Hoe dient infectiepreventiebeleid eruit te zien in het kader van echografisch onderzoek?

De uitgangsvraag omvat de volgende deelvragen:

1. Welke eisen worden gesteld aan apparatuur, materialen en personeel bij echografisch onderzoek?
2. Welke infectiepreventiemaatregelen dienen te worden genomen bij echografisch onderzoek?

Balans tussen gewenste en ongewenste effecten 

Voor deze module is er niet gezocht in de wetenschappelijke literatuur. De tekst is opgesteld op basis van expert opinie en de informatie zoals die was beschreven in de WIP-richtlijn en de richtlijn Reiniging, desinfectie, sterilisatie (herbruikbare) medische hulpmiddelen. 

Randvoorwaarden condoom

Wanneer een condoom gebruikt dient te worden bij het uitvoeren van echografisch onderzoek, dient het condoom aan onderstaande voorwaarden te voldoen.

Niet-steriel condoom

• Het condoom is voorzien van een CE-markering volgens de Verordening medische hulpmiddelen EU 2017/745.
• Gebruik uitsluitend condooms waarvan de fabrikant aangeeft dat deze geschikt zijn voor echografisch onderzoek in combinatie met gel.
• Gebruik uitsluitend condooms waarbij een gebruikshandleiding is aangeleverd door de fabrikant. 

Aanvullend voor steriel condoom:

• De fabrikant heeft aangetoond dat het condoom impermeabel is voor micro-organismen groter dan 30 nanometer (FDA, 2018).
• De fabrikant heeft aangetoond dat het condoom op aseptische wijze kan worden aangebracht en verwijderd

Reiniging en desinfectie van echoprobe

Reiniging (incl. drogen) en desinfectie (incl. drogen) dient plaats te vinden volgens voorschrift van de fabrikant. Voor randvoorwaarden bij reiniging en desinfectie wordt verwezen naar de richtlijn Reiniging, desinfectie, sterilisatie (herbruikbare) medische hulpmiddelen. Het gebruik van handschoenen en toepassen van handhygiëne wordt verwezen naar de richtlijn Handhygiëne & Persoonlijke hygiëne medewerker en PBM.

Infectiepreventiemaatregelen

Hieronder zijn verschillende situaties beschreven voor het uitvoeren van echografisch onderzoek. 

1. Steriel

Indien de echoprobe in aanraking komt met een steriel werkveld, pas onderstaande infectiepreventiemaatregelen toe:

• Niet-steriele gel in het condoom
• Steriele gel tussen condoom en huid
• Steriele handschoenen
• Steriel condoom 
• Reinigen en high level desinfecteren van de echoprobe na gebruik

2. Niet-steriel:
   1. Intacte huid

Indien de echoprobe niet in aanraking komt met een steriel werkveld, en wordt uitgevoerd op intacte huid, pas dan onderstaande infectiepreventiemaatregelen toe:

• Niet-steriele gel tussen probe en huid
• Reinigen echoprobe na gebruik

2. 2. Niet-intacte huid

Indien de echoprobe niet in aanraking komt met een steriel werkveld, en wordt uitgevoerd op niet-intacte of aangedane huid, pas dan onderstaande infectiepreventiemaatregelen toe:

• Niet-steriele probe cover met CE-markering
• Niet-steriele gel
• Reinigen en high level desinfecteren echoprobe na gebruik

3. Echo op slijmvliezen 

Indien de echoprobe in aanraking komt met de slijmvliezen, pas dan onderstaande infectiepreventiemaatregelen toe:

• Niet-steriele gel
• Reinigen en high level desinfecteren echoprobe na gebruik
• Niet-steriel condoom alleen indien deze noodzakelijk is voor de gel gelijkmatig te verdelen en/of op de plaats te houden op de echoprobe

4. No-touch 

Voor infectiepreventiemaatregelen bij handelingen waarbij de no-touch techniek wordt toegepast, kunnen andere maatregelen gelden. Zie hiervoor:

• Voor het echogeleid inbrengen van katheters gelden maatregelen zoals beschreven in richtlijn Katheters (in ontwikkeling).
• Voor de maatregelen die genomen dienen te worden bij echografisch geleide intra-articulaire injecties of puncties, zie richtlijn Desinfectie huid en slijmvliezen plus puncties.

Kwaliteit van bewijs

Voor deze module is geen literatuuronderzoek uitgevoerd. De kwaliteit van het bewijs kan daarom niet worden bepaald. 

Waarden en voorkeuren van patiënten (en eventueel hun naasten/verzorgers)

Voor patiënten is het van belang dat iedere medische handeling veilig plaatsvindt. Het doel van het toepassen van infectiepreventiemaatregelen bij echografisch onderzoek is het voorkomen dat micro-organismen zich kunnen handhaven, vermeerderen en verspreiden. Als gevolg hiervan wordt het risico op een infectie bij de patiënt gereduceerd. Belangrijk is om te benadrukken dat standaardisatie en strikte naleving van reinigings- en desinfectieprotocollen in combinatie met algemene hygiënische maatregelen in de hele keten het risico op een infectie weliswaar niet geheel wegneemt, maar wel verder kan reduceren.

Kostenaspecten

Zorg gerelateerde infecties genereren veel leed en leiden tot hoge kosten, omdat patiënten langer zorg en vaker/langer medicatie nodig hebben. Door adequate reiniging, desinfectie en sterilisatie van herbruikbare medische hulpmiddelen in goed onderhouden en gevalideerde apparatuur wordt de kans op transmissie en zorg gerelateerde infecties verkleind waardoor daarmee gepaard gaande kosten worden vermeden. 

Gelijkheid ((health) equity/equitable)

De interventie leidt niet tot een verschil in gezondheidsgelijkheid.

Aanvaardbaarheid: 

De bovenstaande uitgangspunten zijn zodanig geschreven dat acceptatie en implementatie in de eigen zorginstelling mogelijk is. De beschreven uitgangspunten sluiten nauw aan op de klinische praktijk en bevatten geen wijzigingen ten opzichte van het huidige beleid. Op basis hiervan verwacht de werkgroep geen tot weinig barrière voor uitvoerbaarheid en implementatie.

Duurzaamheid

Het reduceren van het gebruik van steriele gel en/of een condoom in situaties waarbij dit niet noodzakelijk wordt geacht, past bij een duurzaam beleid

Haalbaarheid

Zie kopje aanvaardbaarheid. 

Rationale van de aanbeveling: weging van argumenten voor en tegen de interventies

Aanbeveling 1: randvoorwaarden

Deze aanbeveling beschrijft eisen aan condooms bij echografisch onderzoek en bijpassende gebruiksmaterialen. Deze eisen zijn van belang om overdracht van micro-organismen tussen patiënten te voorkomen. De aanbevelingen zijn gebaseerd op de eerdere WIP-richtlijn Hygiënemaatregelen bij echografisch onderzoek en transoesophageale echocardiografie (TEE) en expert opinie.

Aanbeveling 2: infectiepreventiemaatregelen

Deze aanbeveling beschrijft infectiepreventie maatregelen bij diverse vormen van echografisch onderzoek en bijpassende gebruiksmaterialen. Deze zijn van belang om overdracht van micro-organismen tussen patiënten te voorkomen. De aanbevelingen zijn gebaseerd op de eerdere WIP-richtlijn Hygiënemaatregelen bij echografisch onderzoek en transoesophageale echocardiografie (TEE) en expert opinie.