 to -4.6 points) at 3 months follow-up, meaning that the symptom severity decreased more from baseline to 3 months in the multidisciplinary treatment group compared to the control group. This is higher than 0.5 SD at baseline (3.33), meaning that the difference between the groups is clinically relevant.

At 5 months follow-up, the mean difference in change scores between the intervention and control group was -9.41 points (95% CI -12.6 to -6.2 points), also exceeding the clinical relevance threshold.

Therefore, at both 3 months and 5 months of follow-up, the multidisciplinary treatment group showed a larger and clinically relevant reduction in symptom severity compared to the control group.

2. Psychological symptoms (anxiety, stress, mood)
No evidence was found for the outcome psychological symptoms. One study (Macías-García, 2024) reported psychological symptoms using the Beck Depression Inventory-II (BDI-II) and the Hamilton Anxiety Rating Scale (HAMA). However, only baseline data was reported. Although psychological well-being may be indirectly reflected in the SF-36 Mental Component Summary (MCS), this measure was primarily analyzed as part of the quality of life outcome and is not sufficient to draw conclusions about changes in anxiety, stress, or mood specifically. Therefore, no outcome data are available for psychological symptoms.

3. Functional disability and quality of life
One study (Macías-García, 2024) reported the outcome functional disability and quality of life using the EQ-5D-5L (consisting of the EQ Index (summary score) and EQ Visual Analog Scale (EQ VAS)) and the SF-36 (consisting of the Physical Component Summary (PCS) and Mental Component Summary (MCS)).

EQ-5D-5L

EQ Index (summary score):

At 3 months follow-up, the mean difference in change scores between the intervention and control group was 0.001 points (95% CI −0.1 to 0.1), which is below the 0.5 SD threshold at baseline (0.15), meaning the difference between the groups is not clinically relevant.
At 5 months follow-up, the mean difference in change scores between the intervention and control group was 0.08 points (95% CI 0 to 0.2), which is also below the 0.5 SD threshold at baseline (0.15), meaning the difference between the groups is not clinically relevant.

EQ Visual Analog Scale (EQ VAS):

At 3 months follow-up, the mean difference in change scores between the intervention and control group was 9.34 points (95% CI −0.6 to 19.3), which is below the 0.5 SD threshold at baseline (10.73), meaning the difference between the groups is not clinically relevant.
At 5 months follow-up, the mean difference in change scores between the intervention and control group was 13.67 points (95% CI −1.7 to 29.0), which is above the 0.5 SD threshold at baseline (10.73), meaning the difference between the groups is clinically relevant. There was a larger improvement on the EQ VAS in the multidisciplinary treatment group compared to the control group.

SF-36

Physical Component Summary (PCS):

At 3 months follow-up, the mean difference in change scores between the intervention and control group was 4.23 points (95% CI −0.9 to 9.4), which is below the 0.5 SD threshold at baseline (4.72), meaning the difference between the groups is not clinically relevant.
At 5 months follow-up, the mean difference in change scores between the intervention and control group was 5.62 points (95% CI 2.3 to 8.9), which is above the 0.5 SD threshold at baseline (4.72), meaning the difference between the groups is clinically relevant. There was a larger improvement on the PCS in the multidisciplinary treatment group compared to the control group.

Mental Component Summary (MCS):

At 3 months follow-up, the mean difference in change scores between the intervention and control group was 0.72 points (95% CI −5.5 to 7.0), which is below the 0.5 SD threshold at baseline (6.62), meaning the difference between the groups is not clinically relevant.
At 5 months follow-up, the mean difference in change scores between the intervention and control group was 0.69 points (95% CI −5.5 to 6.9), which is also below the 0.5 SD threshold at baseline (6.62), meaning the difference between the groups is not clinically relevant.

4. Patient satisfaction
No evidence was found for the outcome patient satisfaction.

5. Complications

One study (Macías-García, 2024) reported the outcome complications, which was defined as adverse events. In the multidisciplinary treatment group, two adverse events were reported (hospital admissions non-related to the functional movement disorder), compared to one in the control group (suicidal attempt), with RR = 2.00 (95% CI 0.20 to 20.24).

Level of evidence of the literature

1. Physical symptoms

The level of evidence regarding the outcome measure physical symptoms was downgraded due to imprecision (optimal information size was not met) to moderate GRADE.

2. Psychological symptoms (anxiety, stress, mood)

The level of evidence regarding the outcome measure psychological symptoms could not be assessed (no evidence was found).

3. Functional disability and quality of life

The level of evidence regarding the outcome measure functional disability and quality of life for all measurement tools was downgraded by two levels because of study limitations (risk of bias) and imprecision (optimal information size was not met and/or the confidence interval crossed one border of clinical relevance) to low GRADE.

4. Patient satisfaction

The level of evidence regarding the outcome measure patient satisfaction could not be assessed (no evidence was found).

5. Complications

The level of evidence regarding the outcome measure complications was downgraded by three levels because of imprecision (very wide confidence interval and very few events) to very low GRADE.

A systematic review of the literature was performed to answer the following question:

What is the effect of multidisciplinary treatment when compared with monodisciplinary treatment for patients with a somatic symptom disorder or functional neurological disorder, and how can this treatment best be organized?

P:	Patients with a somatic symptom disorder (DSM-5) classification, a classification in the somatoform disorders section (DSM-IV) (except for hypochondriasis and body dysmorphic disorder), a diagnosis of functional neurological symptom disorder (DSM-5) or conversion disorder (DSM-IV)
I:	Multidisciplinary care
C:	Monodisciplinary care, usual care or waiting list
O:	Physical symptoms, psychological symptoms (anxiety, stress, mood), functional disability and quality of life, patient satisfaction, complications

Relevant outcome measures

The guideline development group considered physical symptoms, psychological symptoms, and functional disability and quality of life as critical outcome measures for decision making, and patient satisfaction and complications as important outcome measures for decision making.

A priori, the working group did not define any outcome measures but used the definitions used in the studies.

For all outcome measures, the working group defined a 25% difference for dichotomous outcomes (0.8 ≤ RR ≥ 1.25) and 0.5 SD for continuous outcomes as a minimal clinically (patient) important difference. If studies use different instruments to assess the same outcome measure, the standardized mean difference (SMD) is calculated. For SMDs, results were clinically relevant if they were smaller than -0.5 or larger than 0.5.

Search and select (Methods)

The databases Medline (via OVID), PsycINFO (via OVID), and Embase (via Embase.com) were searched with relevant search terms until 10 June 2024 for systematic reviews and randomized controlled trials (RCTs). The detailed search strategy is available upon request. The systematic literature search resulted in 509 hits.

An update of the search was performed on 13 January 2025, which in addition to new systematic reviews and RCTs, also included observational and other studies published since 2015. This update resulted in an additional 876 hits.

Studies were selected based on the following criteria:

Studies according to the PICO
Full-text English language publication.

In total, 29 studies were initially selected based on title and abstract screening. After reading the full text, 28 studies were excluded (see the table with reasons for exclusion under the tab Methods), and one study was included.

Bystad M, Solhaug I, Granheim IPH, Wynn R. Patients' Experiences with an Interdisciplinary Team Assessment of Chronic Pain: A Qualitative Interview Study. J Multidiscip Healthc. 2025 Aug 20;18:5103-5111. doi: 10.2147/JMDH.S526302. PMID: 40862268; PMCID: PMC12375322.
Doering S, Herpertz S, Pape M, Hofmann T, Rose M, Imbierowicz K, Geiser F, Bierling AL, Weidner K, Rademacher J, Michalek S, Morawa E, Erim Y, Teigelack P, Teufel M, Hartmann A, Lahmann C, Peters EMJ, Kruse J, von Boetticher D, Herrmann-Lingen C, Nöhre M, de Zwaan M, Dinger U, Friederich HC, Niecke A, Albus C, Zwerenz R, Beutel M, Sattel HC, Henningsen P, Stein B, Waller C, Hake K, Spitzer C, Stengel A, Zipfel S, Weimer K, Gündel H, Kessler H. The multicenter effectiveness study of inpatient and day hospital treatment in departments of psychosomatic medicine and psychotherapy in Germany. Front Psychiatry. 2023 Aug 7;14:1155582. doi: 10.3389/fpsyt.2023.1155582. PMID: 37608994; PMCID: PMC10440687.
Finkelstein SA, Carson A, Edwards MJ, Kozlowska K, Lidstone SC, Perez DL, Polich G, Stone J, Aybek S. Setting up Functional Neurological Disorder Treatment Services: Questions and Answers. Neurol Clin. 2023 Nov;41(4):729-743. doi: 10.1016/j.ncl.2023.04.002. Epub 2023 Jul 18. PMID: 37775201.
Gol JM, Rosmalen JGM, Gans ROB, Voshaar RCO. The importance of contextual aspects in the care for patients with functional somatic symptoms. Med Hypotheses. 2020 Sep;142:109731. doi: 10.1016/j.mehy.2020.109731. Epub 2020 Apr 11. PMID: 32335457.
Guy L, Caceres GA, Jackson T, Gorman S, Wilson J, Hsieh Y, Petty D, Harrison S, Pick S. Routine outcomes and evaluation of an 8-week outpatient multidisciplinary rehabilitative therapy program for functional neurological disorder. J Neurol. 2024 Apr;271(4):1873-1884. doi: 10.1007/s00415-023-12111-4. Epub 2023 Dec 13. PMID: 38091087; PMCID: PMC10973040.
Heimann P, Herpertz-Dahlmann B, Buning J, Wagner N, Stollbrink-Peschgens C, Dempfle A, von Polier GG. Somatic symptom and related disorders in children and adolescents: evaluation of a naturalistic inpatient multidisciplinary treatment. Child Adolesc Psychiatry Ment Health. 2018 Jun 28;12:34. doi: 10.1186/s13034-018-0239-y. Erratum in: Child Adolesc Psychiatry Ment Health. 2018 Nov 1;12:47. doi: 10.1186/s13034-018-0253-0. PMID: 29988308; PMCID: PMC6022439.
Hiller W, Kroymann R, Leibbrand R, Cebulla M, Korn HJ, Rief W, Fichter MM. Wirksamkeit und Kosten-Nutzen-Effekte der stationären Therapie somatoformer Störungen [Effects and cost-effectiveness analysis of inpatient treatment for somatoform disorders]. Fortschr Neurol Psychiatr. 2004 Mar;72(3):136-46. German. doi: 10.1055/s-2004-818358. PMID: 14999593.
Houtveen JH, van Broeckhuysen-Kloth S, Lintmeijer LL, Bühring ME, Geenen R. Intensive multidisciplinary treatment of severe somatoform disorder: a prospective evaluation. J Nerv Ment Dis. 2015 Feb;203(2):141-8. doi: 10.1097/NMD.0000000000000250. PMID: 25594786.
Henningsen P. Management of somatic symptom disorder. Dialogues Clin Neurosci. 2018 Mar;20(1):23-31. doi: 10.31887/DCNS.2018.20.1/phenningsen. PMID: 29946208; PMCID: PMC6016049.
Jordbru AA, Smedstad LM, Klungsøyr O, Martinsen EW. Psychogenic gait disorder: a randomized controlled trial of physical rehabilitation with one-year follow-up. J Rehabil Med. 2014 Feb;46(2):181-7. doi: 10.2340/16501977-1246. PMID: 24248149.
Kessler H, Doering S, Kehyayan A, Pape M, Hofmann T, Rose M, Imbierowicz K, Geiser F, Croy I, Weidner K, Rademacher J, Michalek S, Morawa E, Erim Y, Jansen C, Teufel M, Heinzmann S, Lahmann C, Peters EMJ, Kruse J, von Boetticher D, Herrmann-Lingen C, Nöhre M, de Zwaan M, Dinger U, Friederich HC, Niecke A, Albus C, Zwerenz R, Beutel M, Roenneberg C, Henningsen P, Stein B, Waller C, Hake K, Spitzer C, Stengel A, Zipfel S, Weimer K, Gündel H, Herpertz S. Long-term effectiveness of inpatient and day hospital treatment in departments of psychosomatic medicine and psychotherapy in Germany. Front Psychiatry. 2025;16:1531504. doi: 10.3389/fpsyt.2025.1531504.
van Krugten FCW, van der Feltz-Cornelis CM, Boeschoten MA, van Broeckhuysen-Kloth SAM, van Eck van der Sluijs JF, van Ee E, van Es SM, Schoorl M, Tak LM, Brouwer WBF, Hakkaart-van Roijen L; Transdiagnostic Decision Tool Consortium. Development and psychometric evaluation of the Transdiagnostic Decision Tool: matched care for patients with a mental disorder in need of highly specialised care. BJPsych Open. 2020 Aug 25;6(5):e93. doi: 10.1192/bjo.2020.74. PMID: 38058113; PMCID: PMC7488321.
Kundakci B, Kaur J, Goh SL, Hall M, Doherty M, Zhang W, Abhishek A. Efficacy of nonpharmacological interventions for individual features of fibromyalgia: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. Pain. 2022 Aug 1;163(8):1432-1445. doi: 10.1097/j.pain.0000000000002500. Epub 2021 Sep 24. PMID: 34813518.
Lewis GN, Bean DJ. What Influences Outcomes From Inpatient Multidisciplinary Pain Management Programs?: A Systematic Review and Meta-analysis. Clin J Pain. 2021 Jul 1;37(7):504-523. doi: 10.1097/AJP.0000000000000941. PMID: 33883414.
Lewis H, Jinadu H, Kelley R, Medford N, Trigwell P, Guthrie E. Trust, belief and transitions: people's experiences of multidisciplinary inpatient treatment for persistent physical symptoms. A qualitative study. Disabil Rehabil. 2025 Jun;47(13):3342-3352. doi: 10.1080/09638288.2024.2420833. Epub 2024 Oct 26. PMID: 39460677.
Löwe B, Levenson J, Depping M, Hüsing P, Kohlmann S, Lehmann M, Shedden-Mora M, Toussaint A, Uhlenbusch N, Weigel A. Somatic symptom disorder: a scoping review on the empirical evidence of a new diagnosis. Psychol Med. 2022 Mar;52(4):632-648. doi: 10.1017/S0033291721004177. Epub 2021 Nov 15. PMID: 34776017; PMCID: PMC8961337.
Löwe B, Toussaint A, Rosmalen JGM, Huang WL, Burton C, Weigel A, Levenson JL, Henningsen P. Persistent physical symptoms: definition, genesis, and management. Lancet. 2024 Jun 15;403(10444):2649-2662. doi: 10.1016/S0140-6736(24)00623-8. PMID: 38879263.
Macías-García D, Méndez-Del Barrio M, Canal-Rivero M, Muñoz-Delgado L, Adarmes-Gómez A, Jesús S, Ojeda-Lepe E, Carrillo-García F, Palomar FJ, Gómez-Campos FJ, Martin-Rodriguez JF, Crespo-Facorro B, Ruiz-Veguilla M, Mir P. Combined Physiotherapy and Cognitive Behavioral Therapy for Functional Movement Disorders: A Randomized Clinical Trial. JAMA Neurol. 2024 Sep 1;81(9):966-976. doi: 10.1001/jamaneurol.2024.2393. PMID: 39102249; PMCID: PMC11385055.
Mamo N, Kustra-Mulder A, Hanssen DJC, Weigel A, Tak L, Olde Hartman TC, Löwe B, Rosmalen JGM. Patient experiences in multidisciplinary care for persistent somatic symptoms across four European countries: a cross-sectional comparison. BMJ Open. 2025 Mar 5;15(3):e097593. doi: 10.1136/bmjopen-2024-097593. PMID: 40044197; PMCID: PMC11883617.
Mamo N, Tak LM, van de Klundert MAW, Olde Hartman TC, Rosmalen JGM, Hanssen DJC. Quality indicators for collaborative care networks in persistent somatic symptoms and functional disorders: a modified delphi study. BMC Health Serv Res. 2024 Feb 21;24(1):225. doi: 10.1186/s12913-024-10589-w. PMID: 38383395; PMCID: PMC10882926.
McCormack R, Moriarty J, Mellers JD, Shotbolt P, Pastena R, Landes N, Goldstein L, Fleminger S, David AS. Specialist inpatient treatment for severe motor conversion disorder: a retrospective comparative study. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2014 Aug;85(8):895-900. doi: 10.1136/jnnp-2013-305716. Epub 2013 Oct 11. PMID: 24124043.
McReynolds D, Shiraz R, Tangey MA, Egerton T, Frawley H. Effectiveness of Multidisciplinary Treatment Compared to Single Discipline Treatment of Female Chronic Pelvic Pain: A Systematic Review and Meta-Analyses. BJOG. 2025 Nov;132(12):1716-1733. doi: 10.1111/1471-0528.18322. Epub 2025 Jul 31. PMID: 40741923; PMCID: PMC12501654.
Palmer DDG, Gamble M, Higgins M, Maley J, Watson E. Outcomes of an Integrated Multidisciplinary Clinic for People with Functional Neurological Disorder. Mov Disord Clin Pract. 2023 May 5;10(6):967-973. doi: 10.1002/mdc3.13757. PMID: 37332646; PMCID: PMC10272915.
Petrochilos P, Elmalem MS, Patel D, Louissaint H, Hayward K, Ranu J, Selai C. Outcomes of a 5-week individualised MDT outpatient (day-patient) treatment programme for functional neurological symptom disorder (FNSD). J Neurol. 2020 Sep;267(9):2655-2666. doi: 10.1007/s00415-020-09874-5. Epub 2020 May 14. PMID: 32410018; PMCID: PMC7419475.
Saunders C, Bawa H, Aslanyan D, Coleman F, Jinadu H, Sigala N, Medford N. Treatment outcomes in the inpatient management of severe functional neurological disorder: a retrospective cohort study. BMJ Neurol Open. 2024 Jul 2;6(2):e000675. doi: 10.1136/bmjno-2024-000675. PMID: 38979396; PMCID: PMC11227748.
Tak LM, Chrispijn M, Rosmalen JGM. Somatisch-symptoomstoornis: een grote, maar onderschatte psychiatrische stoornis. Tijdschr Psychiatr. 2023;65(9):540-541. PMID: 37947463.
van Twillert E, Hulsman MMC, Tak LM. Facilitating and hindering factors in the treatment of persistent somatic symptoms in migrants: A scoping review. J Psychosom Res. 2024 Nov;186:111887. doi: 10.1016/j.jpsychores.2024.111887. Epub 2024 Aug 15. PMID: 39213940.
Wijnen J, van 't Hullenaar G, Gordon NL, Pont ML, Geijselaers MWH, Van Oosterwijck J, De Jong J. An interdisciplinary multimodal integrative healthcare program for somatic symptom disorder, with predominant (spinal) pain. Psychother Res. 2023 Jun;33(5):581-594. doi: 10.1080/10503307.2022.2144528. Epub 2022 Dec 16. PMID: 36525631.
Wunner C, Reichhart C, Strauss B, Söllner W. Effectiveness of a psychosomatic day hospital treatment for the elderly: a naturalistic longitudinal study with waiting time before treatment as control condition. J Psychosom Res. 2014 Feb;76(2):121-6. doi: 10.1016/j.jpsychores.2013.11.012. Epub 2013 Dec 1. PMID: 24439687.

Risk of bias tables

Study reference

(first author, publication year)

Was the allocation sequence adequately generated?

Definitely yes

Probably yes

Probably no

Definitely no

Was the allocation adequately concealed?

Definitely yes

Probably yes

Probably no

Definitely no

Blinding: Was knowledge of the allocated

interventions adequately prevented?

Were patients blinded?

Were healthcare providers blinded?

Were data collectors blinded?

Were outcome assessors blinded?

Were data analysts blinded?

Definitely yes

Probably yes

Probably no

Definitely no

Was loss to follow-up (missing outcome data) infrequent?

Definitely yes

Probably yes

Probably no

Definitely no

Are reports of the study free of selective outcome reporting?

Definitely yes

Probably yes

Probably no

Definitely no

Was the study apparently free of other problems that could put it at a risk of bias?

Definitely yes

Probably yes

Probably no

Definitely no

Overall risk of bias

If applicable/necessary, per outcome measure

LOW

Some concerns

HIGH

Marcías-García, 2024

Definitely yes

Reason:
“Randomization in a 1:1 ratio… was performed with the use of a Microsoft Excel random number–generator function.”

Definitely yes

Reason:
“Each trial group assignment was sealed in a numbered envelope.”

Definitely no

Reason:
Patients: Patients received different interventions (CBT + physiotherapy vs supportive therapy), so blinding was not feasible.

Healthcare providers: Therapists delivered different treatments and were aware of group allocation.

Data collectors: see above (no blinding, aware of group assignment). Follow-up motor assessments, however, were done by blinded neurologists.

Outcome assessors: not blinded, except for motor assessments (done by blinded neurologists).

Data analysts: not stated

Definitely yes

Reason:
Only 2 of 40 patients dropped out (5%), and 38 were included in the analysis.

Definitely yes

Reason:

All prespecified outcomes were reported.

Definitely yes

Reason:
No other problems were noted.

Some concerns (for outcome functional disability and quality of life)

Low (for outcomes physical symptoms, complications)

Reason: the outcomes psychological symptoms and functional disability and quality of life are most impacted by lack of blinding.

Table of excluded studies

Reference	Reason for exclusion
Mamo N, van de Klundert M, Tak L, Hartman TO, Hanssen D, Rosmalen J. Characteristics of collaborative care networks in functional disorders: A systematic review. J Psychosom Res. 2023 Sep;172:111357. doi: 10.1016/j.jpsychores.2023.111357. Epub 2023 Jun 12. PMID: 37392482.	Wrong intervention (collaborative care networks instead of multidisciplinary treatment).
Löwe B, Piontek K, Daubmann A, Härter M, Wegscheider K, König HH, Shedden-Mora M. Effectiveness of a Stepped, Collaborative, and Coordinated Health Care Network for Somatoform Disorders (Sofu-Net): A Controlled Cluster Cohort Study. Psychosom Med. 2017 Nov/Dec;79(9):1016-1024. doi: 10.1097/PSY.0000000000000491. PMID: 28498279.	Wrong population (patients at high risk of having a somatoform disorder).
Libbon R, Gadbaw J, Watson M, Rothberg B, Sillau S, Heru A, Strom L. The feasibility of a multidisciplinary group therapy clinic for the treatment of nonepileptic seizures. Epilepsy Behav. 2019 Sep;98(Pt A):117-123. doi: 10.1016/j.yebeh.2019.06.032. Epub 2019 Jul 29. PMID: 31369968.	No comparison between multidisciplinary and monodisciplinary treatment, usual care or waiting list.
Gasparini S, Beghi E, Ferlazzo E, Beghi M, Belcastro V, Biermann KP, Bottini G, Capovilla G, Cervellione RA, Cianci V, Coppola G, Cornaggia CM, De Fazio P, De Masi S, De Sarro G, Elia M, Erba G, Fusco L, Gambardella A, Gentile V, Giallonardo AT, Guerrini R, Ingravallo F, Iudice A, Labate A, Lucenteforte E, Magaudda A, Mumoli L, Papagno C, Pesce GB, Pucci E, Ricci P, Romeo A, Quintas R, Sueri C, Vitaliti G, Zoia R, Aguglia U. Management of psychogenic non-epileptic seizures: a multidisciplinary approach. Eur J Neurol. 2019 Feb;26(2):205-e15. doi: 10.1111/ene.13818. Epub 2018 Nov 29. PMID: 30300463.	Wrong design and no comparison between multidisciplinary and monodisciplinary treatment, usual care or waiting list.
Perez DL, Edwards MJ, Nielsen G, Kozlowska K, Hallett M, LaFrance WC Jr. Decade of progress in motor functional neurological disorder: continuing the momentum. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2021 Mar 15:jnnp-2020-323953. doi: 10.1136/jnnp-2020-323953. Epub ahead of print. PMID: 33722822; PMCID: PMC8440656.	Descriptive non-systematic review.
Hallett M, Aybek S, Dworetzky BA, McWhirter L, Staab JP, Stone J. Functional neurological disorder: new subtypes and shared mechanisms. Lancet Neurol. 2022 Jun;21(6):537-550. doi: 10.1016/S1474-4422(21)00422-1. Epub 2022 Apr 14. Erratum in: Lancet Neurol. 2022 Jun;21(6):e6. doi: 10.1016/S1474-4422(22)00179-X. PMID: 35430029; PMCID: PMC9107510.	Descriptive non-systematic review.
Allin M, Streeruwitz A, Curtis V. Progress in understanding conversion disorder. Neuropsychiatr Dis Treat. 2005 Sep;1(3):205-9. PMID: 18568070; PMCID: PMC2416752.	Descriptive non-systematic review.
Saxena A, Godena E, Maggio J, Perez DL. Towards an Outpatient Model of Care for Motor Functional Neurological Disorders: A Neuropsychiatric Perspective. Neuropsychiatr Dis Treat. 2020 Sep 18;16:2119-2134. doi: 10.2147/NDT.S247119. PMID: 32982250; PMCID: PMC7509337.	Descriptive non-systematic review.
Polich G, Thompson J, Molton I, Herman S, LaFaver K. Intensive rehabilitation for functional motor disorders (FMD) in the United States: A review. NeuroRehabilitation. 2022;50(2):245-254. doi: 10.3233/NRE-228007. PMID: 35213333.	Descriptive non-systematic review.
Seitz T, Stastka K, Schiffinger M, Rui Turk B, Löffler-Stastka H. Interprofessional care improves health-related well-being and reduces medical costs for chronic pain patients. Bull Menninger Clin. 2019 Spring;83(2):105-127. doi: 10.1521/bumc_2019_83_01. Epub 2019 Mar 6. PMID: 30840490.	Wrong population (diagnosis not conform DSM-5).
Lopez MR, Mordecai K, Blanken AE, LaFrance WC Jr. Caring for Patients With Functional Neurological Disorder-A New Paradigm. Cogn Behav Neurol. 2024 Mar 1;37(1):1-2. doi: 10.1097/WNN.0000000000000361. PMID: 38063511.	Wrong publication type (commentary).
Pugh JD, McCoy K, Needham M, Jiang L, Giles M, McKinnon E, Heine K. Evaluation of an Australian neurological nurse-led model of postdischarge care. Health Soc Care Community. 2022 Jul;30(4):e962-e973. doi: 10.1111/hsc.13498. Epub 2021 Jul 10. PMID: 34245179.	Wrong, mixed population (stroke, epilepsy, migraine, FND).
Landa, A., Makous, M., & Fallon, B. A. (2017). Treating somatic symptom disorder and illness anxiety in integrated care settings. In R. E. Feinstein, J. V. Connelly, & M. S. Feinstein (Eds.), Integrating behavioral health and primary care (pp. 276–302). Oxford University Press.	Wrong publication type (book chapter).
Haun MW, van Eickels D, Tönnies J, Graue L, Ayoub-Schreifeldt M, Wensing M, Hartmann M, Szecsenyi J, Wild B, Friederich HC. An integrated mental health video consultations model for patients with somatic symptom disorder in primary care: The randomized VISION pilot trial. J Psychosom Res. 2024 Jul;182:111801. doi: 10.1016/j.jpsychores.2024.111801. Epub 2024 May 14. PMID: 38761536.	Wrong population (no diagnosis according to DSM-5 or DSM-IV criteria).
Avny O, Nahum KC, Michnick T, Teitelbaum T, May D. Psychiatric Collaboration Models in Israel. Isr Med Assoc J. 2016 Feb;18(2):71-5. PMID: 26978996.	Descriptive non-systematic review.
Grochtdreis T, Brettschneider C, Shedden-Mora M, Piontek K, König HH, Löwe B. Cost-effectiveness Analysis of a Stepped, Collaborative and Coordinated Health Care Network for Patients with Somatoform Disorders (Sofu-Net). J Ment Health Policy Econ. 2018 Jun 1;21(2):59-69. PMID: 29961045.	Cost-effectiveness analysis of Sofu-Net.
Petrochilos P, Elmalem MS, Patel D, Louissaint H, Hayward K, Ranu J, Selai C. Outcomes of a 5-week individualised MDT outpatient (day-patient) treatment programme for functional neurological symptom disorder (FNSD). J Neurol. 2020 Sep;267(9):2655-2666. doi: 10.1007/s00415-020-09874-5. Epub 2020 May 14. PMID: 32410018; PMCID: PMC7419475.	Observational study without comparison group. Included in table in ‘Overwegingen’.
Schmidt T, Ebersbach G, Oelsner H, Sprock A, König IR, Bäumer T, Münchau A, Weissbach A. Evaluation of Individualized Multi-Disciplinary Inpatient Treatment for Functional Movement Disorders. Mov Disord Clin Pract. 2021 Jun 24;8(6):911-918. doi: 10.1002/mdc3.13268. PMID: 34401405; PMCID: PMC8354066.	Wrong publication type (retrospective chart review), reported box plots only.
Palmer DDG, Gamble M, Higgins M, Maley J, Watson E. Outcomes of an Integrated Multidisciplinary Clinic for People with Functional Neurological Disorder. Mov Disord Clin Pract. 2023 May 5;10(6):967-973. doi: 10.1002/mdc3.13757. PMID: 37332646; PMCID: PMC10272915.	Observational study without comparison group. Included in table in ‘Overwegingen’.
Shedden-Mora, M. C., Kuby, A., Tönnies, J., Piontek, K., & Löwe, B. (2020). Stepped, collaborative, coordinated care for somatic symptom and related disorders (Sofu-Net): A mixed-methods evaluation among health care professionals. Zeitschrift für Psychologie, 228(2), 119–129. https://doi.org/10.1027/2151-2604/a000405	Wrong intervention (collaborative care networks instead of multidisciplinary treatment).
Klinke ME, Hjartardóttir TE, Hauksdóttir A, Jónsdóttir H, Hjaltason H, Andrésdóttir GT. Moving from stigmatization toward competent interdisciplinary care of patients with functional neurological disorders: focus group interviews. Disabil Rehabil. 2021 May;43(9):1237-1246. doi: 10.1080/09638288.2019.1661037. Epub 2019 Sep 17. PMID: 31526059.	Wrong intervention (interdisciplinary care instead of multidisciplinary care).
Wijnen J, van 't Hullenaar G, Gordon NL, Pont ML, Geijselaers MWH, Van Oosterwijck J, De Jong J. An interdisciplinary multimodal integrative healthcare program for somatic symptom disorder, with predominant (spinal) pain. Psychother Res. 2023 Jun;33(5):581-594. doi: 10.1080/10503307.2022.2144528. Epub 2022 Dec 16. PMID: 36525631.	Observational study without comparison group. Included in table in ‘Overwegingen’.
Ajluni V. Integrating psychiatry and family medicine in the management of somatic symptom disorders: Diagnosis, collaboration, and communication strategies. J Gen Fam Med. 2024 Oct 28;26(1):12-18. doi: 10.1002/jgf2.725. PMID: 39776871; PMCID: PMC11702425.	Descriptive non-systematic review.
Shedden-Mora MC, Gross B, Lau K, Gumz A, Wegscheider K, Löwe B. Collaborative stepped care for somatoform disorders: A pre-post-intervention study in primary care. J Psychosom Res. 2016 Jan;80:23-30. doi: 10.1016/j.jpsychores.2015.11.004. Epub 2015 Nov 18. PMID: 26721544.	Wrong population (patients at high risk of having a somatoform disorder).
Taing M, Sztainert T, Harley M, Allen K, Moore F. Applying a Stepped-Care Framework for Functional Neurological Disorder Management. Can J Neurol Sci. 2025 Jan;52(1):39-41. doi: 10.1017/cjn.2024.32. Epub 2024 Mar 1. PMID: 38425193.	Wrong publication type (commentary).
O'Neal MA, Baslet G. Treatment for Patients With a Functional Neurological Disorder (Conversion Disorder): An Integrated Approach. Am J Psychiatry. 2018 Apr 1;175(4):307-314. doi: 10.1176/appi.ajp.2017.17040450. PMID: 29606068.	Descriptive non-systematic review based on one case report.
Rixon, M., Clarke, K., Hernandez, S. and Bower, W. (2023), Characteristics and multidisciplinary team management of FND. Prog. Neurol. Psychiatry, 27: 27-33. https://doi.org/10.1002/pnp.790	Study describes whether and/or how often patients were referred to a specialist (and which specialist this was).
Bailey C, Agrawal N, Cope S, Proctor B, Mildon B, Butler M, Holt K, Edwards M, Poole N, Nicholson TR. Illness perceptions, experiences of stigma and engagement in functional neurological disorder (FND): exploring the role of multidisciplinary group education sessions. BMJ Neurol Open. 2024 Jun 5;6(1):e000633. doi: 10.1136/bmjno-2024-000633. PMID: 38860228; PMCID: PMC11163674.	Wrong intervention (one-time education session instead of multidisciplinary treatment).

Beoordelingsdatum en geldigheid

Publicatiedatum : 09-07-2026

Beoordeeld op geldigheid : 09-07-2026

Initiatief en autorisatie

Initiatief:

Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie

Geautoriseerd door:

Federatie Vaktherapeutische Beroepen
Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie
MIND Landelijk Platform Psychische Gezondheid
Kenniscentrum NALK
Nederlands Instituut van Psychologen
Nederlandse Internisten Vereniging
Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie
Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie
Nederlandse Vereniging voor Verzekeringsgeneeskunde
Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie

Algemene gegevens

Er is een verklaring van geen bezwaar afgegeven door:

Ergotherapie Nederland
Nederlandse Vereniging voor Neurologie
Nederlands Huisartsen Genootschap

Samenstelling werkgroep

Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2023 een multidisciplinaire werkgroep ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van alle relevante specialismen (zie hiervoor de Samenstelling van de werkgroep) die betrokken zijn bij de zorg voor mensen met een somatisch-symptoomstoornis of functioneel-neurologisch-symptoomstoornis.

Werkgroep

dr. E. (Ella) Bekhuis, psychiater, namens de NVvP
D. (Door) Boxhoorn, patiëntvertegenwoordiger, namens het NALK (tot mei 2025)
K. (Karin) Bruynesteyn, patiëntvertegenwoordiger, namens het NALK (tot april 2024)
dr. E.M.J. (Elisabeth) Foncke, neuroloog, namens de NVN
S. (Sem) Foreman, patiëntvertegenwoordiger, namens het NALK
dr. J. (Jeannette) Gelauff, AIOS neurologie, namens de NVN (vanaf maart 2025)
dr. D.J.C. (Denise) Hanssen, klinisch psycholoog/psychotherapeut, namens het NIP
dr. H. (Hanneke) Kalisvaart, psychomotorisch therapeut, namens Vaktherapie Nederland
drs. M. (Manouk) van de Klundert, patiëntvertegenwoordiger, namens het NALK
prof. dr. R.C. (Richard) Oude Voshaar, psychiater, namens de NVvP
prof. dr. J.G.M. (Judith) Rosmalen, hoogleraar, persoonlijke titel
dr. S. (Sonja) Rutten, psychiater, namens de NVvP
drs. C.A. (Lot) Spiertz, klinisch psycholoog/psychotherapeut, namens het NIP
dr. L.M. (Lineke) Tak (voorzitter), psychiater, namens de NVvP
dr. P.E. (Els) van Westrienen, docent-senior onderzoeker, namens het KNGF
prof. dr. A.P. (André) Wolff, anesthesioloog-pijnspecialist, namens de NVA
dr. L.N.L. (Lyonne) Zonneveld, klinisch psycholoog/psychotherapeut, namens het NIP

Klankbordgroep

drs. M. (Marieke) van Beugen, revalidatiearts, namens de Nederlandse Vereniging van Revalidatieartsen (VRA)
drs. B.F. (Bart) van Buchem, fysiotherapeut, namens het KNGF
drs. W.B. (Wouter) Doorn, klinisch geriater, namens de Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie (NVKG)
H.W.P.C. (Henk) van de Meerendonk, bedrijfsarts, namens de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB)
dr. A.F. (Alex) Muller, internist-endocrinoloog, namens Nederlandse Internisten Vereniging (NIV)
dr. S.L. (Sonja) van Ockenburg, internist, namens de NIV
dr. T.C. (Tim) Olde Hartman, huisarts(-onderzoeker), namens het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG)
drs. R.F.A. (René) Oosterwijk, revalidatiearts, namens de VRA
E.M. (Ilse) Otten, ergotherapeut, namens Ergotherapie Nederland (EN)
drs. F. (Felice) Tauer, vaktherapeut, namens de Vaktherapie Nederland
dr. K.H.N. (Kristel) Weerdesteijn, verzekeringsarts, namens de Nederlandse Vereniging voor Verzekeringsgeneeskunde (NVVG)
dr. M.S.H. (Margreet) Wortman, senior onderzoeker, namens de Vereniging van Oefentherapeuten Cesar en Mensendieck (VvOCM)

Met ondersteuning van

dr. M.L. (Marja) Molag, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
drs. L.C. (Laura) van Wijngaarden, junior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten

Belangenverklaringen

Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten via secretariaat@kennisinstituut.nl.

Tabel 1. Gemelde (neven)functies en belangen werkgroep

Werkgroeplid	Functie	Nevenfuncties	Gemelde belangen	Ondernomen actie
E. (Ella) Bekhuis	Psychiater, Dimence, Alkura	Geen	Geen	Geen restricties
D. (Door) Boxhoorn (tot mei 2025)	Ervaringsdeskundige, Dimence Alkura	Geen	Geen	Geen restricties
K. (Karin) Bruynesteyn (tot april 2024)	Lid patiëntenpanel NALK	Geen	Geen	Geen restricties
E.M.J. (Elisabeth) Foncke	Neuroloog, Acibadem International Medical Center, Amsterdam	Geen	Geen	Geen restricties
S. (Sem) Foreman	Lid patiëntenpanel NALK	* Investment manager, Graduate Entrepreneur Fund	Geen	Geen restricties
J. (Jeannette) Gelauff (vanaf maart 2025)	AIOS neurologie, Amsterdam UMC	* Voorzitter landelijke werkgroep FNS van de Nederlandse Vereniging voor Neurologie. * Deelname werkgroep zorgstandaard FNS (Akwa GGZ).	Extern gefinancierd onderzoek: Zonmw; National Plan Hoofdzaken: BEGRIP studie naar educatie over FNS. ProjectLeidersrol, nee	Geen restricties
D.J.C. (Denise) Hanssen	* Klinisch psycholoog/psychotherapeut, UMC Groningen * Senior wetenschappelijk onderzoeker ouderenpsychiatrie, UMC Groningen	* Hoofddocent somatiek binnen de GZ-opleiding	Extern gefinancierd onderzoek: * ZonMW, Haalbaarheidsstudie Acceptance and Commitment Therapy bij kwetsbare ouderen EU, Horizon 2020 * Kennis vergroten over Functionele Stoornissen (labeling, multidisciplinaire samenwerking)	Geen restricties
H. (Hanneke) Kalisvaart	Psychomotorisch therapeut, vrijgevestigd	* Trainer/supervisor in sensorimotor psychotherapy. * Freelance senior onderzoeker (Tilburg University) * Gast-docent Master PMT Hogeschool Windesheim. * Deelname werkgroep zorgstandaard FNS (Akwa GGZ).	Extern gefinancierd onderzoek: * Stichting tot steun VCVGZ. Het effect van sensorimotor psychotherapie bij cliënten met persoonlijkheidsstoornissen.	Geen restricties
M. (Manouk) van de Klundert	Lid patiëntenpanel NALK	* Office manager NALK * Project manager/junior consultant Ftrprf	Geen	Geen restricties
R.C. (Richard) Oude Voshaar	* Psychiater, UMC Groningen * Hoogleraar ouderenpsychiatrie, Rijksuniversiteit Groningen	Geen	Geen	Geen restricties
J.G.M. (Judith) Rosmalen	Hoogleraar Psychosomatiek, UMC Groningen, Rijksuniversiteit Groningen	* Voorzitter Netwerk Aanhoudende Lichamelijke Klachten (NALK) tot okt 2024. * Vice-president European Association of Psychosomatic Medicine (EAPM) tot September 2025	Persoonlijke belangen: Ontwikkelaar van een eLearning op het gebied van ALK. Deelnemen aan de elearning is betaald voor sommige groepen; inkomsten gaan naar het UMCG en hiervan wordt de accreditatie betaald. Ontwikkelaar van Grip, een eHealth systeem dat zich richt op ALK. Momenteel is Grip niet beschikbaar buiten studiedoeleinden. Ik heb en had nooit persoonlijke financiële belangen bij Grip. Extern gefinancierd onderzoek: * ZonMw: ME/CFS Lines – A multidisciplinary consortium and biobank for unravelling ME/CFS aetiology in Lifelines, projectleider * EU: Decision support for prediction and management of Long Covid Syndrome, geen projectleider * NIMH: An Integrative Approach to the Etiology of Internalizing Disorders in the Lifelines Cohort, geen projectleider * ZonMw: Persistent symptoms after COVID-19: perspective from the population, the patient, and the care system, projectleider * SBOH Innovatiefonds Huisartsopleiding: Ontwikkeling, implementatie en evaluatie van onderwijsprogramma voor somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten (SOLK) in de huisartsopleiding, geen projectleider * NIMH: An Integrative Approach to the Etiology of Internal Sex and gender inequalities in COVID * Regionaal ALK netwerk Salland. Sex and gender inequalities in medical trajectories of patients with common somatic symptoms. Master Your symptoms: personalized e-health for Self-management of somatic symptom disorder (MYSelf), projectleider * EU: Encompassing Training in functional Disorders across Europe (ETUDE), projectleider * EU: Towards evidence-based tailored implementation strategies for eHealth (ImpleMentAll), geen projectleider	Geen restricties
S. (Sonja) Rutten	* Psychiater, Amsterdam UMC * Senior-onderzoeker, Amsterdam UMC	Geen	Extern gefinancierd onderzoek: ZonMW: Meer BEkendheid en GRIP voor mensen met FNS middels een online educatiemodule (BEGRIP)	Geen restricties
C.A. (Lot) Spiertz	Klinisch-psycholoog, behandelcoördinator en teamleider, Dimence, Deventer	* Gastdocent Psychology master, Universiteit Twente (t/m 2024). * Gastdocentschap Psychology master, Radboud Universiteit (t/m 2025).	Geen	Geen restricties
L.M. (Lineke) Tak	Psychiater, Dimence, Deventer	* Bestuurslid NALK, sinds okt 2024 voorzitter * Kernredactielid Tijdschrift voor Psychiatrie	* EU: Encompassing Training in functional Disorders across Europe (ETUDE), * Collaborative care networks for Functional Disorders	Geen restricties
P.E. (Els) van Westrienen	* Docent-senior onderzoeker, Fontys Hogeschool * Docent, Hogeschool Utrecht	Geen	* SIA RAAK publiek - PARASOL studie * SIA RAAK top-up - vervolg PARASOL studie * SIA RAAK MKB - van sensoren naar zorg * SIA RAAK publiek Evaluatie van een proactief interventie ter preventie van chroniciteit bij mensen met matige SOLK * SIA RAAK MKB Het toepassen van stressmetingen met wearables in de praktijk	Geen restricties
A.P. (André) Wolff	* Anesthesioloog-pijnspecialist, UMC Groningen * Hoogleraar Rijksuniversiteit Groningen	* Medisch hoofd UCG pijncentrum	Extern gefinancierd onderzoek: * Philips, DANI studie, geen projectleider * KWR, Chordotomie studie, projectleider * Interreg, Chronische pijn in Noord-Nederland/Niedersachsen * QPS, verrichtingen voor derden, geen projectleider * Grunenthal, Prince studie, projectleider	Geen restricties
L.N.L. (Lyonne) Zonneveld	Klinisch-psycholoog, Amsterdam UMC	Geen	* ZonMW Stimuleringssubsidie * Doelmatigheidsonderzoek	Geen restricties

Tabel 2. Gemelde (neven)functies en belangen klankbordgroep

Klankbordgroeplid	Functie	Nevenfuncties	Gemelde belangen	Ondernomen actie
M. (Marieke) van Beugen	Revalidatiearts bij Heliomare Wijk aan Zee	Geen	Geen	Geen restricties
B.F. (Bart) van Buchem	Eigenaar praktijk voor fysiotherapie Praktijk Noorder Spaarne	Geen	Nascholing voor fysiotherapeuten, het organiseren en doseren van cursussen. Aandeel in Noigroup Publications (Australia) Royalties van het boek Begrijp de Pijn (Explain Pain)	Geen restricties
W.B. (Wouter) Doorn	Klinisch Geriater te Altrecht	Secretaris en vice-voorzitter Stichting Buddho, onbetaald.	Geen	Geen restricties
H.W.P.C. (Henk) van de Meerendonk	VDM Medisch Consult: zelfstandig bedrijfsarts.	Lid CROW NVAB	Geen	Geen restricties
A.F. (Alex) Muller	Internist Diakonessenziekenhuis Utrecht 1.0 fte	Geen	Geen	Geen restricties
S.L. (Sonja) van Ockenburg	Internist-endocrinoloog in het UMCG (bezoldigd 1.0 fte)	Geen	Ja, Lifelines long covid studie ZonMw Pathofysiologisch onderzoek naar 'long covid' in de Lifelines populatie (werkpakket 2). Geen hoofdonderzoeker.	Geen restricties
T.C. (Tim) Olde Hartman	Huisarts-onderzoeker, hoofd van de onderzoeksgroep Huisartsgeneeskunde Afdeling Eerstelijnsgeneeskunde Radboudumc (afgevaardigde vanuit het Nederlands Huisartsen Genootschap - NHG)	Praktijkhoudend huisarts	ZonMw Mental Health Verbindt - digitaal platform voor zoeken juiste zorg EU (Horizon ITN) ETUDE: Encompassing Training in fUnctional Disorders across Europe - Stigma - symptom diagnoses ZonMw GRIP3: General practice Research Infrastructure Pandemic Preparedness Program ZonMw ACTION: Aanhoudende Klachten na COVID-19: perspectief vanuit de populatie, patiënt, en zorg ZonMw Inzicht in aanhoudende klachten na Covid-19 besmetting: Een mixed methods benadering.	Geen restricties
R.F.A. (René) Oosterwijk	Revalidatiearts-medisch directeur, CIR , Clinics In Revalidatie. Loondienstverband. Het betreft 0.6 fte patiëntenzorg voor patiënten met chronische pijn en 0.4 fte medisch manager.	Onbezoldigd lid van het bestuur van het NALK	Geen	Geen restricties
E.M. (Ilse) Otten	Ergotherapeut in dienst bij Klimmendaal revalidatie. 24 uur/w	Ergotherapeut ZZP bij Care2change 2-6 uur/w	Geen	Geen restricties
F. (Felice) Tauer	1. Beeldend therapeut bij Altrecht GGZ (16u), behandeling van patiënten met psychosomatische klachten in een multidisciplinair team, betaald 2. docent beeldende therapie bij Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (20u), methodieklessen, onderzoek coördinatie bacheloronderzoek, docentonderzoeker lectoraat. betaald	Geen	Geen	Geen restricties
K. (Kristel) Weerdesteijn	Verzekeringsarts en opleider bij UWV	Betaald docent	Gepromoveerd in 2022 KCVG Work-related functioning among long-term sick-listed workers with persistent subjective health complaints	Geen restricties
M.S.H. (Margreet) Wortman	Senior onderzoeker Hogeschool van Amsterdam, 0.5 fte, betaald	Curriculum ontwikkelaar en docent Hogeschool Windesheim, 0.5 fte, betaald	ZonMw Oefentherapie voor gezond beweeggedrag in de leefomgeving van cliënten	Geen restricties

Inbreng patiëntenperspectief

De werkgroep besteedde aandacht aan het patiëntenperspectief door afgevaardigden van het patiëntenpanel NALK te betrekken in de werkgroep. De verkregen input is meegenomen bij het opstellen van de uitgangsvragen, de keuze voor de uitkomstmaten en bij het opstellen van de overwegingen (zie kop ‘Waarden en voorkeuren van patiënten’). De conceptrichtlijn is tevens voor commentaar voorgelegd aan NALK en MIND en de eventueel aangeleverde commentaren zijn bekeken en verwerkt.

Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz

Bij de richtlijnmodule voerde de werkgroep conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uit om te beoordelen of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling is de richtlijnmodule op verschillende domeinen getoetst (zie het stroomschema bij Werkwijze).

Module	Uitkomst raming	Toelichting
Module Multidisciplinaire behandeling	Geen financiële gevolgen	Hoewel uit de toetsing volgt dat de aanbevelingen breed toepasbaar zijn (>40.000 patiënten), volgt ook uit de toetsing dat het geen nieuwe manier van zorgverlening of andere organisatie van zorgverlening betreft.

Werkwijze

Voor meer details over de gebruikte richtlijnmethodologie verwijzen wij u naar de Werkwijze. Relevante informatie voor de ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule is hieronder weergegeven.

Zoekverantwoording

Literature search strategy

Zoekverantwoording

Cluster/richtlijn: NVvP Akwa GGZ Somatisch-symptoomstoornis en Functioneel-neurologisch-symptoomstoornis
Uitgangsvraag/modules: Hoe kan de multidisciplinaire zorg rondom patiënten met een somatisch-symptoomstoornis of functioneel-neurologisch-symptoomstoornis het beste worden vormgegeven?
Database(s): Embase.com, Ovid/Medline, Ovid/Psycinfo	Datum: 10 juni 2024 en 13 januari 2025
Periode: geen restrictie voor SRs en RCTs, voor de overige studies is gezocht vanaf 2015	Talen: geen restrictie
Literatuurspecialist: Alies Oost	Rayyan review 10-06-2024: https://rayyan.ai/reviews/1059548 Rayyan review 13-01-2025: https://new.rayyan.ai/reviews/1310832/screening
BMI-zoekblokken: voor verschillende opdrachten wordt (deels) gebruik gemaakt van de zoekblokken van BMI-Online https://blocks.bmi-online.nl/
Toelichting: Voor deze vraag is gezocht op de elementen: Somatisch-symptoomstoornis en functioneel-neurologisch-symptoomstoornis Multidisciplinary care De sleutelartikelen worden gevonden met deze search. UV12 Samenwerking bleek beter te passen bij UV9 over multidisciplinaire samenwerking.
Te gebruiken voor richtlijntekst: In de databases Embase.com, Ovid/Medline en Ovid/Psycinfo is op 10 juni 2024 systematisch gezocht naar systematische reviews en RCTs over multidisciplinaire zorg rondom patiënten met een somatisch-symptoomstoornis. De literatuurzoekactie leverde 509 unieke treffers op. Op 13 januari 2025 is een update van de search gedaan waarbij naast nieuwe systematische reviews en RCTs ook is gezocht naar observationele en overige studies vanaf 2015. Dat leverde 876 extra treffers op.

Zoekopbrengst 10-06-2024

	EMBASE	OVID/MEDLINE	OVID/PSYCINFO	Ontdubbeld
SR	103	92	111	227
RCT	183	154	41	282
Totaal	286	246	152	509*

*in Rayyan

Zoekopbrengst 13-01-2025

	EMBASE	OVID/MEDLINE	OVID/PSYCINFO	Ontdubbeld (ook t.o.v. resultaat van 10-06-2024)
SR	110	98	113	9
RCT	192	160	44	11
Observationeel	408	372	77	642 (302 vanaf 2015)
Overig	745	1024	555	1664 (554 vanaf 2015)
Totaal	1455	1654	789	876* (vanaf 2015)

*in Rayyan

Zoekstrategie 10-06-2024

Embase.com

No.	Query	Results
#1	'somatoform disorder'/exp OR ((('somatic symptom' OR somatoform OR somatization OR somatisation) NEAR/3 disorder):ti,ab,kw) OR 'conversion disorder'/exp OR ((conversion NEAR/3 (disorder* OR syndrome)):ti,ab,kw) OR 'functional neurological disorder'/exp OR ((functional NEAR/3 disorder):ti,ab,kw) OR 'pain disorder*':ti,ab,kw	65523
#2	'integrated health care system'/exp OR ((integrated NEAR/3 (care OR healthcare OR 'health care')):ti,ab,kw) OR 'person centered care'/exp OR (((patient OR person) NEAR/3 (centered OR centred)):ti,ab,kw) OR 'patient care team'/de OR (((care OR healthcare) NEAR/3 team):ti,ab,kw) OR 'multidisciplinary team'/de OR 'multidisciplinary care'/exp OR 'collaborative care team'/exp OR (((collaborative OR interdisciplin OR 'inter disciplin' OR multidisciplin OR 'multi disciplin' OR transdisciplin) NEAR/4 (care OR 'health care' OR healthcare OR team* OR group* OR collaboration OR management OR intervention* OR treatment* OR therap* OR evaluation OR assess* OR model* OR program* OR approach)):ti,ab,kw) OR 'cross disciplin':ti,ab,kw OR 'team nursing'/exp OR ((nurs* NEAR/3 team):ti,ab,kw) OR interprofessional:ti,ab,kw OR 'inter professional':ti,ab,kw OR 'care network':ti,ab,kw OR 'stepped care'/exp OR 'stepped care model'/exp OR (((stepped OR stratified OR adaptive) NEAR/3 (care OR treatment* OR therap)):ti,ab,kw) OR 'cooperation'/exp OR cooperat:ti,ab,kw OR 'professional delegation'/exp OR delegation:ti,ab,kw OR 'interprofessional collaboration'/exp OR 'interprofessional care'/exp OR interdepartment:ti,ab,kw OR 'inter department':ti,ab,kw OR interinstitution:ti,ab,kw OR 'inter institution':ti,ab,kw OR interprofessional:ti,ab,kw OR 'inter professional':ti,ab,kw	683420
#3	#1 AND #2	2319
#4	#3 NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp) NOT (('adolescent'/exp OR 'child'/exp OR adolescent:ti,ab,kw OR child:ti,ab,kw OR schoolchild:ti,ab,kw OR infant:ti,ab,kw OR girl:ti,ab,kw OR boy:ti,ab,kw OR teen:ti,ab,kw OR teens:ti,ab,kw OR teenager:ti,ab,kw OR youth:ti,ab,kw OR pediatr:ti,ab,kw OR paediatr:ti,ab,kw OR puber:ti,ab,kw) NOT ('adult'/exp OR 'aged'/exp OR 'middle aged'/exp OR adult:ti,ab,kw OR man:ti,ab,kw OR men:ti,ab,kw OR woman:ti,ab,kw OR women:ti,ab,kw))	1395
#5	'meta analysis'/exp OR 'meta analysis (topic)'/exp OR metaanaly:ti,ab OR 'meta analy':ti,ab OR metanaly:ti,ab OR 'systematic review'/de OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR prisma:ti,ab OR prospero:ti,ab OR (((systemati OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview)):ti,ab) OR ((systemic NEAR/1 review):ti,ab) OR (((systemati OR literature OR database* OR 'data base') NEAR/10 search):ti,ab) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic) NEAR/3 search):ti,ab) OR (((literature NEAR/3 review):ti,ab) AND (search:ti,ab OR database:ti,ab OR 'data base':ti,ab)) OR (('data extraction':ti,ab OR 'data source':ti,ab) AND 'study selection':ti,ab) OR ('search strategy':ti,ab AND 'selection criteria':ti,ab) OR ('data source':ti,ab AND 'data synthesis':ti,ab) OR medline:ab OR pubmed:ab OR embase:ab OR cochrane:ab OR (((critical OR rapid) NEAR/2 (review* OR overview* OR synthes)):ti) OR ((((critical OR rapid) NEAR/3 (review OR overview* OR synthes)):ab) AND (search:ab OR database:ab OR 'data base':ab)) OR metasynthes:ti,ab OR 'meta synthes':ti,ab	1034825
#6	'clinical trial'/exp OR 'randomization'/exp OR 'single blind procedure'/exp OR 'double blind procedure'/exp OR 'crossover procedure'/exp OR 'placebo'/exp OR 'prospective study'/exp OR rct:ab,ti OR random:ab,ti OR 'single blind':ab,ti OR 'randomised controlled trial':ab,ti OR 'randomized controlled trial'/exp OR placebo:ab,ti	4046230
#7	#4 AND #5 - SR	103
#8	#4 AND #6 NOT #7 - RCT	183
#9	#7 OR #8	286

Ovid/Medline

#	Searches	Results
1	exp Somatoform Disorders/ or (('somatic symptom' or somatoform or somatization or somatisation) adj3 disorder).ti,ab,kf. or exp Conversion Disorder/ or (conversion adj3 (disorder* or syndrome)).ti,ab,kf. or (functional adj3 disorder).ti,ab,kf. or 'pain disorder*'.ti,ab,kf.	41883
2	exp "Delivery of Health Care, Integrated"/ or (integrated adj3 (care or healthcare or 'health care')).ti,ab,kf. or exp Patient-Centered Care/ or ((patient or person) adj3 (centered or centred)).ti,ab,kf. or Patient Care Team/ or ((care or healthcare) adj3 team).ti,ab,kf. or ((collaborative or interdisciplin or 'inter disciplin' or multidisciplin or 'multi disciplin' or transdisciplin) adj4 (care or 'health care' or healthcare or team* or group* or collaboration or management or intervention* or treatment* or therap* or evaluation or assess* or model* or program* or approach)).ti,ab,kf. or 'cross disciplin'.ti,ab,kf. or exp Nursing, Team/ or (nurs* adj3 team).ti,ab,kf. or interprofessional.ti,ab,kf. or 'inter professional'.ti,ab,kf. or 'care network'.ti,ab,kf. or ((stepped or stratified or adaptive) adj3 (care or treatment* or therap)).ti,ab,kf. or exp Cooperative Behavior/ or cooperat.ti,ab,kf. or exp Delegation, Professional/ or delegation.ti,ab,kf. or exp Interprofessional Relations/ or (interdepartment* or 'inter department' or interinstitution or 'inter institution' or interprofessional or 'inter professional*').ti,ab,kf.	576796
3	1 and 2	1928
4	3 not (comment/ or editorial/ or letter/) not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/) not ((Adolescent/ or Child/ or Infant/ or adolescen.ti,ab,kf. or child.ti,ab,kf. or schoolchild.ti,ab,kf. or infant.ti,ab,kf. or girl.ti,ab,kf. or boy.ti,ab,kf. or teen.ti,ab,kf. or teens.ti,ab,kf. or teenager.ti,ab,kf. or youth.ti,ab,kf. or pediatr.ti,ab,kf. or paediatr.ti,ab,kf. or puber.ti,ab,kf.) not (Adult/ or adult.ti,ab,kf. or man.ti,ab,kf. or men.ti,ab,kf. or woman.ti,ab,kf. or women.ti,ab,kf.))	1606
5	meta-analysis/ or meta-analysis as topic/ or (metaanaly* or meta-analy* or metanaly).ti,ab,kf. or systematic review/ or cochrane.jw. or (prisma or prospero).ti,ab,kf. or ((systemati or scoping or umbrella or "structured literature") adj3 (review* or overview)).ti,ab,kf. or (systemic adj1 review).ti,ab,kf. or ((systemati or literature or database* or data-base) adj10 search).ti,ab,kf. or ((structured or comprehensive* or systemic) adj3 search).ti,ab,kf. or ((literature adj3 review) and (search or database* or data-base)).ti,ab,kf. or (("data extraction" or "data source") and "study selection").ti,ab,kf. or ("search strategy" and "selection criteria").ti,ab,kf. or ("data source" and "data synthesis").ti,ab,kf. or (medline or pubmed or embase or cochrane).ab. or ((critical or rapid) adj2 (review or overview* or synthes)).ti. or (((critical or rapid) adj3 (review or overview* or synthes)) and (search or database* or data-base)).ab. or (metasynthes or meta-synthes*).ti,ab,kf.	751976
6	exp clinical trial/ or randomized controlled trial/ or exp clinical trials as topic/ or randomized controlled trials as topic/ or Random Allocation/ or Double-Blind Method/ or Single-Blind Method/ or (clinical trial, phase i or clinical trial, phase ii or clinical trial, phase iii or clinical trial, phase iv or controlled clinical trial or randomized controlled trial or multicenter study or clinical trial).pt. or random.ti,ab. or (clinic adj trial).tw. or ((singl or doubl* or treb* or tripl) adj (blind$3 or mask$3)).tw. or Placebos/ or placebo.tw.	2736261
7	4 and 5 - SR	92
8	(4 and 6) not 7 - RCT	154
9	7 or 8	246

Ovid/Psycinfo

#	Searches	Results
1	exp Somatoform Disorders/ or exp Somatic Symptom Disorder/ or (('somatic symptom' or somatoform or somatization or somatisation) adj3 disorder).ti,ab,id. or (conversion adj3 (disorder* or syndrome)).ti,ab,id. or (functional adj3 disorder).ti,ab,id. or exp Somatoform Pain Disorder/ or 'pain disorder*'.ti,ab,id.	30323
2	exp Integrated Services/ or exp Integrated Health Care/ or (integrated adj3 (care or healthcare or 'health care')).ti,ab,id. or exp Patient Centered Care/ or ((patient or person) adj3 (centered or centred)).ti,ab,id. or ((care or healthcare) adj3 team).ti,ab,id. or exp Multidisciplinary Treatment Approach/ or ((collaborative or interdisciplin or 'inter disciplin' or multidisciplin or 'multi disciplin' or transdisciplin) adj4 (care or 'health care' or healthcare or team* or group* or collaboration or management or intervention* or treatment* or therap* or evaluation or assess* or model* or program* or approach)).ti,ab,id. or 'cross disciplin'.ti,ab,id. or (nurs* adj3 team).ti,ab,id. or interprofessional.ti,ab,id. or 'inter professional'.ti,ab,id. or 'care network'.ti,ab,id. or ((stepped or stratified or adaptive) adj3 (care or treatment* or therap)).ti,ab,id. or exp Cooperation/ or cooperat.ti,ab,id. or delegation.ti,ab,id. or exp Collaboration/ or (interdepartment* or 'inter department' or interinstitution or 'inter institution' or interprofessional or 'inter professional*').ti,ab,id.	152992
3	1 and 2	768
4	((literature review or systematic review or meta analysis).md. or "literature review"/ or meta analysis/ or (((meta adj2 analy) or metaanaly or (synthes* adj2 (literature* or research* or studies or data)) or (pooled and analys) or ((data adj1 pool) and studies) or medline or medlars or embase or cinahl or scisearch or psychlit or psyclit or cinhal or cancerlit or cochrane or bids or pubmed or ovid or ((hand or manual or database* or computer) adj1 search) or (electronic adj1 (database* or data base or data bases))).ti,ab,id. or (review* or overview).ti. or (bibliograph* or relevant journals or ((review* or overview) adj9 (systematic or methodologic* or quantitativ* or research* or literature* or studies or trial* or effective))).ab.)) not (((retrospective or record* or case* or patient) adj1 review) or ((patient* or review) adj1 chart)).ti,ab,id.	495994
5	exp clinical trial/ or randomized controlled trial/ or randomized controlled trials as topic/ or Random Allocation/ or Double-Blind Method/ or Single-Blind Method/ or (clinical trial, phase i or clinical trial, phase ii or clinical trial, phase iii or clinical trial, phase iv or controlled clinical trial or randomized controlled trial or multicenter study or clinical trial).pt. or random.ti,ab. or (clinic adj trial).tw. or ((singl or doubl* or treb* or tripl) adj (blind$3 or mask$3)).tw. or Placebos/ or placebo.tw.	303045
6	3 and 4 - SR	111
7	(3 and 5) not 6 - RCT	41
8	6 or 7	152

Zoekstrategie 13-01-2025

Embase.com

No.	Query	Results
#1	'somatoform disorder'/exp OR ((('somatic symptom' OR somatoform OR somatization OR somatisation) NEAR/3 disorder):ti,ab,kw) OR 'conversion disorder'/exp OR ((conversion NEAR/3 (disorder* OR syndrome)):ti,ab,kw) OR 'functional neurological disorder'/exp OR ((functional NEAR/3 disorder):ti,ab,kw) OR 'pain disorder*':ti,ab,kw	67474
#2	'integrated health care system'/exp OR ((integrated NEAR/3 (care OR healthcare OR 'health care')):ti,ab,kw) OR 'person centered care'/exp OR (((patient OR person) NEAR/3 (centered OR centred)):ti,ab,kw) OR 'patient care team'/de OR (((care OR healthcare) NEAR/3 team):ti,ab,kw) OR 'multidisciplinary team'/de OR 'multidisciplinary care'/exp OR 'collaborative care team'/exp OR (((collaborative OR interdisciplin OR 'inter disciplin' OR multidisciplin OR 'multi disciplin' OR transdisciplin) NEAR/4 (care OR 'health care' OR healthcare OR team* OR group* OR collaboration OR management OR intervention* OR treatment* OR therap* OR evaluation OR assess* OR model* OR program* OR approach)):ti,ab,kw) OR 'cross disciplin':ti,ab,kw OR 'team nursing'/exp OR ((nurs* NEAR/3 team):ti,ab,kw) OR interprofessional:ti,ab,kw OR 'inter professional':ti,ab,kw OR 'care network':ti,ab,kw OR 'stepped care'/exp OR 'stepped care model'/exp OR (((stepped OR stratified OR adaptive) NEAR/3 (care OR treatment* OR therap)):ti,ab,kw) OR 'cooperation'/exp OR cooperat:ti,ab,kw OR 'professional delegation'/exp OR delegation:ti,ab,kw OR 'interprofessional collaboration'/exp OR 'interprofessional care'/exp OR interdepartment:ti,ab,kw OR 'inter department':ti,ab,kw OR interinstitution:ti,ab,kw OR 'inter institution':ti,ab,kw OR interprofessional:ti,ab,kw OR 'inter professional':ti,ab,kw	714846
#3	#1 AND #2	2434
#4	#3 NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp) NOT (('adolescent'/exp OR 'child'/exp OR adolescent:ti,ab,kw OR child:ti,ab,kw OR schoolchild:ti,ab,kw OR infant:ti,ab,kw OR girl:ti,ab,kw OR boy:ti,ab,kw OR teen:ti,ab,kw OR teens:ti,ab,kw OR teenager:ti,ab,kw OR youth:ti,ab,kw OR pediatr:ti,ab,kw OR paediatr:ti,ab,kw OR puber:ti,ab,kw) NOT ('adult'/exp OR 'aged'/exp OR 'middle aged'/exp OR adult:ti,ab,kw OR man:ti,ab,kw OR men:ti,ab,kw OR woman:ti,ab,kw OR women:ti,ab,kw))	1455
#5	'meta analysis'/exp OR 'meta analysis (topic)'/exp OR metaanaly:ti,ab OR 'meta analy':ti,ab OR metanaly:ti,ab OR 'systematic review'/de OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR prisma:ti,ab OR prospero:ti,ab OR (((systemati OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview)):ti,ab) OR ((systemic NEAR/1 review):ti,ab) OR (((systemati OR literature OR database* OR 'data base') NEAR/10 search):ti,ab) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic) NEAR/3 search):ti,ab) OR (((literature NEAR/3 review):ti,ab) AND (search:ti,ab OR database:ti,ab OR 'data base':ti,ab)) OR (('data extraction':ti,ab OR 'data source':ti,ab) AND 'study selection':ti,ab) OR ('search strategy':ti,ab AND 'selection criteria':ti,ab) OR ('data source':ti,ab AND 'data synthesis':ti,ab) OR medline:ab OR pubmed:ab OR embase:ab OR cochrane:ab OR (((critical OR rapid) NEAR/2 (review* OR overview* OR synthes)):ti) OR ((((critical OR rapid) NEAR/3 (review OR overview* OR synthes)):ab) AND (search:ab OR database:ab OR 'data base':ab)) OR metasynthes:ti,ab OR 'meta synthes':ti,ab	1095142
#6	'clinical trial'/exp OR 'randomization'/exp OR 'single blind procedure'/exp OR 'double blind procedure'/exp OR 'crossover procedure'/exp OR 'placebo'/exp OR 'prospective study'/exp OR rct:ab,ti OR random:ab,ti OR 'single blind':ab,ti OR 'randomised controlled trial':ab,ti OR 'randomized controlled trial'/exp OR placebo:ab,ti	4185387
#7	'major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'case control study'/de OR 'family study'/de OR 'longitudinal study'/de OR 'retrospective study'/de OR 'prospective study'/de OR 'comparative study'/de OR 'cohort analysis'/de OR ((cohort NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('case control' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('follow up' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (observational NEAR/1 (study OR studies)) OR ((epidemiologic NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('cross sectional' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti)	8594640
#8	'case control study'/de OR 'comparative study'/exp OR 'control group'/de OR 'controlled study'/de OR 'controlled clinical trial'/de OR 'crossover procedure'/de OR 'double blind procedure'/de OR 'phase 2 clinical trial'/de OR 'phase 3 clinical trial'/de OR 'phase 4 clinical trial'/de OR 'pretest posttest design'/de OR 'pretest posttest control group design'/de OR 'quasi experimental study'/de OR 'single blind procedure'/de OR 'triple blind procedure'/de OR (((control OR controlled) NEAR/6 trial):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/6 (study OR studies)):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/1 active):ti,ab,kw) OR 'open label':ti,ab,kw OR (((double OR two OR three OR multi OR trial) NEAR/1 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR ((allocat NEAR/10 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR placebo:ti,ab,kw OR 'sham-control':ti,ab,kw OR (((single OR double OR triple OR assessor) NEAR/1 (blind* OR masked)):ti,ab,kw) OR nonrandom:ti,ab,kw OR 'non-random':ti,ab,kw OR 'quasi-experiment':ti,ab,kw OR crossover:ti,ab,kw OR 'cross over':ti,ab,kw OR 'parallel group':ti,ab,kw OR 'factorial trial':ti,ab,kw OR ((phase NEAR/5 (study OR trial)):ti,ab,kw) OR ((case* NEAR/6 (matched OR control)):ti,ab,kw) OR ((match NEAR/6 (pair OR pairs OR cohort* OR control* OR group* OR healthy OR age OR sex OR gender OR patient* OR subject* OR participant)):ti,ab,kw) OR ((propensity NEAR/6 (scor OR match)):ti,ab,kw) OR versus:ti OR vs:ti OR compar:ti OR ((compar* NEAR/1 study):ti,ab,kw) OR (('major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'cohort analysis'/de OR 'observational study'/de OR 'cross-sectional study'/de OR 'multicenter study'/de OR 'correlational study'/de OR 'follow up'/de OR cohort:ti,ab,kw OR 'follow up':ti,ab,kw OR followup:ti,ab,kw OR longitudinal:ti,ab,kw OR prospective:ti,ab,kw OR retrospective:ti,ab,kw OR observational:ti,ab,kw OR 'cross sectional':ti,ab,kw OR cross?ectional:ti,ab,kw OR multicent:ti,ab,kw OR 'multi-cent':ti,ab,kw OR consecutive:ti,ab,kw) AND (group:ti,ab,kw OR groups:ti,ab,kw OR subgroup:ti,ab,kw OR versus:ti,ab,kw OR vs:ti,ab,kw OR compar:ti,ab,kw OR 'odds ratio':ab OR 'relative odds':ab OR 'risk ratio':ab OR 'relative risk*':ab OR 'rate ratio':ab OR aor:ab OR arr:ab OR rrr:ab OR ((('or' OR 'rr') NEAR/6 ci):ab)))	15711877
#9	#4 AND #5	110
#10	#4 AND #6 NOT #9	192
#11	#4 AND (#7 OR #8) NOT (#9 OR #10)	408
#12	#4 NOT (#9 OR #10 OR #11)	745

Ovid/Medline

#	Searches	Results
1	exp Somatoform Disorders/ or (('somatic symptom' or somatoform or somatization or somatisation) adj3 disorder).ti,ab,kf. or exp Conversion Disorder/ or (conversion adj3 (disorder* or syndrome)).ti,ab,kf. or (functional adj3 disorder).ti,ab,kf. or 'pain disorder*'.ti,ab,kf.	42769
2	exp "Delivery of Health Care, Integrated"/ or (integrated adj3 (care or healthcare or 'health care')).ti,ab,kf. or exp Patient-Centered Care/ or ((patient or person) adj3 (centered or centred)).ti,ab,kf. or Patient Care Team/ or ((care or healthcare) adj3 team).ti,ab,kf. or ((collaborative or interdisciplin or 'inter disciplin' or multidisciplin or 'multi disciplin' or transdisciplin) adj4 (care or 'health care' or healthcare or team* or group* or collaboration or management or intervention* or treatment* or therap* or evaluation or assess* or model* or program* or approach)).ti,ab,kf. or 'cross disciplin'.ti,ab,kf. or exp Nursing, Team/ or (nurs* adj3 team).ti,ab,kf. or interprofessional.ti,ab,kf. or 'inter professional'.ti,ab,kf. or 'care network'.ti,ab,kf. or ((stepped or stratified or adaptive) adj3 (care or treatment* or therap)).ti,ab,kf. or exp Cooperative Behavior/ or cooperat.ti,ab,kf. or exp Delegation, Professional/ or delegation.ti,ab,kf. or exp Interprofessional Relations/ or (interdepartment* or 'inter department' or interinstitution or 'inter institution' or interprofessional or 'inter professional*').ti,ab,kf.	600790
3	1 and 2	1985
4	3 not (comment/ or editorial/ or letter/) not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/) not ((Adolescent/ or Child/ or Infant/ or adolescen.ti,ab,kf. or child.ti,ab,kf. or schoolchild.ti,ab,kf. or infant.ti,ab,kf. or girl.ti,ab,kf. or boy.ti,ab,kf. or teen.ti,ab,kf. or teens.ti,ab,kf. or teenager.ti,ab,kf. or youth.ti,ab,kf. or pediatr.ti,ab,kf. or paediatr.ti,ab,kf. or puber.ti,ab,kf.) not (Adult/ or adult.ti,ab,kf. or man.ti,ab,kf. or men.ti,ab,kf. or woman.ti,ab,kf. or women.ti,ab,kf.))	1654
5	meta-analysis/ or meta-analysis as topic/ or (metaanaly* or meta-analy* or metanaly).ti,ab,kf. or systematic review/ or cochrane.jw. or (prisma or prospero).ti,ab,kf. or ((systemati or scoping or umbrella or "structured literature") adj3 (review* or overview)).ti,ab,kf. or (systemic adj1 review).ti,ab,kf. or ((systemati or literature or database* or data-base) adj10 search).ti,ab,kf. or ((structured or comprehensive* or systemic) adj3 search).ti,ab,kf. or ((literature adj3 review) and (search or database* or data-base)).ti,ab,kf. or (("data extraction" or "data source") and "study selection").ti,ab,kf. or ("search strategy" and "selection criteria").ti,ab,kf. or ("data source" and "data synthesis").ti,ab,kf. or (medline or pubmed or embase or cochrane).ab. or ((critical or rapid) adj2 (review or overview* or synthes)).ti. or (((critical or rapid) adj3 (review or overview* or synthes)) and (search or database* or data-base)).ab. or (metasynthes or meta-synthes*).ti,ab,kf.	801493
6	exp clinical trial/ or randomized controlled trial/ or exp clinical trials as topic/ or randomized controlled trials as topic/ or Random Allocation/ or Double-Blind Method/ or Single-Blind Method/ or (clinical trial, phase i or clinical trial, phase ii or clinical trial, phase iii or clinical trial, phase iv or controlled clinical trial or randomized controlled trial or multicenter study or clinical trial).pt. or random.ti,ab. or (clinic adj trial).tw. or ((singl or doubl* or treb* or tripl) adj (blind$3 or mask$3)).tw. or Placebos/ or placebo.tw.	2831115
7	Epidemiologic studies/ or case control studies/ or exp cohort studies/ or Controlled Before-After Studies/ or Case control.tw. or cohort.tw. or Cohort analy$.tw. or (Follow up adj (study or studies)).tw. or (observational adj (study or studies)).tw. or Longitudinal.tw. or Retrospective.tw. or prospective.tw. or consecutive*.tw. or Cross sectional.tw. or Cross-sectional studies/ or historically controlled study/ or interrupted time series analysis/ [Onder exp cohort studies vallen ook longitudinale, prospectieve en retrospectieve studies]	4934047
8	Case-control Studies/ or clinical trial, phase ii/ or clinical trial, phase iii/ or clinical trial, phase iv/ or comparative study/ or control groups/ or controlled before-after studies/ or controlled clinical trial/ or double-blind method/ or historically controlled study/ or matched-pair analysis/ or single-blind method/ or (((control or controlled) adj6 (study or studies or trial)) or (compar* adj (study or studies)) or ((control or controlled) adj1 active) or "open label" or ((double or two or three or multi or trial) adj (arm or arms)) or (allocat adj10 (arm or arms)) or placebo* or "sham-control" or ((single or double or triple or assessor) adj1 (blind or masked)) or nonrandom* or "non-random" or "quasi-experiment" or "parallel group" or "factorial trial" or "pretest posttest" or (phase adj5 (study or trial)) or (case adj6 (matched or control)) or (match adj6 (pair or pairs or cohort* or control* or group* or healthy or age or sex or gender or patient* or subject* or participant)) or (propensity adj6 (scor or match))).ti,ab,kf. or (confounding adj6 adjust).ti,ab. or (versus or vs or compar).ti. or ((exp cohort studies/ or epidemiologic studies/ or multicenter study/ or observational study/ or seroepidemiologic studies/ or (cohort or 'follow up' or followup or longitudinal* or prospective* or retrospective* or observational* or multicent* or 'multi-cent' or consecutive).ti,ab,kf.) and ((group or groups or subgroup* or versus or vs or compar).ti,ab,kf. or ('odds ratio' or 'relative odds' or 'risk ratio' or 'relative risk' or aor or arr or rrr).ab. or (("OR" or "RR") adj6 CI).ab.))	5882782
9	4 and 5	98
10	(4 and 6) not 9	160
11	(4 and (7 or 8)) not (9 or 10)	372
12	4 not (9 or 10 or 11)	1024

Ovid/Psycinfo

#	Searches	Results
1	exp Somatoform Disorders/ or exp Somatic Symptom Disorder/ or (('somatic symptom' or somatoform or somatization or somatisation) adj3 disorder).ti,ab,id. or (conversion adj3 (disorder* or syndrome)).ti,ab,id. or (functional adj3 disorder).ti,ab,id. or exp Somatoform Pain Disorder/ or 'pain disorder*'.ti,ab,id.	30729
2	exp Integrated Services/ or exp Integrated Health Care/ or (integrated adj3 (care or healthcare or 'health care')).ti,ab,id. or exp Patient Centered Care/ or ((patient or person) adj3 (centered or centred)).ti,ab,id. or ((care or healthcare) adj3 team).ti,ab,id. or exp Multidisciplinary Treatment Approach/ or ((collaborative or interdisciplin or 'inter disciplin' or multidisciplin or 'multi disciplin' or transdisciplin) adj4 (care or 'health care' or healthcare or team* or group* or collaboration or management or intervention* or treatment* or therap* or evaluation or assess* or model* or program* or approach)).ti,ab,id. or 'cross disciplin'.ti,ab,id. or (nurs* adj3 team).ti,ab,id. or interprofessional.ti,ab,id. or 'inter professional'.ti,ab,id. or 'care network'.ti,ab,id. or ((stepped or stratified or adaptive) adj3 (care or treatment* or therap)).ti,ab,id. or exp Cooperation/ or cooperat.ti,ab,id. or delegation.ti,ab,id. or exp Collaboration/ or (interdepartment* or 'inter department' or interinstitution or 'inter institution' or interprofessional or 'inter professional*').ti,ab,id.	158270
3	1 and 2	789
4	((literature review or systematic review or meta analysis).md. or "literature review"/ or meta analysis/ or (((meta adj2 analy) or metaanaly or (synthes* adj2 (literature* or research* or studies or data)) or (pooled and analys) or ((data adj1 pool) and studies) or medline or medlars or embase or cinahl or scisearch or psychlit or psyclit or cinhal or cancerlit or cochrane or bids or pubmed or ovid or ((hand or manual or database* or computer) adj1 search) or (electronic adj1 (database* or data base or data bases))).ti,ab,id. or (review* or overview).ti. or (bibliograph* or relevant journals or ((review* or overview) adj9 (systematic or methodologic* or quantitativ* or research* or literature* or studies or trial* or effective))).ab.)) not (((retrospective or record* or case* or patient) adj1 review) or ((patient* or review) adj1 chart)).ti,ab,id.	509111
5	exp clinical trial/ or randomized controlled trial/ or randomized controlled trials as topic/ or Random Allocation/ or Double-Blind Method/ or Single-Blind Method/ or (clinical trial, phase i or clinical trial, phase ii or clinical trial, phase iii or clinical trial, phase iv or controlled clinical trial or randomized controlled trial or multicenter study or clinical trial).pt. or random.ti,ab. or (clinic adj trial).tw. or ((singl or doubl* or treb* or tripl) adj (blind$3 or mask$3)).tw. or Placebos/ or placebo.tw.	312362
6	Epidemiologic studies/ or case control studies/ or exp Cohort Analysis/ or Controlled Before-After Studies/ or Case control.tw. or cohort.tw. or Cohort analy$.tw. or (Follow up adj (study or studies)).tw. or (observational adj (study or studies)).tw. or Longitudinal.tw. or Retrospective.tw. or prospective.tw. or consecutive.tw. or Cross sectional.tw. or Cross-sectional studies/ or historically controlled study/ or interrupted time series analysis/	505153
7	3 and 4	113
8	(3 and 5) not 7	44
9	(3 and 6) not (7 or 8)	77
10	3 not (7 or 8 or 9)	555

Somatisch-symptoomstoornis en functioneel-neurologisch-symptoomstoornis

Somatisch-symptoomstoornis en functioneel-neurologisch-symptoomstoornis

Uitgangsvraag

Aanbeveling

Overwegingen

Onderbouwing

Achtergrond

Conclusies / Summary of Findings

Samenvatting literatuur

Zoeken en selecteren

Referenties

Evidence tabellen

Verantwoording

Beoordelingsdatum en geldigheid

Initiatief en autorisatie

Algemene gegevens

Samenstelling werkgroep

Belangenverklaringen

Inbreng patiëntenperspectief

Module

Werkwijze

Zoekverantwoording

Bijlagen

De Federatie Medisch Specialisten maakt gebruik van cookies