De uitvoering en evaluatie van verplichte zorg vormen een essentieel onderdeel van de toepassing van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz). Zoals omschreven in module Onderscheid definities vrijwillige zorg en verplichte zorg biedt de wet het juridisch kader waarbinnen verplichte zorg slechts mag worden ingezet als ultimum remedium - wanneer vrijwillige zorg ontoereikend is om (dreigend) ernstig nadeel voor patiënt of anderen af te wenden. Naast de juridische kaders is voor het inzetten van verplichte zorg altijd ook een ethische en professionele afweging nodig.

De kwaliteit van de uitvoering en de wijze van evaluatie bepalen in belangrijke mate of verplichte zorg, proportioneel, subsidiair, effectief, veilig en humaan wordt verleend. In alle vormen van verplichte zorg staan deze beginselen centraal, evenals het respecteren van de wensen, waarden en voorkeuren van de patiënt en diens naasten.

Module 'Uitvoering en evaluatie verplichte zorg'  bestaat uit drie submodules die de uitvoering en evaluatie van verplichte zorg beschrijven binnen verschillende contexten:

• Submodule – Ambulant verplichte zorg
• Submodule – Somatisch verplichte zorg
• Submodule – Klinisch verplichte zorg

Hoewel deze submodules ieder een eigen toepassingsgebied hebben, delen zij een gemeenschappelijke visie: verplichte zorg dient zorgvuldig, toetsbaar en zoveel mogelijk herstelgericht te worden toegepast, met voortdurende aandacht voor evaluatie, samenwerking en ethische verantwoording.

Hetzelfde wettelijke fundament

Alle drie de submodules baseren zich op hetzelfde wettelijke fundament: de Wvggz, het Besluit verplichte geestelijke gezondheidszorg (Bvggz) en de Regeling verplichte ggz. In de drie submodules gelden dezelfde kernprincipes en kwaliteitseisen:

• Ultimum remedium: Verplichte zorg wordt alleen toegepast als er geen passende alternatieven meer zijn op vrijwillige basis en het noodzakelijk is om (dreigend) ernstig nadeel af te wenden.
• Veiligheid: De fysieke en psychische veiligheid van patiënt, naasten en zorgverleners moet worden beoordeeld en meegewogen. Hierbij moeten ook de nadelige effecten van de verplichte zorg op lange termijn op de lichamelijke en geestelijke ontwikkeling van patiënt meegenomen worden.
• Evaluatieplicht: Het zorgplan wordt periodiek geëvalueerd. De frequentie hiervan wordt vastgelegd in het zorgplan.
• Wensen en voorkeuren: Waar mogelijk worden de voorkeuren van patiënt gevolgd, vastgelegd in eigen regie instrumenten (zoals crisiskaart, plan van aanpak, zorgkaart, crisisplan of zelfbindingsverklaring).
• Afstemming met naasten: Bij de voorbereiding, de uitvoering, de wijziging en de beëindiging van een crisismaatregel, machtiging tot voortzetting van de crisismaatregel of zorgmachtiging worden de familie, de directe naasten van patiënt en de huisarts zoveel mogelijk betrokken. Er zijn ook situaties denkbaar waarin nauwe betrokkenheid van de familie en/of directe naaste(n) niet wenselijk is.
• Ethische zorgvuldigheid: Respect voor autonomie en menselijke waardigheid, bescherming tegen ernstig nadeel en het zoveel mogelijk proberen te voorkomen van verplichte zorg staan centraal.

De evaluatie van verplichte zorg heeft in alle submodules dezelfde functie: het toetsen van proportionaliteit, subsidiariteit, effectiviteit, veiligheid, het bevorderen van herstel. Steeds moet worden afgewogen of verplichte zorg kan worden afgeschaald of beëindigd, of juist zou moeten worden geïntensiveerd.

Verschillen in context, uitvoeringspraktijk en specifieke kwaliteitseisen

De verschillende modules richten zich op specifieke situaties

• Ambulant verplichte zorg
• Somatisch verplichte zorg
• Klinisch verplichte zorg

Kader voor de uitvoering en evaluatie

De drie submodules vormen gezamenlijk een samenhangend geheel dat de uitvoering van verplichte zorg in de GGZ normatief en praktisch verankert.

De werkgroep onderstreept hiermee dat verplichte zorg alleen verantwoord kan worden toegepast binnen een zorgvuldig afgewogen, multidisciplinair en ethisch toetsbaar kader. Door structurele evaluatie, betrokkenheid van patiënt en naasten, en een nadruk op proportionaliteit, subsidiariteit, effectiviteit, en veiligheid wordt beoogd dat verplichte zorg – waar onvermijdelijk – zo humaan, effectief en herstelgericht mogelijk wordt uitgevoerd.