Behandeling van CU bij kinderen

Publicatiedatum: 28-01-2026

Beoordeeld op geldigheid: 28-01-2026

Uitgangsvraag

Welke behandeling wordt aanbevolen bij CU bij kinderen?

Aanbeveling

Bepaal in overleg met de het kind en ouder(s)/verzorgers de mogelijke en gewenste behandeldoelen voor een gepersonaliseerd behandelplan. Zie voor algemene kernadviezen kindzorg ook richtlijn Constitutioneel eczeem module Biologics en JAK-remmers – kinderen en adolescenten met CE.
Start de behandeling van CU bij kinderen met de geregistreerde dosis tweede generatie H1-antihistaminica bij de behandeling van CU. Zie hiervoor het kinderformularium. Evalueer het effect na 2-4 weken.
Verhoog bij onvoldoende effect de dosering tot en met maximaal viermaal de standaarddosering van tweede generatie H1-antihistaminica (bij voorkeur in twee giften) (off-label). Evalueer het effect na 2-4 weken, tevens na elke verhoging. Houd rekening met mogelijke spontane remissie.
Overweeg bij kinderen ouder dan 6 jaar omalizumab (off-label 6-12 jaar) toe te voegen aan de behandeling indien er onvoldoende effect wordt bereikt met viermaal de standaarddosering antihistaminica. Evalueer het effect na 3-6 maanden, zie module Gepersonaliseerd behandelplan en Figuur 1. Stepped-care model.
Overweeg bij kinderen vanaf 12 jaar met CSU én relevante comorbiditeiten waarvoor dupilumab een geregistreerde behandeling is, die onvoldoende reageren op opgehoogde H1-anthistaminica en nog geen behandeling middels omalizumab hebben gehad, behandeling met dupilumab te starten (zie toelichting en Figuur 1. Stepped-care model). Evalueer het effect na 3-6 maanden.
Overweeg ciclosporine (2-3 mg/kg/dag) toe te voegen bij kinderen met onvoldoende respons of bijwerkingen van omalizumab of dupilumab in combinatie met opgehoogde dosering H1-antihistaminica. Evalueer het effect na 4-12 weken.
Overweeg te switchen naar ciclosporine (2-3 mg/kg/dag) in combinatie met maximaal verhoogde dosering H1-antihistaminica bij kinderen die geen klinische verbetering ervaren (volledige non-responders) of ernstige bijwerkingen hebben van omalizumab of dupilumab.
Overweeg het gebruik van een korte kuur van maximaal 7 dagen orale corticosteroïden bij exacerbaties van CU om ziekteduur en -activiteit te verminderen.

Disclaimer: er is tot op heden (januari 2026) in Nederland nog geen vergoedingsstatus beschikbaar voor dupilumab bij chronische spontane urticaria

Let op: er is tot op heden (jan 2026) nog geen vergoedingsstatus beschikbaar voor dupilumab. Zie ook Dupixent | European Medicines Agency (EMA).

Overwegingen

Kwaliteit van het bewijs

Vanwege beperkt bewijsmateriaal zijn de aanbevelingen hoofdzakelijk gebaseerd op expert opinion. De beschreven observationele studies dienen enkel als ondersteuning.

Balans van gewenste en ongewenste effecten

CU kan op verschillende gebieden een negatieve impact hebben op kinderen. Dagelijkse activiteiten zoals schoolbezoek, zwemmen, sporten, sociale interacties kunnen leiden onder aanwezige jeuk, zwellingen en malaise klachten. Daarnaast kan de slaappatroon en de kwaliteit van slaap gestoord zijn door jeukklachten.

Concentratieproblemen en geprikkeld gedrag worden ook geobserveerd bij kinderen met CU.

De behandeling met systemische medicatie kan ook ongewenste bijwerkingen met zich meebrengen, zoals het bij het gebruik van antihistaminica slaperigheid, dufheid, hoofpijn. Het is belangrijk dat zorgverleners samen met het kind en de ouder(s)/verzorger(s) een balans vinden tussen de gewenste en ongewenste effecten van de behandeling en op die manier gezamenlijk een behandelplan opstellen.

Professioneel perspectief

Urticaria worden over het algemeen herkend als allergische uiting door ouders en professionals. Met regelmaat wordt er een onjuiste diagnose voedselallergie of geneesmiddelenallergie gesteld en wordt een kind aan onterecht dieet of tenrechte onderhouden van geneesmiddelen met alle gevolgen van dien. Echter een kind met urticaria kan wel degelijk allergische co-morbiditeit hebben en naast spontane urticaria ook een voedselallergie of inhalatieallergie hebben. Daarnaast is het belangrijk allergische urticaria te onderscheiden van spontane urticaria, en induceerbare urticaria. Bij jonge kinderen kunnen infecties een rol spelen als trigger. Angio-oedeem kan fors zijn en lijken op artritis. Het zorgvuldig in kaart brengen van anamnese, lichamelijk onderzoek en het gericht inzetten van aanvullende diagnostiek is noodzakelijk en moet gebeuren door een ervaren kinderarts met aandachtsgebied kinderallergologie, een kinderarts-allergoloog of dermatoloog gespecialiseerd in kinderen. Zie voor algemene kernadviezen kindzorg ook richtlijn Constitutioneel eczeem module Biologics en JAK-remmers – kinderen en adolescenten met CE.

Vooral bij kinderen jonger dan 6 jaar is er weinig onderzoek gedaan naar de behandeling van CU. Verwijs kinderen maar in het bijzonder kinderen onder de 6 jaar door naar een dermatoloog, kinderarts of immunoloog met aandachtsgebied CU voor verdere diagnostiek en bij onvoldoende effect op behandeling met antihistaminica.

Voor actuele doseringen bij verschillende leeftijden wordt verwezen naar het Kinderformularium.

Antihistaminica

Schrijf tweede generatie antihistaminica voor bij kinderen, de reden hiervoor is het gunstigere bijwerkingenprofiel. Bij het kiezen van een tweede generatie antihistaminicum moet rekening worden gehouden met zowel de leeftijd van de patiënt als de beschikbaarheid van de medicatie, omdat niet alle middelen beschikbaar zijn in kindvriendelijke vormen zoals siroop of snel oplosbare tabletten. Diverse siropen bevatten teveel propyleenglycol, ethanol, benzylalcohol en boorzuur en zijn ongeschikt voor dagelijks gebruik of voor ophogen tot viervoudige dosering. Voor de dosering wordt verwezen naar het Kinderformularium.

Overweeg het off-label verhogen van de dosis antihistaminica bij onvoldoende effectiviteit, maar doe dit op basis van individuele overwegingen en met de nodige zorg, aangezien dosisverhoging bij kinderen onvoldoende is onderzocht (Zuberbier, 2022). In het geval van onvoldoende effect of bijwerkingen kan overwogen worden om na ophogen van de dosering te switchen van antihistaminicum, hier is echter onvoldoende overtuigend bewijs voor.

Er zijn geen specifieke studies verricht naar het effect en de veiligheid van leukotriënenreceptorantagonisten bij kinderen met CSU. De leukotriënenreceptorantagonist montelukast is wel verkrijgbaar in Nederland, en op basis van de data in het kinderformularium (NKFK, 2014) lijkt montelukast veilig toepasbaar met weinig, voornamelijk milde bijwerkingen. Vanwege gebrek aan bewijs worden leukotriënenreceptorantagonisten niet standaard aanbevolen. In individuele gevallen kan dit wel overwogen worden.

Omalizumab (biosimilar)

Indien behandeling met viervoudige dosering antihistaminica niet effectief blijkt, is omalizumab (biosimilar) bij kinderen van > 6 jaar het volgende middel van keuze in het stepped care model. Het effect dient na 3-6 maanden te worden geëvalueerd te worden. Er zijn geen (observationele) studies bekend met ernstige bijwerkingen bij gebruik van omalizumab bij kinderen. Voor kinderen is het doel om medicatie gebruik zoveel mogelijk te beperken. Zie de "module Gepersonaliseerd behandelplan” voor het afbouwen van omalizumab.

Kinderen ervaren prikken vaak als spannend. Door de aanbevelingen van het PROSA-kenniscentrum te volgen, kunnen angst en pijn bij hen aanzienlijk worden verminderd. Het PROSA-kenniscentrum streeft ernaar om kinderen pijnloos te prikken. De huid kan lokaal worden verdoofd met lidocaïnecrème of door het gebruik van vibratie- en koelingstechnieken. Bekijk hier alle tips en aanbevelingen.

Dupilumab

Overweeg bij kinderen vanaf 12 jaar met CSU én relevante comorbiditeiten waarvoor dupilumab een geregistreerde behandeling is, die onvoldoende reageren op opgehoogde H1-anthistaminica en nog geen behandeling middels omalizumab hebben gehad, behandeling met dupilumab te starten. Patiënten hoeven voor de comorbiditeiten dus geen behandelindicatie te hebben.

Let op: nog geen vergoedingsstatus (januari 2026). Zie ook Dupixent | European Medicines Agency (EMA). Evalueer het effect na 3-6 maanden.

De behandeling middels omalizumab zal eerste keus blijven voor patiënten met matig tot ernstige CSU die onvoldoende reageren op opgehoogde H1-anthistaminica gezien de zeer hoge kans op een goed en snel effect. Enkel bij patiënten met relevante comorbiditeiten zal behandeling middels dupilumab nevengeschikt aan omalizumab overwogen worden.

Ciclosporine (off-label)

Ciclosporine (startdosering 2-3 mg/kg/dag, off-label) kan worden overwogen bij kinderen met onvoldoende respons of bijwerkingen van omalizumab of dupilumab in combinatie met verhoogde doseringen H1-antihistaminica, waarbij het effect na 4-12 weken dient te worden geëvalueerd. Voor kinderen die geen klinische verbetering ervaren (volledige non-responders) of ernstige bijwerkingen ondervinden van omalizumab of dupilumab, kan een switch naar ciclosporine in combinatie met een maximaal verhoogde dosering H1-antihistaminica worden overwogen.

Bij kinderen met een hoge ziektelast en een verwachte noodzaak voor orale corticosteroïden als overbrugging tot het optimale effect van dupilumab, kan direct worden gestart met ciclosporine. In gevallen met sterke aanwijzingen voor een auto-immuuntype chronische spontane urticaria (op basis van biomarkers) kan ciclosporine eveneens een geschikte eerste keuze zijn.

Voor actuele dosering zie het Kinderformularium: Geneesmiddel | Ciclosporine | Kinderformularium.

Orale corticosteroïden

Orale corticosteroïden zijn uitsluitend geïndiceerd in geval van acute klachten, met angio-oedeem waarbij effect van antihistaminica onvoldoende is en er tijd te overbruggen is naar de start van omalizumab.

Voor actuele dosering zie het Kinderformularium, volgens indicatie ernstig constitutioneel eczeem: Geneesmiddel | Prednisolon | Kinderformularium.

Waarden en voorkeuren van patiënten

De waarden en voorkeuren van kinderen met CU kunnen sterk variëren afhankelijk van hun leeftijd. Bij een schoolkind (6-12 jaar) kan de nadruk liggen op het verminderen van symptomen die hun schoolprestaties en slaap beïnvloeden. Bij een adolescent kunnen het de sociale interacties zijn welke als belangrijk worden beschouwd. Het is tevens belangrijk om de waarden en voorkeuren van ouder(s)/verzorger(s) mee te nemen bij de keuze van systemische therapie. Vaak hechten de ouders veel waarde aan behandelingen die de kwaliteit van leven van hun kinderen verbeteren zonder ernstige bijwerkingen.

Een persoonlijke benadering is essentieel, waarbij zorgverleners samen met het kind en de ouder(s)/verzorger(s) een behandelplan opstellen dat rekening houdt met de specifieke waarden en voorkeuren van de leeftijdsfase van het kind.

Aanvaardbaarheid en haalbaarheid

De beschikbaarheid van vergelijkende studies over de behandeling van CU bij kinderen is beperkt. De werkgroep is van mening dat het opdoseren van anti-histaminica tot de viervoudige dosis veilig is. Orale corticosteroïden hebben geen standaard plaats in de behandeling maar kunnen voorgeschreven worden als noodmedicatie. Omalizumab is veilig en effectief bij kinderen. Vanuit de astmabehandeling weten we dat dit vanaf 6 jaar veilig gegeven kan worden.

Onderbouwing

Achtergrond

CU is een veelvoorkomende huidziekte bij kinderen, de prevalentie varieert van 0,1% tot 3,0% (Church, 2011). Het is onduidelijk of de onderliggende pathofysiologie dezelfde is als bij volwassenen. Bij kinderen spelen (virale) infecties vaker een rol dan op bij volwassenen. Deze aandoening kan een grote impact hebben op de kwaliteit van leven van kinderen en hun families vanwege de chronische symptomen en de onvoorspelbaarheid van de ziekte (Sackesen, 2004).

Deze richtlijn biedt praktische aanbevelingen voor de behandeling van CU bij kinderen. De aanbevelingen zijn gebaseerd op consensus onder experts vanwege de beperkte beschikbaarheid van vergelijkend onderzoek. Deze richtlijn biedt behandelingsopties die kunnen worden toegepast in de klinische praktijk, met als doel symptoomverlichting en verbetering van de kwaliteit van leven van kinderen. Bij onvoldoende ervaring wordt geadviseerd om door te verwijzen naar een dermatoloog/kinderarts/allergoloog met aandachtsgebied CU.

Conclusies / Summary of Findings

Niet van toepassing.

Samenvatting literatuur

Er werden in totaal 76 studies geïncludeerd op basis van beoordeling van titel en abstract. Uiteindelijk zijn na full tekst screening alle studies geëxcludeerd. Specifieke redenen voor exclusie zijn beschreven in de evidence tabellen. Door de werkgroep werden enkele observationele studies aangeleverd. Deze dragen niet bij aan de bewijskracht en dienen enkel als ondersteuning.

Beschrijving van de resultaten
Gabrielli et al. (2020) voerden een cohortstudie uit met 175 kinderen (<18 jaar) met CU. Hiervan werden 161 patiënten behandeld met antihistaminica, waarvan de dosering zo nodig werd verhoogd tot viervoudige dosering, en 14 patiënten werden behandeld met omalizumab. Van de 14 patiënten bereikten 8 (57%) een volledige respons (UAS7=0) en 6 (43%) een gedeeltelijke respons.

Ari et al. (2020) voerden een retrospectieve studie uit waarbij 19 kinderen (<18 jaar) met CSU werden behandeld met omalizumab als add-on therapie. In totaal reageerden 16 kinderen op de behandeling met omalizumab, waarvan 13 volledige respons bereikten. Er werden geen bijwerkingen gerapporteerd.

Dekkers et al. (2020) includeerden 38 kinderen (<18 jaar), waarvan zes jonger dan 12 jaar, met CU die in het Universitair Medisch Centrum Utrecht en het Diakonessenhuis werden behandeld met omalizumab. In totaal bereikten 15 (39,5%) een complete respons (UAS7=0) en 14 (36,8%) een goede respons (0 < UAS7 score < 7). Bijwerkingen werden gerapporteerd door 12 (31,6%) kinderen (hoofdpijn, malaise, griep en huidreacties op de injectieplaats). Drie patiënten stopten de behandeling vanwege ineffectiviteit en één vanwege bijwerkingen.

Ocak et al. (2020) beschreven 29 patiënten tussen 12-18 jaar met CSU die werden behandeld met omalizumab. Na 12 weken bereikte 17 (58%) een complete respons (UAS7=0). Uiteindelijk bereikten 28 (96,5%) van de patiënten respons (89,6% volledig, 6,9% gedeeltelijk). Er werd één bijwerking waargenomen, angio-oedeem, na de derde dosis.

Al-Shaikhly et al. (2019) verzamelden meerdere case-reports en casereeksen. In totaal werden 16 kinderen (2-12 jaar) met CU geïncludeerd. Zij werden allen behandeld met omalizumab in verschillende doseringen variërend van 75 mg/2weken tot 300 mg/2weken.

Vijftien patiënten bereikten een complete respons en één een gedeeltelijke respons. Er werden geen bijwerkingen gemeld.

Passanisi et al. (2020) beschreven zes casussen van patiënten (11-16 jaar) met CSU die werden behandeld met omalizumab. Hiervan bereikten twee een complete respons (UAS7=0) en was er bij één patiënt geen verbetering merkbaar. Er werden geen bijwerkingen gerapporteerd. Verder voerden Passanisi et al. (2020) tevens een literatuuronderzoek uit waarbij 12 patiënten (4-15 jaar) met CSU werden beschreven die behandeld werden met omalizumab. Hiervan waren acht patiënten ook geïncludeerd door Al-Shaikhly et al. (2019). De vier eerder niet beschreven patiënten (8-15 jaar) bereikten een complete respons.

Zoeken en selecteren

Om de uitgangsvraag te beantwoorden is een systematische literatuuranalyse uitgevoerd. Voor dit onderzoek is de volgende PICO opgesteld:

P:	Patiënten met CU (0 t/m 17 jaar)
I:	Tweede generatie antihistaminica (cetirizine, desloradatine, ebastine, fexofenadine, levocetirizine, rupatadine) Leukotriene receptor antagonisten Omalizumab Ciclosporine Orale corticosteroïden (prednison, prednisolon, methylprednisolon, triamcinolon, betamethason, dexamethason) Remibrutinib Dupilumab Methotrexaat/MTX Azathioprine Mycofenolaatmofetil UVB Plaquenil
C:	Placebo, add-on vergelijking
O:	Gemiddelde afname in wekelijkse Urticaria activiteitenscore (UAS7) Bijwerkingen Percentage deelnemers dat binnen een maand na het stoppen met de interventie terugvalt Percentage deelnemers met volledige onderdrukking van urticaria Percentage deelnemers met 'goede' of 'uitstekende' respons Verbetering in kwaliteit van leven

De werkgroep definieerde de uitkomstmaten als volgt en hanteerde de in de studies gebruikte definities.

Primair (cruciaal):

Gemiddelde afname in wekelijkse Urticaria activiteitenscore (UAS7)
Bijwerkingen
Percentage deelnemers dat binnen een maand na het stoppen met de interventie terugvalt
Percentage deelnemers met volledige onderdrukking van urticaria
Percentage deelnemers met 'goede' of 'uitstekende' respons

Secundair (belangrijk):

Kwaliteit van leven

Er werd een systematische zoekstrategie uitgevoerd in de elektronische databases Embase en Medline. De zoekstrategie is toegevoegd in bijlage 2. Studies werden geïncludeerd wanneer deze overeenkwamen met de elementen van de PICO en aan de volgende in- en exclusiecriteria voldeden:

Inclusie:

Vergelijkend onderzoek: RCT, CCT, observationeel vergelijkende studies
Volledig tekst beschikbaar in Nederlands of Engels

Exclusie:

Dierenstudies
Follow-up van korter dan 4 weken

Referenties

Al-Shaikhly, T., Rosenthal, J. A., Ayars, A. G., & Petroni, D. H. (2019). Omalizumab for chronic urticaria in children younger than 12 years. Annals of allergy, asthma & immunology : official publication of the American College of Allergy, Asthma, & Immunology, 123(2), 208–210.e2. https://doi.org/10.1016/j.anai.2019.05.003.
Ari, A., Levy, Y., Segal, N., Maoz-Segal, R., Benor, S., Broides, A., Horev, A., Epstein-Rigbi, N., Agmon-Levin, N., & Marcus, N. (2020). Efficacy of omalizumab treatment for pediatric chronic spontaneous urticaria: A multi-center retrospective case series. Pediatric dermatology, 37(6), 1051–1054. https://doi.org/10.1111/pde.14360.
Church, M. K., Weller, K., Stock, P., & Maurer, M. (2011). Chronic spontaneous urticaria in children: itching for insight. Pediatric allergy and immunology : official publication of the European Society of Pediatric Allergy and Immunology, 22(1 Pt 1), 1–8. https://doi.org/10.1111/j.1399-3038.2010.01120.x.
Dekkers, C., Alizadeh Aghdam, M., de Graaf, M., Knulst, A. C., Meijer, Y., van den Reek, J. M. P. A., Stadermann, M. B., & Röckmann, H. (2021). Safety and effectiveness of omalizumab for the treatment of chronic urticaria in pediatric patients. Pediatric allergy and immunology : official publication of the European Society of Pediatric Allergy and Immunology, 32(4), 720–726. https://doi.org/10.1111/pai.13426.
Ernst, P., & Ernst, G. (2017). Neuropsychiatric adverse effects of montelukast in children. The European respiratory journal, 50(2), 1701020. https://doi.org/10.1183/13993003.01020-2017.
Gabrielli, S., Le, M., Netchiporouk, E., Miedzybrodzki, B., Baum, S., Greenberger, S., Staubach-Renz, P., & Ben-Shoshan, M. (2020). Chronic urticaria in children can be controlled effectively with updosing second-generation antihistamines. Journal of the American Academy of Dermatology, 82(6), 1535–1537. https://doi.org/10.1016/j.jaad.2020.02.041.
Kovesi T. (2019). Neuropsychiatric side effects of montelukast. The Journal of pediatrics, 212, 248. https://doi.org/10.1016/j.jpeds.2019.05.019.
Lo, C. W. H., Pathadka, S., Qin, S. X., Fung, L. W. Y., Yan, V. K. C., Yiu, H. H. E., Bloom, C. I., Wong, I. C. K., & Chan, E. W. Y. (2023). Neuropsychiatric events associated with montelukast in patients with asthma: a systematic review. European respiratory review : an official journal of the European Respiratory Society, 32(169), 230079. https://doi.org/10.1183/16000617.0079-2023.
Ocak, M., Soyer, O., Buyuktiryaki, B., Sekerel, B. E., & Sahiner, U. M. (2020). Omalizumab treatment in adolescents with chronic spontaneous urticaria: Efficacy and safety. Allergologia et immunopathologia, 48(4), 368–373. https://doi.org/10.1016/j.aller.2020.03.011.
Passanisi, S., Arasi, S., Caminiti, L., Crisafulli, G., Salzano, G., & Pajno, G. B. (2020). Omalizumab in children and adolescents with chronic spontaneous urticaria: Case series and review of the literature. Dermatologic therapy, 33(4), e13489. https://doi.org/10.1111/dth.13489.
Sackesen, C., Sekerel, B. E., Orhan, F., Kocabas, C. N., Tuncer, A., & Adalioglu, G. (2004). The etiology of different forms of urticaria in childhood. Pediatric dermatology, 21(2), 102–108. https://doi.org/10.1111/j.0736-8046.2004.21202.x.
Zuberbier, T., Abdul Latiff, A. H., Abuzakouk, M., Aquilina, S., Asero, R., Baker, D., … Maurer, M. (2021). The International EAACI/Ga2Len/EuroGuiDerm/APAAACI guideline for the definition, classification, diagnosis, and management of urticaria. Allergy, 77(3), 734–766. doi:10.1111/.

Evidence tabellen

Overzicht van geëxcludeerde studies

Artikel	Reden van exclusie
Al-Shaikhly, 2019	Systematic review case reports
Altrichter, 2019	Geen controlegroep
Andrade Coelho Dias, 2020	Geen controlegroep, Geen subanalyse kinderen
Augustin, 2009	Geen controlegroep, geen subanalyse kinderen, geen dosis verhoging antihistaminica
Bagenstose, 2004	Geen subanalyse kinderen
Ben-Shoshan, 2018	Systematic review, artikelen al reeds geïncludeerd of niet bruikbaar
Bernstein, 2018	Systematic review, geen bruikbare studies
Casale, 2018	Geen subanalyse kinderen
Cornillier, 2018	Systematic review, artikelen reeds geïncludeerd of niet bruikbaar
Dainichi, 2007	Artikel niet gevonden
Damiani, 2019	Geen controlegroep, geen subanalyse kinderen
Di Leo, 2011	Geen kinderen
Doshi, 2009	Caseseries
Dubertret, 2003	Komt niet overeen met PICO, geen subanalyse kinderen
Dubertret, 2007	Geen subanalyse kinderen
Du-Thanh, 2013	Geen controlegroep, geen subanalyse kinderen
Engin, 2019	Geen controlegroep, geen subanalyse kinderen
Engin, 2008	Geen kinderen
Finlay, 2017	Geen subanalyse kinderen
Finn, 1999	Geen subanalyse kinderen
Gabrielli, 2020	Geen controlegroep
Ghazanfar, 2018	Geen controlegroep, geen subanalyse kinderen
Gimenez-Arnau, 2007	Geen kinderen
Gimenez-Arnau, 2016	Geen subanalyse kinderen
Hampel, 2010	Geen dosis verhoging van antihistaminica
Hide, 2017	Geen subanalyse kinderen
Hide, 2019	Geen kinderen
Hide, 2019	Geen subanalyse kinderen
Hide, 2019	Geen subanalyse kinderen
Jesenak, 2019	Case report
Kalivas, 1990	Geen kinderen
Kalugina, 2020	Artikel in het Russisch
Kanchanapoomi, 2020	Geen controlegroep
Kaplan, 2005	Geen dosis verhoging van antihistaminica
Ke, 2018	Geen controlegroep, geen subanalyse kinderen
Khafagy, 2013	Geen subanalyse kinderen
Khan, 2012	Geen controlegroep, geen subanalyse kinderen
Kolkhier, 2020	Literatuur review, geen bruikbare artikelen
Kulthanan, 2001	Geen controlegroep, geen kinderen
Labrador-Horrillo, 2013	Geen kinderen
Lambert, 1993	Artikel in het Frans
Lee, 2016	Geen controle groep
Maurer, 2018	Review van case reports
Maurer, 2013	Geen subanalyse kinderen
Medhi, 2006	Geen dosis verhoging antihistaminica, geen subanalyse kinderen
Monroe, 2003	Geen dosis verhoging antihistaminica
Nazik, 2019	Geen controle groep, geen subanalyse kinderen
Nelson, 2000	Geen subanalyse kinderen
Nettis, 2018	Geen controle groep, geen subanalyse kinderen
Nettis, 2004	Geen subanalyse kinderen
Neverman, 2014	Geen controle groep
Ocak, 2020	Geen controle groep
Okubo, 2013	Geen subanalyse kinderen
Pacor, 2001	Geen kinderen
Photiou, 2019	Geen controle groep, geen subanalyse kinderen
Potter, 2016	Geen dosisverhoging antihistaminica
Ring, 2001	Geen dosisverhoging antihistaminica, geen subanalyse kinderen
Saini, 2011	Geen subanalyse kinderen
Saini, 2015	Geen subanalyse kinderen
Salman, 2019	Geen subanalyse kinderen
Salman, 2020	Geen controle groep, geen subanalyse kinderen
Sanada, 2005	Geen controle groep
Santamaria, 2018	Komt niet overeen met PICO
Sastre, 2008	Literatuur review
Simons, 2007	Komt niet overeen met PICO
Snast, 2018	Case series
Spector, 2007	Geen dosisverhoging antihistaminica
Sussman, 2014	Geen controlegroep, geen subanalyse kinderen
Suzuki, 2018	Artikel niet te vinden
Tharp, 2019	Meta-analyse, geen bruikbare artikelen
Thompson, 2000	Geen dosisverhoging antihistaminica
Tran Thi, 2019	Geen controle groep, geen kinderen
Viktorinova, 1997	Artikel niet te vinden
Viswanathan, 2013	Geen controle groep
Yee, 2019	Geen controle groep
Yee, 2018	Geen controle groep

Verantwoording

Beoordelingsdatum en geldigheid

Publicatiedatum : 28-01-2026

Beoordeeld op geldigheid : 28-01-2026

Voor het beoordelen van de actualiteit van deze richtlijn is de werkgroep grotendeels in stand gehouden. Op modulair niveau is een onderhoudsplan beschreven. Bij het opstellen van de richtlijn heeft de werkgroep per module een inschatting gemaakt over de maximale termijn waarop herbeoordeling moet plaatsvinden en eventuele aandachtspunten geformuleerd die van belang zijn bij een toekomstige herziening (update).

De Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV) is regiehouder van deze richtlijn Chronische Urticaria (CU) en eerstverantwoordelijke op het gebied van de actualiteitsbeoordeling van de richtlijn. De andere aan deze richtlijn deelnemende wetenschappelijke verenigingen of gebruikers van de richtlijn delen de verantwoordelijkheid en informeren de regiehouder over relevante ontwikkelingen binnen hun vakgebied.

Initiatief en autorisatie

Initiatief:

Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie

Geautoriseerd door:

Nederlandse Internisten Vereniging
Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie
Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde
Nederlandse Vereniging voor Allergologie en Klinische Immunologie

Algemene gegevens

Aanleiding en afbakening onderwerp

Op initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie is de richtlijn chronische urticaria in 2023-2024 modulair herzien. De herziening betreft overwegend de toevoeging van nieuwe modules met klinische relevante onderwerpen welke ontbraken of toe waren aan herziening: classificatie, monitoring van ziekteactiviteit, ziektecontrole en ziektelast, behandeling van CSU en CIndU bij volwassenen, behandeling bij kinderen, behandeling tijdens zwangerschap, borstvoeding en kinderwens, organisatie van zorg en gepersonaliseerd behandelplan.

Financiering
De ontwikkeling van deze richtlijn is gefinancierd door de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten (SKMS). De SKMS ondersteunt medisch-specialistische beroepsverenigingen bij het bevorderen van de kwaliteit van zorg. De financiering heeft geen invloed gehad op de inhoudelijke totstandkoming van de richtlijn. De werkgroep heeft onafhankelijk gewerkt conform de geldende methodologische standaarden.

Doel en doelgroep

Doel

Deze richtlijn is een document met aanbevelingen ter ondersteuning van de dagelijkse praktijkvoering. De richtlijn berust op de resultaten van wetenschappelijk onderzoek en aansluitende meningsvorming gericht op het vaststellen van goed medisch handelen. De richtlijn geeft aanbevelingen over begeleiding en behandeling van patiënten met chronische urticaria.

Doelgroep

De richtlijn is bestemd voor leden van de medische en paramedische beroepsgroep. Daartoe behoren onder andere: Dermatologen, verpleegkundig specialisten, physician assistants, Secundair kan de richtlijn nuttig zijn voor internisten, allergologen, kinderartsen, huisartsen en apothekers. Voor patiënten werd informatie op thuisarts.nl en een patiënten folder ontwikkeld.

Samenstelling werkgroep

Voor het ontwikkelen van de richtlijn werd een multidisciplinaire werkgroep ingesteld. Bij het samenstellen van de werkgroep werd rekening gehouden met de geografische spreiding van de werkgroepleden en met een evenredige vertegenwoordiging van academische en niet-academische achtergrond. De werkgroepleden hebben onafhankelijk gehandeld en geen enkel lid ontving gunsten met het doel de richtlijnen te beïnvloeden. Naast de afgevaardigden van de verschillende beroepsgroepen is er ook een patiëntvertegenwoordiger betrokken geweest bij de ontwikkeling van de richtlijn.

Werkgroepleden	Vereniging
Dr. H. Röckman, dermatoloog (voorzitter)	NVDV
Dr. M.B.A. van Doorn, dermatoloog	NVDV
Drs. B. Peters, dermatoloog	NVDV
Drs. M. Stadermann, kinderarts-allergoloog	NVK
Dr. J.N.G. Oude Elberink, internist-allergoloog	NVvAKI
P.A. Kentie, verpleegkundig specialist	V&VN
Prof. Dr. E.P. van Puijenbroek, arts, klinisch farmacoloog	Lareb
P. van den Broek, patiëntvertegenwoordiger	HN
C. Berkhof, patiëntvertegenwoordiger	PU
Ondersteuning werkgroep	Vereniging
Drs. T. M. Nlgisang, arts-onderzoeker (vanaf juni 2023)	NVDV
Drs. L.J. van den Oord, arts-onderzoeker (vanaf april 2024)	NVDV
Dr. W.A. van Enst, klinisch epidemioloog & directeur NVDV	NVDV
Drs. M.R. Masselink, arts-onderzoeker (vanaf april 2025)	NVDV
Drs. T. A. Teunissen, arts-onderzoeker (vanaf april 2025)	NVDV

Belangenverklaringen

De KNMG-Code ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling is gevolgd. Alle werkgroepleden hebben schriftelijk verklaard of ze in de laatste drie jaar directe financiële belangen (betrekking bij een commercieel bedrijf, persoonlijke financiële belangen, onderzoeksfinanciëring) of indirecte belangen (persoonlijke relaties, reputatie management, kennisvalorisatie) hebben gehad. Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie.

Werkgroeplid	Hoofdfunctie(s)	Nevenfunctie(s)	Persoonlijke financiële belangen	Persoonlijke relaties	Extern gefinancierd onderzoek	Intellectuele belangen en reputatie	Overige belangen	Getekend op	Acties (voorstel)
Mw. Dr. H. Röckman, (voorzitter)	Dermatoloog (UMC Utrecht)	Geen	(nationale) global adviesraad Novartis Sanofi Research Roundup ThirdHarmonic Spreker vergoeding Novartis	Geen	Geen	Geen	Geen	16-4-2023	Geen
Dhr. Dr. M.B.A. van Doorn	Dermatoloog-klinisch farmacoloog (Erasmus MC) 0,8 fte Dermatoloog-klinisch farmacoloog (Centre for Human Drug Research) 0,2 fte	Spreker, deelname aan adviesraden en organisatie van nascholingen i.s.m. de farmaceutische industrie waarvoor financiële vergoeding (Novartis, AbbVie, Pfizer, LEO pharma, Sanofi, Lilly, Janssen, UCB, BMS, Celgene, Third Harmonic)	Adviseur voor Novartis (deelname adviesraden)	Geen	Uitvoering/deelname aan verschillende extern gefinancierde clinical trials op gebied van chronische urticaria (Novartis, Sanofi, ThirdHarmonic)	Geen	Geen	25-09-2023	Geen
Dhr. Drs. B. Peters	Dermatoloog (Rijnstate)
Mw. Drs. M. Stademann	Kinderarts-allergoloog (UMC Utrecht en Diakonessenhuis Utrecht) Adviseur Allergie team (Kinderkliniek Almere)	Bestuursectie KinderAllergologie (NVK) Organisator basiscurcus kinderallergologie	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	16-11-2023	Geen
Mw. Dr. J.N.G. Oude Elberink	Internist-allergoloog (UMCG)
Mw. P.A. Kentie	Verpleegkundig specialist allergologie (UMC Utrecht)	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	23-09-2023	Geen
Dhr. Prof. Dr. E.P. van Puijenbroek	Senior adviseur Bijwerkingen centrum Lareb	Verbonden aan Rijksuniversiteit Groningen waarvan tot 1 maart 2024 als bijzonder hoogleraar	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	29-72024	Geen
Dhr. P. van den Broek	Eigenaar Van den Broek Advies & Interim Adviseur/projectleider voor Huid Nederland Een deel van die activiteiten wordt mede mogelijk gemaakt door externe financiëring van Novartis (publicatie naar patiënten in kader van Wereldnetelroosdag, informatie over urticaria op de websittes Patiëntenplatform Urticaria en Huid Nederland). Die activiteiten staan los van de inzet in het kader van de richtlijnen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	22-09-2023	Geen
Dhr. C. Berkhof	Patiëntenvertegenwoordiger Key Accountmanager Benelux Sunrise Medical BV	Beheerder van de Facebook Pagina Urticaria NL/BE; met 800+ leden. Eigenaar van de website www.urticaria.nl Alle werkzaamheden zijn onbetaald vanuit een derde partij; dit wordt betaald uit eigen (privé) middelen. EMA; soms meedenken of deelname over het uitvoeren van nieuwe studies	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	22-09-2023	Geen

Inbreng patiëntenperspectief

Er is aandacht besteed aan het patiënten perspectief in alle modules van de herziende richtlijn Chronische Urticaria door de zitting neming van afgevaardigden van Huid Nederland (HN) en Patiëntenplatform Urticariapatiënt (PU) in de werkgroep en de opname van een module over patiëntenvoorlichting. conceptrichtlijn is tevens voor commentaar voorgelegd aan HN en PU.

Wkkgz & Kwalitatieve raming van mogelijke substantiële financiële gevolgen

Bij de richtlijn is conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uitgevoerd of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling zijn richtlijnmodules op verschillende domeinen getoetst (gebaseerd op het stroomschema ontwikkeld door FMS).

Uit de kwalitatieve raming blijkt dat er waarschijnlijk geen substantiële financiële gevolgen zijn, zie onderstaande tabel.

Module	Uitkomst Raming	Toelichting
Behandeling van CU bij kinderen	Geen substantiële financiële gevolgen	Uit de toetsing volgt dat de aanbevelingen(en) niet breed toepasbaar zijn (<5.000 patiënten) en zal daarom naar verwachting geen substantiële financiële gevolgen hebben voor de collectieve uitgaven

Implementatie

In de verschillende fasen van de richtlijnontwikkeling is rekening gehouden met de implementatie van de richtlijn(module) en de praktische uitvoerbaarheid van de aanbevelingen. Daarbij is uitdrukkelijk gelet op factoren die de invoering van de richtlijn in de praktijk kunnen bevorderen of belemmeren. De richtlijn wordt via het internet verspreid onder alle relevante beroepsgroepen en ziekenhuizen en er zal in verschillende specifieke vaktijdschriften aandacht worden besteed aan de richtlijn. Tevens zal een samenvatting worden gemaakt. De voorlichtingsfolder van de NVDV zal worden afgestemd op de richtlijn. Het volledige implementatieplan is opgenomen in het bijlagedocument.

Werkwijze

AGREE

Deze richtlijn is opgesteld conform de eisen vermeld in het rapport Medisch Specialistische Richtlijnen 2.0 van de adviescommissie Richtlijnen van de Raad Kwaliteit. Dit rapport is gebaseerd op het AGREE II instrument (Appraisal of Guidelines for Research & Evaluation II; Brouwers, 2010), dat een internationaal breed geaccepteerd instrument is. Onderstaand is de methode stapsgewijs beschreven.

Knelpuntenanalyse

In de voorbereidingsfase heeft een bijeenkomst plaatsgevonden waarvoor alle belanghebbenden zijn uitgenodigd. In deze bijeenkomst zijn knelpunten aangedragen door de werkgroepleden en gemandateerde van verschillende (wetenschappelijke) verenigingen en stakeholders.

Uitgangsvragen en uitkomstmaten

Op basis van de uitkomsten van de knelpuntenanalyse heeft de werkgroep uitgangsvragen opgesteld. Daarbij inventariseerde de werkgroep per uitgangsvraag welke uitkomstmaten voor de patiënt relevant zijn, waarbij zowel naar gewenste als ongewenste effecten werd gekeken. De werkgroep waardeerde deze uitkomstmaten volgens hun relatieve belang bij de besluitvorming rondom aanbevelingen, als cruciaal (kritiek voor de besluitvorming), belangrijk (maar niet cruciaal) en onbelangrijk. Tevens definieerde de werkgroep tenminste voor de cruciale uitkomstmaten welke verschillen zij klinisch (patiënt) relevant vonden.

Strategie voor zoeken en selecteren van literatuur

Voor de afzonderlijke uitgangsvragen werd aan de hand van specifieke zoektermen gezocht naar gepubliceerde wetenschappelijke studies in (verschillende) elektronische databases. Tevens werd aanvullend gezocht naar studies aan de hand van de literatuurlijsten van de geselecteerde artikelen en consultatie van experts. In eerste instantie werd gezocht naar studies met de hoogste mate van bewijs. Literatuur is geselecteerd op basis van vooraf opgestelde selectiecriteria. De geselecteerde artikelen werden gebruikt om de uitgangsvraag te beantwoorden. De databases waarin is gezocht, de zoekstrategie en de gehanteerde selectiecriteria zijn te vinden bij de Zoekverantwoording.

Kwaliteitsbeoordeling individuele studies

Individuele studies werden systematisch beoordeeld, op basis van op voorhand opgestelde methodologische kwaliteitscriteria, om zo het risico op vertekende studieresultaten (risk of bias) te kunnen inschatten. Deze beoordelingen kunt u vinden in de Risk of Bias (RoB) tabellen. De gebruikte RoB instrumenten zijn gevalideerde instrumenten die worden aanbevolen door de Cochrane Collaboration: AMSTAR - voor systematische reviews; Cochrane - voor gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek; Newcastle-Ottowa - voor observationeel onderzoek; QUADAS II – voor diagnostisch onderzoek.

Samenvatten van de literatuur

De relevante onderzoeksgegevens van alle geselecteerde artikelen zijn overzichtelijk weergegeven in evidencetabellen. De belangrijkste bevindingen uit de literatuur werden beschreven in de samenvatting van de literatuur. Bij een voldoende aantal studies en overeenkomstigheid (homogeniteit) tussen de studies werden de gegevens ook kwantitatief samengevat (meta-analyse) met behulp van Review Manager 5.

Beoordelen van de kracht van het wetenschappelijke bewijs (2021)

A) Voor interventievragen (vragen over therapie of screening)

De kracht van het wetenschappelijke bewijs werd bepaald volgens de GRADE-methode. GRADE staat voor ‘Grading Recommendations Assessment, Development and Evaluation’ (zie http://www.gradeworkinggroup.org/). GRADE onderscheidt vier gradaties voor de kwaliteit van het wetenschappelijk bewijs: hoog, redelijk, laag en zeer laag. Deze gradaties verwijzen naar de mate van zekerheid die er bestaat over de literatuurconclusie (Schünemann, 2013).

GRADE	Definitie
Hoog	Er is hoge zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt zoals vermeld in de literatuurconclusie; Het is zeer onwaarschijnlijk dat de literatuurconclusie verandert wanneer er resultaten van nieuw grootschalig onderzoek aan de literatuuranalyse worden toegevoegd.
Redelijk	Er is redelijke zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt zoals vermeld in de literatuurconclusie; Het is mogelijk dat de conclusie verandert wanneer er resultaten van nieuw grootschalig onderzoek aan de literatuuranalyse worden toegevoegd.
Laag	Er is lage zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt zoals vermeld in de literatuurconclusie; Er is een reële kans dat de conclusie verandert wanneer er resultaten van nieuw grootschalig onderzoek aan de literatuuranalyse worden toegevoegd.
Zeer laag	Er is zeer lage zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt zoals vermeld in de literatuurconclusie; De literatuurconclusie is zeer onzeker.

B) Voor vragen over diagnostische tests, schade of bijwerkingen, etiologie en prognose

De kracht van het wetenschappelijke bewijs werd eveneens bepaald volgens de GRADE-methode: GRADE-diagnostiek voor diagnostische vragen (Schünemann, 2008) en een generieke GRADE-methode voor vragen over schade of bijwerkingen, etiologie en prognose. In de gehanteerde generieke GRADE-methode werden de basisprincipes van de GRADE methodiek toegepast: het benoemen en prioriteren van de klinisch (patiënt) relevante uitkomstmaten, een systematische review per uitkomstmaat, en een beoordeling van bewijskracht op basis van de vijf GRADE-criteria (startpunt hoog; downgraden voor risk of bias, inconsistentie, indirectheid, imprecisie, en publicatiebias).

C) Voor vragen over de waarde van meet- of classificatie-instrumenten (klinimetrie)

Deze instrumenten werden beoordeeld op validiteit, intra- (test-hertest) en inter-beoordelaarsbetrouwbaarheid, responsiviteit (alleen bij meetinstrumenten) en bruikbaarheid in de praktijk. (naar keuze: optie-1 ‘Bij ontbreken van een gouden standaard, werd een beoordeling van de bewijskracht van literatuurconclusies achterwege gelaten.’ Of optie-2 ‘De kracht van het wetenschappelijk bewijs werd bepaald met de generieke GRADE-methode’).

Formuleren van de conclusies

Voor elke relevante uitkomstmaat werd het wetenschappelijk bewijs samengevat in één of meerdere literatuurconclusies waarbij het niveau van bewijs werd bepaald volgens de GRADE-methodiek. De werkgroepleden maakten de balans op van elke interventie (overall conclusie). Bij het opmaken van de balans werden de gunstige en ongunstige effecten voor de patiënt afgewogen. De overkoepelende bewijskracht wordt bepaald door de laagste bewijskracht gevonden bij een van de cruciale uitkomstmaten. Bij complexe besluitvorming waarin naast de conclusies uit de systematische literatuuranalyse vele aanvullende argumenten (overwegingen) een rol spelen, werd afgezien van een overkoepelende conclusie. In dat geval werden de gunstige en ongunstige effecten van de interventies samen met alle aanvullende argumenten gewogen onder het kopje 'Overwegingen'.

Overwegingen (van bewijs naar aanbeveling)

Om te komen tot een aanbeveling zijn naast (de kwaliteit van) het wetenschappelijke bewijs ook andere aspecten belangrijk. Door gebruik te maken van de Guideline Development Tool werd het Evidence to decision framework conform GRADE methodiek toegepast. Alle werkgroepleden hebben systematisch antwoord gegeven op vragen over de grootte van het effect en grootte van negatieve consequenties, waarden en voorkeuren van de patiënt, kosten en kosteneffectiviteit, beschikbaarheid van voorzieningen, aanvaardbaarheid, en overwegingen voor subgroepen in de patiëntenpopulatie. Deze aspecten worden, voor zover geen onderdeel van de literatuursamenvatting, vermeld en beoordeeld (gewogen) onder het kopje ‘Overwegingen’.

Formuleren van aanbevelingen

De aanbevelingen geven antwoord op de uitgangsvraag en zijn gebaseerd op het beschikbare wetenschappelijke bewijs en de belangrijkste overwegingen, een weging van de gunstige en ongunstige effecten van de relevante interventies. De kracht van het wetenschappelijk bewijs en het gewicht dat door de werkgroep wordt toegekend aan de overwegingen, bepalen samen de sterkte van de aanbeveling. Conform de GRADE-methodiek sluit een lage bewijskracht van conclusies in de systematische literatuuranalyse een sterke aanbeveling niet a priori uit, en zijn bij een hoge bewijskracht ook zwakke aanbevelingen mogelijk. De sterkte van de aanbeveling wordt altijd bepaald door weging van alle relevante argumenten tezamen.

Randvoorwaarden (Organisatie van zorg)

In de knelpuntenanalyse en bij de ontwikkeling van de richtlijn is expliciet rekening gehouden met de organisatie van zorg: alle aspecten die randvoorwaardelijk zijn voor het verlenen van zorg (zoals coördinatie, communicatie, (financiële) middelen, menskracht en infrastructuur). Randvoorwaarden die relevant zijn voor het beantwoorden van een specifieke uitgangsvraag maken onderdeel uit van de overwegingen bij de bewuste uitgangsvraag. Meer algemene, overkoepelende, of bijkomende aspecten van de organisatie van zorg worden behandeld in de module Organisatie van zorg.

Indicatorontwikkeling

Er werden geen indicatoren ontwikkeld voor deze richtlijn.

Kennislacunes

Tijdens de ontwikkeling van deze richtlijn is systematisch gezocht naar onderzoek waarvan de resultaten bijdragen aan een antwoord op de uitgangsvragen. Bij elke uitgangsvraag is door de werkgroep nagegaan of er (aanvullend) wetenschappelijk onderzoek gewenst is om de uitgangsvraag te kunnen beantwoorden. Een overzicht van de onderwerpen waarvoor (aanvullend) wetenschappelijk van belang wordt geacht, is als aanbeveling beschreven (zie bijlagen bij de modules).

Juridische betekenis van richtlijnen

Richtlijnen zijn geen wettelijke voorschriften maar wetenschappelijk onderbouwde en breed gedragen inzichten en aanbevelingen waaraan zorgverleners zouden moeten voldoen om kwalitatief goede zorg te verlenen. Aangezien richtlijnen uitgaan van ‘gemiddelde patiënten’, kunnen zorgverleners in individuele gevallen zo nodig afwijken van de aanbevelingen in de richtlijn. Afwijken van richtlijnen is, als de situatie van de patiënt dat vereist, soms zelfs noodzakelijk. Een richtlijn beschrijft wat goede zorg is, ongeacht de financieringsbron Zorgverzekeringswet (Zvw), Wet langdurige zorg (Wlz), Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), aanvullende verzekering of eigen betaling door de cliënt/patiënt. Opname van een richtlijn in een register betekent dus niet noodzakelijkerwijs dat de in de richtlijn beschreven zorg verzekerde zorg is. Informatie over kosten zoals beschreven in de richtlijn is gebaseerd op beschikbare gegevens ten tijde van schrijven.

Commentaar- en autorisatiefase

De conceptrichtlijn is aan de betrokken (wetenschappelijke) verenigingen, (patiënt) organisaties en stakeholders voorgelegd ter commentaar (zie ook tabel 1). De commentaren zijn verzameld en besproken met de werkgroep. Naar aanleiding van de commentaren is de conceptrichtlijn aangepast en definitief vastgesteld door de werkgroep. De definitieve richtlijn is aan de deelnemende (wetenschappelijke) verenigingen en (patiënt) organisaties voorgelegd ter autorisatie.

Literatuur

Brouwers MC, Kho ME, Browman GP, et al. AGREE Next Steps Consortium. AGREE II: advancing guideline development, reporting and evaluation in health care. CMAJ. 2010;182(18):E839-42. doi: 10.1503/cmaj.090449. Epub 2010 Jul 5. Review. PubMed PMID: 20603348.

Higgins JPT, Green S (editors). Cochrane Handbook for Systematic Reviews of Interventions Version 5.1.0 [updated March 2011]. The Cochrane Collaboration, 2011. Available from www.handbook.cochrane.org.

Medisch Specialistische Richtlijnen 2.0 (2012). Adviescommissie Richtlijnen van de Raad Kwalitieit.. Online beschikbaar op http://richtlijnendatabase.nl/ Laatst geraadpleegd op [DATUM geraadpleegd voor concepttekst].

Van Everdingen JJE, Burgers JS, Assendelft WJJ, et al. Evidence-based richtlijnontwikkeling. Bohn Stafleu Van Loghum 2004.

Schünemann H, Brożek J, Guyatt G, et al. GRADE handbook for grading quality of evidence and strength of recommendations. Updated October 2013. The GRADE Working Group, 2013. Available from http://gdt.guidelinedevelopment.org/central_prod/_design/client/handbook/handbook.html.

Zoekverantwoording

De volgende afbakening is gebruikt:

Voor de P: Patiënten met CSU en CIndU (0 t/m 17 jaar)

Voor de I: Tweede generatie antihistaminica (cetirizine, desloradatine, ebastine, fexofenadine, levocetirizine, rupatadine)

Leukotriene receptor antagonisten

Omalizumab

Ciclosporine

Orale corticosteroïden (prednison, prednisolon, methylprednisolon, triamcinolon, betamethason, dexamethason)

Remibrutinib

Dupilumab

Methotrexaat/MTX

Azathioprine

Mycofenolaatmofetil

UVB

Plaquenil

Voor de C: Placebo of add-on vergelijkingen

Voor de O: Gemiddelde afname in wekelijkse Urticaria activiteitenscore (UAS7)

Bijwerkingen

Percentage deelnemers dat binnen een maand na het stoppen met de interventie terugvalt

Percentage deelnemers met volledige onderdrukking van urticaria

Percentage deelnemers met 'goede' of 'uitstekende' respons

Verbetering in kwaliteit van leven

Inclusie- en exclusiecriteria

Inclusiecriteria	Exclusiecriteria
Patiënten (0 t/m 17 jaar) met CSU en CIndU	Dierenstudies
SR, RCT’s en CCT’s, observationeel vergelijkende studies 1990-2020	Follow-up van korter dan 4 weken
Volledig tekst beschikbaar in Nederlands of Engels

Uitgangsvragen

Welke behandeling wordt aanbevolen bij CU bij kinderen?

EMBASE (25-5-2024)

Zoektermen

'urticaria'/exp OR urticaria*:ti,ab,kw OR weal:ti,ab,kw OR wheal:ti,ab,kw OR wealing:ti,ab,kw OR weals:ti,ab,kw OR whealing:ti,ab,kw OR wheals:ti,ab,kw OR dermatographi*:ti,ab,kw OR 'muckle wells syndrome*':ti,ab,kw OR 'schnitzler syndrome*':ti,ab,kw OR hives:ti,ab,kw OR ((vibrator* NEAR/3 (angioedema OR angiooedema OR 'angio edema' OR 'angio oedema')):ti,ab,kw)
'adolescent'/exp OR 'baby'/exp OR 'boy'/exp OR 'child'/exp OR 'minors'/exp/mj OR 'pediatric patient'/exp OR 'pediatrics'/exp OR 'schoolchild'/exp OR infan*:ti,ab OR newborn*:ti,ab OR 'new born*':ti,ab OR perinat*:ti,ab OR neonat*:ti,ab OR baby*:ti,ab OR babies:ti,ab OR toddler*:ti,ab OR minors*:ti,ab OR boy:ti,ab OR boys:ti,ab OR boyfriend:ti,ab OR boyhood:ti,ab OR girl*:ti,ab OR kid:ti,ab OR kids:ti,ab OR child*:ti,ab OR children*:ti,ab OR schoolchild*:ti,ab OR adolescen*:ti,ab OR juvenil*:ti,ab OR youth*:ti,ab OR teen*:ti,ab OR pubescen*:ti,ab OR pediatric*:ti,ab OR paediatric*:ti,ab OR peadiatric*:ti,ab OR school:ti,ab OR school*:ti,ab OR prematur*:ti,ab OR preterm*:ti,ab’
#1 AND #2
'acrivastine'/exp OR 'acrivastine':ti,ab,kw OR 'prolert':ti,ab,kw OR 'semprex':ti,ab,kw OR 'cetirizine'/exp OR 'acidrine':ti,ab,kw OR 'adezio':ti,ab,kw OR 'cetirizine':ti,ab,kw OR 'cetizin':ti,ab,kw OR 'cetrimed':ti,ab,kw OR 'cetrine':ti,ab,kw OR 'cetrizet':ti,ab,kw OR 'cetrizin':ti,ab,kw OR 'cetymin':ti,ab,kw OR 'cistamine':ti,ab,kw OR 'deallergy':ti,ab,kw OR 'formistin':ti,ab,kw OR 'generit':ti,ab,kw OR 'livoreactine':ti,ab,kw OR 'nosemin':ti,ab,kw OR 'selitex':ti,ab,kw OR 'setizin':ti,ab,kw OR 'simtec':ti,ab,kw OR 'sutac':ti,ab,kw OR 'terizin':ti,ab,kw OR 'terzine':ti,ab,kw OR 'zyrtek':ti,ab,kw OR 'desloratadine'/exp OR 'aviant':ti,ab,kw OR 'azomyr':ti,ab,kw OR 'claramax':ti,ab,kw OR 'clarinex':ti,ab,kw OR 'clarus':ti,ab,kw OR 'dasergin':ti,ab,kw OR 'dasmini':ti,ab,kw OR 'desalex':ti,ab,kw OR 'desloratadine':ti,ab,kw OR 'deslox':ti,ab,kw OR 'destamin':ti,ab,kw OR 'dynid':ti,ab,kw OR 'escontral':ti,ab,kw OR 'flynise':ti,ab,kw OR 'hitaxa':ti,ab,kw OR 'jovesto':ti,ab,kw OR 'kevenix':ti,ab,kw OR 'lentrica':ti,ab,kw OR 'loranopro':ti,ab,kw OR 'lordestin':ti,ab,kw OR 'lotera':ti,ab,kw OR 'neoclaritine':ti,ab,kw OR 'neoclarityn':ti,ab,kw OR 'opulis':ti,ab,kw OR 'sinalerg':ti,ab,kw OR 'spirabel':ti,ab,kw OR 'supraler':ti,ab,kw OR 'teslor':ti,ab,kw OR 'yosqiero':ti,ab,kw OR 'ebastine'/exp OR 'bactil':ti,ab,kw OR 'bastel':ti,ab,kw OR 'ebachoi':ti,ab,kw OR 'ebarren':ti,ab,kw OR 'ebastel':ti,ab,kw OR 'ebastin':ti,ab,kw OR 'ebonde':ti,ab,kw OR 'ebontan':ti,ab,kw OR 'ebouda':ti,ab,kw OR 'estivan':ti,ab,kw OR 'evastel':ti,ab,kw OR 'kestin':ti,ab,kw OR 'kestinlyo':ti,ab,kw OR 'nosedat':ti,ab,kw OR 'oroba':ti,ab,kw OR 'fexofenadine'/exp OR 'allegra':ti,ab,kw OR 'allegratab':ti,ab,kw OR 'almerg':ti,ab,kw OR 'fexallegra':ti,ab,kw OR 'fexofenadin':ti,ab,kw OR 'fexofenadine':ti,ab,kw OR 'telfast':ti,ab,kw OR 'treathay':ti,ab,kw OR 'levocetirizine'/exp OR 'alergimed':ti,ab,kw OR 'allerwet':ti,ab,kw OR 'aralevo':ti,ab,kw OR 'cetirmar':ti,ab,kw OR 'cezera':ti,ab,kw OR 'contrahist':ti,ab,kw OR 'histisynt':ti,ab,kw OR 'lertazin':ti,ab,kw OR 'levazyr':ti,ab,kw OR 'levocet':ti,ab,kw OR 'levocetira':ti,ab,kw OR 'levocetirizina':ti,ab,kw OR 'levocetirizine':ti,ab,kw OR 'levrix':ti,ab,kw OR 'lirra':ti,ab,kw OR 'muntel':ti,ab,kw OR 'neotemelin':ti,ab,kw OR 'nocedan':ti,ab,kw OR 'nossin':ti,ab,kw OR 'novocetrin':ti,ab,kw OR 'pollezin':ti,ab,kw OR 'rinozal':ti,ab,kw OR 'rovinex':ti,ab,kw OR 'sopras':ti,ab,kw OR 'xazal':ti,ab,kw OR 'xozal':ti,ab,kw OR 'xusal':ti,ab,kw OR 'xusal saft':ti,ab,kw OR 'xysal':ti,ab,kw OR 'xyzal':ti,ab,kw OR 'xyzall':ti,ab,kw OR 'zenaro':ti,ab,kw OR 'zilola':ti,ab,kw OR 'zobral':ti,ab,kw OR 'zyx':ti,ab,kw OR 'zyxbio':ti,ab,kw OR 'loratadine'/exp OR 'aerotina':ti,ab,kw OR 'alavert':ti,ab,kw OR 'alerfast':ti,ab,kw OR 'alernitis':ti,ab,kw OR 'bonalerg':ti,ab,kw OR 'caradine':ti,ab,kw OR 'carin':ti,ab,kw OR 'civeran':ti,ab,kw OR 'clalodine':ti,ab,kw OR 'claratyne':ti,ab,kw OR 'clarid':ti,ab,kw OR 'claritin':ti,ab,kw OR 'cronitin':ti,ab,kw OR 'cronopen':ti,ab,kw OR 'curyken':ti,ab,kw OR 'ezasmin':ti,ab,kw OR 'ezede':ti,ab,kw OR 'frenaler':ti,ab,kw OR 'fristamin':ti,ab,kw OR 'genadine':ti,ab,kw OR 'laredine':ti,ab,kw OR 'lergia':ti,ab,kw OR 'lertamine':ti,ab,kw OR 'loracert':ti,ab,kw OR 'loraclar':ti,ab,kw OR 'loraderm':ti,ab,kw OR 'loradex':ti,ab,kw OR 'loradin':ti,ab,kw OR 'lorahist':ti,ab,kw OR 'loralerg':ti,ab,kw OR 'lorano':ti,ab,kw OR 'loranox':ti,ab,kw OR 'lorapaed':ti,ab,kw OR 'lorastine':ti,ab,kw OR 'loratadine':ti,ab,kw OR 'loratadura':ti,ab,kw OR 'loratan':ti,ab,kw OR 'loratazine':ti,ab,kw OR 'loratidin':ti,ab,kw OR 'loratidine':ti,ab,kw OR 'loraton':ti,ab,kw OR 'loratrim':ti,ab,kw OR 'loratyne':ti,ab,kw OR 'loraxin':ti,ab,kw OR 'mizolastine'/exp OR 'mistamine':ti,ab,kw OR 'mizocler':ti,ab,kw OR 'mizolastine':ti,ab,kw OR 'mizolen':ti,ab,kw OR 'mizollen':ti,ab,kw OR 'zolim':ti,ab,kw OR 'zolistam':ti,ab,kw OR 'rupatadine'/exp OR 'alergoliber':ti,ab,kw OR 'pafinur':ti,ab,kw OR 'rinialer':ti,ab,kw OR 'rupafin':ti,ab,kw OR 'rupatadine':ti,ab,kw OR 'rupatall':ti,ab,kw OR 'tamalis':ti,ab,kw OR 'urtimed':ti,ab,kw OR 'wystamm':ti,ab,kw OR (('second generation' NEAR/3 antihistamin*):ti,ab,kw)
'leukotriene receptor blocking agent'/exp OR ((leukotriene* NEAR/3 (block* OR antagonist* OR inhibitor*)):ti,ab,kw)
'omalizumab'/exp OR 'monoclonal antibody e 25':ti,ab,kw OR 'monoclonal antibody e25':ti,ab,kw OR 'olizumab':ti,ab,kw OR 'omalizumab':ti,ab,kw OR 'rhumab 25':ti,ab,kw OR 'rhumab e25':ti,ab,kw OR 'xolair':ti,ab,kw
'cyclosporine'/exp OR 'atopica':ti,ab,kw OR 'capimune':ti,ab,kw OR 'capsorin':ti,ab,kw OR 'cequa':ti,ab,kw OR 'ciclograft':ti,ab,kw OR 'ciclomulsion':ti,ab,kw OR 'cicloral':ti,ab,kw OR 'ciclosporin':ti,ab,kw OR 'cipol':ti,ab,kw OR 'ciqorin':ti,ab,kw OR 'consupren':ti,ab,kw OR 'cyclaid':ti,ab,kw OR 'cyclasol':ti,ab,kw OR 'cyclokat':ti,ab,kw OR 'cyclosporin':ti,ab,kw OR 'cyclosporine':ti,ab,kw OR 'deximune':ti,ab,kw OR 'equoral':ti,ab,kw OR 'gengraf':ti,ab,kw OR 'ikervis':ti,ab,kw OR 'iminoral':ti,ab,kw OR 'immunosporin':ti,ab,kw OR 'implanta':ti,ab,kw OR 'imunofar':ti,ab,kw OR 'imusporin':ti,ab,kw OR 'menelri':ti,ab,kw OR 'mitogard':ti,ab,kw OR 'neciclopin':ti,ab,kw OR 'neoimmun':ti,ab,kw OR 'neoral':ti,ab,kw OR 'opsisporin':ti,ab,kw OR 'optimmune':ti,ab,kw OR 'padciclo':ti,ab,kw OR 'papilock':ti,ab,kw OR 'pulminiq':ti,ab,kw OR 'restasis':ti,ab,kw OR 'restaysis':ti,ab,kw OR 'sanciclo':ti,ab,kw OR 'sandimmun':ti,ab,kw OR 'sandimun':ti,ab,kw OR 'sandimune':ti,ab,kw OR 'sangcya':ti,ab,kw OR 'seciera':ti,ab,kw OR 'sporilen':ti,ab,kw OR 'vanquoral':ti,ab,kw OR 'vekacia':ti,ab,kw OR 'verkazia':ti,ab,kw OR 'vevye':ti,ab,kw
'corticosteroid'/exp OR 'corticosteroid therapy'/exp OR corticosteroid*:ti,ab,kw OR glucocortico*:ti,ab,kw OR 'adrenal cortex hormone*':ti,ab,kw OR 'adrenal steroid*':ti,ab,kw OR corticoid*:ti,ab,kw OR corticotherap*:ti,ab,kw
'remibrutinib'/exp OR 'remibrutinib':ti,ab,kw
'dupilumab'/exp OR 'dupilumab':ti,ab,kw OR 'dupixent':ti,ab,kw
'methotrexate'/exp OR 'abitextrate':ti,ab,kw OR 'abitrexate':ti,ab,kw OR 'amethopterin':ti,ab,kw OR 'amethopterine':ti,ab,kw OR 'ametopterine':ti,ab,kw OR 'antifolan':ti,ab,kw OR 'biotrexate':ti,ab,kw OR 'brimexate':ti,ab,kw OR 'emtexate':ti,ab,kw OR 'emthexat':ti,ab,kw OR 'emthexate':ti,ab,kw OR 'emtrexate':ti,ab,kw OR 'enthexate':ti,ab,kw OR 'farmitrexat':ti,ab,kw OR 'farmitrexate':ti,ab,kw OR 'farmotrex':ti,ab,kw OR 'folex':ti,ab,kw OR 'ifamet':ti,ab,kw OR 'imeth':ti,ab,kw OR 'jylamvo':ti,ab,kw OR 'lantarel':ti,ab,kw OR 'ledertrexate':ti,ab,kw OR 'lumexon':ti,ab,kw OR 'maxtrex':ti,ab,kw OR 'metatrexan':ti,ab,kw OR 'metex':ti,ab,kw OR 'methoblastin':ti,ab,kw OR 'methohexate':ti,ab,kw OR 'methotrate':ti,ab,kw OR 'methotrexat':ti,ab,kw OR 'methotrexate':ti,ab,kw OR 'methotrexato':ti,ab,kw OR 'methoxtrexate':ti,ab,kw OR 'methrotrexate':ti,ab,kw OR 'methylaminopterin':ti,ab,kw OR 'methylaminopterine':ti,ab,kw OR 'meticil':ti,ab,kw OR 'metoject':ti,ab,kw OR 'metothrexate':ti,ab,kw OR 'metotrexat':ti,ab,kw OR 'metotrexate':ti,ab,kw OR 'metotrexin':ti,ab,kw OR 'metrex':ti,ab,kw OR 'metrotex':ti,ab,kw OR 'mexate':ti,ab,kw OR 'neotrexate':ti,ab,kw OR 'nordimet':ti,ab,kw OR 'novatrex':ti,ab,kw OR 'otrexup':ti,ab,kw OR 'rasuvo':ti,ab,kw OR 'reditrex':ti,ab,kw OR 'reumatrex':ti,ab,kw OR 'sodium methotrexate':ti,ab,kw OR 'texate':ti,ab,kw OR 'texorate':ti,ab,kw OR 'tremetex':ti,ab,kw OR 'trexall':ti,ab,kw OR 'trexeron':ti,ab,kw OR 'xaken':ti,ab,kw OR 'xatmep':ti,ab,kw OR 'zexate':ti,ab,kw OR 'zlatal':ti,ab,kw’
'azathioprine'/exp OR 'arathioprin':ti,ab,kw OR 'arathioprine':ti,ab,kw OR 'azafalk':ti,ab,kw OR 'azafor':ti,ab,kw OR 'azahexal':ti,ab,kw OR 'azamedac':ti,ab,kw OR 'azamun':ti,ab,kw OR 'azanin':ti,ab,kw OR 'azapin':ti,ab,kw OR 'azapress':ti,ab,kw OR 'azaprine':ti,ab,kw OR 'azarex':ti,ab,kw OR 'azasan':ti,ab,kw OR 'azathiodura':ti,ab,kw OR 'azathiopine':ti,ab,kw OR 'azathioprim':ti,ab,kw OR 'azathioprin':ti,ab,kw OR 'azathioprine':ti,ab,kw OR 'azathiopurine':ti,ab,kw OR 'azathropsin':ti,ab,kw OR 'azatioprina':ti,ab,kw OR 'azatox':ti,ab,kw OR 'azatrilem':ti,ab,kw OR 'azopi':ti,ab,kw OR 'azoran':ti,ab,kw OR 'azothioprin':ti,ab,kw OR 'azothioprine':ti,ab,kw OR 'colinsan':ti,ab,kw OR 'immuran':ti,ab,kw OR 'immurel':ti,ab,kw OR 'immuthera':ti,ab,kw OR 'imunen':ti,ab,kw OR 'imuprin':ti,ab,kw OR 'imuran':ti,ab,kw OR 'imurane':ti,ab,kw OR 'imurek':ti,ab,kw OR 'imurel':ti,ab,kw OR 'imuren':ti,ab,kw OR 'jayempi':ti,ab,kw OR 'oraprine':ti,ab,kw OR 'ozathuia':ti,ab,kw OR 'thioazeprine':ti,ab,kw OR 'thioprine':ti,ab,kw OR 'transimune':ti,ab,kw OR 'zytrim':ti,ab,kw
'mycophenolate mofetil'/exp OR 'cell cept':ti,ab,kw OR 'cellcept':ti,ab,kw OR 'cellsept':ti,ab,kw OR 'mowel':ti,ab,kw OR 'munoloc':ti,ab,kw OR 'myclausen':ti,ab,kw OR 'mycofit':ti,ab,kw OR 'mycolat':ti,ab,kw OR 'myfenax':ti,ab,kw OR 'trixin':ti,ab,kw
'ultraviolet b radiation'/exp OR 'uv b':ti,ab,kw OR 'ultraviolet b':ti,ab,kw OR 'ultraviolet irradiation b':ti,ab,kw OR 'ultraviolet radiation b':ti,ab,kw OR 'uv b radiation':ti,ab,kw OR 'uvb radiation':ti,ab,kw
'hydroxychloroquine sulfate'/exp OR 'dimard':ti,ab,kw OR 'dolquine':ti,ab,kw OR 'duplaxil':ti,ab,kw OR 'erquin':ti,ab,kw OR 'evoquin':ti,ab,kw OR 'geniquin':ti,ab,kw OR 'oxiklorin':ti,ab,kw OR 'plaquenil':ti,ab,kw OR 'plaquinol':ti,ab,kw OR 'quensil':ti,ab,kw OR 'quineprox':ti,ab,kw OR 'reuquinol':ti,ab,kw OR 'sovuna':ti,ab,kw OR 'toremonil':ti,ab,kw OR 'yuma':ti,ab,kw OR hydroxychloroquin*:ti,ab,kw
#4 OR #5 OR #6 OR #7 OR #8 OR #9 OR #10 OR #11 OR #12 OR #13 OR #14 OR #15
#3 AND #16
#17 AND [1990-2020]/py NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp)
'meta analysis'/exp OR 'meta analysis (topic)'/exp OR metaanaly*:ti,ab OR 'meta analy*':ti,ab OR metanaly*:ti,ab OR 'systematic review'/de OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR prisma:ti,ab OR prospero:ti,ab OR (((systemati* OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview*)):ti,ab) OR ((systemic* NEAR/1 review*):ti,ab) OR (((systemati* OR literature OR database* OR 'data base*') NEAR/10 search*):ti,ab) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic*) NEAR/3 search*):ti,ab) OR (((literature NEAR/3 review*):ti,ab) AND (search*:ti,ab OR database*:ti,ab OR 'data base*':ti,ab)) OR (('data extraction':ti,ab OR 'data source*':ti,ab) AND 'study selection':ti,ab) OR ('search strategy':ti,ab AND 'selection criteria':ti,ab) OR ('data source*':ti,ab AND 'data synthesis':ti,ab) OR medline:ab OR pubmed:ab OR embase:ab OR cochrane:ab OR (((critical OR rapid) NEAR/2 (review* OR overview* OR synthes*)):ti) OR ((((critical* OR rapid*) NEAR/3 (review* OR overview* OR synthes*)):ab) AND (search*:ab OR database*:ab OR 'data base*':ab)) OR metasynthes*:ti,ab OR 'meta synthes*':ti,ab
'clinical trial'/exp OR 'randomization'/exp OR 'single blind procedure'/exp OR 'double blind procedure'/exp OR 'crossover procedure'/exp OR 'placebo'/exp OR 'prospective study'/exp OR rct:ab,ti OR random*:ab,ti OR 'single blind':ab,ti OR 'randomised controlled trial':ab,ti OR 'randomized controlled trial'/exp OR placebo*:ab,ti
'major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'case control study'/de OR 'family study'/de OR 'longitudinal study'/de OR 'retrospective study'/de OR 'prospective study'/de OR 'comparative study'/de OR 'cohort analysis'/de OR ((cohort NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('case control' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('follow up' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (observational NEAR/1 (study OR studies)) OR ((epidemiologic NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('cross sectional' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti)
'case control study'/de OR 'comparative study'/exp OR 'control group'/de OR 'controlled study'/de OR 'controlled clinical trial'/de OR 'crossover procedure'/de OR 'double blind procedure'/de OR 'phase 2 clinical trial'/de OR 'phase 3 clinical trial'/de OR 'phase 4 clinical trial'/de OR 'pretest posttest design'/de OR 'pretest posttest control group design'/de OR 'quasi experimental study'/de OR 'single blind procedure'/de OR 'triple blind procedure'/de OR (((control OR controlled) NEAR/6 trial):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/6 (study OR studies)):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/1 active):ti,ab,kw) OR 'open label*':ti,ab,kw OR (((double OR two OR three OR multi OR trial) NEAR/1 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR ((allocat* NEAR/10 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR placebo*:ti,ab,kw OR 'sham-control*':ti,ab,kw OR (((single OR double OR triple OR assessor) NEAR/1 (blind* OR masked)):ti,ab,kw) OR nonrandom*:ti,ab,kw OR 'non-random*':ti,ab,kw OR 'quasi-experiment*':ti,ab,kw OR crossover:ti,ab,kw OR 'cross over':ti,ab,kw OR 'parallel group*':ti,ab,kw OR 'factorial trial':ti,ab,kw OR ((phase NEAR/5 (study OR trial)):ti,ab,kw) OR ((case* NEAR/6 (matched OR control*)):ti,ab,kw) OR ((match* NEAR/6 (pair OR pairs OR cohort* OR control* OR group* OR healthy OR age OR sex OR gender OR patient* OR subject* OR participant*)):ti,ab,kw) OR ((propensity NEAR/6 (scor* OR match*)):ti,ab,kw) OR versus:ti OR vs:ti OR compar*:ti OR ((compar* NEAR/1 study):ti,ab,kw) OR (('major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'cohort analysis'/de OR 'observational study'/de OR 'cross-sectional study'/de OR 'multicenter study'/de OR 'correlational study'/de OR 'follow up'/de OR cohort*:ti,ab,kw OR 'follow up':ti,ab,kw OR followup:ti,ab,kw OR longitudinal*:ti,ab,kw OR prospective*:ti,ab,kw OR retrospective*:ti,ab,kw OR observational*:ti,ab,kw OR 'cross sectional*':ti,ab,kw OR cross?ectional*:ti,ab,kw OR multicent*:ti,ab,kw OR 'multi-cent*':ti,ab,kw OR consecutive*:ti,ab,kw) AND (group:ti,ab,kw OR groups:ti,ab,kw OR subgroup*:ti,ab,kw OR versus:ti,ab,kw OR vs:ti,ab,kw OR compar*:ti,ab,kw OR 'odds ratio*':ab OR 'relative odds':ab OR 'risk ratio*':ab OR 'relative risk*':ab OR 'rate ratio':ab OR aor:ab OR arr:ab OR rrr:ab OR ((('or' OR 'rr') NEAR/6 ci):ab)))
#18 AND #19 SR
#18 AND #20 NOT #23 Clinical trials, RCT
#18 AND (#21 OR #22) NOT #23 NOT #24OBS
#23 OR #24 OR #25

Resultaten = 1409

MEDLINE (25-5-2024)