Startpagina - Centraal Slaapapneu (CSA) bij volwassenen

Opties

Publicatiedatum: 03-11-2026

Beoordeeld op geldigheid: 03-11-2026

Waar gaat deze richtlijn over?

In deze richtlijn staan modules beschreven die betrekking hebben op de diagnostiek, behandeling en organisatie van zorg voor CSA in Nederland. In de richtlijn komen de volgende onderwerpen aan de orde:

•             Inleiding, actuele inzichten;

•             Diagnostiek van CSA;

•             Onderzoek naar onderliggende oorzaken van CSA;

•             Niet-medicamenteuze behandeling van CSA met zuurstof, ASV en nervus phrenicus stimulatie;

•             Medicamenteuze behandeling van CSA met acetazolamide;

•             Treatment emergent CSA (TECSA);

•             Organisatie van zorg voor patiënten met CSA.

Een knelpunten analyse heeft aan de basis gestaan van deze richtlijn. Deze richtlijn ambieerde knelpunten, vastgesteld in de knelpunten analyse, in de zorg van volwassenen met CSA gericht op de Nederlandse situatie te onderzoeken. Niet alle vormen van CSA worden in deze modules behandeld. Zo komen bijvoorbeeld idiopathische CSA en CSA op grote hoogte niet voor in deze richtlijn.

Voor wie zijn deze modules bedoeld?

Deze richtlijn is bestemd voor alle zorgverleners in de tweede lijn die betrokken zijn bij de zorg voor volwassen patiënten met CSA. De modules zijn primair geschreven voor longartsen, neurologen, cardiologen en andere zorgverleners, zoals verpleegkundig specialisten en physician assistants, betrokken bij de diagnostiek en behandeling van patiënten met slaapapneu in het bijzonder CSA.

Voor patiënten

Als mensen regelmatig ademstops tijdens het slapen hebben, dan zijn deze heel vaak het gevolg van eentijdelijke vernauwing tot dichtvallen van de keel, bijvoorbeeld ten hoogte van het zachte gehemelte of de tongbasis. Dit wordt obstructief slaapapneu genoemd, afgekort OSA. Deze richtlijn gaat om de meer zeldzame, andere vorm van ademstops tijdens de slaap waarbij de prikkel om te ademen wegvalt. We noemen dit centraal slaapapneu, afgekort CSA. Hoewel in het algemeen zeldzaam komt CSA vaker voor bij mensen met bepaalde hartziektes, met name bij mensen met hartfalen of met boezemfibrilleren. CSA kan leiden tot klachten van vermoeidheid, slaperigheid, slechtere concentratie, slapeloosheid of ’s nachts kortademig ontwaken.

Er zijn verschillende behandelmogelijkheden, die afhankelijk van de aanwezigheid van klachten, individuele kenmerken van de ziekte en bijkomende ziektes, gekozen kunnen worden. Tot deze horen optimalisatie van de behandeling van een eventuele hartziekte, CPAP, zuurstof, ASV, slaappositietherapie, of een stimulatie van de middenrif-zenuw.

Meer informatie over slaapapneu is te vinden op Thuisarts en op de website van de ApneuVereniging. Let op, deze informatie richt zich overwegend op obstructief slaapapneu en is niet overal toepasbaar op centrale slaapapneu:

Thuisarts

Slaap-apneu: symptomen, onderzoek, behandeling

ApneuVereniging

http://www.apneuvereniging.nl

Hoe is deze richtlijn tot stand gekomen?

Het initiatief voor deze richtlijn is afkomstig van de Nederlandse Vereniging van Artsen voor Longziekten en Tuberculose (NVALT). De richtlijn is opgesteld door een multidisciplinaire commissie met vertegenwoordigers vanuit de longartsen, neurologen en cardiologen. Er werd aandacht besteed aan het patiëntenperspectief door inbreng van de patiëntenvereniging Apneuvereniging.

Terwijl de zorg voor patiënten met OSA goed voor de Nederlandse situatie is beschreven in de richtlijn “Obstructief slaapapneu (OSA) bij volwassenen”, was dit voor CSA niet het geval. Dit is onwenselijk omdat het niet hebben van een specifieke Nederlandse CSA richtlijn leidt tot grote en ongewenste praktijkvariatie.

Tijdens het opzetten van de huidige CSA-richtlijn was er in de literatuur één richtlijn voor CSA uit 2012 van de American Academy of Sleep Medicine (AASM) gepubliceerd met een update (2016) voor het gebruik van Adaptieve Servo-Ventilatie (ASV) (Aurora 2012, Aurora 2016). Daarnaast was er de aanpalende ESC-richtlijn hartfalen (Køber 2026, McDonagh 2021) en de ERS-statement “Definition, discrimination, diagnosis and treatment of central breathing disturbances during sleep” (Randerath 2017). Tijdens het schrijven van de huidige richtlijn zijn wel de recente nieuwe AASM richtlijn “Treatment of central sleep apnea in adults” (Badr 2025), de European Respiratory Society and European Sleep Research Society statement on the treatment of central sleep apnoea with adaptive servo-ventilation (Randerath 2025) en de Franse “Consensus français sur les syndrome d’apnées et hypopnées centrales du sommeil (SAHCS) de l’adulte” (Launois-Rollinat 2024, Trzepizur 2024) verschenen, die niet volledig toepasbaar zijn voor de Nederlandse situatie.

Een tweede reden voor deze richtlijn-modules is dat de organisatie van zorg voor patiënten met CSA gaat veranderen. De centra voor thuisbeademing (CTB) hebben namelijk aangegeven in de door hun recente richtlijn “Chronische beademing” (chronische beademing (2021)) dat zij de zorg voor volwassenen patiënten met OSA als ook CSA willen overdragen aan daarvoor gekwalificeerde centra: De CTB en de NVALT Sectie Ademhalingsstoornissen tijdens de Slaap (SAS) zijn van mening dat zowel vanuit een medisch inhoudelijk standpunt als vanuit kostenperspectief de zorg voor deze patiënten beter past in een daarin gespecialiseerd slaapcentrum. In 2024 is een gezamenlijk visiedocument opgesteld dat inmiddels door de Nederlandse Vereniging voor Keel-Neus-Oorheelkunde van het Hoofd-Halsgebied (NvKNO), de Nederlandse Vereniging voor Neurologie (NVN) en de Apneuvereniging geaccordeerd is. Om ervoor te zorgen dat de diagnostiek en behandeling van CSA in deze nog aan te wijzen centra uniform plaatsvindt, zijn deze richtlijnmodules dringend gewenst.

Het doel van deze richtlijnmodules is om de diagnostiek, de behandeling en de organisatie van zorg voor patiënten met CSA binnen Nederland te uniformeren op basis van beschikbare literatuur en daarmee uiteindelijk te verbeteren.

Modulair onderhoud

Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2024 een multidisciplinaire werkgroep ingesteld van longartsen, een neuroloog, een cardioloog en patiëntenvertengewoordiging. De modules zijn primair geschreven voor longartsen, neurologen, cardiologen en andere zorgverleners betrokken bij de diagnostiek en behandeling van patiënten met slaapapneu in het bijzonder CSA. De richtlijn zal worden onderhouden door het cluster

De stuurgroep bewaakt het proces van modulair onderhoud binnen het cluster. De expertisegroepsleden brengen hun expertise in, indien nodig.

Onder de tab ‘verantwoording’ staat beschreven welke organisaties uit het cluster betrokken waren bij herziening/ontwikkeling van de betreffende module. Het cluster slaapgeneeskunde bestaat uit meerdere richtlijnen. Zie hier de actuele clusterindeling en meer informatie over werken in clusters en modulair onderhoud vindt u hier.