Welke hygiënische randvoorwaarden dienen te worden toegepast bij het de toediening van sondevoeding?

Voor- en nadelen van de interventie en de kwaliteit van het bewijs

Voor deze uitgangsvraag is geen systematisch literatuuronderzoek uitgevoerd. Hieronder beschrijft de werkgroep door middel van de informatie uit de WIP-richtlijnen ‘Sondevoeding’ en ‘Sondevoeding op de afdeling neonatologie’, expert opinie en ondersteunende literatuur de belangrijkste aspecten met betrekking tot de randvoorwaarden bij het gebruik van een voedingssonde voor de toediening van sondevoeding.

Voedingssonde

De voedingssonde dient niet routinematig te worden vervangen, maar alleen volgens voorschriften van de fabrikant. De sonde wordt na het inbrengen zo snel gekoloniseerd met keel- of darmflora, dat frequent vervangen niet bijdraagt tot verlaging van het infectierisico. Daarnaast geeft frequent vervangen van de sonde aanzienlijk ongemak voor de patiënt. Het vervangen vindt vooral plaats na mechanische complicaties zoals verstopping, druknecrose in neus of oesophagus, breuk of schade aan het materiaal van de zonde, accidentele luxatie of het ontstaan van een sinusitis maxillaris of een otitis media. De frequentie van wisselen van de voedingssonde gebeurt in principe conform voorschriften van de fabrikant. Bij technisch zeer moeilijke plaatsing of patiënten factoren zoals angst kan in overleg met een medisch verantwoordelijke maatwerk worden geboden.

Het toedieningssysteem

Na elke voeding, wordt het toedieningssysteem doorgespoeld. Voor het doorspoelen van het toedieningssysteem wordt verwezen naar de V&VN richtlijn neusmaagsonde (in ontwikkeling). De spuit die hiervoor wordt gebruikt mag binnen maximaal 24 uur worden hergebruikt, mits stamper en huls, los van elkaar, worden doorgespoeld en droog bewaard, bijvoorbeeld op een droge en schone doek. Zorg voor een goede schoon/vuil scheiding en bewaar de spuit niet bij de wasbak (zie richtlijn Waterinfecties (in ontwikkeling)). De spuit moet tevens patiëntgebonden worden gebruikt en op de kamer bij de patiënt worden bewaard.

Voor de vervangingsfrequentie van het toedieningssysteem wordt verwezen naar de module vervangingsfrequentie toedieningssysteem.

Toediening van de voeding

De verwachte toedieningstermijn is bepalend voor welk toedieningssysteem wordt gekozen. Sondevoeding kan continu, intermitterend of per bolus worden toegediend. 

Hanteer de volgende randvoorwaarden bij de toediening van de voeding: 

• Er wordt zo weinig mogelijk met de sonde gemanipuleerd. 
• Bij bolustoediening wordt de voedingssonde na elke toediening afgesloten met een schoon dopje. 
• De voedingspomp wordt dagelijks en na morsen gereinigd en indien nodig gedesinfecteerd (zie de richtlijn Reiniging, desinfectie en sterilisatie (herbruikbare) medische hulpmiddelen).

Waarden en voorkeuren van patiënten (en evt. hun verzorgers)

Bij het gebruik van een voedingssonde, het toedieningssysteem en bij de toediening van de voeding zijn de waarden en voorkeuren van zowel de patiënt als hun verzorgers van groot belang. Verschillende factoren kunnen hierbij van invloed zijn, zoals het comfort tijdens de toediening, het type voeding, smaakbeleving en variatie, en psychosociale aspecten. Patiënten hechten vaak waarde aan comfort, autonomie en de impact van de voedingsmethode op hun kwaliteit van leven. Het is van groot belang om deze voorkeuren en zorgen serieus te nemen en ze te integreren in de zorg om de algehele tevredenheid en veiligheid van de patiënt en/of verzorgers te waarborgen. 

Hoewel patiënten en/of verzorgers uiteenlopende voorkeuren kunnen hebben, moet benadrukt worden dat niet alle wensen vervuld kunnen worden vanwege het belang van infectiepreventie. Het is essentieel dat patiënten en verzorgers goed worden geïnformeerd over de noodzaak van bepaalde maatregelen, zodat zij begrijpen waarom deze genomen worden. Een grondige risico-inschatting ligt ten grondslag aan de beslissingen die de zorgverleners nemen.

Kosten (middelenbeslag) 

Er is niet specifiek gezocht op uitkomstmaten met betrekking tot kosten die gepaard gaan met de randvoorwaarden voor voedingssonde, het toedieningssysteem en de toediening van voeding. Bij het implementeren van hygiënische randvoorwaarden rondom toediening van sondevoeding moeten de kosten zorgvuldig worden afgewogen tegen de verwachte voordelen. Uitgangspunt hierbij is dat patiëntveiligheid niet ten koste mag gaan van kostenbesparing. 

Het naleven van hygiënische randvoorwaarden kan leiden tot hogere kosten voor het ziekenhuis of de zorgafdeling, evenals voor de patiënt zelf. Deze extra kosten zijn echter vaak gerechtvaardigd door de vermindering van complicaties zoals infecties, wat op de lange termijn juist kosten kan besparen door kortere opnames en minder medische interventies.

Over het algemeen wordt er geen effect op kosten verwacht omdat de aanbevelingen geen wijzigingen bevatten ten opzichte van het huidige beleid.

Gelijkheid ((health) equity)

De werkgroep voorziet voor de aanbevelingen m.b.t. de randvoorwaarden voor het toedienen van sondevoeding geen effect op de gezondheidsgelijkheid.

Aanvaardbaarheid 

Ethische aanvaardbaarheid

De werkgroep voorziet voor de aanbevelingen m.b.t. de randvoorwaarden voor het toedienen van sondevoeding geen ethische bezwaren. 

Duurzaamheid

Er is geen systematisch literatuuronderzoek verricht naar duurzaamheidaspecten m.b.t. de randvoorwaarden van het toedienen van sondevoeding.

Bij het toepassen van hygiënische randvoorwaarden is het van belang een zorgvuldige balans te vinden tussen duurzaamheid en patiëntveiligheid. Deze afweging moet vanuit infectiepreventieoogpunt verantwoord gebeuren en kan verschillen per zorgsetting. Uitgangspunt hierbij is dat patiëntveiligheid niet ten koste mag gaan van duurzaamheid. 

In het algemeen kan gezegd worden dat de preventie van infectieuze complicaties leidt tot minder gebruik van antibiotica en de daarmee gepaard gaande ontwikkeling van antibioticaresistentie. 

Haalbaarheid

De werkgroep voorziet voor aanbevelingen over de randvoorwaarden voor het toedienen van sondevoeding geen belemmeringen voor de uitvoerbaarheid. De bovenstaande randvoorwaarden met betrekking tot het toedienen van sondevoeding zijn zodanig geschreven dat acceptatie en implementatie in de eigen zorginstelling mogelijk is. De aanbevelingen sluiten nauw aan op de klinische praktijk en bevatten geen wijzigingen ten opzichte van het huidige beleid. Op basis hiervan verwacht de werkgroep geen barrière voor uitvoerbaarheid en implementatie.

Aanbevelingen

Het opstellen van duidelijke randvoorwaarden voor het gebruik van voedingssondes en toedieningssystemen is essentieel om de veiligheid en gezondheid van de patiënt te waarborgen. Het opvolgen van onderstaande randvoorwaarden voor het vervangen van sondes, het regelmatig spoelen van het toedieningssysteem en het correct toedienen van voeding kan bijdragen aan het verminderen van het risico op infecties en andere medische complicaties.