Behandeling van oogklachten bij perifere aangezichtsverlamming

Publicatiedatum: 18-02-2026

Beoordeeld op geldigheid: 18-02-2026

Uitgangsvraag

Wat is de aangewezen behandeling bij klachten van onvolledige oogsluiting als gevolg van een perifere aangezichtsverlamming?

Aanbeveling

Behandel patiënten met een perifere aangezichtsverlamming en een probleem met ooglidsluiting of knipperslag, laagdrempelig met lubricantia (druppels, gel of zalf).

Overweeg bij volwassenen met onvolledige oogsluiting een horlogeglasverband ter bescherming van de cornea. Pas dit overdag niet toe bij kinderen, vanwege het risico op amblyopie.

Verwijs patiënten met visusklachten of persisterende oogklachten ondanks het gebruik van lubricantia door naar de oogarts.

Verwijs een patiënt met een cornea ulcus spoedig naar een oogarts, conform de richtlijn infectieuze keratitis. Bij de behandeling van een cornea-ulcus ondersteunt een tarsorrafie of een injectie met botulinetoxine in de musculus levator palpebrae de behandeling.

Overweeg bandagelenzen of scleralenzen bij een patiënt met perifere aangezichtsverlamming en exposure keratopathy. Let daarbij op het infectierisico en kans op lensverlies.

Voer een operatieve behandeling uit op indicatie. De volgende behandelingen kunnen worden overwogen:

Tarsorrafie
Correctie van de wenkbrauwpositie
Bovenooglid operatie (neurotoxine-injectie, levatorrecessie of implantatie van een goud- of platinum gewichtje)
Onderooglid operatie (ectropion correctie)
Elevatie van het middengezicht (statische of dynamische technieken)

Overwegingen

Balans tussen gewenste en ongewenste effecten

Er is literatuuronderzoek gedaan naar de conservatieve en reconstructieve chirurgische behandelopties voor oogproblemen als gevolg van een facialisparese. Er werd geen vergelijkend onderzoek gevonden waarin deze behandelopties zijn vergeleken met geen behandeling of een afwachtend beleid. Daarom zijn de overwegingen gebaseerd op niet-vergelijkend onderzoek, internationale richtlijnen en expert opinion.

In de volgende alinea’s worden een aantal vragen beantwoord:

Welke gevolgen heeft een facialisparese voor het oog?
Waarop moet worden gelet bij de beoordeling van het oog?
Wanneer moet een oogarts worden geconsulteerd bij een perifere aangezichtsverlamming?
Welke conservatieve maatregelen zijn geïndiceerd bij oogproblemen door een perifere aangezichtsverlamming?
Welke niet-conservatieve maatregelen zijn geïndiceerd bij oogproblemen door een perifere aangezichtsverlamming?

Welke gevolgen heeft een facialisparese voor het oog?

Een facialisparese kan grote gevolgen hebben voor het oog. Door uitdroging van het oogoppervlak kan een cornea-ulcus ontstaan, met in ernstige gevallen perforatie, endophthalmitis en blijvende slechtziendheid of blindheid tot gevolg wanneer te laat of onvoldoende wordt behandeld.

Voor een gezond en intact cornea-epitheel is een stabiele traanfilm essentieel. Traanvocht wordt geproduceerd door de accessoire en grote traanklier en verspreid over het oogoppervlak bij de ooglidbewegingen. Tijdens het knipperen wordt traanvocht van temporaal boven naar nasaal onder geleid en verzameld in de lacus lacrimalis. Het aanspannen van de verschillende delen van de musculus orbicularis oculi veroorzaakt een negatieve druk in de saccus lacrimalis, waardoor de lacus wordt leeggezogen. Bij ontspannen van deze spier stroomt het vocht vanuit de saccus naar de ductus nasolacrimalis. Bij een aangezichtsverlamming raakt dit evenwicht tussen aanmaak en verdeling van traanvocht verstoord.

Een volledige ooglidsluiting met een normale knipperslag is noodzakelijk om de traanfilm stabiel te houden en het oogoppervlak gezond te houden. Lagophthalmos, een onvolledige ooglidsluiting, verhoogt het risico op uitdroging, wat kan leiden tot een cornea-ulcus of perforatie. De mate van lagophthalmos moet worden beoordeeld tijdens de knipperslag, bij ontspannen ooglidsluiting en bij geforceerde ooglidsluiting. Ook moeten wenkbrauwptosis en onderooglidectropion worden meegenomen in de beoordeling.

Een gestoorde knipperreflex ontstaat vaak door uitval van de rami palpebrales van de nervus facialis. Hierdoor wordt de traanfilm niet meer gelijkmatig verdeeld over de oogbol, met een verminderde break-up time tot gevolg. Een onderbelicht fenomeen is de paradoxale frontalis synkinesie: door afwijkende reïnnervatie na een facialisparese ontstaat onbedoelde activatie van de musculus frontalis, die de ooglidsluiting tegenwerkt. Dit komt naar schatting bij circa 27% van de patiënten voor en kan worden behandeld met botulinetoxine (Cooper, 2018).

Een andere veelvoorkomende oorzaak van oculaire klachten is paralytisch ectropion, waarbij het onderooglid uitzakt. Hierdoor verdwijnt de appositie tussen het ooglid en de oogbol, waardoor de ooglidspleet groter wordt. Dit vergroot de verdamping van traanvocht. De pompfunctie van de oogleden valt weg, waardoor traanvocht zich ophoopt in de lacus. Plaatselijk is het oog te nat en elders juist te droog. Daardoor wordt het cornea-epitheel onvoldoende bevochtigd, wat leidt tot cel verlies (cornea-erosie). Een exposure keratopathy kan zeer pijnlijk zijn en fungeert als toegangspoort voor pathogenen, met risico op ulceratieve keratitis.

Waarop moet worden gelet bij de beoordeling van het oog?

Een patiënt met een perifere aangezichtsverlamming kan verschillende klachten hebben, zoals een droog oog (branderigheid, irritatie, of het gevoel dat er iets in het oog zit), tranenvloed of een combinatie hiervan. Ook kunnen pijn, roodheid van de conjunctiva en verminderd zicht voorkomen.

Bij het onderzoek is het belangrijk om de visus van beide ogen te meten en aandacht te besteden aan de volgende punten:

stand van de wenkbrauw: lange haren kunnen het oogoppervlak raken
stand van het bovenooglid: let op ooglidretractie
stand van het onderooglid: beoordeel op ectropion, retractie of trichiasis
oogsluiting: observeer bij knipperslag, bij ontspannen sluiting en bij geforceerde sluiting
conjunctiva: beoordeel de mate van roodheid
cornea: beoordeel de helderheid (zichtbaarheid van de iris)
cornea-epitheel: kleur met fluoresceïne om beschadigingen zichtbaar te maken

Wanneer moet een oogarts geconsulteerd worden bij een perifere aangezichtsverlamming?

Een patiënt met een perifere aangezichtsverlamming moet naar een oogarts worden verwezen wanneer de (visus)klachten toenemen ondanks conservatieve maatregelen, of wanneer, het oog rood wordt, pijn ontstaat of sprake is van fotofobie. De behandelaar beoordeelt de ernst van de klachten en de risicofactoren voor het ontwikkelen van een cornea-ulcus.

Welke conservatieve maatregelen zijn geïndiceerd bij oogproblemen ten gevolge van een perifere aangezichtsverlamming?

De initiële behandeling van oogklachten bij een perifere aangezichtsverlamming bestaat uit het gebruik van topicale lubricantia. Deze kunnen laagdrempelig worden toegepast in de vorm van druppels, gel of zalf, afhankelijk van de klachten van de patiënt. Het effect van oogdruppels is relatief kortdurend. Oogzalf werkt langer, maar veroorzaakt tijdelijk een troebel zicht en is daardoor overdag niet altijd praktisch. Bij gebruik van meer dan vier keer per dag worden conserveermiddelvrije oogdruppels (kunsttranen) aanbevolen, omdat conserveermiddelen de kwaliteit van het cornea-epitheel kunnen aantasten.

Het ooglid kan af en toe passief worden gesloten (manual blink) door met een vinger het ooglid voorzichtig te sluiten. Daarnaast is het belangrijk om de patiënt te informeren over algemene maatregelen, zoals:

het gebruik van luchtbevochtigers;
het vermijden van droge omgevingen, bijvoorbeeld door ventilatoren, airconditioning of centrale verwarming;
en het dragen van een (zonne)bril of stof-/veiligheidsbril buiten, ter bescherming tegen wind, stof en zand.

Wanneer de eerdergenoemde maatregelen onvoldoende effect hebben of praktisch niet haalbaar zijn, kan een horlogeglasverband worden overwogen. Dit verband creëert een luchtdichte ruimte rond het oog om verdamping te voorkomen. Let op: bij gelijktijdig gebruik van oogzalf kan de pleister van het horlogeglasverband minder goed hechten, waardoor de luchtdichtheid verloren gaat en het verband zijn functie verliest.

Bij kinderen kan het toedienen van oogdruppels of ooggel lastig zijn. Het gebruik van een vette oogzalf of een horlogeglasverband kan bij kinderen jonger dan acht jaar leiden tot een amblyopie (lui oog). Een horlogeglasverband dat alleen ’s nachts wordt gedragen, wordt meestal goed verdragen, mist het goed afsluit; anders gaat het effect verloren.

In de nacht kan het bovenooglid worden afgeplakt om het oog gesloten te houden. Dit kan door horizontaal boven de wimpers een pleister aan te brengen. Hiervoor zijn verschillende materialen beschikbaar, ook geschikt voor patiënten met een kwetsbare huid, zoals speciale tape. De tape kan worden gebruikt met of zonder een slaapmasker.

Wanneer lubricantia onvoldoende effectief zijn, kunnen bandagecontactlenzen of scleralenzen worden overwogen. Een bandage contactlens is een contactlens (zonder sterkte) en wordt tijdelijk gebruikt om de cornea te beschermen. Bij gebruik is topicale antibioticaprofylaxe noodzakelijk, bij voorkeur met chlooramfenicol of ofloxacine oogdruppels zonder conserveermiddel. De contactlens moet minimaal eens per maand worden vervangen. Een scleralens creëert een traanfilmreservoir over het cornea-epitheel en houdt dit continu bevochtigd. Deze lens wordt meestal beschouwd als een goed alternatief voor tarsorrafie (wordt verderop uitgelegd). Een scleralens wordt op maat aangemeten door een contactlensspecialist, meestal binnen het ziekenhuis (Weyns, 2013; Zaki, 2017).

In de acute fase kan een oogarts overwegen om tijdelijk occluderende punctum pluggen te plaatsen, om de traanafvoer geheel of volledig te blokkeren. Silicone plugjes zijn het veiligst in gebruik. Er bestaat echter, vooral bij te kleine plugjes, een risico op iatrogene blokkade van de canaliculi lacrimales.

Externe ooglidgewichtjes kunnen tijdelijk worden toegepast wanneer nog niet duidelijk is of sprake is van een blijvende perifere aangezichtsverlamming, of wanneer het chirurgisch plaatsen van een intern gewichtje (nog) niet aan de orde is. Deze gewichtjes verbeteren de oogsluiting en kunnen zo klachten en complicaties verminderen. De methode is echter minder geschikt bij een slap bovenooglid en kan lastig zijn in het gebruik.

De rol van andere vormen van conservatieve maatregelen, waaronder oefentherapie, acupunctuur en alternatieve therapie, staan beschreven in de module oefentherapie na een perifere aangezichtsverlamming en de module overige behandelingen na een IPAV.

Welke niet-conservatieve maatregelen zijn geïndiceerd bij oogproblemen ten gevolge van een perifere aangezichtsverlamming?

Bij patiënten met een perifere aangezichtsverlamming die veel subjectieve klachten hebben en/of roodheid van het oog vertonen, in combinatie met visusbedreiging door uitdroging of keratitis, is een ooglidoperatie geïndiceerd. Er zijn verschillende operatieve behandelopties bij oogproblemen ten gevolge van een facialisparese. De meest gebruikte zijn statische operaties. In de volgende alinea’s worden de belangrijkste chirurgische technieken toegelicht.

Tarsorrafie

Met een tarsorrafie kan een directe (gedeeltelijke) ooglidsluiting worden bereikt. Bij deze ingreep wordt de horizontale lidspleet verkleind met hechtingen door het ooglid. Een volledige sluiting beperkt de mogelijkheid om de cornea te beoordelen bij (dreigende) ulcusvorming. Bij een tijdelijke (laterale) tarsorrafie verkleint het gebruik van een ‘bolstering’ de kans op vroegtijdige dehiscentie. Bij een langdurige of blijvende facialisparese kan worden gekozen voor een permanente laterale tarsorrafie, eventueel als aanvulling op andere ooglidchirurgie.

Wenkbrauwcorrectie

De wenkbrauwpositie moet per patiënt worden beoordeeld. Bij jonge patiënten kan asymmetrie worden gecorrigeerd door denervatie van de musculus frontalis aan de contralaterale zijde, bijvoorbeeld met een injectie van een neurotoxine. Bij oudere patiënten met een involutionele wenkbrauwptosis kan een (asymmetrische bilaterale) directe wenkbrauwcorrectie een betere optie zijn.

Een laagstaande wenkbrauw kan een wijd openstaand oog maskeren, waardoor de ernst van een facialisparese wordt onderschat. Bij een forse wenkbrauwptosis kunnen de haren van de wenkbrauw het oog raken. Omdat het oog bij een onvolledige ooglidsluiting niet goed wordt beschermd, kan dit leiden tot een cornea-erosie met risico op ulceratieve keratitis en zelfs blindheid. Het inkorten van de wenkbrauwharen kan in dat geval nodig zijn om oogproblemen te voorkomen. Een wenkbrauwptosis beïnvloed ook op de positie van het bovenooglid. In principe geldt dat een chirurgische correctie van de wenkbrauw als eerste stap wordt uitgevoerd binnen de reeks peri-oculaire correcties. Wanneer echter sprake is van (dreigende) oculaire schade door exposure, heeft de chirurgische correctie van lagophthalmos en/of ectropion voorrang, om het risico op blijvende visusschade te beperken.

Bovenooglidcorrectie

Injectie met neurotoxine

Bij ernstige klachten of een (dreigend) cornea-ulcus kan een injectie met botulinetoxine in de musculus levator palpebrae worden overwogen om tijdelijk een volledige ptosis te induceren. Hierdoor wordt het hoornvlies beter beschermd en neemt de kans op (verdere) uitdroging af. Deze behandeling is een goed alternatief voor een tijdelijke tarsorrafie en kan, indien nodig, worden herhaald. Deze ingreep is echter niet zonder risico’s: er bestaat kans op beschadiging van de oogbol of de omliggende oogspieren. Daarom moet deze behandeling uitsluitend worden uitgevoerd door een arts met ervaring en specifieke expertise op dit gebied.

Chirurgische correctie van bovenooglidretractie
Een bovenooglidretractie door veranderingen in de musculus levator palpebrae komt regelmatig voor bij patiënten met een facialisparese. Correctie door middel van een levatorrecessie kan worden gecombineerd met het plaatsen van een gewichtje in het bovenooglid (Bladen, 2011).

Implantatie van een goud- of platina gewichtje
De ooglidsluiting kan ook worden verbeterd door het implanteren van een goud- of platina gewichtje in het bovenooglid. De effectiviteit van deze behandeling hangt af van de gekozen techniek, het materiaal en het gewicht van het implantaat. Een normale knipperslag keert daarbij niet terug. Bij plaatsing van een gewichtje is zorgvuldige afweging van de positie belangrijk. Een lager geplaatste positie heeft meer zwaartekrachtseffect, terwijl hoger plaatsen minder zichtbaar is en mogelijk minder exposure en minder kans op geïnduceerd astigmatisme geeft. Als het ooglid hoog staat, ligt het gewichtje boven op de bulbus en is het effect van de zwaartekracht kleiner.

Zowel goud- als platina-implantaten kunnen leiden tot veranderingen in de bovenooglidcontour, prominentie, astigmatisme, migratie, extrusie of infectie. Op de lange termijn lijken platina-implantaten een betere uitkomst te geven dan goudgewichtjes (Siah, 2018; Silver, 2009). Bovendien kunnen goudimplantaten allergische reacties veroorzaken; dit is bij platina tot nu toe niet beschreven (Björkner, 2008; Bladen, 2012; Doyle, 2005).

Onderooglidcorrectie

De positie van het onderooglid wordt bepaald door de balans tussen zwaartekracht, weefselelasticiteit, de positie van de mediale en laterale canthus en de dynamische ondersteuning van de musculus orbicularis oculi. Bij een facialisparese is deze spierfunctie verminderd. Dit leidt direct tot een afstaand onderooglid (ectropion), lagophthalmos, scleral show (zichtbaar oogwit door een vergroot oogoppervlak en verdamping van de traanfilm) en epiphora (door verminderde traanafvoer als gevolg van een afstaande traanpunt en verminderde pompfunctie). Dit alles verhoogt het risico op uitdroging van de cornea.

De eerste stap in het herstel van de onderooglidpositie is het opheffen van de laxiteit, door het ooglid strakker te maken of horizontaal in te korten. De eenvoudigste methode is een laterale blok- of pentagonexcisie. In de meeste gevallen is dit op korte termijn voldoende. Bij langdurig bestaande verlammingsgerelateerde ectropion kan horizontale inkorting echter een bestaande retractie van het onderooglid verergeren. Wanneer daarnaast sprake is van een laagstand van de mediale of laterale canthus, kan horizontale inkorting alleen zelfs een negatief effect hebben op de ooglidpositie en de sluiting van het oog.

Een canthoplastiek of -pexie kan de positie van de mediale of laterale ooghoek verbeteren (Jamison, 2024). Een laterale tarsale stripprocedure combineert inkorting van het ooglid met correctie van de positie van de laterale canthus en kan bij facialisparese eventueel worden gecombineerd met een periostflap (Korteweg, 2014). Het inkorten van het onderooglid is belangrijker dan repositie van de laterale canthus. Wanneer verbetering van de centrale ooglidpositie gewenst is, kan het gebruik van een spacer (bijvoorbeeld van donor sclera) gecombineerd met een canthoplastiek een beter functioneel resultaat opleveren (Park, 2017). Een mediale canthopexie, mediale canthoplastiek of mediale tarsorrafie hebben beperkte meerwaarde en kunnen cosmetisch als storend worden ervaren (Sira, 2014). Bij recidief van ectropion met veel slapte en weinig fibrose kan een sling van een peestransplantaat, zoals de palmaris longus of fascia lata, worden overwogen (Bartholomew, 2022). Het richtlijncluster beveelt aan dat deze behandelingen alleen door gespecialiseerde chirurgen worden uitgevoerd.

Positie van de mondhoek

Een laagstaande wang heeft invloed op de effectiviteit van een onderooglid operatie. In sommige gevallen is het nodig om, naast correctie van het onderooglid, ook het middengezicht te eleveren. De reconstructieve behandelopties van de mondhoek zijn beschreven in de module reconstructieve chirurgie van de mondhoek na een perifere aangezichtsverlamming.

Bij een slappe huid met huidoverschot kan het extra gewicht de positie van het onderooglid nadelig beïnvloeden. Na eerdere chirurgie of radiotherapie kan juist strakte in de mondhoek ontstaan, waardoor het ectropion verergert. Daarnaast kunnen zoute tranen de huid van de wang irriteren of uitdrogen. Dit kan leiden tot een cicatriciële component van het ectropion. Het is daarom raadzaam om de huid van de wang regelmatig in te smeren met een vette zalf om uitdroging en irritatie te voorkomen.

Dynamische reconstructieve chirurgie

In specifieke gevallen zijn er ook dynamische reconstructieve opties. Deze bestaan uit zenuwreconstructies, al dan niet gecombineerd met een spiertransplantaat. De voorwaarden hiervoor komen in grote lijnen overeen met die voor de dynamische reconstructies van de mondhoek, zoals beschreven in de module reconstructieve chirurgie van de mondhoek na een perifere aangezichtsverlamming.

Reïnnervatie van de musculus orbicularis oculi – bijvoorbeeld via een massetericus–facialis–zygomaticus zenuwtranspositie – laat in kleine studies een gunstig effect zien op het herstel van de cornea integriteit bij patiënten die ook een statische correctie hebben ondergaan (Mohanty, 2020).

Daarnaast zijn technieken beschreven waarbij de temporalis-spier of een gevasculariseerde spier, zoals de gracilis, wordt getransponeerd om de gedenerveerde orbicularis-spieren te vervangen. Beide methoden laten een duidelijke verbetering van de oogsluiting zien ten opzichte van de preoperatieve situatie. Het gebruik van een vrij gevasculariseerde platysmalap blijkt technisch uitdagend (Frey, 2004; Guelinckx, 2018). Er zijn ook niet-gevasculariseerde platysmatransplantaten beschreven. Hierbij wordt een dun deel van de platysmavlies-spier zonder eigen vaatvoorziening verplaatst en voorzien van neuromusculaire neurotisatie, meestal in twee stappen na een eerdere cross-facial nerve graft. Bij deze techniek wordt een cross-facial nerve graft gelegd van de niet-aangedane zygomaticustak naar de getransplanteerde spier. Deze kan worden aangesloten op een zygomaticustak die naar de te reanimeren orbicularis-spier loopt, of op een nieuw geïmplanteerde spier. In geselecteerde patiëntgroepen laten de resultaten hiermee een vergelijkbare of betere uitkomst zien dan bij statische reconstructies (Morley, 2023).

Een andere recente ontwikkeling is selectieve neurectomie van de musculus orbicularis oculi. Deze chirurgische techniek wordt toegepast bij synkinesieën en kan de kwaliteit van leven aanzienlijk verbeteren (Namavarian, 2024).

Behandeling van oogklachten met corneareïnnervatie wordt in deze richtlijn niet besproken, omdat dit een trigeminus- en geen facialis-probleem betreft. Herpes zoster is bijvoorbeeld een bekende oorzaak van neurotrofe corneaproblemen, maar komt zelden gelijktijdig voor met een facialisparese (Wakil, 2012).

Botulinetoxine A

Een andere behandeloptie is het gebruik van botulinetoxine A. Zoals beschreven in de module Botulinetoxine A na een IPAV dient botulinetoxine A overwogen te worden bij ernstige synkinesieën bij een IPAV met een voor de patiënt sociaal en/of psychologisch invaliderende gevolgen. Een recente meta-analyse laat een significante verbetering zien op de Synkinesis Assessment Questionnaire (SAQ) na behandeling met botulinetoxine A (de Jongh, 2023). Door inconsistente onderzoeksgegevens kon echter geen duidelijke relatie worden vastgesteld tussen dosis en injectieplaats.

Hoewel er geen standaardbehandelprotocol bestaat voor chemodenervatie, is het cluster van mening dat deze behandeling van grote waarde kan zijn voor patiënten met synkinesieën.
Daarnaast kan chemodenervatie van de musculus levator palpebrae een goed alternatief zijn voor chirurgische correctie bij onvolledige oogsluiting (Naik, 2008).

Waarden en voorkeuren van patiënten (en eventueel hun naasten/verzorgers)

Conservatieve behandelingen zijn niet-invasief en laagdrempelig, wat patiënten doorgaans als prettig ervaren. Deze methoden zijn echter vooral symptoomgericht en bieden bij een ernstige parese mogelijk onvoldoende bescherming van de cornea. Chirurgische behandelingen kunnen de oogsluiting verbeteren en de cornea beter beschermen, maar worden vaak als ingrijpend ervaren. Mogelijke bijwerkingen zijn asymmetrie of littekenvorming.

De keuze tussen beide behandelvormen vraagt daarom om een zorgvuldige afweging tussen effectiviteit, comfort en invloed op de kwaliteit van leven. De keuze moet altijd in samenspraak met de patiënt te worden gemaakt, waarbij rekening wordt gehouden met leeftijd, motivatie, te verwachten therapietrouw en haalbaarheid. Omdat er meerdere behandelopties bestaan, kan het aanbieden van schriftelijke of digitale informatie met een overzicht van de voor- en nadelen van de beschikbare behandelingen patiënten helpen een weloverwogen beslissing te nemen.

Kostenaspecten

Er zijn geen onderzoeken gevonden naar de kosteneffectiviteit van de verschillende behandelingen. In de praktijk blijkt dat patiënten met een perifere aangezichtsverlamming functioneel en sociaal beperkt kunnen raken. Elke verbetering op dit gebied levert zowel persoonlijke als maatschappelijke winst op. Aan de reconstructieve ingrepen zijn geen hoge kosten verbonden. De meeste behandelingen kunnen worden uitgevoerd tijdens een dagopname of zelfs poliklinisch. De kosten worden vergoed door de zorgverzekering. Omdat het om een kleine patiëntengroep gaat, verwacht het cluster dat deze behandelingen geen grote belasting vormen voor de beschikbare zorgmiddelen.

Gelijkheid ((health) equity/equitable)

Voor deze interventies zijn er geen verschillen tussen verschillende mensen en het cluster verwacht dan ook geen verschillen in gezondheidsgelijkheid.

Aanvaardbaarheid:

Ethische aanvaardbaarheid

De beschreven interventies lijken aanvaardbaar voor de betrokkenen. Er zijn geen ethische bezwaren.

Duurzaamheid

Een conservatieve behandeling is een duurzamere keuze ten opzichte van een chirurgische behandeling. Duurzaamheidsoverwegingen spelen echter beperkte rol bij de behandelbeslissing.

Haalbaarheid

De beschreven interventies zijn over het algemeen goed uitvoerbaar binnen een gespecialiseerd centrum. Het cluster benadrukt het belang van een ervaren multidisciplinair team, bestaande uit onder meer een reconstructief chirurg, mimetherapeut, KNO-arts, neuroloog of klinisch neurofysioloog, neurochirurg en oogarts. De reconstructief chirurg kan een plastisch chirurg, KNO-arts of oculoplastisch oogarts zijn. Een goed afgestemd team is essentieel om een duurzaam behandelresultaat te bereiken. De afweging tussen de verschillende behandelopties is vaak complex en tijdsintensief, waardoor goede communicatie tussen de betrokken specialismen onmisbaar is.

Zie ook de eerdere modules over oefentherapie en reconstructieve chirurgie van de mondhoek.

Rationale van de aanbeveling: weging van argumenten voor en tegen de interventies

De eerste keus bij oogproblemen door een perifere aangezichtsverlamming is een conservatieve behandeling, bijvoorbeeld met lubricantia. Bij onvoldoende effect of dreigende visusproblemen is verwijzing naar een oogarts noodzakelijk. Aanvullende maatregelen, zoals een horlogeglasverband, bandagecontactlens of scleralens, kunnen tijdelijke bescherming bieden, maar hebben praktische beperkingen en risico’s. Wanneer de cornea ernstig wordt bedreigd of de klachten blijven bestaan, zijn chirurgische ingrepen geïndiceerd.

Onderbouwing

Achtergrond

Protection of the eye is of utmost importance after facial palsy. This module includes both conservative and surgical treatment options. In case of surgery, the eye should be evaluated together with the position of the eyebrow and cheek. Several solutions may contribute to improved eye closure but evidence is lacking.

Samenvatting literatuur

Description of studies

No studies were included in the analysis of the literature. Important study characteristics and results are summarized in table 2. The assessment of the risk of bias is summarized in the risk of bias tables (under the tab ‘Evidence tabellen’).

Results

Due to the absence of studies meeting the inclusion criteria, no studies were included in the literature analysis.

Summary of Findings

Because of a lack of data, it was not possible to grade the literature for the predefined

outcomes in patients with facial paresis with paresis of the eye.

Zoeken en selecteren

A systematic review of the literature was performed to answer the following question(s):

What are the (un)beneficial effects of conservative treatment or reconstructive surgery, compared with no treatment in patients with facial palsy with complications of the eye?

Table 1. PICO 1 – Conservative treatment

Patients	Patients with facial palsy with complications of the eye
Intervention	Conservative treatment: contact lenses, topical lubricants, moisture chamber
Control	No treatment, wait-and-see
Outcomes	Function (eyelid closure, ectropion), use of medical aids (including need for lubricants), esthetics, quality of life
Other selection criteria	Study design: systematic reviews and randomized controlled trials, observational comparative studies

Table 2. PICO 2 – Surgical treatment

Patients	Patients with facial palsy with complications of the eye
Intervention	Reconstructive surgery
Control	No treatment, wait-and-see
Outcomes	Function (eye lid closure, ectropion), use of medical aids (including need for lubricants), esthetics, quality of life
Other selection criteria	Study design: systematic reviews and randomized controlled trials, observational comparative studies

Relevant outcome measures

The guideline development group considered successful protection of the eye as a critical outcome measure for decision making; and esthetics and quality of life as important outcome measures for decision making.

A priori, the working group did not define the outcome measures listed above but used the definitions used in the studies.

The working group defined the following thresholds as a minimal clinically (patient) important difference.

> 1 mm improvement in eye closure
Risk of ectropion: 0.80 < RR > 1.25
Use of medical aids (including need for lubricants): measured on continuous scale: 10% difference, measured as dichotomous outcome: 0.80 < RR > 1.25
Quality of life: measured on continuous scale: 10% difference, measured as dichotomous outcome: 0.80 < RR > 1.25

Search and select (Methods)

A systematic literature search was performed by a medical information specialist using the following bibliographic databases: Embase.com and Ovid/Medline. Both databases were searched from 2000 to 29-04-2024 for systematic reviews, RCTs and observational studies. Systematic searches were completed using a combination of controlled vocabulary/subject headings (e.g., Emtree-terms, MeSH) wherever they were available and natural language keywords. Duplicates were removed using EndNote software. The systematic search was executed in two phases. First a search for studies on reconstructive surgery was performed. This search resulted in 1080 unique hits. Second, a search on conservative treatment was performed. This search resulted in 237 hits. After deduplication a total of 1317 records were imported for title/abstract screening. Initially, ten studies were selected based on title and abstract screening. After reading the full text, ten studies were excluded (see the exclusion table under the tab ‘Evidence tabellen’), and no studies were included.

Referenties

Bartholomew RA, Ein L, Jowett N. Lower Eyelid Sling for Primary and Revision Correction of Paralytic Lagophthalmos. Facial Plast Surg Aesthet Med. 2023 May-Jun;25(3):226-231. doi: 10.1089/fpsam.2022.0096. Epub 2022 Aug 16. PMID: 35969387; PMCID: PMC10325809.
Bladen JC, Norris JH, Malhotra R. Indications and outcomes for revision of gold weight implants in upper eyelid loading. Br J Ophthalmol. 2012 Apr;96(4):485-9. doi: 10.1136/bjophthalmol-2011-300732. Epub 2011 Oct 27. PMID: 22034542.
Björkner B, Bruze M, Möller H, Salemark L. Allergic contact dermatitis as a complication of lid loading with gold implants. Dermatitis. 2008 May-Jun;19(3):148-53. PMID: 18627688.
Cooper L, Izard C, Harries V, Neville C, Venables V, Malhotra R, Nduka C. Paradoxical Frontalis Activation: An Underrecognized Consequence of Facial Palsy. Plast Reconstr Surg. 2018 Feb;141(2):263e-270e. doi: 10.1097/PRS.0000000000004057. PMID: 29369999.
Doyle E, Mavrikakis I, Lee EJ, Emerson R, Rainey AJ, Brittain GP. Type IV hypersensitivity reactions to upper lid gold weight implants-is patch testing necessary? Orbit. 2005 Sep;24(3):205-10. doi: 10.1080/01676830590930706. PMID: 16169808.
Frey M, Giovanoli P, Tzou CH, Kropf N, Friedl S. Dynamic reconstruction of eye closure by muscle transposition or functional muscle transplantation in facial palsy. Plast Reconstr Surg. 2004 Sep 15;114(4):865-75. doi: 10.1097/01.prs.0000133028.02303.16. PMID: 15468391
Guelinckx PJ. Blink restoration in long-standing facial paralysis: use of free neurovascular platysma transfer. Plast Reconstr Surg Glob Open. 2018;6:e1939.
Jamison A, Patel BCK, Malhotra R. Horizontal shortening of the lower eyelid margin in facial nerve palsy. Eye (Lond). 2024 Jan;38(1):205-209. doi: 10.1038/s41433-023-02661-2. Epub 2023 Jul 6. PMID: 37414933; PMCID: PMC10764760.
de Jongh FW, Schaeffers AWMA, Kooreman ZE, Ingels KJAO, van Heerbeek N, Beurskens C, Monstrey SJ, Pouwels S. Botulinum toxin A treatment in facial palsy synkinesis: a systematic review and meta-analysis. Eur Arch Otorhinolaryngol. 2023 Apr;280(4):1581-1592. doi: 10.1007/s00405-022-07796-8. Epub 2022 Dec 22. PMID: 36544062.
Korteweg SF, Stenekes MW, van Zyl FE, Werker PM. Paralytic ectropion treatment with lateral periosteal flap canthoplasty and introduction of the ectropion severity score. Plast Reconstr Surg Glob Open. 2014 Jun 6;2(5):e151. doi: 10.1097/GOX.0000000000000084. PMID: 25289344; PMCID: PMC4174080.
Mohanty AJ, Perez JL, Hembd A, Thrikutam NP, Bartley J, Rozen SM. Orbicularis Oculi Muscle Reinnervation Confers Corneal Protective Advantages over Static Interventions Alone in the Subacute Facial Palsy Patient. Plast Reconstr Surg. 2020 Mar;145(3):791-801. doi: 10.1097/PRS.0000000000006608. PMID: 32097327.
Mourits MP, Koornneef L. Lid lengthening by sclera interposition for eyelid retraction in Graves' ophthalmopathy. Br J Ophthalmol. 1991 Jun;75(6):344-7. doi: 10.1136/bjo.75.6.344. PMID: 2043577; PMCID: PMC1042380
Morley SE. 'Are dynamic procedures superior to static in treating the paralytic eyelid in facial paralysis?'. J Plast Reconstr Aesthet Surg. 2023 Feb;77:8-17. doi: 10.1016/j.bjps.2022.10.037. Epub 2022 Oct 19. PMID: 36549126.
Namavarian A, Cheng EY, Shapiro J, Ziai H, Talei B, Pai A, Enepekides D, Gantous AM. Selective Neurectomy for Postfacial Paralysis Synkinesis: A Systematic Review. Facial Plast Surg. 2024 Aug;40(4):525-537. doi: 10.1055/s-0044-1786824. Epub 2024 May 28. PMID: 38806148.
Naik MN, Gangopadhyay N, Fernandes M, Murthy R, Honavar SG. Anterior chemodenervation of levator palpebrae superioris with botulinum toxin type-A (Botox) to induce temporary ptosis for corneal protection. Eye (Lond). 2008 Sep;22(9):1132-6. doi: 10.1038/sj.eye.6702866. Epub 2007 May 18. PMID: 17510652.
Park E, Lewis K, Alghoul MS. Comparison of Efficacy and Complications Among Various Spacer Grafts in the Treatment of Lower Eyelid Retraction: A Systematic Review. Aesthet Surg J. 2017 Jul 1;37(7):743-754. doi: 10.1093/asj/sjx003. PMID: 28333254.
Silver AL, Lindsay RW, Cheney ML, Hadlock TA. Thin-profile platinum eyelid weighting: a superior option in the paralyzed eye. Plast Reconstr Surg. 2009 Jun;123(6):1697-1703. doi: 10.1097/PRS.0b013e3181a65a56. PMID: 19483568.
Sira M, Norris JH, Nduka C, Malhotra R. Transcaruncular medial canthal tendon plication with lower eyelid suture sling in facial nerve palsy. Orbit. 2014 Jun;33(3):159-63. doi: 10.3109/01676830.2013.879905. Epub 2014 Feb 25. PMID: 24568677.
Siah WF, Nagendran S, Tan P, Ali Ahmad SM, Litwin AS, Malhotra R. Late outcomes of gold weights and platinum chains for upper eyelid loading. Br J Ophthalmol. 2018 Feb;102(2):164-168. doi: 10.1136/bjophthalmol-2016-310089. Epub 2017 Jul 8. PMID: 28689170.
Sri Shanmuganathan V, Kethees A, Chang SH, Papageorgiou K. The role of external eyelid weights in acute facial palsy: functional and aesthetic considerations. Oxf Med Case Reports. 2018 Jan 25;2018(1):omx087. doi: 10.1093/omcr/omx087. PMID: 29383262; PMCID: PMC5786228.
Wakil SM, Ajlan R, Arthurs B. Herpes zoster ophthalmicus complicated by ipsilateral isolated Bell's palsy: a case report and review of the literature. Can J Ophthalmol. 2012 Aug;47(4):339-43. doi: 10.1016/j.jcjo.2012.04.007. Epub 2012 Jun 27. PMID: 22883841.
Weyns M, Koppen C, Tassignon MJ. Scleral contact lenses as an alternative to tarsorrhaphy for the long-term management of combined exposure and neurotrophic keratopathy. Cornea. 2013 Mar;32(3):359-61. doi: 10.1097/ICO.0b013e31825fed01. PMID: 23073486.
Zaki V. A non-surgical approach to the management of exposure keratitis due to facial palsy by using mini-scleral lenses. Medicine (Baltimore). 2017 Feb;96(6):e6020. doi: 10.1097/MD.0000000000006020. Erratum in: Medicine (Baltimore). 2017 Jun 02;96(22):e7118. doi: 10.1097/MD.0000000000007118. PMID: 28178141; PMCID: PMC5312998.

Evidence tabellen

Exclusie tabel

Reference	Reason for exclusion
van der Lely JN, Nieuwdorp NJ, Smits ICAW, van Zijl FVWJ, Corten EML, Mureau MAM. Quality of life after surgical treatments for facial palsy: A systematic review and meta-analysis. Head Neck. 2024 Oct;46(10):2582-2590. doi: 10.1002/hed.27772. Epub 2024 Apr 10. PMID: 38597121.	Voldoet niet aan PICO: de operaties worden niet direct met elkaar vergeleken.
Morley SE. 'Are dynamic procedures superior to static in treating the paralytic eyelid in facial paralysis?'. J Plast Reconstr Aesthet Surg. 2023 Feb;77:8-17. doi: 10.1016/j.bjps.2022.10.037. Epub 2022 Oct 19. PMID: 36549126.	Voldoet niet aan PICO: statisch vs dynamisch ingreep
Tan ST, Staiano JJ, Itinteang T, McIntyre BC, MacKinnon CA, Glasson DW. Gold weight implantation and lateral tarsorrhaphy for upper eyelid paralysis. J Craniomaxillofac Surg. 2013 Apr;41(3):e49-53. doi: 10.1016/j.jcms.2012.07.015. Epub 2012 Aug 14. PMID: 22901733.	Geen vergelijkende studie
Golio D, De Martelaere S, Anderson J, Esmaeli B. Outcomes of periocular reconstruction for facial nerve paralysis in cancer patients. Plast Reconstr Surg. 2007 Apr 1;119(4):1233-1237. doi: 10.1097/01.prs.0000254346.19507.e8. PMID: 17496595.	Geen vergelijkende studie
Kim C, Lelli GJ Jr. Current considerations in the management of facial nerve palsy. Curr Opin Ophthalmol. 2013 Sep;24(5):478-83. doi: 10.1097/ICU.0b013e3283634869. PMID: 23942327.	Geen vergelijkende studie
Naik MN, Gangopadhyay N, Fernandes M, Murthy R, Honavar SG. Anterior chemodenervation of levator palpebrae superioris with botulinum toxin type-A (Botox) to induce temporary ptosis for corneal protection. Eye (Lond). 2008 Sep;22(9):1132-6. doi: 10.1038/sj.eye.6702866. Epub 2007 May 18. PMID: 17510652.	Geen vergelijkende studie
Schlosshauer T, Kueenzlen L, Kuehn S, Sader R, Rieger UM. Twenty-Five-Year Outcomes of Treatment of Irreversible Facial Paralysis with Gillies and McLaughlin Techniques. ORL J Otorhinolaryngol Relat Spec. 2020;82(5):245-256. doi: 10.1159/000507634. Epub 2020 Jun 9. PMID: 32516790.	Voldoet niet aan PICO
Baude M, Guihard M, Gault-Colas C, Bénichou L, Coste A, Méningaud JP, Schmitz D, Natella PA, Audureau E, Gracies JM. Guided Self-rehabilitation Contract vs conventional therapy in chronic peripheral facial paresis: VISAGE, a multicenter randomized controlled trial. BMC Neurol. 2023 Apr 10;23(1):148. doi: 10.1186/s12883-023-03096-8. PMID: 37038105; PMCID: PMC10084642.	Het is een protocol voor een trial en voldoet niet aan PICO: vergelijking met fysiotherapie
Tejaswi, K. and Sree, P. S. R. and Sowramya, D. and Babu, P. S.. Lagophthalmos-Surgical Procedure & Outcome. Journal of Cardiovascular Disease Research. 2022	Geen vergelijkende studie
Sadiq SA, Downes RN. A clinical algorithm for the management of facial nerve palsy from an oculoplastic perspective. Eye (Lond). 1998;12 ( Pt 2):219-23. doi: 10.1038/eye.1998.52. PMID: 9683942.	Geen vergelijkende studie

Verantwoording

Beoordelingsdatum en geldigheid

Publicatiedatum : 18-02-2026

Beoordeeld op geldigheid : 18-02-2026

Initiatief en autorisatie

Initiatief:

Cluster Otologie

Geautoriseerd door:

Nederlands Oogheelkundig Gezelschap
Nederlandse Vereniging voor Keel-Neus-Oorheelkunde en Heelkunde van het Hoofd-Halsgebied
Nederlandse Vereniging voor Plastische Chirurgie
Nederlandse Vereniging voor Klinische Fysica
Hoormij∙NVVS

Samenstelling werkgroep

Samenstelling van het cluster

Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2021 een multidisciplinair cluster ingesteld. Het cluster otologie bestaat uit meerdere richtlijnen, zie hier voor de actuele clusterindeling. De stuurgroep bewaakt het proces van modulair onderhoud binnen het cluster. De expertisegroepsleden brengen hun expertise in wanneer dat nodig is. De volgende personen uit het cluster zijn betrokken geweest bij de herziening van deze module:

Clusterstuurgroepleden

Dr. A.L. (Diane) Smit, voorzitter cluster otologie, NVKNO, KNO-arts, UMC Utrecht (vanaf juni 2024 tot heden)
Dr. E. (Erik) van Spronsen, NVKNO, KNO-arts, Amsterdam UMC locatie AMC, Amsterdam
Drs. M.J. (Thijs) Vaessen, NOG, Oogarts, Deventer Ziekenhuis, Deventer
Dr. ir. F.L. (Femke) Theelen, NVKF, Audioloog, Amsterdam UMC, Amsterdam (vanaf augustus 2023)
Drs. R.M. (Robert) van Haastert, NVKNO, KNO-arts, Dijklander Ziekenhuis, Purmerend
Drs. S.A.H. (Sjoert) Pegge, NVvR, Radioloog, Radboudumc, Nijmegen

Betrokken clusterexpertisegroepleden

Dr. S.W. (Stijn) van der Meeren, NOG, Oogarts, LUMC, Leiden
Dr. C. (Caroline) Driessen, NVPC, Plastisch Chirurg, Amsterdam UMC, locatie AMC
Dr. K.J.A.O (Koen) Ingels, NVKNO, KNO-arts, Radboud UMC, Nijmegen
Dr. G.J. (Gerben) van Hinte, KNGF, fysiotherapeut, Radboud UMC
Dr. N. (Nienke) Grotenhuis, NVKNO, KNO-arts, Maasstad Ziekenhuis
Dr. F.V.W.J. (Floris) van Zijl, NVKNO, KNO-arts, Erasmus MC
Dr. A.M.M. (Anne) Oonk, NVKNO, KNO-arts, Gelre Ziekenhuis
Drs. J.M. (Jan Maerten) Smit, NVPC, Plastisch Chirurg, Amsterdam UMC, locatie AMC

Met ondersteuning van

Dr. R. (Romy) Zwarts-van de Putte, adviseur, Kennisinstituut van Medisch Specialisten
MSc. D. (Dian) Ossendrijver, adviseur, Kennisinstituut van Medisch Specialisten

Belangenverklaringen

Een overzicht van de belangen van de clusterleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten via secretariaat@kennisinstituut.nl.

Tabel 1 Gemelde (neven)functies en belangen stuurgroep

Clusterlid	Functie	Nevenfuncties	Gemelde belangen	Ondernomen actie
Dr. A.L. (Diane) Smit	KNO arts UMC Utrecht, afdeling KNO	Medisch adviseur Stichting Hoormij, onbetaald	-Medeaanvrager en onderzoeker van MinT-studie over toepassing van mindfulness bij tinnitus, gefinancierd door HandicapNL -Hoofdonderzoeker CINGLE studie over toepassing van CI, beenankertoestellen en CROSS bij patiënten met single sided deafness, gefinancierd door Cochlear - Mede-aanvrager en onderzoeker van studie naar toepassing van cochleaire implantatie voor mensen met tinnitus, gefinancierd door Cochlear - Mede-aanvrager en onderzoeker van studie naar subtypering van tinnitus patienten, gefinancierd door Cochlear	Geen restrictie, de gemelde belangen hebben geen betrekking op de herziene modules
Dr. E. (Erik) van Spronsen,	KNO-arts, Amsterdam UMC	Raad van Advies START (onbetaald)	Geen	Geen restrictie
Drs. M.J. (Thijs) Vaessen	Oogarts Deventer Ziekenhuis, Oogarts Streekziekenhuis Koningin Beatrix te Winterswijk	Geen	Samen met Sallandse Specialisten Coorporatie aandeelhouder in een drietal bedrijven: 1. eNose: een bedrijf dat een product ontwikkelt voor adem- en headspace-analyse om ziekten te detecteren waaronder tuberculose, hoofd-, hals- en longkanker. (https://www.enose-company.com/). 2. Ventinova: een bedrijf dat verbeteringen in hart-long machines wil aanbrengen. (https://www.ventinovamedical.com/). 3. Novioscan: een bedrijf dat een blaas scan maakt ikv incontinentie. (https://novioscan.com/nl/)	Geen restrictie, de financiële belangen die worden gemeld hebben geen betrekking op de herziene modules
Dr. ir. F.L. (Femke) Theelen, (vanaf augustus 2023)	Klinisch Fysicus – Audioloog, Amsterdam UMC	Geen	Geen	Geen restrictie
Drs. R.M. (Robert) van Haastert,	KNO-arts Dijklanderziekenhuis Hoorn/Purmerend	Geen	Geen	Geen restrictie
Drs. S.A.H. (Sjoert) Pegge,	Radioloog Radboud UMC	Geen	Geen	Geen restrictie

Tabel 1 Gemelde (neven)functies en belangen expertisegroep

Clusterlid	Functie	Nevenfuncties	Gemelde belangen	Ondernomen actie
Dr. S.W. (Stijn) van der Meeren	Oogarts, Leids Universitair Medisch Centrum	geen	geen	geen
Dr. C. (Caroline) Driessen	Plastisch chirurg in Amsterdam UMC 0.8FTE Van 1/9/25 tot 10/8/26 werkzaam in Hutt Hospital New Zealand	Geen	Geen	Geen
Dr. K.J.A.O (Koen) Ingels,	KNO-arts, Radboudumc, Nijmegen	dr. K. Ingels is tevens werkzaam bij Eyelift en Neuscorrectie-specialist, waar respectievelijk ooglidcorrecties en Neuscorrecties worden uitgevoerd (geen patiënten met aangezichtsverlamming).	Geen	Geen restrictie
Dr. G.J. (Gerben) van Hinte	Fysiotherapeut, gezondheidswetenschapper, Radboudumc Nijmegen (34u pw). Cursusleider opleiding "Mimetherapie bij perifere aangezichtsverlammingen" Radboudumc	Betaald: Docent op diverse post-HBO master fysiotherapie opleidingen Avans+ Breda, Masteropleiding oncologische fysiotherapie SOMT Amersfoort, Master opleiding orofaciale fysiotherapie Hogeschool Arnhem-Nijmegen, Master opleiding musculoskeletale aandoeningen	Geen	Geen restrictie
Dr. N. (Nienke) Grotenhuis	KNO-arts Maasstad ziekenhuis 0,6FTE	Geen	Geen	Geen restrictie
Dr. F.V.W.J. (Floris) van Zijl	0,9 FTE KNO-arts Erasmus MC 0,1 FTE KNO-arts Boerhaave kliniek en Eyelift.nl (klinieken voor cosmetische aangezichtschirurgie)	Lid kerngroep aangezichtschirurgie KNO Vereniging Lid werkgroep kennisagenda aangezichtschirurgie	Geen	Geen restrictie
Dr. A.M.M. (Anne) Oonk	KNO-arts bij Gelre ziekenhuizen (betaald).	Geen	Geen	Geen restrictie
Drs. J.M. (Jan Maerten) Smit	Plastisch chirurg AUMC	UEMS vertegenwoordiger; onbetaald Commissie ONE (onderwijs nascholing examinering): onbetaald Werkzaam in Alexander Monro borstkankerziekenhuis als plastisch chirurg: betaald Werkzaam in Gender Clinic als plastisch chirurg	The Breast trial / The breast trail 2. Geen rol bij deze richtlijn	Geen restrictie

Inbreng patiëntenperspectief

De in 2023 herziene modules zijn in de commentaarfase voorgelegd aan Stichting Hoormij, Stichting Kind en Ziekenhuis en Patiëntenfederatie Nederland.

Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz

Bij de richtlijnmodule voerden de clusterleden conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uit om te beoordelen of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling is de richtlijnmodule op verschillende domeinen getoetst (zie het stroomschema bij Werkwijze).

Module	Uitkomst raming	Toelichting
Module Behandeling van oogklachten bij perifere aangezichtsverlamming	Geen financiële gevolgen	Uit de toetsing volgt dat de aanbevelingen niet breed toepasbaar zijn (<5.000 patiënten) en daarom naar verwachting geen substantiële financiële gevolgen zullen hebben voor de collectieve uitgaven.

Werkwijze

Voor meer details over de gebruikte richtlijnmethodologie verwijzen wij u naar de Werkwijze. Relevante informatie voor de ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule is hieronder weergegeven.

Zoekverantwoording

Algemene informatie

Cluster/richtlijn: Otologie- UV10 IPAV reconstructie - Oog
Uitgangsvraag/modules: Is een reconstructieve chirurgische behandeling zinvol ter behandeling van de sequelae van facialis parese?
Database(s): Ovid/Medline, Embase.com	Datum: 29 april 2024 (update van 6 december 2022)
Periode: 1 december 2012 - heden	Talen: geen restrictie
Literatuurspecialist: Esther van der Bijl
BMI-zoekblokken: voor verschillende opdrachten wordt (deels) gebruik gemaakt van de zoekblokken van BMI-Online https://blocks.bmi-online.nl/ Bij gebruikmaking van een volledig zoekblok zal naar de betreffende link op de website worden verwezen.
Toelichting: Voor systematische reviews is voor deze vraag gezocht op de elementen: Facialis parese (focus aangebracht door major en titel/keyword) EN reconstructieve chirurgische behandeling (statisch/dynamisch) à Het element over oog is hier weggelaten, omdat dat deze focus niet altijd benoemd wordt (zo ook bij het sleutelartikel van Luijmes et al. 2017) Voor vergelijkend onderzoek (RCT en observationeel vergelijken) is voor deze vraag gezocht op de elementen: Facialis parese (focus aangebracht door major en titel/keyword) EN oog EN reconstructieve chirurgische behandeling (statisch/dynamisch) Normaliter wordt een update gedaan door de zoekopbrengts van de eerste search af te trekken van de tweede search, maar in dit geval was dat niet mogelijk, omdat er een zoekblok is aangepast. Daarom is in dit geval met een vanaf datum gezocht. Link naar Rayyan: https://rayyan.ai/reviews/887908

Zoekopbrengst 29 april 2024

	EMBASE	OVID/MEDLINE	Ontdubbeld
SRs	38	48	60
RCT	8	9	17
Observationele studies	61	160	182
Totaal	107	217	259*

*in Rayyan

Zoekopbrengst 6 december 2022

	EMBASE	OVID/MEDLINE	Ontdubbeld
SRs	112	81	126
RCT	27	36	44
Observationele studies	410	466	651
Totaal	549	538	821

Zoekstrategie Embase.com 29 april 2024

No.	Query	Results
#1	'facial nerve paralysis'/exp/mj OR (((facial* OR face OR bell) NEAR/3 (paraly OR pals* OR paresi*)):ti,kw)	16663
#2	'reconstructive surgery'/exp OR 'plastic surgery'/exp OR 'surgery'/exp OR 'surgical patient'/exp OR 'surgical risk'/exp OR 'perioperative period'/exp OR 'nerve transplantation'/exp OR 'nerve reconstruction'/exp OR 'nerve surgery'/exp OR 'muscle transplantation'/exp OR reconstruct:ti,ab,kw OR plastic:ti,ab,kw OR restor:ti,ab,kw OR graft:ti,ab,kw OR transfer:ti,ab,kw OR reanimation:ti,ab,kw OR surgic:ti,ab,kw OR surger:ti,ab,kw OR operation:ti,ab,kw OR operative:ti,ab,kw OR static:ti,ab,kw OR dynamic:ti,ab,kw OR presurg:ti,ab,kw OR preoperati:ti,ab,kw OR 'pre-surg':ti,ab,kw OR 'pre-operati':ti,ab,kw OR perisurg:ti,ab,kw OR perioperati:ti,ab,kw OR 'peri-surg':ti,ab,kw OR 'peri-operati':ti,ab,kw OR postsurg:ti,ab,kw OR postoperati:ti,ab,kw OR 'post-surg':ti,ab,kw OR 'post-operati*':ti,ab,kw	9676457
#3	'eye'/exp OR 'eye disease'/exp OR eye:ti,ab,kw OR ectropion:ti,ab,kw OR midface:ti,ab,kw OR midfacial:ti,ab,kw OR optic:ti,ab,kw OR vision:ti,ab,kw OR 'facial expression'/exp	2117542
#4	#1 AND #2 AND #3	1840
#5	#4 AND [01-12-2022]/sd NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp)	160
#6	'meta analysis'/exp OR 'meta analysis (topic)'/exp OR metaanaly:ti,ab OR 'meta analy':ti,ab OR metanaly:ti,ab OR 'systematic review'/de OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR prisma:ti,ab OR prospero:ti,ab OR (((systemati OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview)):ti,ab) OR ((systemic NEAR/1 review):ti,ab) OR (((systemati OR literature OR database* OR 'data base') NEAR/10 search):ti,ab) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic) NEAR/3 search):ti,ab) OR (((literature NEAR/3 review):ti,ab) AND (search:ti,ab OR database:ti,ab OR 'data base':ti,ab)) OR (('data extraction':ti,ab OR 'data source':ti,ab) AND 'study selection':ti,ab) OR ('search strategy':ti,ab AND 'selection criteria':ti,ab) OR ('data source':ti,ab AND 'data synthesis':ti,ab) OR medline:ab OR pubmed:ab OR embase:ab OR cochrane:ab OR (((critical OR rapid) NEAR/2 (review* OR overview* OR synthes)):ti) OR ((((critical OR rapid) NEAR/3 (review OR overview* OR synthes)):ab) AND (search:ab OR database:ab OR 'data base':ab)) OR metasynthes:ti,ab OR 'meta synthes':ti,ab	1022620
#7	'clinical trial'/exp OR 'randomization'/exp OR 'single blind procedure'/exp OR 'double blind procedure'/exp OR 'crossover procedure'/exp OR 'placebo'/exp OR 'prospective study'/exp OR rct:ab,ti OR random:ab,ti OR 'single blind':ab,ti OR 'randomised controlled trial':ab,ti OR 'randomized controlled trial'/exp OR placebo:ab,ti	4018627
#8	'major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'case control study'/de OR 'family study'/de OR 'longitudinal study'/de OR 'retrospective study'/de OR 'prospective study'/de OR 'comparative study'/de OR 'cohort analysis'/de OR ((cohort NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('case control' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('follow up' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (observational NEAR/1 (study OR studies)) OR ((epidemiologic NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('cross sectional' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti)	8190682
#9	'case control study'/de OR 'comparative study'/exp OR 'control group'/de OR 'controlled study'/de OR 'controlled clinical trial'/de OR 'crossover procedure'/de OR 'double blind procedure'/de OR 'phase 2 clinical trial'/de OR 'phase 3 clinical trial'/de OR 'phase 4 clinical trial'/de OR 'pretest posttest design'/de OR 'pretest posttest control group design'/de OR 'quasi experimental study'/de OR 'single blind procedure'/de OR 'triple blind procedure'/de OR (((control OR controlled) NEAR/6 trial):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/6 (study OR studies)):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/1 active):ti,ab,kw) OR 'open label':ti,ab,kw OR (((double OR two OR three OR multi OR trial) NEAR/1 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR ((allocat NEAR/10 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR placebo:ti,ab,kw OR 'sham-control':ti,ab,kw OR (((single OR double OR triple OR assessor) NEAR/1 (blind* OR masked)):ti,ab,kw) OR nonrandom:ti,ab,kw OR 'non-random':ti,ab,kw OR 'quasi-experiment':ti,ab,kw OR crossover:ti,ab,kw OR 'cross over':ti,ab,kw OR 'parallel group':ti,ab,kw OR 'factorial trial':ti,ab,kw OR ((phase NEAR/5 (study OR trial)):ti,ab,kw) OR ((case* NEAR/6 (matched OR control)):ti,ab,kw) OR ((match NEAR/6 (pair OR pairs OR cohort* OR control* OR group* OR healthy OR age OR sex OR gender OR patient* OR subject* OR participant)):ti,ab,kw) OR ((propensity NEAR/6 (scor OR match)):ti,ab,kw) OR versus:ti OR vs:ti OR compar:ti OR ((compar* NEAR/1 study):ti,ab,kw) OR (('major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'cohort analysis'/de OR 'observational study'/de OR 'cross-sectional study'/de OR 'multicenter study'/de OR 'correlational study'/de OR 'follow up'/de OR cohort:ti,ab,kw OR 'follow up':ti,ab,kw OR followup:ti,ab,kw OR longitudinal:ti,ab,kw OR prospective:ti,ab,kw OR retrospective:ti,ab,kw OR observational:ti,ab,kw OR 'cross sectional':ti,ab,kw OR cross?ectional:ti,ab,kw OR multicent:ti,ab,kw OR 'multi-cent':ti,ab,kw OR consecutive:ti,ab,kw) AND (group:ti,ab,kw OR groups:ti,ab,kw OR subgroup:ti,ab,kw OR versus:ti,ab,kw OR vs:ti,ab,kw OR compar:ti,ab,kw OR 'odds ratio':ab OR 'relative odds':ab OR 'risk ratio':ab OR 'relative risk*':ab OR 'rate ratio':ab OR aor:ab OR arr:ab OR rrr:ab OR ((('or' OR 'rr') NEAR/6 ci):ab)))	15023884
#10	#1 AND #2 AND #6 AND [01-12-2022]/sd NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp) – SR’s	38
#11	#5 AND #7 NOT #10 – RCT’s	8
#12	#5 AND (#8 OR #9) NOT (#10 OR #11) – Observationele studies	61
#13	#10 OR #11 OR #12	107

Zoekstrategie Ovid/Medline 29 april 2024

#	Searches	Results
1	exp Facial Paralysis/ or ((facial or bell* or face) adj3 (paraly* or pals* or paresi*)).ti,kf.	12813
2	exp Surgical Procedures, Operative/ or exp Specialties, Surgical/ or exp Perioperative Period/ or surgic.ti,ab,kf. or surger.ti,ab,kf. or operation.ti,ab,kf. or operative.ti,ab,kf. or presurg.ti,ab,kf. or preoperati.ti,ab,kf. or pre-surg.ti,ab,kf. or pre-operati.ti,ab,kf. or perisurg.ti,ab,kf. or perioperati.ti,ab,kf. or peri-surg.ti,ab,kf. or peri-operati.ti,ab,kf. or postsurg.ti,ab,kf. or postoperati.ti,ab,kf. or post-surg.ti,ab,kf. or post-operati.ti,ab,kf. or exp Reconstructive Surgical Procedures/ or exp Surgery, Plastic/ or exp Nerve Transfer/ or exp Free Tissue Flaps/ or exp Surgical Flaps/ or reconstruct.ti,ab,kf. or plastic.ti,ab,kf. or restor.ti,ab,kf. or graft.ti,ab,kf. or transfer.ti,ab,kf. or reanimation.ti,ab,kf. or static.ti,ab,kf. or dynamic.ti,ab,kf.	6394402
3	exp Eye/ or exp Eye Diseases/ or (eye* or ectropion).ti,ab,kf. or midface.ti,ab,kf. or midfacial.ti,ab,kf. or optic*.ti,ab,kf. or vision.ti,ab,kf. or exp Facial Expression/	1534073
4	1 and 2	4399
5	limit 4 to rd=20221201-20240429	903
6	5 not (comment/ or editorial/ or letter/) not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/)	838
7	1 and 2 and 3	1239
8	limit 7 to rd=20221201-20240429	383
9	8 not (comment/ or editorial/ or letter/) not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/)	360
10	meta-analysis/ or meta-analysis as topic/ or (metaanaly* or meta-analy* or metanaly).ti,ab,kf. or systematic review/ or cochrane.jw. or (prisma or prospero).ti,ab,kf. or ((systemati or scoping or umbrella or "structured literature") adj3 (review* or overview)).ti,ab,kf. or (systemic adj1 review).ti,ab,kf. or ((systemati or literature or database* or data-base) adj10 search).ti,ab,kf. or ((structured or comprehensive* or systemic) adj3 search).ti,ab,kf. or ((literature adj3 review) and (search or database* or data-base)).ti,ab,kf. or (("data extraction" or "data source") and "study selection").ti,ab,kf. or ("search strategy" and "selection criteria").ti,ab,kf. or ("data source" and "data synthesis").ti,ab,kf. or (medline or pubmed or embase or cochrane).ab. or ((critical or rapid) adj2 (review or overview* or synthes)).ti. or (((critical or rapid) adj3 (review or overview* or synthes)) and (search or database* or data-base)).ab. or (metasynthes or meta-synthes*).ti,ab,kf.	742473
11	exp clinical trial/ or randomized controlled trial/ or exp clinical trials as topic/ or randomized controlled trials as topic/ or Random Allocation/ or Double-Blind Method/ or Single-Blind Method/ or (clinical trial, phase i or clinical trial, phase ii or clinical trial, phase iii or clinical trial, phase iv or controlled clinical trial or randomized controlled trial or multicenter study or clinical trial).pt. or random.ti,ab. or (clinic adj trial).tw. or ((singl or doubl* or treb* or tripl) adj (blind$3 or mask$3)).tw. or Placebos/ or placebo.tw.	2719171
12	Epidemiologic studies/ or case control studies/ or exp cohort studies/ or Controlled Before-After Studies/ or Case control.tw. or cohort.tw. or Cohort analy$.tw. or (Follow up adj (study or studies)).tw. or (observational adj (study or studies)).tw. or Longitudinal.tw. or Retrospective.tw. or prospective.tw. or consecutive*.tw. or Cross sectional.tw. or Cross-sectional studies/ or historically controlled study/ or interrupted time series analysis/ [Onder exp cohort studies vallen ook longitudinale, prospectieve en retrospectieve studies]	4712382
13	Case-control Studies/ or clinical trial, phase ii/ or clinical trial, phase iii/ or clinical trial, phase iv/ or comparative study/ or control groups/ or controlled before-after studies/ or controlled clinical trial/ or double-blind method/ or historically controlled study/ or matched-pair analysis/ or single-blind method/ or (((control or controlled) adj6 (study or studies or trial)) or (compar* adj (study or studies)) or ((control or controlled) adj1 active) or "open label" or ((double or two or three or multi or trial) adj (arm or arms)) or (allocat adj10 (arm or arms)) or placebo* or "sham-control" or ((single or double or triple or assessor) adj1 (blind or masked)) or nonrandom* or "non-random" or "quasi-experiment" or "parallel group" or "factorial trial" or "pretest posttest" or (phase adj5 (study or trial)) or (case adj6 (matched or control)) or (match adj6 (pair or pairs or cohort* or control* or group* or healthy or age or sex or gender or patient* or subject* or participant)) or (propensity adj6 (scor or match))).ti,ab,kf. or (confounding adj6 adjust).ti,ab. or (versus or vs or compar).ti. or ((exp cohort studies/ or epidemiologic studies/ or multicenter study/ or observational study/ or seroepidemiologic studies/ or (cohort or 'follow up' or followup or longitudinal* or prospective* or retrospective* or observational* or multicent* or 'multi-cent' or consecutive).ti,ab,kf.) and ((group or groups or subgroup* or versus or vs or compar).ti,ab,kf. or ('odds ratio' or 'relative odds' or 'risk ratio' or 'relative risk' or aor or arr or rrr).ab. or (("OR" or "RR") adj6 CI).ab.))	5677624
14	6 and 10 – SR’s	48
15	(9 and 11) not 14 – RCT’s	9
16	(9 and (12 or 13)) not (14 or 15) – Observationelen studies	160
17	14 or 15 or 16	217

Cluster/richtlijn: Otologie - UV10 Implicaties van het oog - IPAV
Uitgangsvraag/modules: Wat is de optimale behandelstrategie voor patiënten met facialis parese met implicaties aan het oog?
Database(s): Embase.com, Ovid/Medline	Datum: 3-1-2024
Periode: geen restrictie	Talen: geen restrictie
Literatuurspecialist: Esther van der Bijl	Rayyan review: https://rayyan.ai/reviews/887908
BMI-zoekblokken: voor verschillende opdrachten wordt (deels) gebruik gemaakt van de zoekblokken van BMI-Online https://blocks.bmi-online.nl/ Bij gebruikmaking van een volledig zoekblok zal naar de betreffende link op de website worden verwezen.
Toelichting: Voor deze vraag is gezocht op de elementen: P: Facialis parese AND Afwijkingen aan het oog AND I: Conservatieve behandeling à Het sleutelartikel PMID20616921 valt uit op studiedesign.
Te gebruiken voor richtlijntekst: In de databases Embase.com en Ovid/Medline is op 3 januari 2024 systematisch gezocht naar systematische reviews, RCTs en observationele studies over de optimale behandelstrategie voor patiënten met facialis parese met implicaties aan het oog. De literatuurzoekactie leverde 237 unieke treffers op.

Zoekopbrengst

	EMBASE	OVID/MEDLINE	Ontdubbeld
SR	18	7	19
RCT	48	13	51
Observationeel	169	92	167
Totaal	235	112	237*