Isolatiemaatregelen

Publicatiedatum: 21-01-2026

Beoordeeld op geldigheid: 06-06-2025

Uitgangsvraag

Welke isolatiezorgmaatregelen zijn noodzakelijk bij een uitbraak met scabiës (crustosa)?

Aanbeveling

Volg bij twijfel over de vorm van scabiës bij de index de infectiepreventiemaatregelen bij scabiës crustosa.

Maatregelen bij scabiës

Pas isolatie toe met de volgende maatregelen:
- Maak gebruik van een eenpersoonskamer.
- Draag een disposable schort met lange mouwen bij direct patiëntencontact.
- Draag disposable handschoenen.
- Vermijd huid-huid contact > 15 minuten.
- Handhaaf de isolatiemaatregelen tot minimaal twaalf uur na start van de therapie mits er voldaan kan worden aan gelijktijdige behandeling van de patiënt en contacten en reinigen van kleding, beddengoed en overige voorwerpen (zie module Reiniging en desinfectie).

Maatregelen bij scabiës crustosa

Pas isolatie toe met de volgende maatregelen:
- Maak gebruik van een eenpersoonskamer met (indien aanwezig) een sluis en drukhiërarchie.
- Draag een disposable schort met lange mouwen.
- Draag disposable handschoenen.
- Zorg voor dezelfde persoonlijke beschermingsmiddelen bij bezoek als bij zorgmedewerkers.
- Handhaaf isolatie van de patiënt tot de behandelend arts geen klinische aanwijzingen meer ziet voor een actieve scabiësinfectie en KOH of dermatoscopisch onderzoek bij herhaling negatief is
Bezoek wordt geïnstrueerd in gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen.
Cohortverpleging is toegestaan bij meerdere gevallen van scabiës (crustosa).
Beperk het aantal medewerkers bij de verzorging van de indexpatiënt tot een minimum.
Maak gebruik van voldoende geschoolde en getrainde medewerkers door risico op besmetting bij niet goed gebruik PBM.
Laat zwangere/lacterende medewerkers de isolatiezorg niet uitvoeren vanwege beperkte behandelmogelijkheden bij een accidentele besmetting.

Overwegingen

Voor- en nadelen van de interventie en de kwaliteit van het bewijs

Om de uitgangsvraag te kunnen beantwoorden, is er een systematische literatuursearch verricht met PICO-zoekvragen over het dragen van beschermende kleding en over een isolatiekamer met sluis en/of drukhiërarchie. Beide onderwerpen zijn een knelpunt in de praktijk.

Er is geen wetenschappelijk bewijs gevonden voor de infectiepreventie maatregelen over het dragen van beschermende kleding en een isolatiekamer met sluis/drukhiërarchie bij het isoleren van een patiënt met scabiës (crustosa) in een zorginstelling. De aanbevelingen zijn gebaseerd op expertise van de werkgroepleden aangevuld met informatie uit andere richtlijnen, andere literatuur en risicoafwegingen.

Infectiepreventiemaatregelen

Besmettelijkheid

Scabiës (gewone vorm)

In de CDC-richtlijn Scabiës staat dat de besmetting met gewone scabiës plaatsvindt door langdurig (langer dan 15 minuten) huidcontact, bijvoorbeeld bij wassen en zalven. Ook kan de mijt worden overgebracht door besmet beddengoed of door kleding van de patiënt. De patiënt is besmettelijk zodra er volwassen mijten aanwezig zijn. Na besmetting duurt het een tot twee weken voordat de nieuwe mijten volwassen zijn. De huidaandoening manifesteert zich meestal pas na verloop van tijd, omdat de jeuk een allergische reactie type IV (delayed type) is. Besmettelijkheid gaat dus aan de klinische verschijnselen vooraf. Overigens zijn er bij gewone scabiës gemiddeld tien mijten aanwezig.

Scabiës crustosa

In de richtlijn van het UK Health Security Agency (UKHSA) over outbreakmanagement bij scabiës en uit een studie van Voss A. 1994 en UKHSA guidance on the management of scabies cases and outbreaks in long-term care facilities and other closed settings blijkt dat bij contact met een patiënt met scabiës crustosa een vluchtig contact, zoals het opmaken van een bed, al voldoende kan zijn om besmetting te doen plaatsvinden. Een patiënt met scabiës crustosa is zeer besmettelijk door de aanwezigheid van grote aantallen mijten in de huidschilfers (4.000 mijten per gram huid) en doordat de diagnose veelal laat wordt gesteld. Overdracht van scabiësmijten kan daarom ook al bij kortdurende lichaamscontacten en door het beddengoed (via schilfers) plaatsvinden. Patiënten met deze vorm van scabiës vormen vooral voor de zorgmedewerkers voor medepatiënten en bezoekers/ familie een groot risico (LCI-richtlijn Scabiës).

PBM gebruik en Isolatiemaatregelen

Scabiës (gewone vorm)

Een patiënt met scabiës (verdenking) wordt tijdens verblijf in een zorginstelling in isolatie verpleegd. De werkgroep adviseert hierbij de volgende maatregelen:

Pas isolatiemaatregelen toe bij langer dan vijftien minuten huid-huidcontact vanwege de kans op overdracht. Vermijd langdurig huid-huidcontact met een onbehandelde (index)patiënt zoveel mogelijk. Vluchtig huidcontact is geen probleem. Het blijft bijvoorbeeld mogelijk om zonder risico de patiënt de hand te schudden.
Maak gebruik van een eenpersoonskamer.
Voer isolatiemaatregelen uit met een disposable schort met lange mouwen. De werkgroep acht het schort van meerwaarde. De zorgmedewerker heeft zo minder risico om blootgesteld te worden aan huidschilfers en mijten. Voor gebruik van schorten zie ook richtlijn Persoonlijke beschermingsmiddelen.
Voer isolatiemaatregelen uit met disposable handschoenen. De werkgroep acht handschoenen van meerwaarde. De zorgmedewerker heeft zo minder risico om blootgesteld te worden aan huidschilfers en mijten. Voor gebruik van handschoenen zie ook richtlijn Persoonlijke beschermingsmiddelen.
Handhaaf de isolatiemaatregelen tot minimaal twaalf uur na start van de therapie mits er voldaan kan worden aan gelijktijdige behandeling van de patiënt en contacten en reinigen van kleding, beddengoed en overige voorwerpen (zie module Reiniging en desinfectie).

Scabiës (crustosa)

De studie van Ozdamar 2023 beschrijft een uitbraak in een zorginstelling waarbij 42 indexen (7 patiënten, 25 medewerkers en 10 familieleden van patiënten) besmet zijn geraakt. Om de uitbraak onder controle te krijgen, werd onder andere gebruik gemaakt van isolatiemaatregelen (strikte naleving van de contactisolatiemaatregelen) waarbij zorgmedewerkers en bezoekers een schort en handschoenen droegen.

De werkgroep adviseert om een patiënt met scabiës crustosa-(verdenking) tijdens verblijf in een zorginstelling in contactisolatie te verplegen zoals beschreven in de richtlijn Isolatie. Hierbij gelden de volgende aanvullingen:

Maak gebruik van een eenpersoonskamer met (indien aanwezig) een sluis en drukhiërarchie.
Voer isolatiemaatregelen uit met een disposable schort met lange mouwen. De werkgroep acht het schort van meerwaarde. De zorgmedewerker heeft zo minder risico om blootgesteld te worden aan huidschilfers en mijten. Voor gebruik van schorten zie ook richtlijn Persoonlijke beschermingsmiddelen.
Voer isolatiemaatregelen uit met disposable handschoenen. De werkgroep acht handschoenen van meerwaarde. De zorgmedewerker heeft zo minder risico om blootgesteld te worden aan huidschilfers en mijten. Voor gebruik van handschoenen zie ook richtlijn Persoonlijke beschermingsmiddelen.
Het dragen van muts en mondneusmasker heeft geen meerwaarde.
Handhaaf de contactisolatie van de patiënt totdat tot de behandelend arts geen klinische aanwijzingen meer ziet voor een actieve scabiësinfectie en KOH of dermatoscopisch onderzoek bij herhaling negatief is. Heb geen huidcontact met de patiënt, het beddengoed of kleding van de patiënt.
Licht bezoekers voor dat ook zij bij het betreden van de kamer beschermende kleding en handschoenen dragen.
Stel cohortverpleging in als er meerdere patiënten met scabiës crustosa aanwezig zijn in een instelling.

Sluis en drukhiërarchie van een isolatiekamer

Ondanks dat er geen wetenschappelijk bewijs is gevonden op basis van de literatuurzoekopdracht adviseert de werkgroep om een patiënt met scabiës crustosa te behandelen en te verplegen in een eenpersoonskamer met, indien aanwezig, een sluis en drukhiërarchie om het risico op transmissie door besmettelijke huidschilfers via stof- en luchtwervelingen te voorkomen. Ziekenhuizen beschikken over gesluisde isolatiekamers. In deze kamers kan het drukverschil in lucht tussen de kamer, sluis en gang ingeregeld worden. Het advies van de werkgroep is om bij een patiënt met scabiës crustosa de PBM aan te trekken in de sluis. Na het bezoek aan de patiënt dient ook het uittrekken van de gebruikte PBM in de sluis plaats te vinden.

Zorginstellingen in de langdurige zorg kunnen doorgaans geen gebruik maken van een gesluisde kamer. De werkgroep adviseert om in dat geval als alternatief gebruik te maken van een eenpersoonskamer waar het advies is de deur zoveel mogelijk gesloten te houden (om onnodig betreden van de ruimte te voorkomen). Het aantrekken van de PBM zal dan buiten de kamer gebeuren. Het uitrekken van PBM moet voor het verlaten van de kamer. Zorg hierbij voor een uniforme werkwijze voor medewerkers waarbij van tevoren gedacht is aan de afvoer van het vuile materiaal en gebruikte PBM uit de kamer.

Tabel 1 Isolatievorm en persoonlijke beschermingsmiddelen bij gewone scabiës en scabiës crustosa) (verdachte) patiënten

Vorm Scabiës	Duur isolatie	Isolatiekamer	Persoonlijke beschermingsmiddelen Voor eisen en wet- en regelgeving voor persoonlijke beschermingsmiddelen zie richtlijn Persoonlijke beschermingsmiddelen
			Schort	Muts/ Masker	Handschoenen (niet-steriel)
Gewone Scabiës	Tot minimaal 12 uur na start therapie (1^ebehandeling)	Eenpersoonskamer met eigen sanitair	Schort met lange mouwen bij verzorging / behandeling met direct patiëntcontact of contact met patiëntmateriaal – Conform richtlijn Persoonlijke beschermingsmiddelen	n.v.t.	Bij betreden van de isolatiekamer en bij verzorging/behandeling met direct patiëntcontact of fysiek contact met patiëntmateriaal of omgeving – conform richtlijn Persoonlijke beschermingsmiddelen Vermijd huid-huidcontact > 15 minuten
Scabiës crustosa	Op indicatie van de dermatoloog gehandhaafd tot deze de patiënt genezen heeft verklaard	Een isolatiekamer met drukhiërarchie (gesluisde isolatiekamer) Indien niet beschikbaar ter overbrugging een eenpersoonskamer met eigen sanitair worden gebruikt.	Schort met lange mouwen bij betreden van de isolatiekamer – conform richtlijn Persoonlijke beschermingsmiddelen Ook voor bezoekers	n.v.t.	Bij betreden van de isolatiekamer en bij verzorging/behandeling met direct patiëntcontact of fysiek contact met patiëntmateriaal of omgeving – conform richtlijn Persoonlijke beschermingsmiddelen Vermijd huid-huidcontact Ook voor bezoekers

Waarden en voorkeuren van patiënten en/of zorgmedewerkers

Bij de isolatiezorg van een patiënt met scabiës crustosa adviseert de werkgroep om in verband met hoog risico op besmetting getrainde zorgmedewerkers in te zetten en het aantal zorgmedewerkers tot een minimum te beperken. Daarbij kunnen zwangere en lacterende zorgmedewerkers beter niet worden ingezet in verband met beperkte behandelmogelijkheden bij een accidentele besmetting.

Duurzaamheid

Het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen draagt negatief bij aan de CO_2-footprint van de zorg. Zie de richtlijn Persoonlijke beschermingsmiddelen voor overwegingen en aanbevelingen voor effectief gebruik van handschoenen en schorten.

Onderbouwing

Samenvatting literatuur

Een literatuurzoekopdracht met de onderzoeksvraag of het dragen van schorten als persoonlijk beschermingsmiddel van toegevoegde waarde is bij de verzorging van een patiënt met scabiës (crustosa), heeft zestig artikelen opgeleverd over het toepassen van isolatie en gebruik van schorten als persoonlijke beschermingsmiddel bij een scabiës-indexpatiënt. Na de beoordeling van titel en samenvatting bleven er geen artikelen over die aan de PICO-zoekvraag voldeden.

De literatuurzoekopdracht met onderzoeksvraag of een gesluisde kamer met drukhiërarchie bijdraagt aan het voorkomen van transmissie bij bevestigde scabiës crustosa patiënten, heeft 54 artikelen opgeleverd die aan de vooraf opgestelde zoektermen voldeden. Na de beoordeling van titel en samenvatting bleven er twee artikelen over die beoordeeld zijn op basis van volledige tekst. Na de beoordeling van de volledige tekst voldeden beide artikelen niet aan de selectiecriteria.

Zoeken en selecteren

Wanneer is het dragen van schorten als persoonlijk beschermingsmiddel van toegevoegde waarde bij de zorg van een patiënt met scabiës (crustosa) op het beperken van de kans op overdracht van nosocomiale zorginfecties via en/of naar zorgmedewerkers?

P: Patiënt met bevestigde scabiës (crustosa)

I: Schort met lange mouw

C: Schort met korte mouw of geen schort

O: Nosocomiale transmissie naar zorgverleners, patiënten

Wanneer is het dragen van muts en mondneusmasker als persoonlijk beschermingsmiddel van toegevoegde waarde bij de zorg van een patiënt met scabiës (crustosa) op het beperken van de kans op overdracht van nosocomiale zorginfecties via en/of naar zorgmedewerkers?

P: Patiënt met bevestigde scabiës (crustosa)

I: Muts en mondneusmasker

C: Geen muts en mondneusmasker

O: Nosocomiale transmissie naar zorgverleners, patiënten

In de databases Embase, Ovid/Medline en Cinahl is op 15 november 2022 met relevante zoektermen gezocht naar literatuur over scabiës en persoonlijke beschermingsmiddelen. Er was sprake van een overkoepelende zoekactie met een literatuursearch naar het gebruik van andere persoonlijke beschermingsmiddelen door zorgmedewerkers. De volledige zoekstrategie is op te vragen via info@richtlijnen.nl De literatuurzoekactie leverde na ontdubbelen 60 unieke treffers op.

De 60 studies werden geselecteerd op grond van de volgende vooraf gestelde selectiecriteria:

Het gaat om een (systematische) reviews, randomized controlled trials (RCT’s), observationele studies en overige studies.
De participanten patiënten met een bevestigde scabiës (crustosa).
De interventie (1) bestaat uit het dragen van een schort met lange mouwen.
De interventie (2) bestaat uit het dragen van een muts en mondneusmasker als isolatiemaatregel.
De controle (1) bestaat uit het dragen van een schort met korte mouwen of geen schort.
De controle (2) bestaat uit het dragen van PBM zonder een muts of mondneusmasker.
Uitkomsten richten zich op (preventie van) nosocomiale transmissie naar zorgverleners, patiënten van scabiës.
Uitkomstmaten zijn gerapporteerd.

Draagt een gesluisde kamer met drukhiërarchie bij aan het voorkomen van transmissie bij bevestigde scabiës crustosa-patiënten?

P: Patiënt met bevestigde scabiës crustosa

I: Isolatie in gesluisde kamer met drukhiërarchie

C: Eenpersoonskamer/anders, buiten ziekenhuis

O: Nosocomiale transmissie naar zorgverleners en/of patiënten, scabiësinfectie

In de databases Embase, Ovid/Medline en Cinahl is op 14 november 2022 met relevante zoektermen gezocht naar literatuur over isolatie en luchtsluis, maar dit leverde geen treffers op. De zoekactie is aangepast naar studies over isolatiemaatregelen bij scabiës en leverde 54 unieke treffers op. De volledige zoekstrategie is op te vragen via info@sri-richtlijnen.nl.

De 54 studies werden geselecteerd op grond van de volgende vooraf gestelde selectiecriteria:

• Het gaat om een (systematische) reviews, randomized controlled trials (RST), observationele studies en overige studies’.

• De patiënten met een bevestigde scabiës crustosa.

• De interventie bestaat uit isolatiezorg in een gesluisde kamer met drukhiërarchie

• De controle bestaat uit isolatiezorg in een eenpersoonskamer en/ of buiten het ziekenhuis.

• Uitkomsten richten zich op (preventie van) nosocomiale transmissie naar zorgverleners, patiënten van scabiës

• Uitkomstmaten zijn gerapporteerd.

Referenties

Ozdamar M, Turkoglu S. A nosocomial scabies outbreak originating from immunocompromised transplant patients in Turkey: Upholstery as a possible cause. Transpl Infect Dis. 2020 Aug;22(4):e13284. doi: 10.1111/tid.13284. Epub 2020 Apr 23. PMID: 32274845.
LCI-richtlijn Scabiës
CDC Scabiës
Voss A, Milatovic D, Meis JFGM. Epidemie van scabiës bij personeel in de gezondheidszorg. Infectieziekten Bull 1994; 5(7):140-143
UK health security agency (UKHSA) guidance on the management of scabies cases and outbreaks in long-term care facilities and other closed settings (Jan. 2023)
richtlijn Persoonlijke beschermingsmiddelen
richtlijn Isolatie

Evidence tabellen

Exclusietabel

Referentie

Reden voor exclusie

Ozdamar, M.; Turkoglu, S.;

A nosocomial scabies outbreak originating from immunocompromised transplant patients in Turkey: Upholstery as a possible cause Transplant Infectious Disease - Volume 22, Issue 4, pp. - published 2020-01-01 DOI: 10.1111/tid.13284

Verkeerd studie design (case report)

Xiujuan, Huang; Ju, Y. A. N.; Nursing of a diabetic patient with Norwegian scabies and related nosocomial infection prevention and control measures Chinese Journal of Integrative Nursing - Volume 8, Issue 6, pp. 144-148 - published 2022-01-01 DOI: 10.55111/j.issn2709-1961.202204093

Verkeerde taal

Verantwoording

Beoordelingsdatum en geldigheid

Publicatiedatum : 21-01-2026

Beoordeeld op geldigheid : 06-06-2025

Initiatief en autorisatie

Initiatief:

Samenwerkingsverband Richtlijnen Infectiepreventie

Geautoriseerd door:

Nederlandse Internisten Vereniging
Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie
Nederlandse Vereniging voor Medische Microbiologie
Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde
Vereniging voor Hygiëne en Infectiepreventie in de Gezondheidszorg

Algemene gegevens

De richtlijn is gefinancierd door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). De financier heeft geen invloed gehad op de inhoud van de richtlijn.

Hoewel het RIVM een onderdeel is van VWS, heeft de financier geen enkele invloed gehad op de inhoud van deze richtlijn. Het RIVM is een onafhankelijk onderzoeks- en adviesorgaan en geeft advies aan de overheid, professionals en burgers.

Samenstelling werkgroep

Voor het ontwikkelen van de richtlijn is in 2022 een multidisciplinaire werkgroep samengesteld bestaande uit deskundigen en vertegenwoordigers van specialismen die betrokken zijn bij de zorg voor patiënten. De werkgroepleden zijn door hun beroepsverenigingen gemandateerd voor deelname. De werkgroep is verantwoordelijk voor de integrale tekst van deze richtlijn.

De volgende wetenschappelijke verenigingen en instanties participeren in de richtlijnwerkgroep waarbij de vertegenwoordiger van de NVAVG heeft afgestemd met Verenso om zo beide partijen te vertegenwoordigen:

André Meeske (voorzitter), adviseur infectieziektebestrijding, namens RIVM
Thecla Hekker, arts-microbioloog, namens NVMM
Vigfús Sigurdsson, dermatoloog, namens NVDV
Markus Starink, dermatoloog, namens NVDV
Diane Jonkman, deskundige infectiepreventie, namens VHIG
Diana Haverkate, deskundige infectiepreventie, namens VHIG
Anja Bakker, deskundige Infectiepreventie, namens VHIG
Willemijn Hensbroek, arts verstandelijk gehandicapten, namens NVAVG
Herbert de Jager, bedrijfsarts, namens NVAB
Astrid de Vries, verpleegkundige IZB, namens RIVM

Met ondersteuning van:

Cathalijne Dodemont-van Breen, senior-adviseur infectieziektebestrijding, RIVM
Klaartje Weijdema, senior-procesbegeleider richtlijnontwikkeling, RIVM
Ingeborg van Dusseldorp, informatiespecialist, Maatschap Van Dusseldorp, Delvaux & Ket
Nina Molenaar, arts-epidemioloog, Medical Research Consulting

De volgende personen waren onderdeel van de klankbordgroep en hebben input gegeven tijdens de ontwikkelfase vanuit hun specifieke expertise:

Rosa Joosten, arts infectieziektebestrijding, RIVM
Peter Molenaar, deskundige infectiepreventie, RIVM
Rob van Kessel, arts infectieziektebestrijding, GGD Regio Utrecht
Ewout Fanoy, arts infectieziektebestrijding/hoofd afdeling infectieziekten, GGD Amsterdam

Belangenverklaringen

De Code ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling is gevolgd. Alle werkgroepleden hebben schriftelijk verklaard of zij in de laatste drie jaar directe financiële belangen (betrekking bij een commercieel bedrijf, persoonlijke financiële belangen, onderzoeksfinanciering) of indirecte belangen (persoonlijke relaties, reputatiemanagement) hebben gehad. Gedurende de ontwikkeling of herziening van een module worden wijzigingen in belangen aan de voorzitter doorgegeven. De belangenverklaring wordt opnieuw bevestigd tijdens de commentaarfase.

Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen via info@sri-richtlijnen.nl.

Werkgroeplid	Functie	Nevenfunctie(s)	Gemelde belangen	Ondernomen actie
André Meeske	Adviseur infectieziektebe-strijding (RIVM)		Geen	Geen actie vereist
Thecla Hekker	Arts-microbioloog (NVMM)		Geen	Geen actie vereist
Vigfús Sigurdsson	Dermatoloog (NVDV)		Geen	Geen actie vereist
Markus Starink	Dermatoloog (NVDV)		Geen	Geen actie vereist
Diane Jonkman	Deskundige infectiepreventie (VHIG)		Geen	Geen actie vereist
Diana Haverkate	Deskundige infectiepreventie (VHIG)		Geen	Geen actie vereist
Anja Bakker	Deskundige infectiepreventie (VHIG)		Geen	Geen actie vereist
Willemijn Hensbroek	Arts verstandelijk gehandicapten (NVAVG)		Geen	Geen actie vereist
Herbert de Jager	Bedrijfsarts (NVAB)		Geen	Geen actie vereist
Astrid de Vries	Verpleegkundige IZB (RIVM)		Geen	Geen actie vereist

Inbreng patiëntenperspectief

De Patiëntenfederatie Nederland is betrokken geweest in de knelpuntenanalyse en heeft het raamwerk ontvangen voor commentaar in de voorfase. Zij hebben aangegeven geen zitting te willen nemen in de werkgroep of klankbordgroep. Tijdens de commentaarfase hebben zij meegelezen met de conceptteksten.

Wkkgz & kwalitatieve raming van mogelijke substantiële financiële gevolgen

Bij de richtlijn is conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uitgevoerd of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling zijn richtlijnmodules op verschillende domeinen getoetst.

Uit de kwalitatieve raming blijkt dat er waarschijnlijk geen substantiële financiële gevolgen zijn, zie onderstaande tabel.

Module	Uitkomst raming	Toelichting
Module Isolatiemaatregelen	Geen financiële gevolgen	-

Werkwijze

AGREE

Deze richtlijn is opgesteld conform de eisen zoals vastgesteld in het document Procedure richtlijnontwikkeling. Dit document beschrijft een stappenplan dat gebaseerd is op de kwaliteitscriteria uit de documenten: Richtlijn voor richtlijnen (2012), AQUA Leidraad voor Kwaliteitsstandaarden (2014), de HARING-tools (2013), AGREE-II (2010). Ook bevat het stappenplan verwijzingen voor methodieken van het rapport Medisch specialistische richtlijnen 2.0 van de adviescommissie Richtlijnen van de Raad Kwaliteit en het stappenplan Ontwikkeling van medisch specialistische richtlijnen van het Kennisinstituut van medisch specialisten.

Knelpuntenanalyse

Tijdens de voorbereidende fase hebben de voorzitter van de werkgroep, de werkgroepleden en de procesbegeleiding de knelpunten geïnventariseerd. Aanvullend is een expertmeeting georganiseerd voor werkgroepleden en andere inhoudsdeskundigen, beleidsmakers, toezichthouders en richtlijnontwikkelaars voor scabiës in de zorg. Hieruit zijn diverse knelpunten naar voren gekomen. Een verslag van deze bijeenkomst is terug te vinden in de bijlage Verslag expert conference en knelpunteninventarisatie.

Uitkomstmaten

Op basis van de uitkomsten van de knelpuntenanalyse zijn door de werkgroep uitgangsvragen opgesteld. In de richtlijn zijn de volgende uitgangsvragen opgenomen:

Module 1.1	OutbreakmanagementWat is het beleid voor onderzoek naar de verspreiding van scabiës (crustosa) naar andere patiënten en zorgmedewerkers en wat is het beleid bij uitbraken met scabiës (crustosa)?
Module 1.2	De rol van diagnostiekHoe kunnen diagnostische methoden bijdragen aan een scabiës (crustosa)- contactonderzoek binnen een instelling?
Module 1.3	Behandelvoorkeur bij bestrijdingWat is de behandelingsvoorkeur in een zorginstelling waar een scabiësuitbraak is vastgesteld?
Module 2	IsolatiemaatregelenWelke isolatiezorgmaatregelen zijn noodzakelijk bij een uitbraak met scabiës (crustosa)?
Module 3	Reiniging en desinfectieWelke methode(n) van omgevingsdesinfectie bij een patiënt met scabiës (crustosa) dragen bij aan het verkleinen van de kans op het ontstaan van nosocomiale infecties bij zorgmedewerkers en/of patiënten in vergelijking met standaard (meest gangbare) reinigingsmethode?

Vervolgens heeft de werkgroep per uitgangsvraag de methode van onderzoek bepaald. Bij de uitgangsvragen waarbij literatuuronderzoek is uitgevoerd, is een onderzoeksvraag opgesteld. En geïnventariseerd welke uitkomstmaten relevant zijn, waarbij zowel naar gewenste als ongewenste effecten werd gekeken.

Methode literatuur(samenvatting)

Voor de diverse modules en uitgangsvragen is een uitgebreide beschrijving van de strategie voor zoeken en selecteren van literatuur is te vinden onder Zoeken en selecteren onder de paragraaf Onderbouwing in de module.

Individuele studies werden systematisch beoordeeld, op basis van op voorhand opgestelde methodologische kwaliteitscriteria, om zo het risico op vertekende studieresultaten (bias) te kunnen inschatten. Deze beoordelingen kunt u vinden in de Risk-of-bias-tabellen (zie bijlagen).

De relevante onderzoeksgegevens van alle geselecteerde artikelen zijn weergegeven in de Evidence-tabellen. De belangrijkste bevindingen uit de literatuur werden beschreven in de samenvatting van de literatuur (zie bijlagen).

De kwaliteit van bewijs (quality of evidence) werd beoordeeld met behulp van Grading Recommendations Assessment, Development and Evaluations (GRADE). GRADE is een methode die per uitkomstmaat van een interventie, of voor een risico- of prognostische factor, een gradering aan de kwaliteit van bewijs toekent op basis van de mate van vertrouwen in de schatting van de effectgrootte.

Indeling van de kwaliteit van bewijs volgens GRADE
Hoog	Er is veel vertrouwen dat het werkelijke effect dicht in de buurt ligt van het geschatte effect.
Matig	Er is matig vertrouwen in het geschatte effect: het werkelijk effect ligt waarschijnlijk dicht bij het geschatte effect, maar er is een mogelijkheid dat het hiervan substantieel afwijkt.
Laag	Er is beperkt vertrouwen in het geschatte effect: het werkelijke effect kan substantieel verschillen van het geschatte effect.
Zeer laag	Er is weinig vertrouwen in het geschatte effect: het werkelijke effect wijkt waarschijnlijk substantieel af van het geschatte effect.

Methode overige informatiebronnen

Overwegingen (van bewijs naar aanbeveling)

Voor het formuleren van een aanbeveling zijn naast de kwaliteit van het wetenschappelijk bewijs over de gewenste en ongewenste effecten van een interventie of over de effectgrootte van een risico- of prognostische factor vaak ook nog andere factoren van belang (2).

Genoemd kunnen worden:

Kosten en middelen;
Aanbevelingen in (inter)nationale richtlijnen;
Waarden, voorkeuren en ervaringen van patiënten en zorgmedewerkers met betrekking tot interventies en uitkomsten van zorg;
Balans van gewenste en ongewenste effecten van interventies ten opzichte van geen of andere interventies;
Aanvaardbaarheid van interventies;
Haalbaarheid van een aanbeveling.

Deze aspecten worden per module besproken onder het kopje Overwegingen.

Formuleren van de aanbevelingen

De aanbevelingen geven een antwoord op de uitgangsvragen en volgen ten dele (in)direct uit Europese en/of nationale wetgeving. Aanvullend konden de uitgangsvragen beantwoord worden op basis van consensus based vanuit expertise binnen de werkgroep en klankbordgroep, aangevuld met best practices uit sleutelartikelen aangedragen door werkgroepleden. Aanbeveling die direct in de wet belegd zijn, zijn apart weergegeven in de aanbeveling als wettelijke verplichting. Dit betreft verplichtingen voor werkgevers.

	Sterke aanbeveling	Zwakke (conditionele) aanbeveling
Voor patiënten	De meeste patiënten zouden de aanbevolen interventie of aanpak kiezen en slechts een klein aantal niet.	Een aanzienlijk deel van de patiënten zouden de aanbevolen interventie of aanpak kiezen, maar veel patiënten ook niet.
Voor zorgmedewerkers	De meeste patiënten zouden de aanbevolen interventie of aanpak moeten ontvangen.	Er zijn meerdere geschikte interventies of aanpakken. De patiënt moet worden ondersteund bij de keuze voor de interventie of aanpak die het beste aansluit bij zijn of haar waarden en voorkeuren.
Voor beleidsmakers	De aanbevolen interventie of aanpak kan worden gezien als standaardbeleid.	Beleidsbepaling vereist uitvoerige discussie met betrokkenheid van veel stakeholders. Er is een grotere kans op lokale beleidsverschillen.

Implicaties van sterke en zwakke aanbevelingen voor verschillende richtlijngebruikers.

Randvoorwaarden (organisatie van zorg)

In de knelpuntenanalyse en bij de ontwikkeling van de richtlijn is expliciet rekening gehouden met de organisatie van zorg: alle aspecten die randvoorwaardelijk zijn voor het verlenen van zorg (zoals coördinatie, communicatie, (financiële) middelen, menskracht en infrastructuur). Randvoorwaarden die relevant zijn voor het beantwoorden van een specifieke uitgangsvraag maken onderdeel uit van de overwegingen bij de bewuste uitgangsvraag.

Formuleren van kennislacunes

Bij elke uitgangsvraag is door de werkgroep nagegaan of er (aanvullend) wetenschappelijk onderzoek gewenst is. Een overzicht van aanbevelingen voor nader onderzoek staat in het hoofdstuk Kennislacunes.

Commentaar- en autorisatiefase

De conceptrichtlijn is aan de betrokken (wetenschappelijke) verenigingen en andere relevante partijen voorgelegd voor commentaar. De commentaren werden verzameld en besproken met de werkgroep. Naar aanleiding van de commentaren werd de conceptrichtlijn aangepast en definitief vastgesteld door de werkgroep. De definitieve richtlijn is aan de betrokken (wetenschappelijke) verenigingen voorgelegd voor autorisatie en door hen geautoriseerd.

Literatuur

Agoritsas T, Merglen A, Heen AF, Kristiansen A, Neumann I, Brito JP, Brignardello-Petersen R, Alexander PE, Rind DM, Vandvik PO, Guyatt GH. UpToDate adherence to GRADE criteria for strong recommendations: an analytical survey. BMJ Open. 2017 Nov 16;7(11):e018593. doi: 10.1136/bmjopen-2017-018593. PubMed PMID: 29150475; PubMed Central PMCID: PMC5701989.
Alonso-Coello P, Schünemann HJ, Moberg J, Brignardello-Petersen R, Akl EA, Davoli M, Treweek S, Mustafa RA, Rada G, Rosenbaum S, Morelli A, Guyatt GH, Oxman AD; GRADE Working Group. GRADE Evidence to Decision (EtD) frameworks: a systematic and transparent approach to making well informed healthcare choices. 1: Introduction. BMJ. 2016 Jun 28;353:i2016. doi: 10.1136/bmj.i2016. PubMed PMID: 27353417.
Alonso-Coello P, Oxman AD, Moberg J, Brignardello-Petersen R, Akl EA, Davoli M, Treweek S, Mustafa RA, Vandvik PO, Meerpohl J, Guyatt GH, Schünemann HJ; GRADE Working Group. GRADE Evidence to Decision (EtD) frameworks: a systematic and transparent approach to making well informed healthcare choices. 2: Clinical practice guidelines. BMJ. 2016 Jun 30;353:i2089. doi: 10.1136/bmj.i2089. PubMed PMID: 27365494.
Brouwers MC, Kho ME, Browman GP, Burgers JS, Cluzeau F, Feder G, Fervers B, Graham ID, Grimshaw J, Hanna SE, Littlejohns P, Makarski J, Zitzelsberger L; AGREE Next Steps Consortium. AGREE II: advancing guideline development, reporting and evaluation in health care. CMAJ. 2010 Dec 14;182(18):E839-42. doi: 10.1503/cmaj.090449. Epub 2010 Jul 5. Review. PubMed PMID: 20603348; PubMed Central PMCID: PMC3001530.
GRADE. http://www.gradeworkinggroup.org/.
Hultcrantz M, Rind D, Akl EA, Treweek S, Mustafa RA, Iorio A, Alper BS, Meerpohl JJ, Murad MH, Ansari MT, Katikireddi SV, Östlund P, Tranæus S, Christensen R, Gartlehner G, Brozek J, Izcovich A, Schünemann H, Guyatt G. The GRADE Working Group clarifies the construct of certainty of evidence. J Clin Epidemiol. 2017 Jul;87:4-13. doi: 10.1016/j.jclinepi.2017.05.006. Epub 2017 May 18. PubMed PMID: 28529184; PubMed Central PMCID: PMC6542664.
Neumann I, Santesso N, Akl EA, Rind DM, Vandvik PO, Alonso-Coello P, Agoritsas T, Mustafa RA, Alexander PE, Schünemann H, Guyatt GH. A guide for health professionals to interpret and use recommendations in guidelines developed with the GRADE approach. J Clin Epidemiol. 2016 Apr;72:45-55. doi: 10.1016/j.jclinepi.2015.11.017. Epub 2016 Jan 6. Review. PubMed PMID: 26772609.
Schünemann H, Brożek J, Guyatt G et al. GRADE handbook for grading quality of evidence and strength of recommendations. Updated October 2013. The GRADE Working Group, 2013. https://gdt.gradepro.org/app/handbook/handbook.html.

Richtlijnendatabase

Scabiës