Wat zijn de randvoorwaarden voor de bereiding van sondevoeding?

Kwaliteit van het bewijs

Voor deze uitgangsvraag is geen systematisch literatuuronderzoek uitgevoerd. Hieronder beschrijft de werkgroep door middel van de informatie uit de WIP-richtlijnen Sondevoeding’ expert opinie en ondersteunende literatuur de belangrijkste aspecten met betrekking tot de randvoorwaarden voor de bereiding van sondevoeding.

In ziekenhuizen wordt meestal gekozen voor kant-en-klare sondevoeding in vloeibare vorm of voor kant-en-klare voeding in poedervorm, die nog bereid moet worden. Incidenteel kan bij volwassenen ook gebruik worden gemaakt van kant-en-klare blended-dieet-sondevoeding. 

Randvoorwaarden kant-en-klare sondevoeding in vloeibare vorm

Kant-en-klare sondevoeding biedt een veilige en gemakkelijk te gebruiken oplossing voor patiënten die voeding via een sonde krijgen. Toch is het belangrijk om hierbij rekening te houden met hygiënische aspecten. Hanteer daarom de volgende randvoorwaarden. 

• Zorg dat handhygiëne plaatsvindt volgens de richtlijn Handhygiëne en Persoonlijke hygiëne medewerker. 
• Na opening wordt de voeding, in originele verpakking, bewaard conform voorschrift van de fabrikant. Dit geldt ook als supplementen worden toegevoegd. De bewaartijd betreft de tijd na opening of moment van toevoeging.
• Om te voorkomen dat maximale bewaartijd wordt overschreden worden datum en tijd van opening op de verpakking aangegeven. 
• Hanteer in het voorraadbeheer een First-In-First-out principe, zodat wordt bereid vanuit aangebroken verpakkingen.
• Gebruik voedingen die niet in de koelkast bewaard mogen worden direct na openen. Restanten worden weggegooid. 

Randvoorwaarden kant-en-klare voeding in poedervorm 

Kant-en-klare voeding in poedervorm vereist extra maatregelen om te garanderen dat de bereiding veilig verloopt en besmetting wordt voorkomen. Hanteer daarom de volgende randvoorwaarden:

• De sondevoeding dient onder aseptische omstandigheden te worden bereid:
  • Het klaarmaken van de (sonde)voeding, inclusief eventuele toevoegingen, gebeurt onder aseptisch omstandigheden in een schone werkruimte. Een schone werkruimte omvat een werkplek met een schoon veld en een goede schoon/vuil scheiding. Het werkblad wordt voor aanvang gereinigd en gedesinfecteerd volgende de richtlijn Reiniging en desinfectie van ruimten. 
  • Handhygiëne vindt plaats volgens de richtlijn Handhygiëne en Persoonlijke hygiëne medewerker. 
• In lijn met de richtlijn Handhygiëne en Persoonlijke hygiëne medewerker mogen personen met (mogelijk infectieuze) aandoeningen zoals huidafwijkingen aan handen of onderarmen of diarree, geen sondevoeding bereiden. 
• Bereid sondevoeding in poedervorm conform voorschrift van de fabrikant.
• Materialen en hulpmiddelen die gebruikt zijn bij de bereiding van sondevoeding worden gereinigd in een vaatwasser die onder voldoende hoge temperaturen kan werken (>60°C).
• De schone materialen worden droog en stofvrij opgeslagen in afgesloten kasten.
• Blikken poeder worden droog en afgesloten bewaard, hoogstens tot de door de fabrikant maximaal aangegeven termijn. Na het openen wordt de datum van opening op het blik aangegeven. 
• De bereide voeding wordt bewaard conform voorschrift van de fabrikant. 
  • Bewaar voeding zoveel mogelijk koel (4-7°C). De koelkast dient donker te zijn wanneer de deur gesloten is. Voeding mag niet continu aan licht worden blootgesteld in verband met peroxidatie van vetzuren en afbraak van vitamines. Continue koelkastverlichting en glazen koelkastdeuren dienen daarom te worden vermeden.
  • Om te voorkomen dat maximale bewaarduur wordt overschreden worden datum en tijd van opening op de verpakking aangegeven. 

Randvoorwaarden voor de bereiding van industrieel bereide blended-diet-sondevoeding

Deze voeding wordt (op dit moment alleen) bevroren geleverd. Bereiding dient plaats te vinden conform de voorschriften van de fabrikant.

Randvoorwaarden voor thuis bereide blended-diet-sondevoeding

Bereiding van blended-diet in een thuisomgeving valt buiten het bestek van de richtlijn, er is geen controle mogelijk op zelf bereide blended-diet-voeding. De hygiënemaatregelen vallen onder de verantwoordelijkheid van de maker/gebruiker.

Waarden en voorkeuren van patiënten (en evt. hun verzorgers)

Er is geen systematisch literatuuronderzoek verricht naar de waarden en voorkeuren van patiënten met betrekking tot het bereiden van sondevoeding. 

In het algemeen kan gezegd worden dat de preventie van infectieuze complicaties past binnen de huidige maatstaven voor passende zorg. Standaardisatie en naleving van aanbevelingen over bereiden van sondevoeding is voor patiënten belangrijk omdat dit de kans op infectieuze complicaties vermindert. 

Bij het bereiden van sondevoeding spelen de waarden en voorkeuren van patiënten en hun verzorgers een belangrijke rol in het naleven van de hygiënische randvoorwaarden. Verschillende factoren kunnen hierbij van invloed zijn, zoals het comfort tijdens de toediening, het type voeding, smaakbeleving en variatie, en psychosociale aspecten. Het is van groot belang om deze voorkeuren en zorgen serieus te nemen en ze te integreren in de zorg om de algehele tevredenheid en veiligheid van de patiënt en/of verzorgers te waarborgen.

Hoewel patiënten en/of verzorgers uiteenlopende voorkeuren kunnen hebben, moet benadrukt worden dat niet alle wensen vervuld kunnen worden vanwege het belang van infectiepreventie. Het is essentieel dat patiënten en verzorgers goed worden geïnformeerd over de noodzaak van bepaalde maatregelen, zodat zij begrijpen waarom deze genomen worden. Een grondige risico-inschatting ligt ten grondslag aan de beslissingen die de zorgverleners nemen.

Kosten (middelenbeslag)

Er is niet specifiek gezocht op uitkomstmaten met betrekking tot kosten die gepaard gaan met de hygiënische randvoorwaarden voor de bereiding van sondevoeding. Bij het implementeren van hygiënische randvoorwaarden voor de bereiding en toediening van sondevoeding moeten de kosten zorgvuldig worden afgewogen tegen de verwachte voordelen. Uitgangspunt hierbij is dat patiëntveiligheid niet ten koste mag gaan van kostenbesparing.

Het naleven van hygiënische randvoorwaarden, zoals het gebruik van materialen, koelingsvereisten en aseptische bereidingsmethoden, kan leiden tot hogere kosten voor het ziekenhuis of de zorgafdeling, evenals voor de patiënt zelf. In het algemeen kan gesteld worden dat kosten van infectieuze complicaties, niet alleen financieel significant zijn, maar ook een aanzienlijke belasting vormen voor het zorgpersoneel en het zorgsysteem als geheel. 

Over het algemeen wordt er geen effect op kosten verwacht omdat de aanbevelingen geen wijzigingen bevatten ten opzichte van het huidige beleid.

Gelijkheid ((health) equity)

De werkgroep voorziet voor de aanbevelingen m.b.t. de randvoorwaarden van het bereiden van sondevoeding geen effect op de gezondheidsgelijkheid.

Aanvaardbaarheid 

Ethische aanvaardbaarheid

De werkgroep voorziet voor de aanbevelingen m.b.t. de randvoorwaarden van het bereiden van sondevoeding geen ethische bezwaren. 

Duurzaamheid

Er is geen systematisch literatuuronderzoek verricht naar duurzaamheidaspecten m.b.t. de randvoorwaarden van het bereiden van sondevoeding. 

Bij het toepassen van hygiënische randvoorwaarden is het van belang een zorgvuldige balans te vinden tussen duurzaamheid en patiëntveiligheid. Deze afweging moet vanuit infectiepreventieoogpunt verantwoord gebeuren en kan verschillen per zorgsetting. Uitgangspunt hierbij is dat patiëntveiligheid niet ten koste mag gaan van duurzaamheid. 

In het algemeen kan gezegd worden dat de preventie van infectieuze complicaties leidt tot minder gebruik van antibiotica en de daarmee gepaard gaande ontwikkeling van antibioticaresistentie. Het zorgvuldig omgaan met materialen en voeding, bijvoorbeeld door het toepassen van het first-in-first-out principe en het correct registreren van datum en tijd, kan bijdragen aan het voorkomen van verspilling,

Haalbaarheid

De werkgroep voorziet voor aanbevelingen over de randvoorwaarden van het bereiden van sondevoeding geen belemmeringen voor de uitvoerbaarheid. De bovenstaande randvoorwaarden met betrekking tot de bereiding van sondevoeding zijn zodanig geschreven dat acceptatie en implementatie in de eigen zorginstelling mogelijk is. De aanbevelingen sluiten nauw aan op de klinische praktijk en bevatten geen wijzigingen ten opzichte van het huidige beleid. Op basis hiervan verwacht de werkgroep geen barrière voor uitvoerbaarheid en implementatie.

Aanbevelingen

Rationale van de aanbeveling: weging van argumenten voor en tegen de interventies

Het opstellen van duidelijke randvoorwaarden voor de bereiding en toediening van sondevoeding is essentieel om de veiligheid en gezondheid van de patiënt te waarborgen. Strikte hygiënemaatregelen verkleinen het risico op infecties en complicaties, en waarborgen de kwaliteit van de voeding. Door randvoorwaarden voor bijvoorbeeld koeling, steriele materialen en maximale bewaartijden te hanteren, wordt de kans op microbiële besmetting geminimaliseerd.