Diagnostiek en besluitvorming bij (kwetsbare) ouderen met NSCLC

Publicatiedatum: 18-09-2025

Beoordeeld op geldigheid: 16-09-2025

Uitgangsvraag

Hoe komt men tot een weloverwogen besluit ten aanzien van de behandeling van niet-kleincellig longcarcinoom (NSCLC) bij oudere mensen en andere mogelijk kwetsbare patiëntengroepen?

Welke mogelijkheden zijn er om deze besluitvorming te ondersteunen en wat is de plaats van een (comprehensive) geriatrisch assessment?

Aanbeveling

Betrek eventuele kwetsbaarheid bij de longoncologische besluitvorming bij alle patiënten van 70 jaar of ouder met een niet-kleincellig longcarcinoom.

Overweeg kwetsbaarheid te inventariseren conform de richtlijn Comprehensive Geriatric Assessment, module Identificatie kwetsbare ouderen. Hierin wordt de G8-score aangereikt, evenals de 6-CIT-score voor cognitie.

Overweeg risicofactoren voor functionele achteruitgang of vroegtijdige sterfte tijdens een longoncologische behandeling bij kwetsbare oudere patiënten te ondervangen met gerichte geriatrische interventies.

Overweeg hiertoe een Geriatric Assessment op de eigen longoncologische polikliniek (zie module Geriatrisch Assessment, richtlijn Comprehensive Geriatric Assessment). Bepaal in lokale samenwerking welke zorgverleners bekwaam en beschikbaar zijn om dit Assessment te doen.
Of overweeg een verwijzing voor een Comprehensive Geriatric Assessment door een klinisch geriater of internist ouderengeneeskunde (zie richtlijn Comprehensive Geriatric Assessment).

Overwegingen

Voor- en nadelen van de interventie en de kwaliteit van het bewijs

Screenen op kwetsbaarheid

Eventuele aanwijzingen voor kwetsbaarheid kunnen het beste worden vastgesteld door hier bij alle oudere patiënten structureel op te screenen. Meestal wordt hierbij gekozen voor een grensleeftijd van minimaal 65 jaar, maar in Nederland wordt vaak gekozen voor een leeftijd van 70 jaar of ouder. Het simpelweg toekennen van prestatiescores zoals de ECOG-score of de Karnofsky-score onderkent kwetsbaarheid onvoldoende (Schulkes, 2017). Het wordt daarom over het algemeen aanbevolen om ouderen met een (long)oncologische aandoening die in aanmerking komen voor tumorgerichte behandeling te screenen op mogelijke kwetsbaarheid met de G8-score (Dale, 2023 (ASCO Guideline Update 2023); Richtlijn Colorectaal carcinoom, 2024; Richtlijn Chirurgie bij kwetsbare ouderen, 2024).

De G8-score heeft een hoge gevoeligheid voor onderliggende kwetsbaarheid. Een nadeel van de G8-score is de lagere specificiteit, waardoor het risico op kwetsbaarheid soms wordt overschat (Hamaker, 2012; Van Walree, 2019). Dit kan worden ondervangen door een getrapte aanpak te hanteren, waarbij andere factoren, zoals de zwaarte van de huidige behandelmogelijkheden, worden meegewogen bij de indicatie voor een aanvullend (comprehensive) geriatrisch onderzoek (CGA). Ten slotte is de G8-score niet gericht op het detecteren van geheugenproblemen. Hiervoor kan een kortgeheugenscreening worden toegevoegd, zoals de 6-CIT of MMSE.

(Comprehensive) geriatrisch assessment

Op basis van de gevonden literatuur in de literatuursamenvatting zijn er geen duidelijk objectiveerbare conclusies te trekken over de voor- en nadelen van het toepassen van een (comprehensive) geriatrisch assessment (GA/CGA) bij de behandeling van kwetsbare ouderen met niet-kleincellig longcarcinoom (NSCLC) als het gaat om de cruciale uitkomstmaten (overall survival, progression-free survival en quality of life). De gerapporteerde resultaten en de toepassing van het GA/CGA van de gevonden studies zijn heterogeen. De studies laten geen klinisch relevante of significante verschillen zien tussen beide groepen voor de cruciale uitkomstmaten en er is bovendien sprake van methodologische tekortkomingen. Voor de overige door de werkgroep benoemde uitkomstmaten (adverse events, patient satisfaction, unplanned admission en activities of daily living) is op basis van de gevonden literatuur ook geen voorkeur uit te spreken voor wel of geen Geriatrisch Assessment-guided care.

Op grond van de literatuur zijn er wel aanwijzingen dat het aantal bijwerkingen en ongeplande opnames reduceert. Dit blijkt ook uit reviews bij oncologische aandoeningen in het algemeen. Het behandelplan na een GA verandert in het algemeen bij 28% van de patiënten en na een consult met een geriater bij 22% van de patiënten (meestal minder intensieve behandeling) (Hamaker, 2022). Ook worden er nieuwe geriatrische syndromen ontdekt die meegenomen kunnen worden in het behandelplan en kan er beter aangesloten worden bij de patiëntvoorkeuren en -karakteristieken.

De procesbeschrijving, kaders en beschikbare instrumenten voor het inventariseren van de somatische, psychische en cognitieve, sociale en functionele toestand van mogelijk kwetsbare, oudere patiënten via een goed ingebed (comprehensive) geriatric asessment zijn elders uitgebreid beschreven (Richtlijn Chirurgie bij kwetsbare ouderen, 2024; Richtlijn Comprehensive geriatric assessment, 2021; Leidraad Multidisciplinaire beoordeling bij multimorbiditeit, 2024). In deze kwaliteitsdocumenten wordt ook expliciet onderbouwd waarom het belangrijk is om aandacht te besteden aan het uitvragen van behandeldoelen, patiëntvoorkeuren, kernwaarden, factoren die kwaliteit van leven bepalen en gezamenlijke besluitvorming. Tevens worden handvatten geboden voor hoe dit te doen.

Overige instrumenten die bij het (comprehensive) geriatrisch assessment in deze context gebruikt kunnen worden, betreffen onder andere:

een tool voor het inschatten van de resterende levensverwachting, bijvoorbeeld om mee te wegen in het kader van de ‘time to benefit’ van een longoncologische behandeling (Eprognosis; eprognosis.ucsf.edu);
een tool voor inschatting van de longchirurgische risico’s (ACS NSQIP Surgical Risk Calculator; riskcalculator.facs.org);
een tool voor inschatting van de kans op chemotherapeutische toxiciteit (CARG Chemo-Toxicity Calculator; mycarg.org);
een stappenplan voor inschatting van wilsbekwaamheid (Stappenplan bij beoordeling wilsbekwaamheid; KNMG).

Bij de lokale inrichting van dit zorgproces kan een samenwerking met een klinisch geriater of internist ouderengeneeskunde zinvol zijn. Een geriatrisch assessment hoeft niet altijd gedaan te worden door een klinisch geriater of internist ouderengeneeskunde; ook een andere geschoolde, bekwame zorgverlener kan dit uitvoeren. Meestal wordt ervoor gekozen om een klinisch geriater of internist ouderengeneeskunde te vragen voor een comprehensive geriatrisch assessment indien a) binnen het longoncologische team onvoldoende expertise of capaciteit hiervoor beschikbaar is; of b) indien de screening of het geriatrisch assessment aanwijzingen geven voor uitgebreide kwetsbaarheid, waarvan nadere evaluatie gewenst is voorafgaand aan de behandeling. Soms wordt een patiënt tevoren niet als kwetsbaar beschouwd, maar ontstaan gedurende het behandeltraject geriatrische syndromen, zoals vallen of onbegrepen energieverlies. Ook dit zijn verwijsindicaties voor een CGA. Zie voor een verdere beschrijving en plaatsbepaling de Richtlijn Comprehensive Geriatric Assessment, module Geriatrisch Assessment.

Behandelbeslissing en interventies

Aanbevolen wordt om de inventarisatie van kwetsbaarheid via screening en eventueel (comprehensive) geriatrisch assessment te verrichten voordat het longoncologische behandelplan wordt opgesteld (Dale, 2023). Op deze manier kan de geriatrische informatie meegewogen worden bij het opstellen van het behandelplan. Daarbij is het belangrijk om te beseffen dat het moeilijk blijft om op individueel niveau precies te voorspellen welke uitkomst de behandeling zal kennen, ook met geriatrische informatie (Versteeg, 2021). De insteek is dat alle betrokkenen goed geïnformeerd een passend behandeltraject ingaan, waarbij potentiële oncologische en geriatrische neveneffecten op de gezondheid proactief worden geadresseerd. Om tot dit zorgvuldig afgewogen behandelplan te komen, wordt aanbevolen om tijdens het multidisciplinair overleg systematisch en zo precies mogelijk te bespreken wat de longoncologische behandeling toevoegt aan de levensverwachting in het licht van de geriatrische informatie. Ook adviseren we mee te wegen wat de behandeling bijdraagt aan de vermindering van de klachten, wat de nadelen (lasten) zijn van de behandeling en welke andere behandelmogelijkheden er zijn (inclusief ‘best supportive care’) (Festen, 2021b).

Om de geriatrische problemen die zijn geïdentificeerd optimaal en proactief te ondervangen, wordt aanbevolen om een lokaal protocol voor interventies op te stellen. In dit protocol dient te worden beschreven welke beleidsopties er zijn om geriatrische problemen te ondervangen.

De leidraad ‘Proactieve zorgplanning in de Nederlandse ziekenhuizen. Van beleidsbeperking en het gesprek in de laatste levensfase, naar onderdeel van het normale zorgproces’ biedt tevens handvatten voor het vastleggen van context, wensen, behoeften en mogelijkheden van de patiënt. Het is goed om te benadrukken dat hiervoor per patiënt jaarlijks 1 betaaltitel voor toepasbaar is sinds 1-1-2025.

Waarden en voorkeuren van patiënten (en evt. hun verzorgers)

Om de ervaringen van zorgverleners in de longoncologische zorg over diagnostiek en besluitvorming bij (kwetsbare) ouderen met NSCLC in kaart te brengen, zijn interviews afgenomen vanuit het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten. Deze paragraaf is gebaseerd op deze interviews.

Oudere en kwetsbare patiënten met NSCLC hebben unieke wensen en behoeften en bij hen spelen vaak andere uitkomsten van zorg een belangrijkere rol dan overleving, zoals behoud van mobiliteit en zelfredzaamheid. Factoren zoals comorbiditeiten en polyfarmacie beïnvloeden de effectiviteit van behandelingen en de prognose en moeten daarom ook geïnventariseerd zijn voor de start van een oncologische behandeling. Ondanks het door iedereen onderkende belang van gepersonaliseerde zorg ontbreekt het vaak aan het gebruik van gestandaardiseerde screeningsinstrumenten en een geriatrische assessment om kwetsbaarheid te beoordelen en behandelkeuzes te ondersteunen. Geriatrische beoordelingen worden echter steeds crucialer geacht om zorg op maat te bieden en gezamenlijke besluitvorming te verbeteren.

Multidisciplinaire samenwerking, waarin ook geriaters of internisten ouderengeneeskunde worden betrokken, wordt aanbevolen om een geïntegreerde en patiëntgerichte aanpak te realiseren. Toch blijft tijdgebrek bij zorgverleners een belangrijk obstakel bij het maken van complexe beslissingen en het bieden van uitgebreide informatie aan patiënten. Daarnaast verschillen de informatiebehoeften van patiënten sterk: sommigen vertrouwen volledig op de arts, terwijl anderen actief willen participeren in het besluitvormingsproces.

Het gebrek aan klinisch onderzoek onder ouderen leidt tot kennislacunes over de effectiviteit en veiligheid van behandelingen, wat de zorg verder bemoeilijkt. Scholing van zorgverleners over ouderdomsspecifieke aspecten van NSCLC en de bijwerkingen van behandelingen wordt als essentieel gezien.

Kosten, implementatie en haalbaarheid

De eerste stap is het onderkennen van het belang van kwetsbaarheid en de impact hiervan op de oudere en de uitkomsten van een (longoncologische) behandeling. Het succes van implementatie van een (comprehensive) geriatrisch assessment zal afhangen van het onderkennen van dit belang door de betrokken zorgverleners. Scholing kan hierin helpend zijn. Het afnemen van een screeningsinstrument (bijvoorbeeld de G8) kost niet veel tijd (2 minuten). Het kan ook ingebouwd worden in e-zorgpaden, zodat de patiënt het thuis al kan invullen. Om de vervolgstappen te zetten na de screening is een goede samenwerking nodig tussen longartsen en geriaters/internisten ouderengeneeskunde. Een verpleegkundig specialist kan lokaal geschoold worden in het verrichten van een geriatrisch assessment of er kan gebruik gemaakt worden van de poli geriatrie/interne geneeskunde voor een comprehensive geriatrisch assessment. Aangezien meerdere oncologische zorgpaden gebruik maken van geriatrische deskundigheid zou het gezamenlijk organiseren van deze zorg efficiënt zijn. De informatie ten aanzien van kwetsbaarheid, wensen, doelen en verwachtingen van de patiënt geeft belangrijke informatie voor de hoofdbehandelaar om zo een goed “Samen beslissen gesprek” met de patiënt te voeren en tot passende zorg te komen.

Rationale van de aanbevelingen: weging van argumenten voor en tegen de interventies

Op grond van bovenstaande is de werkgroep ervan overtuigd dat de tijdsinvestering van het goed in kaart brengen van de kwetsbaarheid en wensen van de patiënt, evenals de tijdsinvestering van een MDO zich zullen vertalen in betere/passende behandelkeuzes. Dit past goed in een setting van vergrijzing van de populatie en toenemende schaarste en bij de visie vanuit het Integraal Zorg Akkoord (IZA) voor passende zorg en de visie van de IGJ. Wij beschouwen shared-decision making als vanzelfsprekend onderdeel van de begeleiding.

Onderbouwing

Achtergrond

Jaarlijks krijgen ongeveer 15.000 mensen de diagnose longkanker. De helft van deze nieuwe patiënten is ouder dan 70 jaar (> 7.500 mensen per jaar) en meer dan 30% is ouder dan 75 jaar (> 4.500 mensen per jaar). Het aandeel oudere patiënten met longkanker neemt elk jaar toe. Ongeveer 45% van de oudere patiënten met longkanker vertoont tekenen van kwetsbaarheid (Komici, 2022).

Kwetsbare oudere patiënten hebben een verhoogd risico op negatieve behandelresultaten tijdens pulmonale oncologische behandelingen, zoals toxiciteit en sterfte (Komici, 2022).

Een bekende lacune in de wetenschappelijke literatuur betreft de geriatrische gevolgen van pulmonale oncologische behandelingen bij kwetsbare patiënten, zoals zelfredzaamheid en mobiliteit (Bertagnolli, 2021). Het is zeer waarschijnlijk dat kwetsbare oudere patiënten ook een groter risico lopen op negatieve geriatrische uitkomsten. Tijdens of na pulmonale oncologische behandeling vallen zij vaker, verliezen zij hun ADL-zelfstandigheid en ontwikkelen zij vaker geriatrische syndromen, zoals gewichtsverlies of verminderde energie. Oudere patiënten hechten waarde aan informatie over de impact van de behandeling op deze gezondheidsuitkomsten (Festen, 2021a).

In deze module wordt beschreven hoe men tot een weloverwogen besluit komt ten aanzien van de behandeling van niet-kleincellig longcarcinoom bij oudere mensen en andere kwetsbare patiëntengroepen. Daarnaast wordt de rol van het (comprehensive) geriatrisch assessment bij deze behandeling uitgelicht.

Conclusies / Summary of Findings

Very low GRADE

The evidence is very uncertain about the effect of comprehensive geriatric assessment in the treatment of frail older adults with non-small cell lung carcinoma compared to standard care on overall survival.

Sources: Corre, 2016; Jeppesen 2018; Presley, 2022

Very low GRADE

Source: Corre, 2016

Very low GRADE

Source: Jeppesen 2018

Very low GRADE

Sources: Corre, 2016; Presley, 2022

No GRADE

No evidence was found regarding the effect of comprehensive geriatric assessment in the treatment of frail older adults with non-small cell lung carcinoma compared to standard care on patient satisfaction.

Source: -

Very low GRADE

Sources: Jeppesen 2018; Presley, 2022

No GRADE

Source: -

Samenvatting literatuur

Description of studies

Corre 2016 – conducted a multicenter, open-label, phase III trial, in older patients (≥ 70 years old) with a performance status of 0 to 2 and stage IV NSCLC. This trial evaluated the integration of CGA in the cancer treatment decision-making. Patients were randomly assigned between chemotherapy allocation based on performance score (PS) and age (standard arm: carboplatin-based doublet if PS ≤ 1 and age ≤ 75 years; docetaxel if PS = 2 or age > 75 years) and treatment allocation based on CGA (CGA arm: carboplatin-based doublet for fit patients, docetaxel for vulnerable patients, and best supportive care for frail patients). 494 patients were randomly assigned to either the standard arm (n=251) or the CGA-arm (n=243). The median age was 77 years and most of the patients had an ECOG performance status of 1. The primary endpoint was treatment failure-free survival (TFFS). Secondary endpoints were overall survival (OS), progression-free survival (PFS), tolerability, and quality of life (QoL).

Jeppesen 2018 – conducted a multicenter, single institutional randomized pilot study in patients receiving stereotactic body radiotherapy for localized NSCLC. This trial evaluated the impact of CGA. Patients were randomly assigned to receive SBRT +/− CGA. 51 patients were randomly assigned to either the standard arm (n=26) or the CGA-arm (n=25). The median age was 72 years and most of the patients had an ECOG performance status of 1. The primary outcome was QoL. Secondary endpoints were OS, cancer-specific survival and need for unplanned admission.

Presley 2022 – performed a secondary analysis of a cluster-randomized clinical trial (GAP70+ trial) which evaluated whether providing a geriatric assessment (GA) summary and GA-guided recommendations can improve grade 3-5 toxicity among elder adults with advanced lung cancer. Participants aged ≥ 70 years with stage III and IV (advanced) lung cancer and ≥ 1 GA domain impairment starting a new treatment with high-risk of toxicity were included. Patients were randomly assigned to the intervention arm (oncologist received GA summary and recommendations) versus usual care (UC: no summary or recommendations given). The mean age was 76.3±5.1 years and most of the patients had a stage IV NSCLC (82.8%). The primary outcome was grade 3-5 toxicity. Secondary endpoints were OS (6-month and 1 year), treatment modifications and need for unplanned admission.

Results

Overall survival (OS) (critical)

All included studies reported on OS.

Corre (2016) reported the effect of CGA versus standard care on median OS. Treatment based on CGA resulted in a numerically shorter (but non-significant) median OS compared to the standard treatment. The median OS in the intervention group was 6.1 months and the median OS in the control group was 6.4 months, with a hazard ratio (HR) of 0.92 (95% CI 0.79 to 1.1). This difference was not considered clinically relevant.

Jeppesen (2018) reported the effect of an individual care plan versus standard care on OS at 1 year and 2 years. Treatment based on an individual care plan resulted in numerically higher (but non-significant) OS at 1 year and 2 years. In the intervention group, the OS at 1 year was 94% compared to 72% in the control group. The OS at 2 years was 69% in the intervention group, while the OS at 2 years in the control group showed 59%. The article by Jeppesen (2018) lacks data regarding time-to-event outcomes, as well as information on the risk of mortality within the various groups during the follow-up period. Consequently, there is insufficient data available to calculate a hazard ratio.

Presley (2022) reported the effect of a geriatric assessment versus standard care on OS at 6 months and 1 year. Treatment based on geriatric assessment resulted in numerically higher (but non-significant) OS at 6 months and 1 year. In the intervention group, the OS at 6 months was 70.3% compared to 68.1% in the control group, with a HR of 0.52 to 1.57. The OS at 1 year in the intervention group was 48.4%, while the OS at 1 year in the control was 44.0%, with a HR of 0.89 (0.58 to 1.36). This difference was not considered clinically relevant.

Data could not be pooled.

Progression-free survival (PFS) (critical)

One study reported on PFS.

Corre (2016) reported the effect of CGA versus standard care on median PFS. Treatment based on CGA resulted in a numerically shorter (but non-significant) median PFS compared to the standard treatment. The median PFS in the intervention group was 3.4 months while the median PFS in the control group was 3.7 months. This difference was not considered clinically relevant.

Quality of life (QoL) (critical)

One study reported on QoL.

Jeppesen (2018) reported that no statistical differences were observed for the EQ-5D health index between the CGA and no-CGA groups. The article by Jeppesen (2018) solely depicted the data in graphical format. Visually it seems that the difference between the group could not be considered clinically relevant.

Adverse events (AE) (important)

Two studies reported on adverse events (grade 3 or 4).

Corre (2016) reported the effect of CGA versus standard care on adverse events (grade 3 or 4). Treatment based on CGA resulted in a numerically lower (but non-significant) percentage of AE (grade 3 or 4) compared to standard treatment, 67.9% versus 71.3%. This difference is not considered clinically relevant.

Presley (2022) reported the effect of a geriatric assessment versus standard care on adverse events (defined as toxicity grade 3-5 through 3-months post treatment initiation). Treatment based on GA resulted in a lower percentage of AE compared to standard treatment, 53.1% versus 71.6%. This difference is considered clinically relevant.

Patient satisfaction (important)

No studies reported on patient satisfaction.

Unplanned admission (important)

Two studies reported on unplanned admission.

Jeppessen (2018) reported the effect of an individual care plan versus standard care on unplanned admissions. Treatment based on an individual care plan resulted in a numerically lower (but non-significant) percentage of unplanned admission compared to standard care, 46% versus 52%. This difference is not considered clinically relevant.

Presley (2022) reported the effect of a geriatric assessment versus standard care on unplanned admissions. Treatment based on a geriatric assessment resulted in a numerically lower (but non-significant) percentage of unplanned admission compared to standard care, 28.1% versus 37.9%. This difference is considered clinically relevant.

Activities of daily living (ADL) (important)

No studies reported on activities of daily living.

Level of evidence of the literature

The evidence for all outcomes was derived from randomized trials, therefore the level of evidence started at ‘high’.

The level of evidence regarding the outcome measure overall survival was downgraded by three levels because of study limitations (-two levels, risk of bias: open-label study and role of funder); and applicability (-one level, bias due to indirectness: difference in population and difference in interventions). Therefore, the level of evidence was graded as very low.

The level of evidence regarding the outcome measure progression-free survival was downgraded by three levels levels because of study limitations (-one level, risk of bias: open-label study and role of funder); applicability (-one level, bias due to indirectness: reference treatment); and number of included patients (-one level, imprecision). Therefore, the level of evidence was graded as very low.

The level of evidence regarding the outcome measure quality of life was downgraded by three levels because of study limitations (-two levels, risk of bias: open-label study); and number of included patients (-one level, imprecision). Therefore, the level of evidence was graded as very low.

The level of evidence regarding the outcome measure adverse events was downgraded by three levels because of study limitations (-two levels, risk of bias: open-label study and role of funder); and applicability (-one level, bias due to indirectness: difference in population and difference in interventions). Therefore, the level of evidence was graded as very low.

Because patient satisfaction was not reported by any of the included studies, the level of evidence of this outcome was not rated.

The level of evidence regarding the outcome measure unplanned admission was downgraded by three levels because of study limitations (-two levels, risk of bias: open-label study); applicability (-one level, bias due to indirectness: difference in population and difference in interventions). Therefore, the level of evidence was graded as very low.

Because activities of daily living was not reported by any of the included studies, the level of evidence of this outcome was not rated.

Zoeken en selecteren

The literature search of this module focuses on the role of Geriatric Assessment-guided care in the treatment of frail older adults with non-small cell lung carcinoma. In the considerations, the broader scope of diagnostics and decision-making for this patient group is elaborated on.

A systematic review of the literature was performed to answer the following question:

What is the effect of Geriatric Assessment-guided care, compared to standard care, in the treatment of frail older adults with non-small cell lung carcinoma?

P:	Older patients with poor performance status with non-small cell lung carcinoma
I:	Geriatric Assessment‐guided care
C:	Standard treatment (not guided by Geriatric Assessment)
O:	Overall survival, Progression-free survival, Quality of life (EQ-5D), Adverse Events, Patient satisfaction, Unplanned admission, Activities of daily living (ADL)

Relevant outcome measures

The guideline development group considered overall survival, progression-free survival and quality of life as critical outcome measures for decision making; and adverse events, patient satisfaction, unplanned admission and activities of daily living as important outcome measures for decision making. The working group defined clinically relevant differences based on the PASKWIL criteria (https://www.nvmo.org):

Overall survival: >16 weeks and HR<0.7
Progression-free survival: >16 weeks and HR<0.7
Quality of life: a minimal difference of 10 points on the quality-of-life instrument EORTC QLQ-C30 or a difference of a similar magnitude on other quality of life instruments.

The working group defined the clinically relevant difference for other outcomes as follows:

Adverse events: absolute difference <5% for lethal complications, or <25% for serious complications
Patient satisfaction: a minimal difference of 10% on the scale of the patient satisfaction questionnaire
Unplanned admission: <10%
Activities of daily living: a minimal difference of 10% on the scale of the activities of daily living questionnaire.

Search and select (Methods)

The databases Medline (via OVID) and Embase (via Embase.com) were searched with relevant search terms until March 03, 2024. The detailed search strategy is depicted under the tab Methods. The systematic literature search resulted in 3054 hits. After reading the full text of articles selected on title and abstract, three studies were included.

In the considerations, the clinical questions were answered by:

Reviewing relevant (inter)national guidelines, namely:
- Richtlijn Comprehensive Geriatric Assessment (2022)
- Richtlijn Chirurgie bij kwetsbare ouderen (2024)
- Richtlijn Colorectaal carcinoom, module besluitvorming bij oudere en andere kwetsbare groepen (2024)
- ASCO-Guideline Update (2023)

Results

Three studies were included in the analysis of the literature. Important study characteristics and results are summarized in the evidence table. The assessment of the risk of bias is summarized in the risk of bias table.

The study results are pooled if all three studies reported their findings on a specific outcome.

Referenties

1 - Bertagnolli MM, Singh H. Treatment of Older Adults with Cancer - Addressing Gaps in Evidence. N Engl J Med. 2021 Sep 16;385(12):1062-1065.
2 - Corre R, Greillier L, Le Caër H, Audigier-Valette C, Baize N, Bérard H, Falchero L, Monnet I, Dansin E, Vergnenègre A, Marcq M, Decroisette C, Auliac JB, Bota S, Lamy R, Massuti B, Dujon C, Pérol M, Daurès JP, Descourt R, Léna H, Plassot C, Chouaïd C. Use of a Comprehensive Geriatric Assessment for the Management of Elderly Patients With Advanced Non-Small-Cell Lung Cancer: The Phase III Randomized ESOGIA-GFPC-GECP 08-02 Study. J Clin Oncol. 2016 May 1;34(13):1476-83. doi: 10.1200/JCO.2015.63.5839. Epub 2016 Feb 16. PMID: 26884557.
3 - Dale W, Klepin HD, Williams GR, Alibhai SMH, Bergerot C, Brintzenhofeszoc K, Hopkins JO, Jhawer MP, Katheria V, Loh KP, Lowenstein LM, McKoy JM, Noronha V, Phillips T, Rosko AE, Ruegg T, Schiaffino MK, Simmons JF Jr, Subbiah I, Tew WP, Webb TL, Whitehead M, Somerfield MR, Mohile SG. Practical Assessment and Management of Vulnerabilities in Older Patients Receiving Systemic Cancer Therapy: ASCO Guideline Update. J Clin Oncol. 2023 Sep 10;41(26):4293-4312.
4 - Festen S, van Twisk YZ, van Munster BC, de Graeff P. 'What matters to you?' Health outcome prioritisation in treatment decision-making for older patients. Age Ageing. 2021a Nov 10;50(6):2264-2269.
5 - Festen S. Multidisciplinary decision-making in older patients with cancer: balancing benefit, harm, and patient priorities. University of Groningen, 2021b. 169 p.
6 - Hamaker ME, Jonker JM, de Rooij SE, Vos AG, Smorenburg CH, van Munster BC. Frailty screening methods for predicting outcome of a comprehensive geriatric assessment in elderly patients with cancer: a systematic review. Lancet Oncol. 2012 Oct;13(10):e437-44.
7 - Hamaker M, Lund C, Te Molder M, Soubeyran P, Wildiers H, van Huis L, Rostoft S. Geriatric assessment in the management of older patients with cancer - A systematic review (update). J Geriatr Oncol. 2022 Jul;13(6):761-777.
8 - Jeppesen SS, Matzen LE, Brink C, Bliucukiene R, Kasch S, Schytte T, Kristiansen C, Hansen O. Impact of comprehensive geriatric assessment on quality of life, overall survival, and unplanned admission in patients with non-small cell lung cancer treated with stereotactic body radiotherapy. J Geriatr Oncol. 2018 Nov;9(6):575-582. doi: 10.1016/j.jgo.2018.05.009. Epub 2018 Jun 3. PMID: 29871849.
9 - Komici K, Bencivenga L, Navani N, D'Agnano V, Guerra G, Bianco A, Rengo G, Perrotta F. Frailty in Patients With Lung Cancer: A Systematic Review and Meta-Analysis. Chest. 2022 Aug;162(2):485-497.
10 - Leidraad Proactieve zorgplanning in Nederlandse ziekenhuizen via: https://www.internisten.nl/wp-content/uploads/2025/01/Leidraad-proactieve-zorgplanning-in-Nederlandse-ziekenhuizen-2.pdf
12 - Presley CJ, Mohamed MR, Culakova E, Flannery M, Vibhakar PH, Hoyd R, Amini A, VanderWalde N, Wong ML, Tsubata Y, Spakowicz DJ, Mohile SG. A Geriatric Assessment Intervention to Reduce Treatment Toxicity Among Older Adults With Advanced Lung Cancer: A Subgroup Analysis From a Cluster Randomized Controlled Trial. Front Oncol. 2022 Mar 31;12:835582. doi: 10.3389/fonc.2022.835582. PMID: 35433441; PMCID: PMC9008713.
13 - Richtlijn Comprehensive geriatric assessment (CGA) via: https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/comprehensive_geriatric_assessment_cga/startpagina_-_comprehensive_geriatric_assessment_cga.html
14 - Richtlijn Colorectaal carcinoom (CRC) via: https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/colorectaal_carcinoom_crc/startpagina_-_colorectaal_carcinoom.html
15 - Richtlijn Chirurgie bij kwetsbare ouderen via: https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/chirurgie_bij_kwetsbare_ouderen_2024/startpagina_chirurgie_bij_kwetsbare_ouderen_2024.html.
16 - Schulkes KJ, Souwer ET, Hamaker ME, Codrington H, van der Sar-van der Brugge S, Lammers JJ, Portielje JE, van Elden LJ, van den Bos F. The Effect of A Geriatric Assessment on Treatment Decisions for Patients with Lung Cancer. Lung. 2017 Apr;195(2):225-231.
17 - van Walree IC, Scheepers E, van Huis-Tanja L, Emmelot-Vonk MH, Bellera C, Soubeyran P, Hamaker ME. A systematic review on the association of the G8 with geriatric assessment, prognosis and course of treatment in older patients with cancer. J Geriatr Oncol. 2019 Nov;10(6):847-858.
18 - Versteeg KS, Looijaard SMLM, Slee-Valentijn MS, Verheul HMW, Maier AB, Konings IRHM. Predicting outcome in older patients with cancer: Comprehensive geriatric assessment and clinical judgment. J Geriatr Oncol. 2021 Jan;12(1):49-56.

Evidence tabellen

Evidence table for intervention studies (randomized controlled trials and non-randomized observational studies (cohort studies, case-control studies, case series))¹

This table is also suitable for diagnostic studies (screening studies) that compare the effectiveness of two or more tests. This only applies if the test is included as part of a test-and-treat strategy – otherwise the evidence table for studies of diagnostic test accuracy should be used.

Research question:

Study reference

Study characteristics

Patient characteristics ²

Intervention (I)

Comparison / control (C) ³

Follow-up

Outcome measures and effect size ⁴

Comments

Corre, 2016

ESOGIA

Type of study: RCT

Setting and country: 45 centers in France and Spain (14 university hospitals, 4 cancer centers, 27 community hospitals)

Funding and conflicts of interest: author’s disclosures of potential conflicts of interest are available with the article. The majority of authors has a relationship with a pharmaceutical company.

Inclusion criteria:

- age ≥ 70 years

- histologically or cytologically proven advanced NSCLC (stage IV)

- measurable disease according to RECIST 1.0

- ECOG PS 0 to 2

- adequate hematological, renal and hepatic function

- EGFR and ALK status wild type or unknown at inclusion

Exclusion criteria:

- severe concurrent disorders

- active malignancy within the past 5 years

- symptomatic brain metastases

- bronchoalveolar, neuroendocrine or composite cancer histology

N total at baseline: 494

Intervention: 243

Control: 251

Important prognostic factors²:

Median age [range]

I: 77 [70-87]

C: 76 [70-91]

Sex:

I: 74.1% M

C:74.5 % M

ECOG PS:

I: 0-1 - 82%

2 – 18%

C: 0-1 – 81%

2 – 19%

Groups comparable at baseline?

Baseline characteristics were well balanced, except that more patients in the CGA arm than the standard arm had an ADL score of 6 (89.3% v 82.1%, respectively).

Treatment allocation based on Comprehensive Geriatric Assessment (CGA):

Fit patients:

Carbo-pemetrexed

(non-squamous)

Carbo-gemcitabine (squamous)

Vulnerable patients

Docetaxel

Frail patients

Best Supportive Care (BSC)

Chemotherapy allocation based on PS and age (standard):

≤75 years and PS 0-1:

Carbo-pemetrexed

(non-squamous)

Carbo-gemcitabine (squamous)

>75 years and/or PS=2:

Docetaxel

Length of follow-up:

Median 4.5 months (range 0-36.7 months)

Completed protocol therapy:

Intervention:

186 (77%)

Reasons discontinuation (n=57):

- progressive disease: 31

- toxic effect: 8

- early death: 6

- intercurrent disease: 2

- patient’s choice: 1

- received CT after assignment to BSC: 9

Control:

165 (66%)

Reasons discontinuation (n=86):

- progressive disease: 44

- toxic effect: 19

- early death: 14

- intercurrent disease: 2

- investigators’s decision: 3

- missing data: 2

- patient’s choice: 2

Outcome measures and effect size (include 95%CI and p-value if available):

Treatment failure free survival (TFFS) (primary) (median, months)

I: 3.1

C: 3.2

HR: 0.91; 95% CI, 0.76 to 1.11

Overall survival (OS) (median, months)

I: 6.1

C: 6.4

HR: 0.92; CI 0.79 to 1.1

Progression-free survival (PFS) (median, months)

I: 3.4

C: 3.7

P (Log-Rank Test) = 0.59

Tolerability (grade 3 or 4 adverse events)

I: 67.9
C: 71.3

P=0.41

Life expectancy adjusted on QoL (months) (months)

I: 4.3

C: 4.4

P=0.51

Treatment failures (as a result of toxicity)

I: 11/243 (4.8%)

C: 28/251 (11.8%)

P=0.007

Author’s conclusion:

CGA-based allocation of chemotherapy did not improve the survival outcomes of elderly patients with advanced NSCLC. Consequently, the use of CGA in this setting cannot be routinely advised in clinical practice. Further research is needed to better identify within CGA the most relevant tools in patients with

advanced NSCLC.

Limitations:
None of the patients ≥75 years old in the standard arm or with a PS of 2 in either arm received a carboplatin doublet. However, recent trials have shown that selected patients ≥75 years old and/or with a PS of 2 can be treated with a carboplatin doublet. As a consequence, some of these patients may have been undertreated in both arms, and geriatric parameters in the CGA arm could have had less impact on the treatment allocation.

Quality of life not reported as a secondary endpoint.

Jeppesen, 2018

Type of study:

RCT

Setting and country: Department of Oncology, Odense University Hospital, Denmark

Funding and conflicts of interest: part of AgeCare (Academy of Geriatric Cancer Research). The study was supported by four grants (Danish Cancer Society, CIRRO, Regional of Southern Denmark, Danish Cancer Research Fund)

No conflicts of interests were reported.

Inclusion criteria:

- histologically/ cytologically proven T1-2N0M0 NSCLC (early-stage)

- referred for treatment with SBRT

Exclusion criteria:
- concomitant malignancies other than NSCLC

- history of another malignancy within the last five years

N total at baseline: 51

Intervention: 26

Control: 25

Important prognostic factors²:

Median age [range]

I:71 [52-87]

C: 73 [57-84]

Age ≥ 70 year:

I: 62%

C: 72%

Sex:

I: 54% M

C: 52% M

ECOG PS:

I: 0-1 – 50%

2 – 42%

3 – 8%

C: 0-1 – 68%

2 -28%

3 - 4%

Groups comparable at baseline?

Yes

Standard treatment of SBRT 45–66 Gy/3 fractions

(F) with maximum treatment duration of nine days

Assessment by oncologist:

- ECOG PS

- Charlson comorbidity index

- Geriatric 8 screening tool

Assessment by nurse:

- physical function (Barthel-20)

- hand-grip strength test

- chair stand test

Test results were presented for the geriatrician and geriatric nurse. An individual care plan was made including diagnostic procedures, change in medications, dietary counselling, referral for physiotherapy, and contact to municipality (optional) as a result of the CGA.

Standard treatment of SBRT 45–66 Gy/3 fractions

(F) with maximum

treatment duration of nine days

Assessment by oncologist:

- ECOG PS

- Charlson comorbidity

index

- Geriatric 8 screening tool

Assessment by nurse:

- physical function (Barthel-20)

- hand-grip strength test

- chair stand test

Length of follow-up (median [range]):

I: 22.4 [13.7-30.7]

C: 23.4 [14.0-31.0]

Analysed for primary endpoint

Intervention: 22 (85%)

Reasons discontinuation:

- patients withdrew consent but still wished to participate in regular follow-up (n=4)

Control: 25 (100%)

Outcome measures and effect size (include 95%CI and p-value if available):

Quality of Life (primary) EQ-5D health index

No statistical differences were observed for the EQ-5D health index or VAS scores between the CGA and no-CGA groups. There was a clinical reduction of EQ-5D VAS scores at twelve months follow-up in the no-CGA group which was not the case for the CGA group.

Unable to record the quantitative data as is solely depicted in graphical format.

There was no statistically significant difference in OS patients in the two groups.

Unable to record the quantitative data as is solely depicted in graphical format.

1-year OS:

I: 94%
C: 72%

2-year OS:

I: 69%

C: 59%

CSS (cancer-specific survival)

There was no statistically significant difference in CCS patients in the two groups.

1-year CCS:

I: 96%

C: 87%

2-year CCS:

I: 86%

C: 76%

Need for unplanned admission

I: 46%

C: 52%

P=0.68

Author’s conclusion:

In patients treated with SBRT for a localized NSCLC a CGA did not improve the QoL, the prevalence or length of unplanned admissions, nor survival. A difference in change of QoL between the groups of <0.183 cannot be

resolved in the current study. Similarly, although the number of deaths in the no-CGA group was larger than in the CGA group, a statistically significant

difference was not obtainable given the sample size of the current study.

Limitations

The present study had high compliance of QoL data at follow-up compared with the previous studies
Small sample

Presley, 2022

GAP-70+

Type of study: secondary data analysis from an RCT (subgroup lung cancer of the GAP-70+ trial)

Setting and country: National Cancer Institute Community Oncology Research Program (NCORP) practices (United States). 33/40 practices enrolled patients with lung cancer

Funding and conflicts of interest: the study was supported by the National Cancer Institute, the Ohio State University Comprehensive Cancer Center, an the National Institute of Aging. Three authors had commercial or financial relationships that could be construed as potential conflict of interest.

Inclusion criteria:

- age ≥ 70 years

- ≥1 GA domain impairment (other than polypharmacy)

- starting a new cancer treatment regimen with a high risk of toxicity

- advanced stage (non-surgical stage III/IV) lung cancer, either NSCLC or extensive stage SCLC

- treatment regimens had to include at least one chemotherapy agent or have a >50% prevalence of grade 3-5 toxicity

Exclusion criteria:
Not reported.

N total at baseline: 180

Intervention: 64

Control: 116

Important prognostic factors²:

age ± SD:

I: 76.3 ± 5.3

C: 76.2 ± 4.9

Sex:

I: 64% M

C: 58% M

Lung cancer type:

I: NSCLC – 100%

SCLC – 0%

C: NSCLC – 98%

SCLC – 2%

Groups comparable at baseline?

There was a higher number of stage IIIB patients in the intervention than the usual care arm, which could affect the secondary survival endpoints.

Geriatric assessment

Geriatric assessment.

Oncologists were provided with a tailored GA summary

and GA-guided management recommendations before any cancer treatment was initiated.

Usual care

Geriatric assessment.
Oncologists received notification for depression or severe cognitive impairment on screening tests, but no summary or management

recommendations were provided.

Length of follow-up:

Not reported.

Loss-to-follow-up:

Not reported.

Incomplete outcome data:

Not reported.

Outcome measures and effect size (include 95%CI and p-value if available):

Toxicity (grade 3-5) through 3 months post-treatment initiation

I: 53.1%

C: 71.6%

P=0.01

OS (6 months and 1 year)

6 months:

I: 45 (70.3%)

C: 79 (68.1%)

HR=0.90, 95% CI: 0.52 to 1.57

P=0.72

1 year:

I: 31 (48.4%)

C: 51 (44.0%)

HR: 0.89, 95% CI: 0.58 to 1.36

P=0.57

Unplanned hospitalizations

I: 18 (28.1%)

C: 44 (37.9%)

Early discontinuation of treatment

I: 14 (21.9%)

C: 23 (19.8%)

Author’s conclusion:

The use of a GA assessment and recommendations can result in upfront treatment dose reduction and a decrease in high-grade toxicity among older adults with advanced lung cancer without

compromising survival outcomes. This is one of the first subset analyses in the United States to demonstrate the importance of GA recommendations in geriatric oncology treatment among

older adults with advanced lung cancer.

Limitations

Small sample
There was a higher number of stage IIIB patients in the intervention than the usual care arm, which could affect the secondary survival endpoints.

Abbreviations: CGA, BSC, TFFS, OS, PFS, QoL, NSCLC, SBRT, PS, ECOG, CSS, SCLC, GA

Notes:

Prognostic balance between treatment groups is usually guaranteed in randomized studies, but non-randomized (observational) studies require matching of patients between treatment groups (case-control studies) or multivariate adjustment for prognostic factors (confounders) (cohort studies); the evidence table should contain sufficient details on these procedures.
Provide data per treatment group on the most important prognostic factors ((potential) confounders).
For case-control studies, provide sufficient detail on the procedure used to match cases and controls.
For cohort studies, provide sufficient detail on the (multivariate) analyses used to adjust for (potential) confounders.

Risk of bias table

Study reference

(first author, publication year)

Was the allocation sequence adequately generated?

Definitely yes

Probably yes

Probably no

Definitely no

Was the allocation adequately concealed?

Definitely yes

Probably yes

Probably no

Definitely no

Blinding: Was knowledge of the allocated

interventions adequately prevented?

Were patients blinded?

Were healthcare providers blinded?

Were data collectors blinded?

Were outcome assessors blinded?

Were data analysts blinded?

Definitely yes

Probably yes

Probably no

Definitely no

Was loss to follow-up (missing outcome data) infrequent?

Definitely yes

Probably yes

Probably no

Definitely no

Are reports of the study free of selective outcome reporting?

Definitely yes

Probably yes

Probably no

Definitely no

Was the study apparently free of other problems that could put it at a risk of bias?

Definitely yes

Probably yes

Probably no

Definitely no

Overall risk of bias

If applicable/necessary, per outcome measure

LOW

Some concerns

HIGH

Corre, 2016

ESOGIA

Probably no;

Reason:

No information.

Definitely no;

Reason:

Open-label trial.

Probably no;

Reason:

“Disease progression was assessed by a panel of investigators blinded to the group allocation, independently of the treating investigator”. No information was provided concerning the other outcome measures.

Probably no;

Reason:

Discontinuation treatment percentages were higher in the control group compared to the intervention group.

Definelty no,

Reason: Quality of Life was a secondary endpoint, but the results are not described in the article.

Probably no;

Reason: Study was funded by the pharmaceutical companies. Role of funder is not described.

HIGH

Jeppesen, 2018

Definitely yes;

Reason:

Randomization sequence was created using STATE. For allocation of the participants, a computer-generated list of random number was used.

Probably no;

Reason:

No information.

Probably no;

Reason:

No information.

Probably no;

Reason:

Discontinuation treatment percentages were higher in the control group compared to the intervention group.

Probably yes,

Reason: All relevant outcomes were reported.

Probably yes;

Reason:-

HIGH

Presley, 2022

GAP-70+

Probably no;

Reason:

No information.

Definitely no;

Reason:

Open-label trial.

Probably yes;

Reason:

“There was no patient or provider blinding as this study evaluated a model of care rather than a particular treatment agent; however, all research investigators were blinded to the site assignment when the treatment and toxicity data were reviewed centrally.”

Probably no;

Reason:

Discontinuation treatment percentages were higher in the control group compared to the intervention group.

Probably no;

Reason:

No information.

Probably no;

Reason: There was a higher number of stage IIIB patients in the intervention than the usual care arm, which could affect the secondary survival endpoints.

HIGH

Verantwoording

Beoordelingsdatum en geldigheid

Publicatiedatum : 18-09-2025

Beoordeeld op geldigheid : 16-09-2025

Initiatief en autorisatie

Initiatief:

Cluster Longoncologie

Geautoriseerd door:

Nederlandse Internisten Vereniging
Nederlandse Vereniging van Artsen voor Longziekten en Tuberculose
Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie
Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland
Longkanker Nederland

Algemene gegevens

De ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodules werd ondersteund door het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (www.demedischspecialist.nl/kennisinstituut) en werd gefinancierd uit de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten (SKMS). De financier heeft geen enkele invloed gehad op de inhoud van de richtlijnmodules.

Samenstelling werkgroep

Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodules is in 2022 een multidisciplinaire werkgroep ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van alle relevante specialismen (zie hiervoor de Samenstelling van de werkgroep) die betrokken zijn bij de zorg voor patiënten met niet kleincellig longcarcinoom en kleincellig longcarcinoom. Deze werkgroep is ingesteld in het kader van het cluster longoncologie.

Werkgroep Niet kleincellig longcarcinoom

dr. A. (Annemarie) Becker (voorzitter), Longarts, Amsterdam UMC, NVALT
dr. A.J. (Anthonie) van der Wekken, Longarts, UMCG, NVALT
dr. A. (Annemarieke) Bartels – Rutten, Radioloog, AVL, NVvR
prof. dr. V. (Volkher) Scharnhorst, Klinisch chemicus, Catharina Ziekenhuis, NVKC
prof. dr. E.F.I. (Emile) Comans, Nucleaire geneeskundige, Amsterdam UMC, NVNG
dr. J. (Joost) Verhoeff (tot januari 2025), Radiotherapeut, Amsterdam UMC, NVRO
prof. dr. J. (Jerry) Braun, Hoogleraar Cardio-thoracale chirurgie, LUMC, NVT
dr. K.J. (Koen) Hartemink, Hoogleraar Longchirurgie, LUMC, NVvH
dr. R.A.M. (Ronald) Damhuis, Arts-onderzoeker, IKNL
drs. L.A. (Lidia) Barberio, Directeur Longkanker Nederland
dr. B.J.M. (Bas) Peters, Ziekenhuisapotheker, St. Antonius Ziekenhuis, NVZA
dr. R. (Rob) ter Heine, Ziekenhuisapotheker- klinisch farmacoloog, Radboudumc, NVZA
drs. D.C.M. (Desirée) Verheijen, Klinisch geriater, ZGV, NVKG
dr. J.H. (Jan) von der Thüsen, Patholoog, Erasmus MC, NVVP
dr. W. (Wouter) van Geffen, Longarts, MCL, NVALT
dr. L.E.L. (Lizza) Hendriks, Longarts, MUMC+, NVALT
dr. A. (Arifa) Moons-Pasic, Longarts, OLVG, NVALT
dr. I. (Idris) Bahce, Longarts, Amsterdam UMC, NVALT
prof. dr. E. (Ed) Schuuring, Hoogleraar in de Moleculaire Oncologische Pathologie, UMCG, NVVP
dr. J.M.J. (Josephine) Stoffels, Internist Ouderengeneeskunde, NIV
dr. J.W. (Joost) van den Berg, Internist Ouderengeneeskunde i.o., NIV
drs. H. (Hîlal) Tekatli, Radiotherapeut-oncoloog, UMC Utrecht, NVRO
dr. C.J. (Corneline) Hoekstra, Nucleair geneeskundige, JBZ, NVNG
drs. Z. (Zeno) Gouw, Radiotherapeut-oncoloog, NKI, NVRO
T. (Tineke) Lammers, Verpleegkundig specialist, OLVG, V&VN
M.J.C. (Marjon) Natris-Geerts, Verpleegkundig specialist, Diakonessenhuis, V&VN

Met ondersteuning van

M.L. (Miriam) te Lintel Hekkert, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
S.N. (Sarah) van Duijn, adviseur, Kennisinstituut van de Fedratie Medisch Specialisten
dr. R.J.S. (Rayna) Anijs, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
dr. D. (Dagmar) Nieboer, senior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
dr. I.M. (Irina) Mostovaya, senior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
A. (Alies) Oost, medisch informatiespecialist, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
W. (Wasan) Ali, stagiare, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten

Belangenverklaringen

De Code ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling is gevolgd. Alle werkgroepleden hebben schriftelijk verklaard of zij in de laatste drie jaar directe financiële belangen (betrekking bij een commercieel bedrijf, persoonlijke financiële belangen, onderzoeksfinanciering) of indirecte belangen (persoonlijke relaties, reputatiemanagement) hebben gehad. Gedurende de ontwikkeling of herziening van een module worden wijzigingen in belangen aan de voorzitter doorgegeven. De belangenverklaring wordt opnieuw bevestigd tijdens de commentaarfase.

De NVALT heeft vastgesteld dat het niet mogelijk was werkgroepleden af te vaardigen met voldoende expertise zonder potentiële belangenverstrengeling. Het gaat daarbij met name om werkgroepleden die deelnemen aan adviesraden/kennisuitwisselingsbijeenkomsten met de farmaceutische industrie. Daarom heeft afstemming plaatsgevonden tussen de werkgroepvoorzitter, de belangencommissie van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten en de NVALT over passende acties naar aanleiding van de gemelde belangen.

Restricties voor de modules over onderwerpen (medicamenteuze behandeling) waar de adviesraden betrekking op hebben:

Werkgroeplid werkt niet als enige inhoudsdeskundige aan de module;
Werkgroeplid werkt tenminste samen met een werkgroeplid met een vergelijkbare expertise in alle fasen (zoeken, studieselectie, data-extractie, evidence synthese, Evidence-to-decision, aanbevelingen formuleren) van het ontwikkelproces. Indien nodig worden werkgroepleden toegevoegd aan de werkgroep;
In alle fasen van het ontwikkelproces is een onafhankelijk methodoloog betrokken;
Overwegingen en aanbevelingen worden besproken en vastgesteld tijdens een werkgroepvergadering onder leiding van een onafhankelijk voorzitter (zonder gemelde belangen).

Aansluitend op de reguliere commentaarronde bij de achterban van de bij de richtlijn betrokken wetenschappelijke verenigingen, heeft een methodoloog van het Kennisinstituut die niet betrokken was bij ontwikkeling van de modules, aanvullend beoordeeld of de aanbevelingen logischerwijs aansluiten bij het gevonden bewijs en de overwegingen, om de onafhankelijkheid van de richtlijn te waarborgen.

Wellicht ten overvloede willen wij erop wijzen dat medisch specialistische richtlijnen niet worden vastgesteld door de betreffende richtlijnwerkgroep maar door de besturen/ledenvergadering van de betrokken verenigingen.

Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten.

Niet kleincellig longcarcinoom

Werkgroeplid	Functie	Nevenwerkzaamheden	Gemelde belangen	Ondernomen actie
Becker	Longarts Amsterdam UMC	Geen	Extern gefinancierd onderzoek: SYMPRO studie (tot Q1 2025) Project over beeldvorming in de follow-up na behandeling voor longkanker (gefinancierd door ZIN)	geen restricties
Bartels-Rutten	Radioloog, NKI-AVL	Geen	Geen	geen restricties
van der Wekken	UMCG - longarts	Geen	Extern gefinancierd onderzoek: * AstraZeneca - POSITION 20 trial – Projectleider * Boehringer - Ingelheim - Cellculture in NSCLC – Projectleider * Pfizer - Cellculture in NSCLC - ? * Roche - Cellculture in NSCLC – Projectleider * Takeda - Cellculture in NSCLC – Projectleider Lid bestuur Sectie oncologie NVALT Lid dure geneesmiddelen commissie NVALT Lid Cie Geneesmiddelen FMS Specialisten panel Longkanker Nederland Consortium partner 3D modeling in MTB Adviesraden voor UMCG bij Lilly, Astra Zeneca, Roche, Janssen	restricties voor de modules over medicamenteuze behandeling*
Comans	Nucleair geneeskundige HMC Den Haag (0.6 FTE)	Hoogleraar nucleaire geneeskunde Amsterdam UMC lokatie VUmc (0.4 FTE). Lid geworden van het bestuur van de Dutch Thoracic Group (multidisciplinair thorax), onbezoldigd.	Geen	geen restricties
Braun	Hoogleraar Cardio-thoracale Chirurgie, Leids Universitair Medisch Centrum en Amsterdams Universitair Medisch Centrum.	Lid bestuur Nederlandse Vereniging voor Thoraxchirurgie (onbetaald). Lid Thoracic Domain, EACTS (European Association for Cardiothoracic Surgery).	Geen	geen restricties
Hartemink	Hoogleraar longchirurgie, LUMC Chirurg NKI-AVL, Amsterdam	Hoogleraar Longchirurgie Universiteit Leiden/LUMC - Educational fee Intuitive (betaald, training AIOS chirurgie 1x/jaar), Benecke Medical Teaching Advisory Board (betaald), Educational fee MSD (betaald, eenmalig, voordracht), Chair Scientific Committee Dutch Thoracic Group (onbetaald), educational fee (BMS? Betaald (eenmalig), podcast), educational fee J&J (betaald, eenmalig, voordracht). Onbetaald: Specialisten adviesraad patientenvereniging Longkanker Nederland Commissielid Richtlijncommissie NVvH Bestuurslid Multidisciplinair Researchplatform Long(oncologie) Bestuurslid Dutch Thoracic Group (DTG) Bestuurslid DLCRG Betaald: Faculty NVALT cursus (Wad'n Workshop Thoracale Oncologie, vanaf 2023 getiteld: Masterclass Longoncologie) Commissielid Wetenschappelijke commissie DLCA-S Commissielid Richtlijn Tabaksontmoediging Commissielid Richtlijn NSCLC Commissielid Richtlijn Mediastinale tumoren Advisory board MSD, BMS en AstraZeneca (eenmalig) Webinar Medtalks (eenmalig) Educational grant Medtronic; fellow Longchirurgie KWF-grant ontvangen (2021) voor het doen van onderzoek naar radiotherapie en chirurgie bij het vroeg-stadium NSCLC.	KWF-grant ontvangen (2021) voor het doen van onderzoek naar radiotherapie en chirurgie bij het vroeg-stadium NSCLC.	restricties voor de modules over medicamenteuze behandeling*
Scharnhorst	Klinisch chemicus, Catharina Ziekenhuis Eindhoven	Deeltijdhoogleraar klinische chemie TU/e klinisch chemicus Analytisch Diagnostisch Centrum, Willemstad, Curaçao	Extern gefinancierd onderzoek: * NWO - Ontwikkeling van massaspectrometrische analyses voor tumor merkers – Projectleider * RVO - Validatie van PPG signalen voor de detectie van deterioriatie – Projectleider * Catharina Onderzoeksfonds - diverse onderzoeken	geen restricties
Moons-Pasic	Longarts OLVG Amsterdam	Niet van toepassing	Extern gefinancierd onderzoek: 1. Paulin Studie 2. Imreal Studie 3. Pacific-R Studie	geen restricties
Peters	Ziekenhuisapotheker St. Antonius Ziekenhuis Nieuwegein/Utrecht	Niet van toepassing	Extern gefinancierd onderzoek: Diverse publicaties/onderzoeken waarbij coauteur * Abbvie - Systematic evaluation of the efficacy-effectiveness gap of systemic treatmens in extensive disease - Geen projectleider * Dutch Cancer Society (Grant Number SAN2016-7942) - Real-world outcomes versus clinical trial results of immunotherapy in stage IV non-small cell lung c - Geen projectleider	geen restricties
Verheijen	Klinisch geriater, voor 0,8 fte. werkzaam in Ziekenhuis Gelderse Vallei te Ede. Klinisch en poliklinisch.	Geen	Geen	geen restricties
Schuuring	Senior staflid en lid van MT (Management Team) van de afdeling Pathologie van het Universitair Medisch Centrum Groningen. Hoofd van het Laboratorium voor Moleculaire Pathologie binnen de afdeling Pathologie UMCG Groningen Hoogleraar in “Moleculaire Oncologische Pathologie” (RUG/UMCG) Geregistreerd Klinisch Moleculair Bioloog in de Pathologie (KMBP) binnen de afdeling Pathologie UMCG Groningen Erkend opleider voor opleiding tot Klinisch Moleculair Bioloog in de Pathologie binnen de afdeling Pathologie UMCG Groningen	Adviseur/KMBP voor Moleculaire Pathologie voor de Stichting Pathologie Friesland in Leeuwarden, voor Martini Ziekenhuis te Groningen, voor Treant Zorggroep Bethesda ziekenhuis in Hoogeveen en voor ADCNV to Curacao (allen onbetaald) Voorzitter van de commissie BeOordeling Diagnostiek, cieBOD (gemandateerd door NVVP) (vacatiegelden naar UMCG account) Bestuurslid van de sectie Klinische Moleculaire Experimentele Pathologie van NVVP (Nederlandse Vereniging voor Pathologie) (onbetaald) Lid BVO BMHK-hrHPV screening, Landelijk Kwaliteitsplatform hrHPV-testing (onbetaald) Lid stuurgroep ZONMW-COIN: “cfDNA on the way to implementation in the Netherlands” [www.cfDNA.nl/COIN] (onbetaald) Adviseur/scientific expert voor organisatie van (inter)nationale ringstudies tbv diagnostiek van longkanker (External Quality Assessment) voor de European Society of Pathology (ESP), IQNPATH en ESP/QUiP (onbetaald) Lid landelijke commissies bij Zorginstituut Nederland mbt VWS-advies mbt Moleculaire Pathologie (gemandateerd door NVVP) (onbetaald) Lid van steering committee DI-CUP protocol (onbetaald) Bestuurslid van de cieKNT (commissie Klinisch Noodzakelijke Targets, gemandateerd door NVVP) Bestuurslid van de commissie Tripartite (samenwerking van cieKNT, cieBAG en NFK; vertegenwoordiger uit de cieKNT (onbetaald)) Lid FMS/NVALT van de NSCLC-Oncorichtlijn-commissie (vacatiegelden naar UMCG account)	Adviseur/consultant m.b.t. (moleculaire) diagnostiek voor firma's (2019-2023): MSD/Merck, AstraZeneca, Astellas Pharma, Roche, Novartis, Bayer, BMS, Lilly, Amgen, Illumina, Agena Bioscience, Janssen Cilag (Johnson&Johnson), GSK, Diaceutics, CC Diagnostics (honoraria op UMCG rekening) Lezingen, onderwijs, nascholing op het gebied van de moleculaire pathologie van longkanker (2019-2023) deels tegen vergoeding van firma zoals Bio-Rad, Seracare, Novartis, Roche, Biocartis, Illumina, Lilly, Janssen Cilag (Johnson&Johnson) en Agena Bioscience (honoraria op UMCG rekening) Ik heb op gebied van moleculaire pathologie GEEN directe financiele belangen (aandelen of opties) in een bedrijf/firma. Ik ben op gebied van longkanker GEEN patent of product Patenten (alleen als inventor, geen eigendom): * PCR-based clonality studies for early diagnosis of lymphoproliferative disorders (geen uitkering). Applicant/Proprietor: Erasmus University. Inventors: van Dongen JJM, Langerak AW, Schuuring EMD, San Miguel JF, García Sanz R, Parreira A, Smith JL, Lavender L, Morgan G, Evans PA, Kneba M, Brüggemann M, Hummel M, Macintyre E, Bastard C and Davi F (P62015US00, WO 2004/033728 en US 20060234234) * Detection and prognosis of cervical cancer (geen uitkering). Applicant/Proprietor: Oncomethylome Sciences. Inventors: Deregoski V, Dehaspe L, van Criekinge W, Wisman B, van der Zee, AGJ, Schuuring E (PCT/EP2009053386, 3036342/61038549, WO 2009115615 A2) * Biomarkers for cervical cancer (geen uitkering). Applicant/Proprietor: Rijksuniversiteit Groningen. Inventors: Wisman B, van der Zee AGJ, Schuuring E (WO2016048138A1; EP1985715A2) Extern gefinancierd onderzoek: In UMCG-team heb ik financiele ondersteuning voor onderzoek ontvangen van: * ZonMw: Predictive Analysis for Therapy: PATH to Optimizing Access to Personalised Cancer Therapy in the Netherlands; from Tissue to Therapy - projectleider/steering committee * ZonMw: CIN2+-specific methylation markers in the triage of hrHPVpositive self-samples will improve efficacy of population-based cervical cancer screening - (mede) projectleider * ZonMw: cfDNA on the way to implementation in the Netherlands, COIN - projectleider/steering committee * Roche/Ventana: Validation and implementation of pan-TRK immuno staining and RNA-based NTRK-fusion detection in a diagnostic setting - (mede) projectleider * Astrazeneca: De validatie van Illumina’s TSO500 NGS panel voor DNA-analyse van HRD-genen in het kader van diagnostiek van prostaatkanker - (mede) projectleider * Archer/Bayer/Invitae: Implementatie Invitae-ArcherDX fusiegendetectie tbv NTRK diagnostiek - (mede) projectleider * Roche: B-IO - Unraveling tumor response and resistance to combined chemotherapy and PD-L1 inhibition with minimal invasive techniques in patients with advanced NSCLC with targetable disease - (mede) projectleider * Agena Biosciences: CLINBASE - validation and implementation of Agena UltraSEEK using plasma cfDNA samples from NSCLC patients - (mede) projectleider * CC Diagnostics: Evaluation of CIN2+ specific methylation markers as triage testing optimizing referral to gynecologist for colposcopy after primary hrHPV-positive test in the new Dutch population-based screening program - (mede) projectleider * Roche/CancerID: ctDNA as predictor of treatment response in NSCLC patients treated with immune modulating therapy - (mede) projectleider * Roche: ALPINE-study - Identification of resistant mechanisms in progressing lung cancer patients with an initial tumor response or with stable disease on immunotherapy using comprehensive ultrasensitive NGS biomarker analysis - (mede) projectleider * Alpe d’HuZes/KWF/ Agena Biosciences: GALLOP-11 study - treatment of gastrointestinal stromal tumors based on serial mutation analysis of circulating tumor DNA – WP-leader * Imalife/Siemens: NEO-PUSH study - cfDNA from whole blood to detect lung cancer in high risk group of Imalife patients undergoing ULD-CT screening - (mede) projectleider * BioRAD: ctKRAS testing using BioRad ddPCR in cfDNA from plasma as a predictive biomarkers for tumor response to Nivolumab in KRAS-mutated non-small cell lung cancer – projectleider * KWF/NKB: FORCE – Infrastructure fOr rare Cancers in the NEtherlands: Towards a comprehensive platform for early detection and treatment of rare cancers – (mede) projectleider * EU-IHI-Horizon: GUIDE.MRD - GUIding multi-moDal thErapies against MRD by liquid biopsies – steering committee/WP-leader EU-IHI-Horizon: GUIDE.MRD - GUIding multi-moDal thErapies against MRD by liquid biopsies – steering committee/WP-leader KRF UMCG Kanker Researchfonds KRF - Development of a highly sensitive DNA methylation classifier for the identification of lung cancer in patients in a high-risk screening population and for the early detection of progression in advanced stage lung cancer using ctDNA from plasma – projectleider MSD-HPV Genotyping - HPV genotype distribution in cervical scrapings of low/high-grade intraepithelial lesions and cervical cancer in the Netherlands – an observational study – (mede) projectleider Guardant Health - Resistance on EGFR TKI osimertinib in ctDNA (POSITION20, trial registered under NL6705) – mede-projectleider SNN/EFRO - Innovatieve diagnostiek voor verbetering screening naar gynaecologische kanker – (mede) projectleider	restricties voor de modules over medicamenteuze behandeling*
Bahce	Commissielid Amsterdam UMC, locatie VUmc	Geen	Geen dienstverband, eigendom, patent of anderszins Incidenteel participeer ik in adviesraden waarvan het geld naar onze afdeling gaat, dit betreft de meeste grote farmaciebedrijven (AstraZeneca, BMS, Boehringer, MSD, Takeda, Roche, Pfizer) Extern gefinancierd onderzoek: Diverse investigator-initiated onderzoeken op de longafdeling van het Amsterdam worden gefinancierd door de bedrijven Boehringer Ingelheim, AstraZeneca en BMS	restricties voor de modules over medicamenteuze behandeling*
von der Thüsen	Patholoog	Geen	Honoraria en consulting fees van: Eli Lilly, Jansen, MSD, Pfizer, Roche, Roche Diagnostics Extern gefinancierd onderzoek: * ZonMW - Onderzoek pathologie COVID-19 – Projectleider * KWF - Onderzoek LCNEC - Geen projectleider * Hanarth - Onderzoek NE tumoren -Projectleider * AstraZeneca - Onderzoek EGFR in longcarcinoom - Geen projectleider	restricties voor de modules over medicamenteuze behandeling*
Barberio	Directeur patiëntenorganisatie Longkanker Nederland (betaald)	Geen (zie bijdrage aan extern gefinancierd onderzoek)	Extern gefinancierd onderzoek: * ZonMW - Optrial - Geen projectleider * KWF - ERATS - Geen projectleider * ZonMW - Zorgpad optimalisatie longkanker UMCG * KWF - Donan trial - Geen projectleider * Stichting Treatmeds - Dedication trial - Geen projectleider Betrokken bij verschillende studies (allemaal geen projectleider) Het gaat met name om studies m.b.t. de vroege opsporing van longkanker en bijna allemaal om het lidmaatschap van de user committee. LIAISON AMARA IMAGIO NELSON POP SOLACE LUNA25 challenge – Artificial Intelligence and Radiologists for Nodule Risk Estimation in Lung Cancer Screening CT PERSON DOPREDICT	geen restricties
Hendriks	Longarts Maastricht UMC+ 0.55 FTE detachering Maastricht University (onderwijs -onderzoek)	Voorzitter stichting NVALT studies. onbetaald. tot eind 2024 secretaris Vice-voorzitter wetenschappelijke commissie Dutch Thoracic Group Lid ESMO richtlijn commissies metastatic NSCLC en non-metastatic NSCLC, voormalig lid SCLC Lid ESMO faculty metastatic NSCLC	Betaling voor webinars Benecke, MedTalks, VJOncology deelname mentorship programma AstraZeneca met key opinion leaders in longkanker (geen vergoeding, stop 2019) travel support Roche (laatste 2019), eenmaal persoonlijke betaling adviesraad Roche (2020) Extern gefinancierd onderzoek: 1. AstraZeneca, Takeda, Boehringer INgelheim, Roche - SATIN studie: evaluatie craniele radiotherapie concurrent met TKI (Projectleider JA) 2. AstraZeneca - NVALT28:evaluatie lage dosis PCI + durvalumab vs durvalumab bij stadium III NSCLC (Projectleider JA) 3. Gilead - evaluatie sacituzumab govitecan plus bevacizumab bij patienten met NSCLC en actieve asympt hersenmetas (Projectleider JA) 4. Merck - evaluatie invloed van MDO op beleid bij hersenmetastasen van NSCLC (Projectleider JA) 5. Pfizer - evaluatie factoren die geassocieerd zijn met ontwikkelen van hersenmetastasen bij stad IV NSCLC behandeld met 1e lijn immuno of chemo-immuno (Projectleider JA) 6. Pfizer - evaluatie factoren geassocieerd met uitkomsten bij synchroon oligometastatisch NSCLC (Projectleider JA) 7. Summit (contractonderhandelingen gaande) - ivonescimab+ chemo vs SRT + ivonescimab + chemo voor stadium IV NSCLC met actieve asympt hersenmetas (Projectleider JA) 8. Amgen (onderhandelingen gaande) - tarlatamab voor SCLC met actieve asympt hersenmetas en progressie op minimaal platinum-doublet chemo (Projectleider JA) 9. Wassink Hesp stichting - evaluatie factoren geassocieerd met uitkomsten bij synchroon oligometastatisch NSCLC (Projectleider JA) 10. Longfonds - ja, zie onder. Ook longfonds grant voor optimalisatie behandeling hersenmetastasen bij longkanker (Projectleider JA) 11. Novartis (contract beeindigd) - JDQ443 voor NSCLC met KRAS G12C en hersenmetastasen (studie gestopt voor inclusie gezien stop ontwikkeling JDQ443) (Projectleider JA) 12. Longfondsgrant voor optimalisatie behandeling hersenmetastasen bij longkanker Chair metastatic NSCLC Voorzitter stichting NVALT studies. onbetaald. tot eind 2024 secretaris Vice-voorzitter wetenschappelijke commissie Dutch Thoracic Group Lid ESMO richtlijn commissies metastatic NSCLC en non-metastatic NSCLC, voormalig lid SCLC Lid ESMO faculty metastatic NSCLC Adviesraden (betaald aan instituut, niet aan mij): Amgen, BMS, Boehringer Ingelheim, Janssen, Lilly, Merck, MSD, Novartis, Pfizer, Roche and Takeda Betaling voor educational webinars (betaald aan instituut niet aan mij) Janssen, podcasts Takeda, invited speaker AstraZeneca, Bayer, high5oncology, Lilly en Merck Sharp & Dohme (MSD), interview sessies Roche Betaling aan instituut voor lokale PI farma studies van AbbVie, AstraZeneca, Blueprint Medicines, Gilead, GlaxoSmithKline (GSK), Merck Serono, Mirati, MSD, Novartis, Roche en Takeda Speaker educationals/webinars: AstraZeneca, Bayer, Lilly, MSD, high5oncology, Takeda, Janssen, GSK, Sanofi, Pfizer (al het geld naar instituut) Advisory boards: Abbvie, Amgen, Anhearth, AstraZeneca, Bayer, BMS, Boehringer Ingelheim, Daiichi, GSK, Janssen, Lilly, Merck, MSD, Novartis, Pfizer, Pierre Fabre, Roche, Sanofi, Summit Therapeutics, Takeda (al het geld naar instituut) Local PI of clinical trials: AstraZeneca, GSK, Novartis, Merck, Roche, Takeda, Blueprint, Mirati, Abbvie, Gilead, MSD, Merck, Amgen, Boehringer Ingelheim, Pfizer, Daiichi, Amgen (al het geld naar instituut)	restricties voor de modules over medicamenteuze behandeling*
ter Heine	Ziekenhuisapotheker-klinisch farmacoloog, Radboudumc	Geen	Ik heb een onkostenvergoeding ontvangen voor het geven van een scholing over de klinische farmacologie van sotorasib, een nieuw middel in de behandeling van longkanker, van de firma AMGEN. Extern gefinancierd onderzoek: Financiering door ZONMW, stichting Treatmeds en zorgverzekeraars	geen restricties
Damhuis	Onderzoeker IKNL (betaald) Opzetten, analyse, rapportage van onderzoeksprojecten	Lid wetenschappelijke commissie DLCA-S (onbetaald) Lid wetenschappelijke commissie DLCA-R (onbetaald)	Extern gefinancierd onderzoek: * ESLUNG * LEGO * KWF - ESLUNG Comparison of SABR vs MI Lobectomy for early-stage NSCLC - Geen projectleider * KWF - LEGO Improving diagnostic accuracy and systemic treatment of LCNEC - Geen projectleider	geen restricties
van Geffen	Longarts Frisius MC tot oktober 2025 Vanaf oktober 2025 longarts Radboud UMC	NVALT bestuur IKNL Medisch adviseur, betaald	Lid van de Maatschap Friese longartsen Extern gefinancierd onderzoek: * MCL - Protect studie: kwaliteit van leven bij longkanker – Projectleider * MSD - MK7684A-008 - Geen projectleider * Roche - SCYSCRAPER01 - ? * VIOZ - Kwaliteit van leven bij NSCLC EGFR gemuteerd - Projectleider * Projectleider * Stichting Longgeneeskunde Fryslan - Protect studie: kwatliteit van leven bij longkanker – Projectleider 1. Roche-International trial site (Projectleider NEE) 2. Pfizer - International trial site (Projectleider NEE) 3. Novartis - International trial site (Projectleider NEE) 4. Novocure - International trial site (Projectleider NEE) 5. MSD - International trial site (Projectleider NEE)	restricties voor de modules over medicamenteuze behandeling*
Stoffels	Internist ouderengeneeskunde Amsterdam UMC	freelance nieuwsschrijver Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde	Amsterdam UMC innovatiefonds Extern gefinancierd onderzoek: Amsterdam UMC - Wensen en waarden centraal (Projectleider JA)	geen restricties
van den Berg	Internist Ouderengeneeskunde Amsterdam UMC	Betaalde nevenfunctie: * Post-doctoraal onderzoek Professional Performance and Compassionate Care-onderzoeksgroep AmsterdamUMC (niet extern gefinancierd)	Geen	geen restricties
Tekatli	Radiotherapeut-oncoloog UMC Utrecht	Lid Commissie Kwaliteit NVRO: onbetaald	Geen	geen restricties
Hoekstra	Nucleair geneeskundige Jeroen Bosch ziekenhuis te 's-Hertogenbosch	Geen	Geen	geen restricties
Gouw	Radiotherapeut-oncoloog Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis	Geen	Mede-aanvrager en leider van een van de werkpaketten van een TKI-PPP aanvraag waarbij health holland publiek geld inzet bij public-private partnerships (in dit geval tussen AvL/NKI en Elekta). De grant bestaat uit 3 werkpaketten waarbij 1 gaat over preklinisch onderzoek naar resistentie tegen radiotherapie, 1 over imaging biomarkers en 1 over het voorspellen van respons bij radiotherapie door computer simulaties.	restricties voor de modules over medicamenteuze behandeling*
Lammers	Verpleegkundig Specialist Longoncologie OLVG Amsterdam	Kernlid TWG PO van V&VN	Geen	geen restricties
Natris-Geerts	Verpleegkundig specalist longoncologie in het Diakonessenhuis Utrecht 28 uur per week Consulent palliatie team voor 4 uur per week	Verzorgen scholing HU over longkanker, 2 x per jaar (1.5 uur), betaald	Geen	geen restricties
^*^{Restricties voor de modules over onderwerpen (medicamenteuze behandeling) waar de adviesraden betrekking op hebben:} ^{• Werkgroeplid werkt niet als enige inhoudsdeskundige aan de module;} ^{• Werkgroeplid werkt tenminste samen met een werkgroeplid met een vergelijkbare expertise in alle fasen (zoeken, studieselectie, data-extractie, evidence synthese, Evidence-to-decision, aanbevelingen formuleren) van het ontwikkelproces. Indien nodig worden werkgroepleden toegevoegd aan de werkgroep;} ^{• In alle fasen van het ontwikkelproces is een onafhankelijk methodoloog betrokken;} ^{• Overwegingen en aanbevelingen worden besproken en vastgesteld tijdens een werkgroepvergadering onder leiding van een onafhankelijk voorzitter (zonder gemelde belangen).}

Inbreng patiëntenperspectief

Longkanker Nederland heeft bijgedragen aan de schriftelijke knelpunteninventarisatie voor het cluster Longoncologie. Daarnaast werd er aandacht besteed aan het patiëntenperspectief door de afvaardiging van Longkanker Nederland in de werkgroep. De verkregen input is meegenomen bij het opstellen van de uitgangsvragen, de keuze voor de uitkomstmaten en bij het opstellen van de overwegingen. De conceptmodule wordt tevens voor commentaar voorgelegd bij Longkanker Nederland (in afstemming met de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties).

Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz

Module	Uitkomst raming	Toelichting
Module ‘Diagnostiek en besluitvorming bij (kwetsbare) ouderen met NSCLC’	Geen financiële gevolgen	Hoewel uit de toetsing volgt dat de aanbevelingen breed toepasbaar zijn (5.000-40.000 patiënten), volgt ook uit de toetsing dat het geen nieuwe manier van zorgverlening of andere organisatie van zorgverlening betreft, het geen toename in het aantal in te zetten voltijdsequivalenten aan zorgverleners betreft en het geen wijziging in het opleidingsniveau van zorgpersoneel betreft. Er worden daarom geen substantiële financiële gevolgen verwacht.

Werkwijze

AGREE

Deze richtlijnmodule is opgesteld conform de eisen vermeld in het rapport Medisch Specialistische Richtlijnen 3.0 van de adviescommissie Richtlijnen van de Raad Kwaliteit. Dit rapport is gebaseerd op het AGREE II instrument (Appraisal of Guidelines for Research & Evaluation II; Brouwers, 2010).

Knelpuntenanalyse en uitgangsvragen

Tijdens de schriftelijke knelpuntenanalyse werden verschillende partijen uitgenodigd om input te geven op een concept-raamwerk voor de richtlijnen niet kleincellig longcarcinoom en kleincellig longcarcinoom. Deze richtlijnen zijn dermate verouderd, dat een grotere herziening noodzakelijk is om uiteindelijk goed mee te kunnen draaien in het modulair onderhoud zoals in de Koploperprojecten wordt beoogd.

Het doel van deze stakeholderraadpleging was om te inventariseren welke knelpunten men ervaart rondom de te herziene richtlijnen. De benoemde knelpunten werden vervolgens door de richtlijnwerkgroep geprioriteerd en vertaald in uitgangsvragen.

De volgende zes modules kregen prioriteit bij het uitvoeren van onderhoud aan de richtlijn:

Niet kleincellig longcarcinoom:

Beeldvormend onderzoek
Diagnostiek en besluitvorming bij (kwetsbare) ouderen met NSCLC
Invloed van leeftijd en performance status op de effectiviteit en toxiciteit van oncologische systeemtherapie bij gemetastaseerd NSCLC
Doorlooptijden analyse verdenking longcarcinoom
TNM classificatie longcarcinoom (voor zowel Niet-kleincellig als Kleincellig carcinoom)

Kleincellig longcarcinoom:

Diagnostiek en besluitvorming bij (kwetsbare) ouderen met SCLC.

Uitkomstmaten

Na het opstellen van de zoekvraag behorende bij de uitgangsvraag inventariseerde de werkgroep welke uitkomstmaten voor de patiënt relevant zijn, waarbij zowel naar gewenste als ongewenste effecten werd gekeken. Hierbij werd een maximum van acht uitkomstmaten gehanteerd. De werkgroep waardeerde deze uitkomstmaten volgens hun relatieve belang bij de besluitvorming rondom aanbevelingen, als cruciaal (kritiek voor de besluitvorming), belangrijk (maar niet cruciaal) en onbelangrijk. Tevens definieerde de werkgroep tenminste voor de cruciale uitkomstmaten welke verschillen zij klinisch (patiënt) relevant vonden.

Methode literatuursamenvatting

Een uitgebreide beschrijving van de strategie voor zoeken en selecteren van literatuur is te vinden onder ‘Zoeken en selecteren’ onder Onderbouwing. Indien mogelijk werd de data uit verschillende studies gepoold in een random-effects model (Review Manager 5.4). De beoordeling van de kracht van het wetenschappelijke bewijs wordt hieronder toegelicht.

Beoordelen van de kracht van het wetenschappelijke bewijs

De kracht van het wetenschappelijke bewijs werd bepaald volgens de GRADE-methode. GRADE staat voor ‘Grading Recommendations Assessment, Development and Evaluation’ (zie http://www.gradeworkinggroup.org). De basisprincipes van de GRADE-methodiek zijn: 10 het benoemen en prioriteren van de klinisch (patiënt) relevante uitkomstmaten, een systematische review per uitkomstmaat, en een beoordeling van de bewijskracht per uitkomstmaat op basis van de acht GRADE-domeinen (domeinen voor downgraden: risk of bias, inconsistentie, indirectheid, imprecisie, en publicatiebias; domeinen voor upgraden: dosis-effect relatie, groot effect, en residuele plausibele confounding).

GRADE onderscheidt vier gradaties voor de kwaliteit van het wetenschappelijk bewijs: hoog, redelijk, laag en zeer laag. Deze gradaties verwijzen naar de mate van zekerheid die er bestaat over de literatuurconclusie, in het bijzonder de mate van zekerheid dat de literatuurconclusie de aanbeveling adequaat ondersteunt (Schünemann, 2013; Hultcrantz, 2017).

GRADE	Definitie
Hoog	er is hoge zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt; het is zeer onwaarschijnlijk dat de literatuurconclusie klinisch relevant verandert wanneer er resultaten van nieuw grootschalig onderzoek aan de literatuuranalyse worden toegevoegd.
Redelijk	er is redelijke zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt; het is mogelijk dat de conclusie klinisch relevant verandert wanneer er resultaten van nieuw grootschalig onderzoek aan de literatuuranalyse worden toegevoegd.
Laag	er is lage zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt; er is een reële kans dat de conclusie klinisch relevant verandert wanneer er resultaten van nieuw grootschalig onderzoek aan de literatuuranalyse worden toegevoegd.
Zeer laag	er is zeer lage zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt; de literatuurconclusie is zeer onzeker.

Bij het beoordelen (graderen) van de kracht van het wetenschappelijk bewijs in richtlijnen volgens de GRADE-methodiek spelen grenzen voor klinische besluitvorming een belangrijke rol (Hultcrantz, 2017). Dit zijn de grenzen die bij overschrijding aanleiding zouden geven tot een aanpassing van de aanbeveling. Om de grenzen voor klinische besluitvorming te bepalen moeten alle relevante uitkomstmaten en overwegingen worden meegewogen. De grenzen voor klinische besluitvorming zijn daarmee niet één op één vergelijkbaar met het minimaal klinisch relevant verschil (Minimal Clinically Important Difference, MCID). Met name in situaties waarin een interventie geen belangrijke nadelen heeft en de kosten relatief laag zijn, kan de grens voor klinische besluitvorming met betrekking tot de effectiviteit van de interventie bij een lagere waarde (dichter bij het nuleffect) liggen dan de MCID (Hultcrantz, 2017).

Overwegingen (van bewijs naar aanbeveling)

Om te komen tot een aanbeveling zijn naast (de kwaliteit van) het wetenschappelijke bewijs ook andere aspecten belangrijk en worden meegewogen, zoals aanvullende argumenten uit bijvoorbeeld de biomechanica of fysiologie, waarden en voorkeuren van patiënten, kosten (middelenbeslag), aanvaardbaarheid, haalbaarheid en implementatie. Deze aspecten zijn systematisch vermeld en beoordeeld (gewogen) onder het kopje ‘Overwegingen’ en kunnen (mede) gebaseerd zijn op expert opinion. Hierbij is gebruik gemaakt van een gestructureerd format gebaseerd op het evidence-to-decision framework van de internationale GRADE Working Group (Alonso-Coello, 2016a; Alonso-Coello, 2016b). Dit evidence-to-decision framework is een integraal onderdeel van de GRADE-methodiek.

Formuleren van aanbevelingen

De aanbevelingen geven antwoord op de uitgangsvraag en zijn gebaseerd op het beschikbare wetenschappelijke bewijs en de belangrijkste overwegingen, en een weging van de gunstige en ongunstige effecten van de relevante interventies. De kracht van het wetenschappelijk bewijs en het gewicht dat door de werkgroep wordt toegekend aan de overwegingen, bepalen samen de sterkte van de aanbeveling. Conform de GRADE-methodiek sluit een lage bewijskracht van conclusies in de systematische literatuuranalyse een sterke aanbeveling niet a priori uit, en zijn bij een hoge bewijskracht ook zwakke aanbevelingen mogelijk (Agoritsas, 2017; Neumann, 2016). De sterkte van de aanbeveling wordt altijd bepaald door weging van alle relevante argumenten tezamen. De werkgroep heeft bij elke aanbeveling opgenomen hoe zij tot de richting en sterkte van de aanbeveling zijn gekomen.

In de GRADE-methodiek wordt onderscheid gemaakt tussen sterke en zwakke (of conditionele) aanbevelingen. De sterkte van een aanbeveling verwijst naar de mate van zekerheid dat de voordelen van de interventie opwegen tegen de nadelen (of vice versa), gezien over het hele spectrum van patiënten waarvoor de aanbeveling is bedoeld. De sterkte van een aanbeveling heeft duidelijke implicaties voor patiënten, behandelaars en beleidsmakers (zie onderstaande tabel). Een aanbeveling is geen dictaat, zelfs een sterke aanbeveling gebaseerd op bewijs van hoge kwaliteit (GRADE gradering HOOG) zal niet altijd van toepassing zijn, onder alle mogelijke omstandigheden en voor elke individuele patiënt.

Implicaties van sterke en zwakke aanbevelingen voor verschillende richtlijngebruikers
	Sterke aanbeveling	Zwakke (conditionele) aanbeveling
Voor patiënten	De meeste patiënten zouden de aanbevolen interventie of aanpak kiezen en slechts een klein aantal niet.	Een aanzienlijk deel van de patiënten zouden de aanbevolen interventie of aanpak kiezen, maar veel patiënten ook niet.
Voor behandelaars	De meeste patiënten zouden de aanbevolen interventie of aanpak moeten ontvangen.	Er zijn meerdere geschikte interventies of aanpakken. De patiënt moet worden ondersteund bij de keuze voor de interventie of aanpak die het beste aansluit bij zijn of haar waarden en voorkeuren.
Voor beleidsmakers	De aanbevolen interventie of aanpak kan worden gezien als standaardbeleid.	Beleidsbepaling vereist uitvoerige discussie met betrokkenheid van veel stakeholders. Er is een grotere kans op lokale beleidsverschillen.

Organisatie van zorg

In de knelpuntenanalyse en bij de ontwikkeling van de richtlijnmodule is expliciet aandacht geweest voor de organisatie van zorg: alle aspecten die randvoorwaardelijk zijn voor het verlenen van zorg (zoals coördinatie, communicatie, (financiële) middelen, mankracht en infrastructuur). Randvoorwaarden die relevant zijn voor het beantwoorden van deze specifieke uitgangsvraag zijn genoemd bij de overwegingen. Meer algemene, overkoepelende, of bijkomende aspecten van de organisatie van zorg worden behandeld in de module Organisatie van zorg.

Commentaar- en autorisatiefase

De conceptrichtlijnmodule wordt aan de betrokken (wetenschappelijke) verenigingen en (patiënt)organisaties voorgelegd ter commentaar. De commentaren worden verzameld en besproken met de werkgroep. Naar aanleiding van de commentaren wordt de conceptrichtlijnmodule aangepast en definitief vastgesteld door de werkgroep. De definitieve richtlijnmodule wordt aan de relevante deelnemende (wetenschappelijke) verenigingen en (patiënt)organisaties voorgelegd voor autorisatie en door hen geautoriseerd dan wel geaccordeerd.

Literatuur

Agoritsas T, Merglen A, Heen AF, Kristiansen A, Neumann I, Brito JP, Brignardello-Petersen R, Alexander PE, Rind DM, Vandvik PO, Guyatt GH. UpToDate adherence to GRADE criteria for strong recommendations: an analytical survey. BMJ Open. 2017 Nov 16;7(11):e018593. doi: 10.1136/bmjopen-2017-018593. PubMed PMID: 29150475; PubMed Central PMCID: PMC5701989.

Alonso-Coello P, Schünemann HJ, Moberg J, Brignardello-Petersen R, Akl EA, Davoli M, Treweek S, Mustafa RA, Rada G, Rosenbaum S, Morelli A, Guyatt GH, Oxman AD; GRADE Working Group. GRADE Evidence to Decision (EtD) frameworks: a systematic and transparent approach to making well informed healthcare choices. 1: Introduction. BMJ. 2016 Jun 28;353:i2016. doi: 10.1136/bmj.i2016. PubMed PMID: 27353417.

Alonso-Coello P, Oxman AD, Moberg J, Brignardello-Petersen R, Akl EA, Davoli M, Treweek S, Mustafa RA, Vandvik PO, Meerpohl J, Guyatt GH, Schünemann HJ; GRADE Working Group. GRADE Evidence to Decision (EtD) frameworks: a systematic and transparent approach to making well informed healthcare choices. 2: Clinical practice guidelines. BMJ. 2016 Jun 30;353:i2089. doi: 10.1136/bmj.i2089. PubMed PMID: 27365494.

Brouwers MC, Kho ME, Browman GP, Burgers JS, Cluzeau F, Feder G, Fervers B, Graham ID, Grimshaw J, Hanna SE, Littlejohns P, Makarski J, Zitzelsberger L; AGREE Next Steps Consortium. AGREE II: advancing guideline development, reporting and evaluation in health care. CMAJ. 2010 Dec 14;182(18):E839-42. doi: 10.1503/cmaj.090449. Epub 2010 Jul 5. Review. PubMed PMID: 20603348; PubMed Central PMCID: PMC3001530.

Hultcrantz M, Rind D, Akl EA, Treweek S, Mustafa RA, Iorio A, Alper BS, Meerpohl JJ, Murad MH, Ansari MT, Katikireddi SV, Östlund P, Tranæus S, Christensen R, Gartlehner G, Brozek J, Izcovich A, Schünemann H, Guyatt G. The GRADE Working Group clarifies the construct of certainty of evidence. J Clin Epidemiol. 2017 Jul;87:4-13. doi: 10.1016/j.jclinepi.2017.05.006. Epub 2017 May 18. PubMed PMID: 28529184; PubMed Central PMCID: PMC6542664.

Medisch Specialistische Richtlijnen 3.0 (2023). Adviescommissie Richtlijnen van de Raad Kwaliteit. http://richtlijnendatabase.nl/over_deze_site/over_richtlijnontwikkeling.html

Neumann I, Santesso N, Akl EA, Rind DM, Vandvik PO, Alonso-Coello P, Agoritsas T, Mustafa RA, Alexander PE, Schünemann H, Guyatt GH. A guide for health professionals to interpret and use recommendations in guidelines developed with the GRADE approach. J Clin Epidemiol. 2016 Apr;72:45-55. doi: 10.1016/j.jclinepi.2015.11.017. Epub 2016 Jan 6. Review. PubMed PMID: 26772609.

Schünemann H, Brożek J, Guyatt G, et al. GRADE handbook for grading quality of evidence and strength of recommendations. Updated October 2013. The GRADE Working Group, 2013. Available from http://gdt.guidelinedevelopment.org/central_prod/_design/client/handbook/handbook.html.

Zoekverantwoording

Zoekverantwoording

Literature search strategy

Algemene informatie

Cluster/richtlijn: Cluster longoncologie - Niet-kleincellig longcarcinoom
Uitgangsvraag/modules: Oudere en kwetsbare patiënt
Database(s): Embase.com, Ovid/Medline	Datum: 20 september 2023, update 5 maart 2024
Periode: vanaf 2018, bij de update vanaf 2015	Talen: geen restrictie
Literatuurspecialist: Alies Oost	Rayyan review: https://rayyan.ai/reviews/783515 Update en RCTs: https://rayyan.ai/reviews/953632
BMI-zoekblokken: voor verschillende opdrachten wordt (deels) gebruik gemaakt van de zoekblokken van BMI-Online https://blocks.bmi-online.nl/ Bij gebruikmaking van een volledig zoekblok zal naar de betreffende link op de website worden verwezen.
Toelichting: Voor deze vraag is gezocht op de elementen: niet kleincellig longcarcinoom ouderen/ kwetsbaren àOm de relevantie van de gevonden referenties te vergroten en de aantallen behapbaar te houden is ervoor gekozen om in Embase met major trefwoord Aged te zoeken. In Medline is Aged als major trefwoord gebruikt voor de RCTs (niet voor de guidelines en SRs). àBij de update is de limitering op tijd verruimd van 2018 naar 2015-heden.
Te gebruiken voor richtlijntekst: In de databases Embase.com en Ovid/Medline is op 5 maart 2024 systematisch gezocht naar richtlijnen, systematische reviews en RCTs over oudere en/of kwetsbare patiënten met niet kleincellig longcarcinoom. De literatuurzoekactie leverde 3054 unieke treffers op.

Zoekopbrengst 20-09-2023

	EMBASE	OVID/MEDLINE	Ontdubbeld
Guideline	73	140	185
SR	142	241	297
Totaal	215	381	482*

*in Rayyan

Zoekopbrengst 05-03-2024

	EMBASE	OVID/MEDLINE	Ontdubbeld
Guideline	109	232	301 waarvan 116 nieuw
SR	202	371	454 waarvan 157 nieuw
RCT	678	2071	2299
Totaal	989	2674	*3054 waarvan 2572 nieuw**

*in Rayyan

Zoekstrategie 20-09-2023

Embase.com

No.	Query	Results
#10	#8 OR #9	215
#9	#5 AND #7 NOT #8 = SR	142
#8	#5 AND #6 = guideline	73
#7	'meta analysis'/exp OR 'meta analysis (topic)'/exp OR metaanaly:ti,ab OR 'meta analy':ti,ab OR metanaly:ti,ab OR 'systematic review'/de OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR prisma:ti,ab OR prospero:ti,ab OR (((systemati OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview)):ti,ab) OR ((systemic NEAR/1 review):ti,ab) OR (((systemati OR literature OR database* OR 'data base') NEAR/10 search):ti,ab) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic) NEAR/3 search):ti,ab) OR (((literature NEAR/3 review):ti,ab) AND (search:ti,ab OR database:ti,ab OR 'data base':ti,ab)) OR (('data extraction':ti,ab OR 'data source':ti,ab) AND 'study selection':ti,ab) OR ('search strategy':ti,ab AND 'selection criteria':ti,ab) OR ('data source':ti,ab AND 'data synthesis':ti,ab) OR medline:ab OR pubmed:ab OR embase:ab OR cochrane:ab OR (((critical OR rapid) NEAR/2 (review* OR overview* OR synthes)):ti) OR ((((critical OR rapid) NEAR/3 (review OR overview* OR synthes)):ab) AND (search:ab OR database:ab OR 'data base':ab)) OR metasynthes:ti,ab OR 'meta synthes':ti,ab	962738
#6	'practice guideline'/de OR guideline:ti OR cpg:ti OR recommend:ti OR consensus*:ti OR standard:ti OR standards:ti OR standardization:ti	793813
#5	#4 AND [2018-2023]/py	2435
#4	#3 NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp)	6599
#3	#1 AND #2	12487
#2	'aged'/exp/mj OR 'geriatrics'/exp OR 'geriatric assessment'/exp OR 'geriatric patient'/exp OR 'elderly care'/exp OR 'aged hospital patient'/exp OR 'frail elderly'/exp OR 'institutionalized elderly'/exp OR 'frailty'/exp OR 'senile dementia'/exp OR elder:ti,ab,kw OR eldest:ti,ab,kw OR frail:ti,ab,kw OR geriatri:ti,ab,kw OR ageing:ti,ab,kw OR ((oldest NEXT/1 old):ti,ab,kw) OR ((very NEXT/1 old):ti,ab,kw) OR senior:ti,ab,kw OR senium:ti,ab,kw OR septuagenarian:ti,ab,kw OR octagenarian:ti,ab,kw OR octogenarian:ti,ab,kw OR nonagenarian:ti,ab,kw OR centarian:ti,ab,kw OR centenarian:ti,ab,kw OR supercentenarian:ti,ab,kw OR ((older NEXT/1 (man OR men OR male OR woman OR women OR female)):ti,ab,kw) OR (((old OR older) NEXT/1 (age OR subject* OR patient* OR pts OR adult* OR population* OR person* OR people OR citizen)):ti,ab,kw) OR ((senil NEAR/3 (dement* OR confus* OR alzheimer)):ti,ab,kw) OR ((('performance status' OR ps OR 'performance scor' OR ecog OR 'eastern cooperative oncology group' OR zubrod OR 'who scor' OR 'who status') NEAR/3 (2 OR ii OR two OR 3 OR iii OR three OR 4 OR iv OR four OR 5 OR v OR five OR poor)):ti,ab,kw) OR ps2:ti,ab,kw OR ps3:ti,ab,kw OR ps4:ti,ab,kw OR ps5:ti,ab,kw OR 'poor performance':ti,ab,kw OR (((kps OR karnofsky OR 'performance status' OR ps OR 'performance scor') NEAR/3 (70 OR 60 OR 50 OR 40 OR 30 OR 20 OR 10)):ti,ab,kw)	1215175
#1	'non small cell lung cancer'/exp OR nsclc:ti,ab,kw OR (((lung OR bronchial OR bronchus OR pulmona) NEAR/3 (nsc OR 'non small cell' OR 'nonsmall cell' OR 'non oat cell' OR 'non squamous' OR 'squamous cell' OR 'large cell' OR adeno) NEAR/3 (cancer OR carcinoma* OR neoplasm)):ti,ab,kw) OR (((adenocarcinoma OR adenocancer) NEAR/3 (lung OR bronchial OR bronchus OR pulmona*)):ti,ab,kw)	245386

Ovid/Medline

#	Searches1	Results
10	8 or 9	381
9	(5 and 7) not 8 = SR	241
8	5 and 6 = guideline	140
7	meta-analysis/ or meta-analysis as topic/ or (metaanaly* or meta-analy* or metanaly).ti,ab,kf. or systematic review/ or cochrane.jw. or (prisma or prospero).ti,ab,kf. or ((systemati or scoping or umbrella or "structured literature") adj3 (review* or overview)).ti,ab,kf. or (systemic adj1 review).ti,ab,kf. or ((systemati or literature or database* or data-base) adj10 search).ti,ab,kf. or ((structured or comprehensive* or systemic) adj3 search).ti,ab,kf. or ((literature adj3 review) and (search or database* or data-base)).ti,ab,kf. or (("data extraction" or "data source") and "study selection").ti,ab,kf. or ("search strategy" and "selection criteria").ti,ab,kf. or ("data source" and "data synthesis").ti,ab,kf. or (medline or pubmed or embase or cochrane).ab. or ((critical or rapid) adj2 (review or overview* or synthes)).ti. or (((critical or rapid) adj3 (review or overview* or synthes)) and (search or database* or data-base)).ab. or (metasynthes or meta-synthes*).ti,ab,kf.	694375
6	Guideline/ or Practice Guideline/ or guidelines as topic/ or practice guidelines as topic/ or guideline.ti. or cpg.ti. or recommend.ti. or consensus.ti. or standard.ti. or standards.ti. or standardization.ti. or guideline.ab. /freq=2	451035
5	limit 4 to yr="2018 -Current"	10717
4	3 not (comment/ or editorial/ or letter/) not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/)	38497
3	1 and 2	39082
2	exp Aged/ or exp Geriatrics/ or exp "Homes for the Aged"/ or exp "Health Services for the Aged"/ or exp Geriatric Psychiatry/ or exp Geriatric Nursing/ or elder.ti,ab,kf. or eldest.ti,ab,kf. or frail.ti,ab,kf. or geriatri.ti,ab,kf. or ageing.ti,ab,kf. or 'oldest old'.ti,ab,kf. or 'very old'.ti,ab,kf. or senior.ti,ab,kf. or senium.ti,ab,kf. or septuagenarian.ti,ab,kf. or octagenarian.ti,ab,kf. or octogenarian.ti,ab,kf. or nonagenarian.ti,ab,kf. or centarian.ti,ab,kf. or centenarian.ti,ab,kf. or supercentenarian.ti,ab,kf. or (older adj (man or men or male or woman or women or female)).ti,ab,kf. or ((old or older) adj (age or subject* or patient* or pts or adult* or population* or person* or people or citizen)).ti,ab,kf. or (senil adj3 (dement* or confus* or alzheimer)).ti,ab,kf. or (('performance status' or ps or 'performance scor' or ecog or 'Eastern Cooperative Oncology Group' or zubrod or 'who scor' or 'who status') adj3 ("2" or II or two or "3" or III or three or "4" or IV or four or "5" or V or five or poor)).ti,ab,kf. or PS2.ti,ab,kf. or PS3.ti,ab,kf. or PS4.ti,ab,kf. or PS5.ti,ab,kf. or 'poor performance'.ti,ab,kf. or ((kps or Karnofsky or 'performance status' or ps or 'performance scor') adj3 ("70" or "60" or "50" or "40" or "30" or "20" or "10")).ti,ab,kf.	3827685
1	exp Carcinoma, Non-Small-Cell Lung/ or nsclc.ti,ab,kf. or ((nsc or 'non small cell' or 'nonsmall cell' or 'non oat cell' or 'non squamous' or 'squamous cell' or 'large cell' or adeno) adj3 (lung or bronchial or bronchus or pulmona) adj3 (cancer or carcinoma* or neoplasm)).ti,ab,kf. or ((adenocarcinoma or adenocancer) adj3 (lung or bronchial or bronchus or pulmona*)).ti,ab,kf.	130400

Zoekstrategie 05-03-2024

Embase.com

No.	Query	Results
#1	'non small cell lung cancer'/exp OR nsclc:ti,ab,kw OR (((lung OR bronchial OR bronchus OR pulmona) NEAR/3 (nsc OR 'non small cell' OR 'nonsmall cell' OR 'non oat cell' OR 'non squamous' OR 'squamous cell' OR 'large cell' OR adeno) NEAR/3 (cancer OR carcinoma* OR neoplasm)):ti,ab,kw) OR (((adenocarcinoma OR adenocancer) NEAR/3 (lung OR bronchial OR bronchus OR pulmona*)):ti,ab,kw)	255441
#2	'aged'/exp/mj OR 'geriatrics'/exp OR 'geriatric assessment'/exp OR 'geriatric patient'/exp OR 'elderly care'/exp OR 'aged hospital patient'/exp OR 'frail elderly'/exp OR 'institutionalized elderly'/exp OR 'frailty'/exp OR 'senile dementia'/exp OR elder:ti,ab,kw OR eldest:ti,ab,kw OR frail:ti,ab,kw OR geriatri:ti,ab,kw OR ageing:ti,ab,kw OR ((oldest NEXT/1 old):ti,ab,kw) OR ((very NEXT/1 old):ti,ab,kw) OR senior:ti,ab,kw OR senium:ti,ab,kw OR septuagenarian:ti,ab,kw OR octagenarian:ti,ab,kw OR octogenarian:ti,ab,kw OR nonagenarian:ti,ab,kw OR centarian:ti,ab,kw OR centenarian:ti,ab,kw OR supercentenarian:ti,ab,kw OR ((older NEXT/1 (man OR men OR male OR woman OR women OR female)):ti,ab,kw) OR (((old OR older) NEXT/1 (age OR subject* OR patient* OR pts OR adult* OR population* OR person* OR people OR citizen)):ti,ab,kw) OR ((senil NEAR/3 (dement* OR confus* OR alzheimer)):ti,ab,kw) OR ((('performance status' OR ps OR 'performance scor' OR ecog OR 'eastern cooperative oncology group' OR zubrod OR 'who scor' OR 'who status') NEAR/3 (2 OR ii OR two OR 3 OR iii OR three OR 4 OR iv OR four OR 5 OR v OR five OR poor)):ti,ab,kw) OR ps2:ti,ab,kw OR ps3:ti,ab,kw OR ps4:ti,ab,kw OR ps5:ti,ab,kw OR 'poor performance':ti,ab,kw OR (((kps OR karnofsky OR 'performance status' OR ps OR 'performance scor') NEAR/3 (70 OR 60 OR 50 OR 40 OR 30 OR 20 OR 10)):ti,ab,kw)	1249686
#3	#1 AND #2	12939
#4	#3 NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp)	6778
#5	#4 AND [2015-2024]/py	3494
#6	'practice guideline'/de OR guideline:ti OR cpg:ti OR recommend:ti OR consensus*:ti OR standard:ti OR standards:ti OR standardization:ti	817378
#7	'meta analysis'/exp OR 'meta analysis (topic)'/exp OR metaanaly:ti,ab OR 'meta analy':ti,ab OR metanaly:ti,ab OR 'systematic review'/de OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR prisma:ti,ab OR prospero:ti,ab OR (((systemati OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview)):ti,ab) OR ((systemic NEAR/1 review):ti,ab) OR (((systemati OR literature OR database* OR 'data base') NEAR/10 search):ti,ab) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic) NEAR/3 search):ti,ab) OR (((literature NEAR/3 review):ti,ab) AND (search:ti,ab OR database:ti,ab OR 'data base':ti,ab)) OR (('data extraction':ti,ab OR 'data source':ti,ab) AND 'study selection':ti,ab) OR ('search strategy':ti,ab AND 'selection criteria':ti,ab) OR ('data source':ti,ab AND 'data synthesis':ti,ab) OR medline:ab OR pubmed:ab OR embase:ab OR cochrane:ab OR (((critical OR rapid) NEAR/2 (review* OR overview* OR synthes)):ti) OR ((((critical OR rapid) NEAR/3 (review OR overview* OR synthes)):ab) AND (search:ab OR database:ab OR 'data base':ab)) OR metasynthes:ti,ab OR 'meta synthes':ti,ab	1006741
#8	'clinical trial'/exp OR 'randomization'/exp OR 'single blind procedure'/exp OR 'double blind procedure'/exp OR 'crossover procedure'/exp OR 'placebo'/exp OR 'prospective study'/exp OR rct:ab,ti OR random:ab,ti OR 'single blind':ab,ti OR 'randomised controlled trial':ab,ti OR 'randomized controlled trial'/exp OR placebo:ab,ti	3983283
#9	#5 AND #6 - guideline	109
#10	#5 AND #7 NOT #9 - SR	202
#11	#5 AND #8 NOT (#9 OR #10) - RCT	678
#12	#9 OR #10 OR #11	989

Ovid/Medline

#	Searches1	Results
1	exp Carcinoma, Non-Small-Cell Lung/ or nsclc.ti,ab,kf. or ((nsc or 'non small cell' or 'nonsmall cell' or 'non oat cell' or 'non squamous' or 'squamous cell' or 'large cell' or adeno) adj3 (lung or bronchial or bronchus or pulmona) adj3 (cancer or carcinoma* or neoplasm)).ti,ab,kf. or ((adenocarcinoma or adenocancer) adj3 (lung or bronchial or bronchus or pulmona*)).ti,ab,kf.	135346
2	exp Aged/ or exp Geriatrics/ or exp "Homes for the Aged"/ or exp "Health Services for the Aged"/ or exp Geriatric Psychiatry/ or exp Geriatric Nursing/ or elder.ti,ab,kf. or eldest.ti,ab,kf. or frail.ti,ab,kf. or geriatri.ti,ab,kf. or ageing.ti,ab,kf. or 'oldest old'.ti,ab,kf. or 'very old'.ti,ab,kf. or senior.ti,ab,kf. or senium.ti,ab,kf. or septuagenarian.ti,ab,kf. or octagenarian.ti,ab,kf. or octogenarian.ti,ab,kf. or nonagenarian.ti,ab,kf. or centarian.ti,ab,kf. or centenarian.ti,ab,kf. or supercentenarian.ti,ab,kf. or (older adj (man or men or male or woman or women or female)).ti,ab,kf. or ((old or older) adj (age or subject* or patient* or pts or adult* or population* or person* or people or citizen)).ti,ab,kf. or (senil adj3 (dement* or confus* or alzheimer)).ti,ab,kf. or (('performance status' or ps or 'performance scor' or ecog or 'Eastern Cooperative Oncology Group' or zubrod or 'who scor' or 'who status') adj3 ("2" or II or two or "3" or III or three or "4" or IV or four or "5" or V or five or poor)).ti,ab,kf. or PS2.ti,ab,kf. or PS3.ti,ab,kf. or PS4.ti,ab,kf. or PS5.ti,ab,kf. or 'poor performance'.ti,ab,kf. or ((kps or Karnofsky or 'performance status' or ps or 'performance scor') adj3 ("70" or "60" or "50" or "40" or "30" or "20" or "10")).ti,ab,kf.	3862869
3	1 and 2	39370
4	3 not (comment/ or editorial/ or letter/) not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/)	38780
5	limit 4 to yr="2015 -Current"	17297
6	Guideline/ or Practice Guideline/ or guidelines as topic/ or practice guidelines as topic/ or guideline.ti. or cpg.ti. or recommend.ti. or consensus.ti. or standard.ti. or standards.ti. or standardization.ti. or guideline.ab. /freq=2	460800
7	meta-analysis/ or meta-analysis as topic/ or (metaanaly* or meta-analy* or metanaly).ti,ab,kf. or systematic review/ or cochrane.jw. or (prisma or prospero).ti,ab,kf. or ((systemati or scoping or umbrella or "structured literature") adj3 (review* or overview)).ti,ab,kf. or (systemic adj1 review).ti,ab,kf. or ((systemati or literature or database* or data-base) adj10 search).ti,ab,kf. or ((structured or comprehensive* or systemic) adj3 search).ti,ab,kf. or ((literature adj3 review) and (search or database* or data-base)).ti,ab,kf. or (("data extraction" or "data source") and "study selection").ti,ab,kf. or ("search strategy" and "selection criteria").ti,ab,kf. or ("data source" and "data synthesis").ti,ab,kf. or (medline or pubmed or embase or cochrane).ab. or ((critical or rapid) adj2 (review or overview* or synthes)).ti. or (((critical or rapid) adj3 (review or overview* or synthes)) and (search or database* or data-base)).ab. or (metasynthes or meta-synthes*).ti,ab,kf.	730423
8	5 and 6 - guideline	232
9	(5 and 7) not 8 - SR	371
10	Aged/ or exp "Aged, 80 and over"/ or exp Frail Elderly/ or exp Geriatrics/ or exp "Homes for the Aged"/ or exp "Health Services for the Aged"/ or exp Geriatric Psychiatry/ or exp Geriatric Nursing/ or elder.ti,ab,kf. or eldest.ti,ab,kf. or frail.ti,ab,kf. or geriatri.ti,ab,kf. or ageing.ti,ab,kf. or 'oldest old'.ti,ab,kf. or 'very old'.ti,ab,kf. or senior.ti,ab,kf. or senium.ti,ab,kf. or septuagenarian.ti,ab,kf. or octagenarian.ti,ab,kf. or octogenarian.ti,ab,kf. or nonagenarian.ti,ab,kf. or centarian.ti,ab,kf. or centenarian.ti,ab,kf. or supercentenarian.ti,ab,kf. or (older adj (man or men or male* or woman or women or female)).ti,ab,kf. or ((old or older) adj (age or subject* or patient* or pts or adult* or population* or person* or people or citizen)).ti,ab,kf. or (senil adj3 (dement* or confus* or alzheimer)).ti,ab,kf. or (('performance status' or ps or 'performance scor' or ecog or 'Eastern Cooperative Oncology Group' or zubrod or 'who scor' or 'who status') adj3 ("2" or II or two or "3" or III or three or "4" or IV or four or "5" or V or five or poor)).ti,ab,kf. or PS2.ti,ab,kf. or PS3.ti,ab,kf. or PS4.ti,ab,kf. or PS5.ti,ab,kf. or 'poor performance'.ti,ab,kf. or ((kps or Karnofsky or 'performance status' or ps or 'performance scor') adj3 ("70" or "60" or "50" or "40" or "30" or "20" or "10")).ti,ab,kf.	1700671
11	1 and 10	18719
12	11 not (comment/ or editorial/ or letter/) not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/)	18512
13	limit 12 to yr="2015 -Current"	8985
14	exp clinical trial/ or randomized controlled trial/ or exp clinical trials as topic/ or randomized controlled trials as topic/ or Random Allocation/ or Double-Blind Method/ or Single-Blind Method/ or (clinical trial, phase i or clinical trial, phase ii or clinical trial, phase iii or clinical trial, phase iv or controlled clinical trial or randomized controlled trial or multicenter study or clinical trial).pt. or random.ti,ab. or (clinic adj trial).tw. or ((singl or doubl* or treb* or tripl) adj (blind$3 or mask$3)).tw. or Placebos/ or placebo.tw.	2698003
15	(13 and 14) not (8 or 9) - RCT	2071
16	8 or 9 or 15	2674

Richtlijnendatabase

Niet kleincellig longcarcinoom

Niet kleincellig longcarcinoom

Diagnostiek en besluitvorming bij (kwetsbare) ouderen met NSCLC

Uitgangsvraag

Aanbeveling

Overwegingen

Onderbouwing

Achtergrond

Conclusies / Summary of Findings

Samenvatting literatuur

Zoeken en selecteren

Referenties

Evidence tabellen

Verantwoording

Beoordelingsdatum en geldigheid

Initiatief en autorisatie

Algemene gegevens

Samenstelling werkgroep

Belangenverklaringen

Inbreng patiëntenperspectief

Werkwijze

Zoekverantwoording

Bijlagen