Wervelmetastasen

Initiatief: NVN Aantal modules: 37

Clinical signs

Publicatiedatum: 05-06-2026
Beoordeeld op geldigheid: 05-06-2026

Pain

Pain is the first symptom in 90% of the patients with spinal metastases. The pain may be local or radicular in nature (radiating or having a girdle-like nature) (Bach, 1990; Helweg-Larsen, 2000; Wewel, 2020). The location of the pain is not always an indication of the exact location of the spinal metastasis, which may, e.g., be due to a phenomenon called ‘referred pain' (see also module Differential diagnosis) (Kellgren, 1949; Cook, 1998; Husband, 2001; Levack, 2002). When analysing back pain or radicular pain in cancer patients, imaging may demonstrate the presence of metastatic epidural spinal cord compression (MESCC). Dutch research has shown a median delay of over three months from initial symptoms to definitive treatment in patients with spinal metastases, with such delays significantly impairing functional status, quality of life, and survival outcomes (Kienstra, 2000; van Tol, 2019; van Tol, 2020; van Tol, 2022; van Tol, 2023). It is therefore of major importance to immediately perform imaging in patients with a history of cancer or symptoms indicating presence of a malignancy and suspected back pain (see alarm symptoms in next paragraph and module Imaging research - Timelines for suggested diagnostic intervals). Furthermore, not only the treating medical specialist, but also the patient and general practitioner (GP) should be familiar with the early signs of spinal metastases and their possible consequences (see Appendix I). The diagnosis of spinal metastases has to be considered in all patients with back pain and (a history of / symptoms indicating presence of) cancer. It is not necessary to perform imaging for every patient with a history of back pain and malignancy. However, the presence of certain red flag symptoms warrants imaging, even when the neurological examination appears normal (Kienstra, Terwee et al. 2000).

 

Alarm symptoms for back pain that may indicate spinal metastases are:

  • Nocturnal back pain
  • Progressive back pain
  • New local back pain
  • Pain on palpation along the spinal column
  • Back pain in a patient with an oncological medical history
  • Back pain in a patient with symptoms indicating presence of a malignancy

Severe pain in all positions and pain between the shoulder blades is suspicious.

 

Pain resulting from malignancy typically develops gradually and intensifies over time. This contrasts with lumbago, which is often chronic and characterized by fluctuating pain levels. Pain triggered by changes in position or when standing up may suggest spinal instability. A sudden escalation in pain could indicate a spontaneous spinal fracture.

 

Radiculopathy

Radiculopathy refers to pain or neurological deficits caused by spinal epidural metastases (SEM)-related compression of a nerve root. When both pain and neurological deficits are present, the condition is termed a radicular syndrome. In such cases, radiating pain and sensory disturbances are confined to the dermatome of the affected nerve root (see Figure 1). Motor deficits are limited to the muscle group innervated by that nerve root, known as the myotome (see Figure 2).

 

A bilateral radicular syndrome is characterized by pain and/or neurological deficits occurring in the same dermatome and myotome on both sides of the body, without any deficits present further down the neurological pathway. In contrast, compression of the spinal cord or cauda equina results in neurological deficits that extend below the level of the lesion.

 

The likelihood of SEM and MESCC increases as the signs and symptoms become more evident. The likelihood of cancer patients with just back pain having MESCC is approximately 3-10%, with radiating radicular pain 20-30% and with (motor and/or sensory) radicular deficit 40-50% (Ruff and Lanska, 1989; Byrne, 1992; Kienstra, 1996; van der Linden Dijkstra et al. 2005). Double-sided radicular pain and/or deficit suggest extensive epidural spread with an increased probability of MESCC. Approximately 50% of the patients with spinal metastases develop radicular pain. The difference with non-radicular pain is not always easy to distinguish (see module Differential diagnosis).

 

Figure 1 Nerve roots and corresponding dermatomes

Figure 1. Nerve roots and corresponding dermatomes

 

Figure 2 Myotomes Spinal innervation

Figure 2. Myotomes: Spinal innervation of major muscle (groups)

The dark red fields represent the most important innervating nerve roots for that particular muscle (group). The light red nerve roots generally contribute less to the innervation of that muscle (group)

 

Metastatic Epidural Spinal Cord or cauda equina Compression (MESCC)

The primary complication of spinal metastases is spinal cord injury or cauda equina syndrome resulting from MESCC. Among patients with malignancy who exhibit clinical signs of myelopathy or cauda equina syndrome, the likelihood of MESCC is approximately 65–70% (Ruff and Lanska, 1989; Boogerd and van der Sande, 1993; Kienstra, 1996). Motor deficit is usually most prominent in this case, though sensory deficit is also present in the majority of cases (Gilbert, Kim and Posner, 1978). Sometimes vague complaints of gait and balance disturbances (e.g. the patient complains about rubbery or shaky legs) form the first symptoms of spinal cord or cauda equina compression and pain is not evident. Therefore, during the neurological examination, particular attention has to be paid to the patient's standing and gait, pain on palpation along the spine and a sensory level of neurological deficit.

 

During foetal development the vertebral column grows faster than the spinal cord resulting in a mismatch between their lengths (ascensus medullae). This frequently causes the level of spinal cord compression to be located higher than the sensory level identified during physical examination. In case of an incomplete spinal cord injury the sensory level may also be lower than the affected level, but never higher (Cook, 1998; Husband, Grant and Romaniuk, 2001; Levack, Graham et al. 2002). Micturition and defecation disturbances are observed in approximately 50% of the patients with MESCC, but are rarely the only symptom of MESCC. Cervical spinal cord compression may also cause hooting pain and tingling sensations down the back into the legs, that occur on flexion of the neck (Lhermitte's sign). Incidentally, Lhermitte's sign may also develop following radiotherapy of cervical spine or neck (Lewanski, Sinclair and Stewart, 2000). Cisplatin may also cause a transient Lhermitte's sign, but in this situation the electrical and tingling sensations are solely registered in the lower legs/feet on flexion of the neck (weeks to months after treatment) as a result of abnormal dorsal root and dorsal ganglion sensitivity (Walther, 1987).

 

Onderbouwing

  1. 1 - Bach F, Larsen BH, Rohde K, Børgesen SE, Gjerris F, Bøge-Rasmussen T, Agerlin N, Rasmusson B, Stjernholm P, Sørensen PS. Metastatic spinal cord compression: occurrence, symptoms, clinical presentations and prognosis in 398 patients with spinal cord compression. Acta neurochirurgica. 1990 Mar;107(1):37-43.
  2. 2 - Boogerd W, van der Sande JJ. Diagnosis and treatment of spinal cord compression in malignant disease. Cancer treatment reviews. 1993 Apr 1;19(2):129-50.
  3. 3 - Byrne TN. Spinal cord compression from epidural metastases. New England Journal of Medicine. 1992 Aug 27;327(9):614-9.
  4. 4 - Cook AM, Lau TN, Tomlinson MJ, Vaidya M, Wakeley CJ, Goddard P. Magnetic resonance imaging of the whole spine in suspected malignant spinal cord compression: impact on management. Clinical oncology. 1998 Jan 1;10(1):39-43.
  5. 5 - Gilbert RW, Kim JH, Posner JB. Epidural spinal cord compression from metastatic tumor: diagnosis and treatment. Annals of Neurology: Official Journal of the American Neurological Association and the Child Neurology Society. 1978 Jan;3(1):40-51.
  6. 6 - Helweg-Larsen S, Sørensen PS, Kreiner S. Prognostic factors in metastatic spinal cord compression: a prospective study using multivariate analysis of variables influencing survival and gait function in 153 patients. International Journal of Radiation Oncology* Biology* Physics. 2000 Mar 15;46(5):1163-9.
  7. 7 - Husband DJ, Grant KA, Romaniuk CS. MRI in the diagnosis and treatment of suspected malignant spinal cord compression. The British journal of radiology. 2001 Jan 1;74(877):15-23.
  8. 8 - Kellgren JH. Deep pain sensibility. The Lancet. 1949 Jun 4;253(6562):943-9.
  9. 9 - Kienstra GE, Terwee CB, Dekker FW, Canta LR, Borstlap AC, Tijssen CC, Bosch DA, Tijssen JG. Prediction of spinal epidural metastases. Archives of Neurology. 2000 May 1;57(5):690-5.
  10. 10 - Kienstra, G.E.M. Back pain in cancer patients; a clinical study with MRI (thesis) University of Amsterdam, Amsterdam, 1996.
  11. 11 - Levack P, Graham J, Collie D, Grant R, Kidd J, Kunkler I, Gibson A, Hurman D, McMillan N, Rampling R, Slider L. Don't wait for a sensory level–listen to the symptoms: a prospective audit of the delays in diagnosis of malignant cord compression. Clinical Oncology. 2002 Dec 1;14(6):472-80.
  12. 12 - Lewanski CR, Sinclair JA, Stewart JS. Lhermitte's sign following head and neck radiotherapy. Clinical Oncology. 2000 Apr 1;12(2):98-103.
  13. 13 - Ruff RL, Lanska DJ. Epidural metastases in prospectively evaluated veterans with cancer and back pain. Cancer. 1989 Jun 1;63(11):2234-41.
  14. 14 - van der Linden YM, Dijkstra SP, Vonk EJ, Marijnen CA, Leer JW, Dutch Bone Metastasis Study Group. Prediction of survival in patients with metastases in the spinal column: results based on a randomized trial of radiotherapy. Cancer. 2005 Jan 15;103(2):320-8.
  15. 15 - Walther PJ, Jr ER, Bullard DE. The development of lhermitte's sign during cisplatin chemotherapy: Possible drug‐induced toxicity causing spinal cord demyelination. Cancer. 1987 Nov 1;60(9):2170-2.
  16. 16 - Wewel JT, O’Toole JE. Epidemiology of spinal cord and column tumors. Neuro-oncology practice. 2020 Nov;7(Supplement_1):i5-9.

Beoordelingsdatum en geldigheid

Publicatiedatum  : 05-06-2026

Beoordeeld op geldigheid  : 05-06-2026

Initiatief en autorisatie

Initiatief:
  • Nederlandse Vereniging voor Neurologie
Geautoriseerd door:
  • Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties
  • Nederlandse Internisten Vereniging
  • Nederlandse Orthopaedische Vereniging
  • Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie
  • Nederlandse Vereniging van Artsen voor Longziekten en Tuberculose
  • Nederlandse Vereniging voor Neurologie
  • Nederlandse Vereniging voor Nucleaire geneeskunde
  • Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie
  • Nederlandse Vereniging voor Radiologie
  • Stichting Darmkanker
  • Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland
  • Nederlandse Vereniging van Revalidatieartsen

Algemene gegevens

De ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule werd ondersteund door het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (www.demedischspecialist.nl/kennisinstituut) en werd gefinancierd door de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten (SKMS). De financier heeft geen enkele invloed gehad op de inhoud van de richtlijnmodule.

Samenstelling werkgroep

Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2023 een multidisciplinaire werkgroep ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van alle relevante specialismen (zie hiervoor de Samenstelling van de werkgroep) die betrokken zijn bij de zorg voor patiënten met wervelmetastasen.

 

Werkgroep

  • dr. W. (Walter) Taal (voorzitter), neuroloog Erasmuc MC, Nederlandse Vereniging voor Neurologie
  • drs. L. (Lena) van Iterson, AIOS-neuroloog Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis, Nederlandse Vereniging voor Neurologie
  • drs. R.P.B. (Robin) Boltjes, neuroloog Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis, Nederlandse Vereniging voor Neurologie
  • Prof. dr. JJ. (Jorrit-Jan) Verlaan, Orthopedisch chirurg UMC Utrecht, Nederlandse Orthopaedische Vereniging
  • dr. J. (Jasper) van Tiel, Orthopedisch chirurg UMC Utrecht, Nederlandse Orthopaedische Vereniging
  • dr. V. (Vivian) Bongers, Nucleaire geneeskunde Diakonessenhuis Utretch, Nederlandse Vereniging voor Nucleaire Geneeskunde
  • Prof. dr. R. (Ronald) Bartels, Neurochirurg Radboudumc, Nederlandse Vereniging voor Neurochirurgie
  • dr. S.O. (Selma) Algra, Radioloog UMC Utrecht, Nederlandse Vereniging voor Radiologie
  • drs. M.G.A. (Maaike) Schippers, radiotherapeut Instituut Verbeeten, Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie
  • dr. J.M. (Joanne) van der Velden, radiotherapeut UMC Utrecht, Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie
  • dr. M.S. (Marthe) Paats, longarts Erasmus MC, Nederlandse Vereniging voor Artsen voor Longziekten en TBC
  • dr. P.F. (Paula) Ypma, Internist hematoloog Haga Ziekenhuis, Nederlandse Internisten Vereniging
  • dr. F.Y.F.L. (Filip) de Vos, internist-oncoloog en kaderarts palliatieve zorg UMC Utrecht, Nederlandse Internisten Vereniging
  • dr. M. (Marije) Vos- van der Hulst, revalidatiearts Sint Maartenskliniek, Nederlandse Vereniging van Revalidatieartsen (vanaf oktober 2025)
  • Mevr. S (Silvie) Dronkers, patiëntvertegenwoordiger, Stichting Darmkanker (tot oktober 2025)
  • dr. T.A.R. (Tebbe) Sluis, Revalidatiearts Rijndam, Nederlandse Vereniging van Revalidatieartsen (tot mei 2025)

Klankbordgroep

  • Mevr. Manon Immerzeel, Verpleegkundig specialist Reinier de Graaf ziekenhuis, Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland
  • drs. A. (Anita) Ophof, anesthesioloog Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis, Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie

Met dank aan

  • dr. J.H. (Jurgen) Runge, interventieradioloog, UMC Groningen, Nederlandse Vereniging voor Radiologie

Met ondersteuning van

  • dr. J. (Josefien) Buddeke, senior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (vanaf juli 2024)
  • dr. L. (Linda) Oostendorp, senior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (tot juli 2024)
  • drs. B. (Beatrix) Vogelaar, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
  • dr. J. (Jing) de Haan-Du, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
  • drs. D. (Danique) Middelhuis, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
  • drs. A. (Alies) Oost, informatiespecialist, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten

Belangenverklaringen

Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten via secretariaat@kennisinstituut.nl.

 

Gemelde (neven)functies en belangen werkgroep

Naam WERKGROEP

Hoofdfunctie

Nevenwerkzaamheden

Persoonlijke Financiele_Belangen

Persoonlijke Relaties

Extern Gefinancierd Onderzoek

Intellectuele Belangen Reputatie

Overige Belangen

Datum

Acties

Jasper van Tiel

Orthopedisch chirurg UMC Utrecht en Acibadem IMC

geen

geen

geen

geen

geen

geen

22-11-2023

Geen restrictie

Joanne van der Velden

Radiotherapeut bij het UMC Utrecht, betaald

Bestuurslid bij het Landelijk Platform Palliatieve Radiotherapie (NVRO), onbetaald

Geen

Geen

Deelname aan 2 extern gefinancierde onderzoeken, zie onder
KWF Kankerbestrijding
PRESENT+: merging and expanding cohorts into a national realworld prospective cohort to improve symp
ZonMw
The BLEND trial – stereotactic body radiotherapy followed by surgical stabilization within 24 hours

Verwerven van erkenning speelt mee aan mijn deelname aan de werkgroep richtlijn Wervelmetastasen

Geen overige belangen

28-12-2023

Geen restrictie

Jorrit-Jan Verlaan

Orthopedisch chirurg, UMC Utrecht (0.4 Fte)
Co-founder SentryX (www.sentryx.nl), chief medical officer (0.6 Fte).
Als CMO ben ik verantwoordelijk voor het medische/klinische gedeelte van de taken binnen de start-up. We ontwikkelen 'implantable anesthetics'; oplosbare slow-release depots, met een lokaal anestheticum als actieve stof, voor de behandeling van postoperatieve pijn.

Lid steering committee AO Spine Knowledge Forum Tumor (onbetaald maar met onkosten vergoeding).

Hoe de richtlijn wordt vormgegeven staat los van mijn persoonlijke financiële belangen. Er zijn ook geen belangen voor SentryX hoe de richtlijn wordt vormgegeven.

geen

Ja.
EU
METASTRA: Predictieve modellen, AI, wervelmetastasen
ZonMW
BLEND RCT: Radiotherapie en chirurgie voor wervelmetastasen combineren op dezelfde dag
Hanarth Fonds
PREVECAIMM: Predictieve modellen, AI, wervelmetastasen
KWF
CODED: Ontwikkeling hemostatische hydrogel voor glioblastoom chirurgie
Philips
PhD Project: Navigatie in spinale chirurgie

Ik heb nationale/internationale expertise/reputatie en een leerstoel op het gebied van de behandeling van wervelmetastasen. Een goed uitgevoerde richtlijn kan helpen deze expertise/reputatie meer exposure te geven maar de impact en eventuele belangenverstrengeling zijn mij onduidelijk.

geen

22-11-2023

Geen restrictie. Geen penvoerder bij module 'Inschatten overleving'.

Filip de Vos

Internist-oncoloog en kaderarts palliatieve zorg
UMC Utrecht

geen

geen

geen

ja
Foundation STOPbraintumors.org
effect tumorgroei bij zwangerschap bij vrouwen met laaggradige gliomen
BMS
BET remmer in combinatie met standaard chemoradiatie als eerste lijnbehandeling bij glioblastoom
Novartis
LAG remmer na falen immuuntherapie bij solide tumoren
EORTC
marizomib bij standaard chemoradiatie bij glioblastoom
Pfizer en Ipsen Pharma
compassionate use medicatie

geen

BMS Advisory Board; Faculty member ESMO CNS tumors; Quality of Care commission Dutch Society of Medical Oncology;
Quality Assurance commission EORTC

20-12-2023

Geen restrictie. (In de richtlijn worden geen systemische therapien aanbevolen.)

Maaike Schippers

Radiotherapeut
Werkgever: Helios

geen

geen

geen

geen

geen

geen

3-12-2023

Geen restrictie

Marthe Paats

Longarts Erasmus MC

geen

Geen relevant voor huidige richtlijn.
Vergoedingen ten alle tijden naar werkgever
Betaalde adviesraden in afgelopen 3 jaar:
Eli Lilly:  internationale adviesraad EGFR+ NSCLC
Amgen: adviesraad KRAS G12C+ NSCLC
Pfizer: adviesraad TKI's in NSCLC
Merck: adviesraad MET exon 14 skipping mutatie + NSCLC
J&J: adviesraad EGFR exon 20 mutaties in NSCLC

geen

industrie gesponsorde studies lopend in het Erasmus MC waarbij ik lokale PI ben.
Geen relevant voor huidige richtlijn.
Vergoedingen ten alle tijden naar werkgever
Astra Zeneca
ORCHARD studie (fase 2 studie, progressie na 1L osimertinib)
Abbvie
M16-573 (fase 1 studie ABBV-155 +/- taxane in NSCLC/SCLC/mammaca)
Navire Pharma Inc.
NAV-1003 (fase 1 studie met BBP-398 en sotorasib bij KRAS G12C+ NSCLC)
GSK
NY-ESO (fase 1 studie NY-ESO TCR)

geen

geen

26-02-2024

Geen restrictie. In de richtlijn worden geen systemische therapien aanbevolen.

Robin Boltjes

Neuroloog in Antoni van Leeuwenhoek/NKI

geen

geen

nee

geen

geen

nee

22-11-2023

Geen restrictie

Ronald Bartels

Neurochirurg
Radboudumc te Nijmegen

Medisch Adviseur

geen

nee

geen

net
ontwikkelaar van een predictiemodel dat genoemd wordt in richtlijn

geen

03-04-2024

Restrictie ten aanzien van besluitvorming betreffende 'Inschatten overleving'. Vanuit expertise wel meegediscussierd over inhoud van de module, niet betrokken bij het formuleren van de aanbevelingen.

Tebbe Sluis

revalidatiearts
Rijndam

geen

geen

geen

geen

geen

geen

11-12-2023

Geen restrictie

Vivian Bongers

MSB Domstad, medisch specialist

Uitgeverij Prelum, Redacteur tijdschrift IMAGO

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

23-11-2023

Geen restrictie

Ypma

internist hematoloog Hagaziekenhuis den Haag

geen

geen

geen

Alphabet trial
sponsor Sanquin; gerandomiserd onderzoek naar3-versus5-donoren bloedplaatjesconcentraat

geen

nvt

04-05-2024

Geen restrictie

Van Iterson

AIOS neurologie
ETZ Tilburg

geen

geen

geen

geen

geen

geen

25-04-2024

Geen restrictie

Selma Algra

Radioloog,St Jansdal Ziekenhuis

geen

geen

geen

geen

geen

geen

03-09-2024

Geen resctrictie

Silvie Dronkers

Stichting Darmkanker
vrijwilliger team PPO
(patiëntenparticipatie bij wetenschappelijk onderzoek)

geen

geen

geen

geen

geen

geen

06-02-2025

Geen restrictie

Walter Taal (voorzitter)

Neuroloog, Erasmus MC, Rotterdam

Geen

Geen

Geen

Ja. Alleen op het gebied van neurofibromatose type 1
Let's beat NF (Stichting NF)
MEK remmers bij NF1
NFVN (NF ver Ned)
MEK remmers bij NF1
Novartis
MEK remmers bij NF1

Geen

Geen

07-06-2023

Geen restrictie

Marije Vos-van der Hulst

Revalidatie arts, Sint Maartenskliniek Nijmegen

Voorzitter werkgroep revalidatie artsen dwarslaesie (Nederlands Vlaams dwarslaesie genootschap= werkgroep van de vereniging revalidatieartsen nederland (VRA))

geen

geen

geen

geen

geen

13-10-2025

Geen restrictie

Naam KLANKBORDGROEP

Hoofdfunctie

Nevenwerkzaamheden

Persoonlijke Financiele_Belangen

Persoonlijke Relaties

Extern Gefinancierd Onderzoek

Intellectuele Belangen Reputatie

Overige Belangen

Datum

Acties

Manon Immerzeel

Deelnemer clusterstuurgroep

Geen

Geen

Geen

Geen

Voorzitter in het bestuur van V&VN pijnverpleegkundigen

Neen

22-03-2022

Geen restrictie

Anita Ophof

Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis
Anesthesioloog
Pijnspecialist

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

01-05-2025

Geen restrictie

Inbreng patiëntenperspectief

Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz

Bij de richtlijnmodule voerde de werkgroep conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uit om te beoordelen of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling is de richtlijnmodule op verschillende domeinen getoetst (zie het stroomschema bij Werkwijze).

 

De kwalitatieve raming is toegevoegd aan het einde van elke herziene module.

 

 

Werkwijze

Voor meer details over de gebruikte richtlijnmethodologie verwijzen wij u naar de Werkwijze. Relevante informatie voor de ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule is hieronder weergegeven.

Volgende:
Patient selection and indication