Strengileus

Initiatief: NVVH Aantal modules: 12

Directe operatie versus conservatieve behandeling

Publicatiedatum: 09-04-2026
Beoordeeld op geldigheid: 09-04-2026

Uitgangsvraag

Wat is de indicatie voor een  vroege/directe operatieve behandeling versus een conservatieve behandeling voor patiënten met strengileus zonder dwingende spoed indicatie?

Aanbeveling

Behandel patiënten zonder spoedindicatie met strengileus in eerste instantie conservatief.

 

Voer niet standaard een operatie uit, behalve in uitzonderlijke gevallen zoals verhoogd risico op falen conservatieve therapie (bijvoorbeeld closed-loop) en recidief. Voer deze uit bij beschikbaarheid van een dedicated team.

Overwegingen

Balans tussen gewenste en ongewenste effecten

De werkgroep heeft een systematisch literatuuronderzoek verricht naar de (on)gunstige effecten van directe operatie in vergelijking met conservatief beleid in patiënten met strengileus zonder indicatie voor een spoedoperatie.  Er werden vier studies geïncludeerd, welke rapporteerden op enkele van de vooraf gedefinieerde uitkomstmaten. Er kunnen geen (harde) conclusies getrokken worden (zeer lage bewijskracht of ontbrekende bewijskracht) met betrekking tot het effect van een directe operatie van strengileus. Op basis van de literatuur bestaat hier een kennislacune.

 

Ondanks dat de literatuur geen uitsluitsel geeft, is de werkgroep van mening dat patiënten zonder indicatie voor een spoedoperatie in eerste instantie conservatie behandeld dienen te worden. In observationele studies zijn de morbiditeit en mortaliteit van operatieve behadeling aanzienlijk hoger. Sterfte na operatieve behandeling voor strengileus is aanzienlijk met 4-5%, alsook het risico op IC opname en relatief lange ligduur. Dit geldt niet alleen voor directe operatieve behandeling bij spoedindicaties, maar ook voor uitgestelde operatieve behandeling na falen van conservatieve behandeling. De cachexie en uitgezette darmlissen bij ileus maken patiënten kwetsbaar voor het ontwikkelen van complicaties.

 

Een relatief voordeel van directe operatie lijkt echter het lagere recidief risico op strengileus in de toekomst te zijn. Vooral wanneer aanvullend preventieve maatregelen zoals adhesie barrières (zie Module Adhesiebarrières) worden gebruikt ligt dit risico aanzienlijk lager, maar ook bij operatieve behandeling zonder deze toevoeging is het recidief risico lager. De werkgroep is van mening dat dit voordeel over het algemeen niet opweegt tegen de hogere korte termijn risico’s van opereren wanneer er geen dringende spoedindicatie bestaat. Eventuele uitzonderingen zijn relatief jonge fitte patiënten met een beperkte operatieve voorgeschiedenis. Wanneer bij deze groep patiënten initieel de maag goed gedecomprimeerd kan worden is er een relatief lager risico op complicaties, en ook weegt voor deze groep het lange-termijn perspectief zwaarder mee. Ook kan laagdrempeliger operatief behandelen worden overwogen bij patiënten die reeds recidiverend strengileus hebben, of waarbij er een verhoogd risico is op falen van conservatieve therapie (bijvoorbeeld closed-loop op CT). Er lijkt echter geen goede reden om dit bij deze relatieve indicaties direct te doen. Indien dit wordt overwogen bevelen wij aan dit niet in diensturen te doen, en mogelijk zelfs uitgesteld (electief)

 

Kwaliteit van bewijs

De overall kwaliteit van bewijs is zeer laag. Dit betekent dat we zeer onzeker zijn over het gevonden geschatte effect van de cruciale uitkomstmaten.

Er is afgewaardeerd vanwege ernstige:

  • Risk of Bias: methodologische beperkingen
  • Imprecisie: onnauwkeurigheid, vanwege het niet bereiken van de optimale steekproefgrootte.

Waarden en voorkeuren van patiënten (en eventueel hun naasten/verzorgers)

Er is geen formeel onderzoek verricht naar patiëntvoorkeuren in de behandeling voor strengileus. Uit gesprekken en peilingen komt naar voren dat veel patiënten in eerste instantie bij voorkeur conservatief behandeld zouden worden. Dit kan echter veranderen als ze kennis nemen van het feit dat de recidiefkans hoger ligt na conservatieve behandeling, omdat de ziektelast van een acute strengileus als hoog wordt ervaren. Hierbij dient echter ook het risico op complicaties in ogenschouw genomen te worden. Bij patiënten met recidiverende episodes is het van belang recidiefkans te bespreken. Hierbij overwegend dat operatie ter preventie van recidieven eventueel ook in electieve setting kan gebeuren zie Module Adhesiebarrières. Juist bij deze vaak ervaringsdeskundige patiënten dienen hun eerdere ervaringen, eigen inschattingen en wensen nadrukkelijk te worden betrokken bij de gezamenlijke besluitvorming over de keuze voor een conservatieve of operatieve behandeling.

 

Kostenaspecten

De kosten van een operatieve behandeling zijn aanzienlijk hoger dan van een conservatieve behandeling. Dit is toe te schrijven aan de kosten van operatie zelf, maar ook verhoogd risico op ICU opname en langere ligduur. Wel is op lange termijn het risico op recidieven lager na operatieve behandeling wat weer enige besparing oplevert.

 

Gelijkheid ((health) equity/equitable)

Er zijn geen aanwijzingen voor ongelijkheid in de keuze van behandeling van strengileus.

 

Aanvaardbaarheid:

Ethische aanvaardbaarheid

Er zijn geen aanwijzingen voor ethische bezwaren in de behandeling van strengileus.

 

Duurzaamheid

Operatieve behandeling verbruikt meer (wegwerp) goederen en energie dan conservatieve behandeling, en leidt derhalve tot een hogere CO2 uitstoot. Deels wordt dit gecompenseerd door een lagere recidiefkans in de toekomst.

 

Haalbaarheid

Beide interventies zijn goed beschikbaar in Nederland. In de meeste ziekenhuizen zijn voor een acute operatie ook 24/7 dedicated teams aanwezig voor laparoscopische en/ of gastro-intestinale chirurgie waardoor operaties met de juiste expertise kunnen plaatsvinden.

 

Rationale van de aanbeveling: weging van argumenten voor en tegen de interventies

Er zijn geen gerandomiseerde onderzoeken beschikbaar die vergelijken tussen directe operatie of in opzet conservatieve behandeling bij patiënten die met strengileus die bij opname geen indicatie voor spoedoperatie hebben. Op basis van cohort onderzoek bevelen wij aan patiënten in eerste instantie conservatief te behandelen, vanwege zwaarwegende nadelen op de korte termijn zoals een hogere mortaliteit, IC opnames, en complicaties.

 

Cohort onderzoeken laten na operatie echter wel een lager risico op recidief en klachten in de toekomst zien. In geselecteerde groepen met een laag risico op complicaties kan om deze reden operatieve behandeling worden overwogen. Er lijkt echter geen goede reden om dit direct te doen. Indien dit wordt overwogen bevelen wij aan dit niet in diensturen te doen, en mogelijk zelfs uitgesteld (electief).

 

Eindoordeel:

Sterke aanbeveling voor conservatieve behandeling, conditionele aanbeveling voor directe operatieve behandeling.

Onderbouwing

In the absence of alarm symptoms, most surgeons prefer conservative treatment (Ten Broek, 2018). Conservative treatment is generally associated with a lower risk of complications and shorter length of hospital stay (Krielen, 2023). In the long term, however, conservative treatment is associated with more recurrences and some of the initially conservatively treated group also require surgery later (Behman, 2019). Some surgeons therefore prefer a more aggressive approach with accessible direct surgery, even in patients without alarm symptoms.

Summary of Findings table: Surgical treatment versus conservative treatment for ASBO

Population: Patients with ABSO

Intervention: Surgical treatment

Comparator: Conservative treatment

Outcome

 

Study results and measurements

Absolute effect estimates

Certainty of the Evidence

(Quality of evidence)

Conclusions

Surgical treatment

Conservative treatment

Mortality

 

Based on data from 1 study

 

Schraufnagel (2013) reported a risk difference of 0.02 (95% CI 0.02 to 0.03) in favor of the conservative treatment group.

Very low

Due to serious risk of bias, due to serious imprecision1

The evidence is very uncertain about the effect of direct surgery on mortality when compared with conservative treatment in patients with ASBO

(Schraufnagel, 2013)

Morbidity

 

Based on data from 1 study

 

Mazzetti (2018) reported a risk difference of 0 (95% CI -0.07 to 0.07).

Very low

Due to serious risk of bias, due to serious imprecision1

The evidence is very uncertain about the effect of direct surgery on morbidity when compared with conservative treatment in patients with ASBO

(Mazzetti, 2018)

Complications

 

Based on data from 2 studies

 

Mazzetti (2018) reported a risk difference of 0.01 (95% CI -0.17 to 0.18) in favor of the conservative treatment group. Krielen (2016) reported a risk difference of 0.43 (95% CI 0.17 to 0.69) in favor of the conservative treatment group.

Very low

Due to serious risk of bias, due to serious imprecision1

The evidence is very uncertain about the effect of direct surgery on complications when compared with conservative treatment in patients with ASBO

(Mazzetti, 2018; Krielen, 2016)

Length of hospital stay

Based on data from 3 studies that were not poolable

 

Length of hospital stay was measured in days. Mazzetti (2018) reported a mean difference of 0.00 (95% CI -1.95 to 1.95). Krielen (2016) reported a mean difference of 12.00  (95% CI 6.98 to 17.02) in favor of the conservative treatment group. Schraufnagel (2013) reported a mean difference of 4.51 in favor of the conservative treatment group.

Very low

Due to serious risk of bias, due to serious imprecision1

The evidence is very uncertain about the effect of direct surgery on length of hospital stay when compared with conservative treatment in patients with ASBO

(Mazzetti, 2018; Krielen, 2016)

Recurrences

Based on data from 1 study

Mazzetti (2018) reported a risk difference of 0.17 (95% CI -0.29 to -0.04) in favor of the surgical treatment group.

Very low

Due to serious risk of bias, due to serious imprecision1

The evidence is very uncertain about the effect of direct surgery on recurrences when compared with conservative treatment in patients with ASBO

(Mazzetti, 2018)

ICU admissions

Based on data from 1 study

Krielen (2016) reported a risk difference of 0.05 (95% CI -0.08 to 0.19) in favor of the conservative treatment group.

Very low

Due to serious risk of bias, due to serious imprecision1

The evidence is very uncertain about the effect of direct surgery on ICU admissions when compared with conservative treatment in patients with ASBO

(Krielen, 2016)

Complaints

(important)

 

 

 

 

 

Vomit

Based on data from 1 study

 

Very low

Due to serious risk of bias, due to serious imprecision1

The evidence is very uncertain about the effect of direct surgery on the complaint vomit when compared with conservative treatment in patients with ASBO

(Assenza, 2016)

Stoppage of flatus and/or defecation

 

Based on data from 1 study

 

Very low

Due to serious risk of bias, due to serious imprecision1

The evidence is very uncertain about the effect of direct surgery on the complaint vomit when compared with conservative treatment in patients with ASBO

(Assenza, 2016)

Patient satisfaction

(important)

-

-

No GRADE

 (no evidence was found)

No evidence was found regarding the effect of combination therapy when compared with monotherapy in patients with necrotizing external otitis

Quality of life

(important)

-

-

No GRADE

 (no evidence was found)

 

No evidence was found regarding the effect of combination therapy when compared with monotherapy in patients with necrotizing external otitis

1.Risk of Bias: serious.

Imprecision: serious.

 

Description of studies

A total of four studies were included in the analysis of the literature. Important study characteristics and results are summarized in table 2. The assessment of the risk of bias is summarized in the risk of bias tables (under the tab ‘Evidence tabellen’).

 

Mazzetti (2018) conducted a single-center retrospective study to evaluate the advantages of early laparoscopic adhesiolysis. Patients admitted with a diagnosis of ASBO were included from January 2010 to April 2017 and underwent medical treatment, early surgery, emergency surgery, or delayed surgery after failure of medical treatment. In accordance with the intention to treat principle, patients undergoing delayed surgery were combined with the medical treatment group for the current analyses. Patients undergoing emergency surgery were excluded from the current analyses (patients who presented signs of gravity at Ct scan or signs of peritoneal irritation).

 

Assenza (2016) conducted a single-center retrospective study (2005 to 2014) to determine the clinical, hematochemical and radiological parameters that can indicate whether patients with aSBO should be surgically treated within 24 hours after admission or if a conservative therapy is more appropriate.

 

Krielen (2016) conducted a single-center retrospective study aimed at an accurate cost estimate of the in-hospital costs for treatment of ASBO. A sample of consecutive patients admitted with ASBO to the Radboudumc between November 2013 and November 2015 were included. ASBO was defined as an episode with operative confirmation of adhesions, or in the non-operative group as an episode of postoperative SBO in which other potential causes of bowel obstruction were excluded by appropriate means.

 

Schraufnagel (2013) conducted a nationwide retrospective study to probe the relationship between operative delay and adverse outcomes or death in ASBO using the Nationwide Inpatient Sample (a database of inpatient hospitalizations created as part of the Healthcare Cost and Utilization Project of the Agency for Healthcare Research and Quality an agency of the US Department of Health and Human Services). Records with a primary diagnosis DRG International Classification of DiseasesV9th Rev. (ICD-9) code value of 560.81; intestinal or peritoneal adhesions with obstruction or 560.9; and unspecified intestinal obstruction were included. Patients included patients requiring surgery and patients managed nonoperatively successfully. Patients who were operated could be divided into early and delayed operation (>4 days) and were used for the current analyses.

 

Table 3. Characteristics of included studies

Study

Participants (number, age, other important characteristics)

Comparison

Follow-up

Outcome measures

Comments

Risk of bias (per outcome measure)*

Mazzetti, 2018

N at baseline

Intervention: 20

Control: 97

 

Age [mean (SD)]

(23, 95) years with median value of 50.5 years

 

Sex [female, %]

62 (57.9%) females, 44 (41.1%) males, and 1 (0.9%) transgender.

Intervention: early surgery

 

Control: delayed surgery and medical treatment

 

Mean 46.75 months

Delayed surgery (n, %):

Control: 22 (23%)

 

Morbidity

Intervention: 0

Control: 0

 

Complications

Major complications (n, %):

Intervention: 0 (0%)

Control: 9 (9.3%)

 

Minor complications (n, %):

Intervention: 3 (15%)

Control: 5 (5.2%)

 

No complications (n, %):

Intervention: 17 (85%)

Control: 83 (85.5%)

 

Length of hospital stay days (mean, SD):

Intervention: 7 (4,16)

Control: 7 (3,45)

 

Recurrences (n, %yes):

Intervention: 1 (5%) [2 NAs]

Control: 21 (21.6%) [17 NAs]

 

 

 

Patients included patients admitted from emergency room to department.

 

When medical treatment failed (no transit regain after 24 hours and until 72 hours or

no contrast progression in the colon after 24 hours from the administration) patients were

addressed to delayed surgery.

Some concerns

Assenza, 2016

N at baseline

Intervention: 225

Control: 88

 

Age [mean (SD)]

Intervention: 58.9 (14.6)

Control: 61.5 (13.5)

 

Sex [female, %]

Intervention: 8 (66.7)

Control: 49 (51.0)

 

Intervention: surgical treatment within 24 hours after admission

 

Control: successful conservative treatment

 

NR

Vomit

Intervention: 150(66)

Control: 50(56)

 

Stoppage of flatus and/or defecation

Intervention: 87(38)

Control: 35(39)

 

 

Some concerns

Krielen 2016

N at baseline

Intervention: 19 (48.7%)

Control: 20

 

Age [mean (SD)]

Intervention: 63.4 ± 14.6

Control: 63.6 ± 15.7

 

Sex [female, %]

Intervention: 14 (73.7 %)

Control: 12 (60.0 %))

 

Intervention: surgical treatment (explorative laparotomy with cleaving of adhesions and if necessary partial resection of small bowel)

 

Control: successful conservative treatment (tube decompression and no oral feeding) 

NR

Length of hospital stay

Intervention: 16.0 days (SD 11.0 days)

Control: 4.0 days (SD 2.0 days)

 

Complications

Intervention: 10 (52.6 %)

Control: 2 (10.0 %)

 

ICU admission

Intervention: 1

Control: 0

 

 

Some concerns

Schraufnagel, 2013

N at baseline

Intervention: 4,826 (18)

Control: 22,220

 

Age [mean (SD)]

Intervention: 58.9 (14.6)

Control: 61.5 (13.5)

 

Sex [female, %]

Intervention: 8 (66.7)

Control: 49 (51.0)

 

Intervention: surgical treatment

(including > 4 preoperative days)

 

Control: successful conservative treatment

 

NR

Complication after surgery

Intervention: 922 (19%)

 

<4 days: 530

>4 days: 392

 

Mortality

Intervention: 138 (2.86%)

 

<4 days: 55

>4 days: 83

 

Length of hospital stay

Intervention: 8.51 (4.7) days

Control: 4 days (median, 3 days)(range 0-18) 81% of patients avoiding surgery were discharged

within 5 days; 90% were discharged within 7.

A total of 27,046 patients were identified with ASBO. 4,826 patients (18%) required

surgery.

Some concerns

*For further details, see risk of bias table in the appendix

 

Results

Mortality (critical)

One study reported on this outcome. Schraufnagel (2013) reported that 138 of the 4826 patients who received surgical treatment (2.86%) and 138 of the 22220 patients who underwent conservative treatment (0.62%) died (RD 0.02, 95% CI 0.02 to 0.03).

 

Complications (critical)

Morbidity

One study reported on this outcome. Mazzetti (2018) reported that none of both groups had morbidity after treatment (RD 0, 95% CI -0.07 to 0.07).

 

Complications

Two studies reported on this outcome, but did not further define the type of ‘complications’. Mazzetti (2018) reported that 3 of the 20 patients who received surgical treatment (15%) and 14 of the 97 patients who underwent conservative treatment (14.4%) had major or minor complications (RD 0.01, 95% CI -0.17 to 0.18). Krielen (2016) reported that 10 of the 19 patients who received surgical treatment (52.6%) and 2 of the 20 patients who underwent conservative treatment (10%) had complications (RD 0.43, 95% CI 0.17 to 0.69).

 

Delayed surgery

One study reported on this outcome. Mazzetti (2018) reported that 22 of the 97 patients starting with medical treatment (23%) underwent delayed surgery.

 

Length of hospital stay

Three studies reported on this outcome (Mazetti, 2018; Krielen, 2016; Schraufnagel, 2013). No meta-analysis could be performed due to a lack of complete outcome data by Schraufnagel. The difference in length of hospital stay were clinically relevant in favor of conservative treatment in Krielen (2016) and Schraufnagel (2013).

 

Table 4. Length of hospital stay, mean (SD) in days

Study

Surgical treatment

N

Conservative treatment

N

Mean difference [95% CI]

In favor of

Clinically relevant?

Mazetti, 2018

7 (4.16)

20

7 (3.45)

97

0.00 [-1.95, 1.95]

None

No

Krielen, 2016

16 (11)

19

4 (2)

20

12.00 [6.98, 17.02]

 

Conservative treatment

Yes

Schraufnagel, 2013

8.51 (4.7)

4826

4 (SD not reported)

22220

4.51

Conservative treatment

Yes

SD= standard deviation, CI= confidence interval

 

Recurrences

One study reported on this outcome. Mazzetti (2018) reported that 1 of the 20 patients who received surgical treatment (5%) and 21of the 97 patients who underwent conservative treatment (21.6%) exhibited recurrences (RD -0.17, 95% CI -0.29 to -0.04).

 

ICU admissions

One study reported on this outcome. Krielen (2016) reported that 1 of the 19 patients who received surgical treatment (5.3%) and none of the 20 patients who underwent conservative treatment (0%) were admitted to the ICU (RD 0.05, 95% CI -0.08 to 0.19).

 

The guideline panel considered mortality, morbidity, septic complication, admission to intensive care, organ injury or failure, readmission as critical outcome measures for decision making; and the incidence and duration of nausea and vomiting, patient-reported perception of ileus and quality of life as important outcome measures for decision making. The minimal clinically (patient) important differences are presented in the last column.

  

Nausea and vomiting (important)

Vomit

One study reported on this outcome. Assenza (2016) reported that 150 of the 225 patients who received surgical treatment (66%) and 50 of the 88 patients who underwent conservative treatment (56%) vomited (RD 0.10, 95% CI -0.02 to 0.22).

 

Stoppage of flatus and/or defecation

One study reported on this outcome. Assenza (2016) reported that 87 of the 225 patients who received surgical treatment (38%) and 35 of the 88 patients who underwent conservative treatment (38%) had stoppage of flatus and/or defecation (RD -0.01, 95% CI -0.13 to 0.11).

 

Patient reported perception of ASBO (important)

Not reported

 

Quality of life (important)

Not reported

A systematic review of the literature was performed to answer the following question(s):

What are the favorable and unfavorable effects of early/direct surgery compared to conservative trial treatment in patients with adhesional small bowel obstruction (ASBO)?

 

Table 1. PICO

Patients

adult patients with ASBO without an indication for emergency surgery

Intervention

early/direct surgery

Control

conservative trial treatment (non-operative management)

Outcomes

Mortality, complications, readmissions, patient experience, quality of life

Other selection criteria

Study design: systematic reviews, randomized controlled trials, other comparative studies

Relevant outcome measures

The guideline panel defined the outcome measures based on the core outcome set for postoperative ileus (Tripartite Gastrointestinal Recovery Post-operative IIeus Group 2022)(Table 2). The guideline panel considered mortality, morbidity, septic complication, admission to intensive care, organ injury or failure, readmission as critical outcome measures for decision making; and the incidence and duration of nausea and vomiting, patient-reported perception of ileus and quality of life as important outcome measures for decision making. The minimal clinically (patient) important differences are presented in the last column.

 

Table 2. Defined outcome measures

Outcome domain

Outcome definition

 

Clinical relevance:

Complications arising from ileus

Morbidity

Critical

25% (RR < 0.8 or RR > 1.25)

 

Septic complication

Critical

25% (RR < 0.8 or RR > 1.25)

 

Admission to intensive care

Critical

25% (RR < 0.8 or RR > 1.25)

 

Organ injury or failure

Critical

25% (RR < 0.8 or RR > 1.25)

Readmission

Readmission

Critical

25% (RR < 0.8 or RR > 1.25)

Vomiting and gastric

Decompression

Incidence of nausea

Important

25% (RR < 0.8 or RR > 1.25)

 

Incidence of vomiting

Important

25% (RR < 0.8 or RR > 1.25)

 

Duration of vomiting

Important

≥ 1 day difference

 

Need for nasogastric tube placement

Important

25% (RR < 0.8 or RR > 1.25)

 

Volume of nasogastric tube aspirate

Important

≥ 200 mL difference in total aspirated volume

Patient experience

Patient-reported perception of ileus

Important

≥ 1-point difference on a validated scale (e.g. VAS, PROMs)

Additional outcomes

Mortality  

Critical

25% (RR < 0.8 or RR > 1.25)

 

Quality of life 

Important

≥ 5-point difference on 0–100 scale (e.g. EQ-5D, SF-36, PROMIS)

Search and select (Methods)

The databases Embase (via Embase.com) and Medline (via OVID) were searched with relevant search terms until 26-05-2024 and 30-05-2024, respectively. The detailed search strategy is listed under the tab ‘Literature search strategy’. The systematic literature search resulted in 1180 hits. Studies were selected based on the following criteria:

  • SR, RCT, observational studies;
  • Patients included patients diagnosed with ASBO;
  • One of the outcomes was reported.

Twenty two studies were initially selected based on title and abstract screening. After reading the full text, 18 studies were excluded (see the exclusion table under the tab ‘Evidence tabellen’), and four studies were included.

  1. Assenza M, De Gruttola I, Rossi D, Castaldi S, Falaschi F, Giuliano G. Adhesions small bowel obstruction in emergency setting: conservative or operative treatment? Il Giornale di Chirurgia. 2016;37(2):161–165.
  2. Behman R, Nathens AB, Haas B, Look Hong N, Pechlivanoglou P, Karanicolas P. Surgery for adhesive small-bowel obstruction is associated with improved long-term survival mediated through recurrence prevention: A population-based, propensity-matched analysis. J Trauma Acute Care Surg. 2019 Sep;87(3):636-644. doi: 10.1097/TA.0000000000002366. PMID: 31095068.
  3. Krielen P, Kranenburg LPA, Stommel MWJ, Bouvy ND, Tanis PJ, Willemsen JJ, Migchelbrink J, de Ree R, Bormans EMG, van Goor H, Ten Broek RPG; ASBO Snapshot Study Group. Variation in the management of adhesive small bowel obstruction in the Netherlands: a prospective cross-sectional study. Int J Surg. 2023 Aug 1;109(8):2185- 2195. doi: 10.1097/JS9.0000000000000471. PMID: 37288588; PMCID: PMC10442142.
  4. Mazzetti CH, Serinaldi F, Lebrun E, Lemaitre J. Early laparoscopic adhesiolysis for small bowel obstruction: retrospective study of main advantages. Surg Endosc. 2018;32(6):2909– 2915. doi:10.1007/s00464-017-5954-0.
  5. Ten Broek RPG, Krielen P, Di Saverio S, Coccolini F, Biffl WL, Ansaloni L, Velmahos GC, Sartelli M, Fraga GP, Kelly MD, Moore FA, Peitzman AB, Leppaniemi A, Moore EE, Jeekel J, Kluger Y, Sugrue M, Balogh ZJ, Bendinelli C, Civil I, Coimbra R, De Moya M, Ferrada P, Inaba K, Ivatury R, Latifi R, Kashuk JL, Kirkpatrick AW, Maier R, Rizoli S, Sakakushev B, Scalea T, Søreide K, Weber D, Wani I, Abu-Zidan FM, De'Angelis N, Piscioneri F, Galante JM, Catena F, van Goor H. Bologna guidelines for diagnosis and management of adhesive small bowel obstruction (ASBO): 2017 update of the evidence-based guidelines from the world society of emergency surgery ASBO working group. World J Emerg Surg. 2018 Jun 19;13:24. doi: 10.1186/s13017-018- 0185-2. PMID: 29946347; PMCID: PMC6006983.
  6. Tripartite Gastrointestinal Recovery SBO Group. A core outcome set for clinical studies of adhesive small bowel obstruction. Colorectal Dis. 2022 Oct;24(10):1204-1210. doi: 10.1111/codi.16158. Epub 2022 Jun 3. PMID: 35445534; PMCID: PMC9796004.
  7. Schraufnagel D, Rajaee S, Millham FH. How many sunsets? Timing of surgery in adhesive small bowel obstruction: A study of the Nationwide Inpatient Sample. J Trauma Acute Care Surg. 2013;74(2):441–445. doi:10.1097/TA.0b013e3182704f33.

Beoordelingsdatum en geldigheid

Publicatiedatum  : 09-04-2026

Beoordeeld op geldigheid  : 09-04-2026

Initiatief en autorisatie

Initiatief:
  • Nederlandse Vereniging voor Heelkunde
Geautoriseerd door:
  • Nederlandse Vereniging van Spoedeisende Hulp Artsen
  • Nederlandse Vereniging voor Heelkunde
  • Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie
  • Nederlandse Vereniging voor Radiologie
  • Nederlandse Vereniging van Diëtisten
  • Stichting Darmkanker

Algemene gegevens

De ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule werd ondersteund door het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (www.demedischspecialist.nl/kennisinstituut) en werd gefinancierd door de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten (SKMS)

De financier heeft geen enkele invloed gehad op de inhoud van de richtlijnmodule.

Samenstelling werkgroep

Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2022 een multidisciplinaire werkgroep ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van alle relevante specialismen (zie hiervoor de Samenstelling van de werkgroep) die betrokken zijn bij de zorg voor patiënten met schouderinstabiliteit.

 

Werkgroep richtlijn strengileus

  • dr. R.P.G. (Richard) ten Broek, chirurg Radboud UMC, NVvH – voorzitter richtlijnwerkgroep
  • dr. C. (Caroline) Andeweg, chirurg St. Jansdal Harderwijk, NVvH
  • Prof. dr. M. (Marja) Boermeester, chirurg Amsterdam UMC, NVvH
  • Dhr. dr. F.T.J. (Floris) Ferenschild, chirurg Radboud UMC, NVvH
  • dr. H.A. (Harmke) Polinder-Bos, klinisch geriater Erasmus MC, NVKG
  • Mevr. E. (Elif) Kilicoglu, diëtist, CWZ Nijmegen, NVD
  • Mevr. drs. M.W. (Wiesje) Prins, radioloog Maasziekenhuis, NVvR
  • drs. T.W.N. (Thomas) van den Goorbergh, spoedeisende hulp, St. Antonius Ziekenhuis Nieuwegein, NVSHA
  • Mevr. S. (Silvie) Dronkers, ervaringsdeskundige en patiëntvertegenwoordiger Stichting Darmkanker Nederland † (in herinnering)

Klankbordgroep richtlijn strengileus

  • dr. A. (Sander) van der Beek, internist Ziekenhuis Rivierenland, NIV
  • dr. C. (Cor) de Kroon, gynaecoloog LUMC, NVOG
  • Mevr. S.D.M. (Sabine) Theuns-Valks, kinderarts Albert Schweitzer Ziekenhuis, NVK

Met ondersteuning van

  • dr. L.M. (Lisette) van Leeuwen, adviseur Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
  • Mevr. E.R.L. (Evie) Verweg, junior adviseur Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten

Belangenverklaringen

Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten via secretariaat@kennisinstituut.nl.

 

Tabel 1 Gemelde (neven)functies en belangen werkgroep

Naam

Hoofdfunctie

Neven-werkzaamheden

Persoonlijke financiële belangen

Persoonlijke relaties

Extern gefinancierd onderzoek

Intellectuele belangen en reputatie

Overige belangen

Datum

Restrictie

Werkgroepleden

Richard Ten Broek

Chirurg, Post-doctoraal onderzoeker bij Radboud UMC afdeling heelkunde (betaald)

 

Redacteur Wetenschap bij Nederlaqnd Tijdschrift voor Geneeskunde (betaald)
Gastdocent statistiek Neyenrode Business University (betaald)
Docent cursorisch onderwijs voor AIOS heelkunde (CASH 1.4) bij Nederlandse Vereniging voor Heelkunde (betaald)

 

geen

 

geen

 

*Radboud Oncologie fonds: MISTIC studie naar gebruik MRI en cineMRI om coloncarcinomen beter te stadiëren
ZonMW: Veni beurs waaruit PainPad en PainTrac studies

*ZonMw/KCE, BENEFIT beurs voor onderzoek naar preventie van recidief ileus, rol als projectleider.

Speaker and/ or instructor on congres symposia, workshops and courses that have been sponsored by industry: Baxter and PolyMedics Innovations. Courses related to epidemiology, diagnosis and treatment of adhesions, no specific products have been discussed or promoted.

 

geen

 

19-1-2024

 

Geen

Floris Ferenschild

 

Kinder- en gastro-intestinaal chirurg Radboudumc

Chirurg: betaald

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

11-1-2025

 

Silvie Dronkers

(Overleden 18-12-2025)

Coördinator Patiëntenparticipatie en Belangenbehartiging
Stichting Darmkanker Nederland
Onbetaald

Voorzitter Wooninitiatief Noorderzon
Onbetaald

 

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

24-11-2023

Geen

Harmke Polinder-Bos

Klinisch geriater, Erasmus MC

 

Geen

Geen

Geen

COOP studie, financiering van ZonMW, lange termijn uitkomsten na COVID bij ouderen.

ZonMW: Klinische fellow beurs voor de GRISAILLE study. Intregrating Intrinsic capacity in clinical practice. Studie waarin ik een Intrinsic capacity score ontwikkel en deze toepas in oudere patienten die een intensieve behandeling krijgen zoals een operatie.

Behoudens dat de inhoud raakt aan mijn expertise in klinisch werk en onderzoek geen belangen.

Geen

1-12-2023

Geen

Thomas van den Goorbergh

Arts in opleiding tot spoedeisende hulp arts in het St Antonius Ziekenhuis te Nieuwegein.

Instructor Advanced Life Support bij QTtime in Nieuwegein, betaald
Werkzaamheden: Cursisten onderwijzen en begeleiden tijdens 2-daagse cursussen gericht op specialistische reanimatie van patiënten. Betaald.

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

8-12-2023

Geen

Elif Kilicoglu

Diëtist in het Canisius Wilhelmina Ziekenhuis (CWZ)

Geen

Geen

Geen

 

Geen

Geen

Geen

30-12-2023

Geen

Wiesje Prins-van Uden

Radioloog, Maasziekenhuis Pantein

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

12-1-2024

Geen

Marja Boermeester

Amsterdam UMC
Afdeling Chirurgie

 

Medisch Ethische Commissie, Amsterdam UMC, locatie AMC
Antibiotica Commissie, Amsterdam UMC
Medische expertises (Intermedes)

Geen

Geen

Johnson&Johnson (voorkomen wondinfecties); 3M (voorkomen wondinfecties); New Compliance; Ipsen; ZonMW  TelaBio (outcome hernia repair)
Alle door de industrie gefinancierde studies en adviesraden vallen buiten het onderwerp van de richtlijn. 

 

Speaker and/or instructor for J&J/Ethicon, 3M, BD, Gore, TelaBio, Medtronic, GD Medical, Smith&Nephew, Molnlycke, Angiodynamics. Voorzitter van diverse andere richtlijncommissies bij Kennisinstituut/FMS. Alle adviesraden vallen buiten het onderwerp van de richtlijn.
Ik maak me sterk voor een 100% evidence-based benadering van maken van aanbevelingen, volledig transparant en reproduceerbaar. Dat is mijn enige belang in deze; geen persoonlijk gewin.

Geen

14-1-2024

Geen

Caroline Andeweg

 

 

 

Werkzaam als chirurg in St Jansdal ziekenhuis in Hardewijk

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

25-3-2024

Geen

Klankbordgroepleden

Cor de Kroon

LUMC, gynaecoloog

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

15-12-2023

Geen

Sabine Theuns-Valks

Kinderarts-maag darm leverziekten
Albert Schweitzer Ziekenhuis (32,5 u per week)
Betaald

Kinderarts bij Seys centra locatie Zwijndrecht (2,5 u per week)
Betaald (detachering vanuit ziekenhuis)

 

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

9-1-2024

Geen

Inbreng patiëntenperspectief

De werkgroep besteedde aandacht aan het patiëntenperspectief door het uitnodigen van de Patiëntenfederatie Nederland en Stichting Darmkanker voor de knelpunteninventarisatie. Daarnaast nam een patiëntvertegenwoordiger van Stichting Darmkanker deel aan de werkgroep. De verkregen input is meegenomen bij het opstellen van de uitgangsvragen, de keuze voor de uitkomstmaten en bij het opstellen van de overwegingen. De conceptrichtlijn is tevens voor commentaar voorgelegd aan Patiëntenfederatie Nederland en Stichting Darmkanker en de eventueel aangeleverde commentaren zijn bekeken en verwerkt

 

Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz

Bij de richtlijnmodule voerde de werkgroep conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uit om te beoordelen of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling is de richtlijnmodule op verschillende domeinen getoetst (zie het stroomschema bij Werkwijze).

 

De kwalitatieve raming volgt na de commentaarfase

 

Module

Uitkomst raming

Toelichting

Module Directe operatie versus conservatieve behandeling

geen financiële gevolgen

Uit de toetsing volgt dat de aanbeveling(en) niet breed toepasbaar zijn (<5.000 patiënten) en zal daarom naar verwachting geen substantiële gevolgen hebben voor de collectieve uitgaven.  

 

Werkwijze

Voor meer details over de gebruikte richtlijnmethodologie verwijzen wij u naar de Werkwijze. Relevante informatie voor de ontwikkeling van deze richtlijn is hieronder weergegeven.

Volgende:
Aandachtspunten voor het herkennen en behandelen van strengileus bij bijzondere groepen