Multidisciplinary consultation (MDO)
Uitgangsvraag
Key Question
Is a multidisciplinary consultation always necessary for patients with symptomatic spinal metastases, and how should it be organized?
Aanbeveling
Recommendations
Always discuss the treatment plan for patients with symptomatic spinal metastases in a multidisciplinary team meeting (MDO in Dutch). Coordinate who is responsible for optimal treatment at each stage of the disease. Differentiate according to the severity of symptoms and urgency.
For urgent cases (e.g., progressive neurological deficits or severe pain due to instability):
- Organize an ad-hoc MDO as soon as possible if waiting for the weekly MDOis not feasible. This can take place during office hours or via on-call specialists.
- Include at minimum a radiation oncologist, spine surgeon, and the coordinating physician (e.g., medical oncologist, pulmonologist); include a (interventional)radiologist and neurologist if relevant.
For non-urgent cases:
- Discuss patients during the regular weekly MDO, such as a routine oncological or tumor-specific MDO.
- Include at minimum:
- The coordinating specialist (e.g., medical oncologist, urologist, pulmonologist, hematologist), radiation oncologist, and (interventional)radiologist.
- In case of neurological deficits: neurologist and/or neuro-oncologist.
- If surgery is considered: neurosurgeon and/or orthopedic surgeon.
- Ensure that:
- The MDOtakes place at least once per week.
- Outcomes are documented in the patient record.
- The general practitioner is informed in writing and/or by phone about the outcomes and treatment plan.
Overwegingen
Considerations
The goal of an MDO for patients with symptomatic spinal metastases is to quickly determine whether and where timely appropriate care can be provided. A well-functioning MDO likely results in earlier and less invasive treatments closer to the patient’s home. In contrast, a poorly functioning MDO may lead to delays, resulting in the need for more intensive care, particularly at tertiary centers.
Patient Values and Preferences
Although not formally studied, patients likely prefer to be treated in their regional hospital as long as it is safe and feasible.
Cost Considerations
Delays in identifying and referring patients with symptomatic spinal metastases are associated with worse clinical outcomes and higher costs (van Tol, 2022). MDOs focused on timely identification and treatment likely reduce costs, although formal cost-effectiveness analyses are not yet available.
Equity
A structured MDO ensures equal access to multidisciplinary assessment for all patients with spinal metastases, regardless of residence or tumor type.
Acceptability
Ethical Acceptability
There are no ethical objections to MDO implementation.
Sustainability
Sustainability does not play a significant role for MDOs.
Feasibility
Most hospitals already have an oncological, tumor-specific, or palliative MDO in place. For urgent cases, ad-hoc meetings are feasible through existing structures, provided clear agreements on responsibilities and availability are in place.
Onderbouwing
Background
Patients with symptomatic spinal metastases benefit from timely recognition and treatment. Late recognition or delayed treatment can lead to severe symptoms such as pain, deformity, and neurological deficits. Delays often occur because general knowledge about spinal metastases is relatively limited, and usually only one regional center per area is equipped to provide definitive treatment on a 24/7 basis.
Urgent indications (red flags) include:
- New neurological deficits, including bladder or bowel dysfunction
- MESCC grade 3 (Bilsky 2/3) / spinal cord or cauda equina compression / absolute canal stenosis due to tumor
- SINS > 12
An important first step in improving care for patients with symptomatic spinal metastases is establishing an effective communication structure between regional care providers and the treating center. This module describes how such a structure can be organized.
Summary of literature
Given the nature of the questions, no systematic literature review was performed. Recommendations are therefore based solely on expert considerations. These were formulated by the working group members based on clinical experience and, where possible, supported by non-systematic literature and other guidelines.
- 1 - De Haes H; Gualthérie van Weezel L.; Sanderman, R. (red.). Psychologische patiëntenzorg in de oncologie. tweede druk ed. Assen: Van Gorcum; 2009.
- 2 - van Tol, F. (2023). Towards Better Patient Journeys in Metastatic Spinal Disease. (Doctoral thesis 1 (Research UU / Graduation UU), UMC Utrecht). Utrecht University. https://doi.org/10.33540/1948.
- 3 - van Tol FR, Massier JR, Frederix GW, Öner FC, Verkooijen HM, Verlaan JJ. Costs associated with timely and delayed surgical treatment of spinal metastases. Global Spine Journal. 2022 Oct;12(8):1661-6.
Beoordelingsdatum en geldigheid
Publicatiedatum : 05-06-2026
Beoordeeld op geldigheid : 05-06-2026
Algemene gegevens
De ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule werd ondersteund door het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (www.demedischspecialist.nl/kennisinstituut) en werd gefinancierd door de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten (SKMS). De financier heeft geen enkele invloed gehad op de inhoud van de richtlijnmodule.
Samenstelling werkgroep
Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2023 een multidisciplinaire werkgroep ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van alle relevante specialismen (zie hiervoor de Samenstelling van de werkgroep) die betrokken zijn bij de zorg voor patiënten met wervelmetastasen.
Werkgroep
- dr. W. (Walter) Taal (voorzitter), neuroloog Erasmuc MC, Nederlandse Vereniging voor Neurologie
- drs. L. (Lena) van Iterson, AIOS-neuroloog Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis, Nederlandse Vereniging voor Neurologie
- drs. R.P.B. (Robin) Boltjes, neuroloog Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis, Nederlandse Vereniging voor Neurologie
- Prof. dr. JJ. (Jorrit-Jan) Verlaan, Orthopedisch chirurg UMC Utrecht, Nederlandse Orthopaedische Vereniging
- dr. J. (Jasper) van Tiel, Orthopedisch chirurg UMC Utrecht, Nederlandse Orthopaedische Vereniging
- dr. V. (Vivian) Bongers, Nucleaire geneeskunde Diakonessenhuis Utretch, Nederlandse Vereniging voor Nucleaire Geneeskunde
- Prof. dr. R. (Ronald) Bartels, Neurochirurg Radboudumc, Nederlandse Vereniging voor Neurochirurgie
- dr. S.O. (Selma) Algra, Radioloog UMC Utrecht, Nederlandse Vereniging voor Radiologie
- drs. M.G.A. (Maaike) Schippers, radiotherapeut Instituut Verbeeten, Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie
- dr. J.M. (Joanne) van der Velden, radiotherapeut UMC Utrecht, Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie
- dr. M.S. (Marthe) Paats, longarts Erasmus MC, Nederlandse Vereniging voor Artsen voor Longziekten en TBC
- dr. P.F. (Paula) Ypma, Internist hematoloog Haga Ziekenhuis, Nederlandse Internisten Vereniging
- dr. F.Y.F.L. (Filip) de Vos, internist-oncoloog en kaderarts palliatieve zorg UMC Utrecht, Nederlandse Internisten Vereniging
- dr. M. (Marije) Vos- van der Hulst, revalidatiearts Sint Maartenskliniek, Nederlandse Vereniging van Revalidatieartsen (vanaf oktober 2025)
- Mevr. S (Silvie) Dronkers†, patiëntvertegenwoordiger, Stichting Darmkanker (tot oktober 2025)
- dr. T.A.R. (Tebbe) Sluis†, Revalidatiearts Rijndam, Nederlandse Vereniging van Revalidatieartsen (tot mei 2025)
Klankbordgroep
- Mevr. Manon Immerzeel, Verpleegkundig specialist Reinier de Graaf ziekenhuis, Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland
- drs. A. (Anita) Ophof, anesthesioloog Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis, Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie
Met dank aan
- dr. J.H. (Jurgen) Runge, interventieradioloog, UMC Groningen, Nederlandse Vereniging voor Radiologie
Met ondersteuning van
- dr. J. (Josefien) Buddeke, senior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (vanaf juli 2024)
- dr. L. (Linda) Oostendorp, senior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (tot juli 2024)
- drs. B. (Beatrix) Vogelaar, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
- dr. J. (Jing) de Haan-Du, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
- drs. D. (Danique) Middelhuis, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
- drs. A. (Alies) Oost, informatiespecialist, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
Belangenverklaringen
Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten via secretariaat@kennisinstituut.nl.
Gemelde (neven)functies en belangen werkgroep
|
Naam WERKGROEP |
Hoofdfunctie |
Nevenwerkzaamheden |
Persoonlijke Financiele_Belangen |
Persoonlijke Relaties |
Extern Gefinancierd Onderzoek |
Intellectuele Belangen Reputatie |
Overige Belangen |
Datum |
Acties |
|
Jasper van Tiel |
Orthopedisch chirurg UMC Utrecht en Acibadem IMC |
geen |
geen |
geen |
geen |
geen |
geen |
22-11-2023 |
Geen restrictie |
|
Joanne van der Velden |
Radiotherapeut bij het UMC Utrecht, betaald |
Bestuurslid bij het Landelijk Platform Palliatieve Radiotherapie (NVRO), onbetaald |
Geen |
Geen |
Deelname aan 2 extern gefinancierde onderzoeken, zie onder |
Verwerven van erkenning speelt mee aan mijn deelname aan de werkgroep richtlijn Wervelmetastasen |
Geen overige belangen |
28-12-2023 |
Geen restrictie |
|
Jorrit-Jan Verlaan |
Orthopedisch chirurg, UMC Utrecht (0.4 Fte) |
Lid steering committee AO Spine Knowledge Forum Tumor (onbetaald maar met onkosten vergoeding). |
Hoe de richtlijn wordt vormgegeven staat los van mijn persoonlijke financiële belangen. Er zijn ook geen belangen voor SentryX hoe de richtlijn wordt vormgegeven. |
geen |
Ja. |
Ik heb nationale/internationale expertise/reputatie en een leerstoel op het gebied van de behandeling van wervelmetastasen. Een goed uitgevoerde richtlijn kan helpen deze expertise/reputatie meer exposure te geven maar de impact en eventuele belangenverstrengeling zijn mij onduidelijk. |
geen |
22-11-2023 |
Geen restrictie. Geen penvoerder bij module 'Inschatten overleving'. |
|
Filip de Vos |
Internist-oncoloog en kaderarts palliatieve zorg |
geen |
geen |
geen |
ja |
geen |
BMS Advisory Board; Faculty member ESMO CNS tumors; Quality of Care commission Dutch Society of Medical Oncology; |
20-12-2023 |
Geen restrictie. (In de richtlijn worden geen systemische therapien aanbevolen.) |
|
Maaike Schippers |
Radiotherapeut |
geen |
geen |
geen |
geen |
geen |
geen |
3-12-2023 |
Geen restrictie |
|
Marthe Paats |
Longarts Erasmus MC |
geen |
Geen relevant voor huidige richtlijn. |
geen |
industrie gesponsorde studies lopend in het Erasmus MC waarbij ik lokale PI ben. |
geen |
geen |
26-02-2024 |
Geen restrictie. In de richtlijn worden geen systemische therapien aanbevolen. |
|
Robin Boltjes |
Neuroloog in Antoni van Leeuwenhoek/NKI |
geen |
geen |
nee |
geen |
geen |
nee |
22-11-2023 |
Geen restrictie |
|
Ronald Bartels |
Neurochirurg |
Medisch Adviseur |
geen |
nee |
geen |
net |
geen |
03-04-2024 |
Restrictie ten aanzien van besluitvorming betreffende 'Inschatten overleving'. Vanuit expertise wel meegediscussierd over inhoud van de module, niet betrokken bij het formuleren van de aanbevelingen. |
|
Tebbe Sluis |
revalidatiearts |
geen |
geen |
geen |
geen |
geen |
geen |
11-12-2023 |
Geen restrictie |
|
Vivian Bongers |
MSB Domstad, medisch specialist |
Uitgeverij Prelum, Redacteur tijdschrift IMAGO |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
23-11-2023 |
Geen restrictie |
|
Ypma |
internist hematoloog Hagaziekenhuis den Haag |
geen |
geen |
geen |
Alphabet trial |
geen |
nvt |
04-05-2024 |
Geen restrictie |
|
Van Iterson |
AIOS neurologie |
geen |
geen |
geen |
geen |
geen |
geen |
25-04-2024 |
Geen restrictie |
|
Selma Algra |
Radioloog,St Jansdal Ziekenhuis |
geen |
geen |
geen |
geen |
geen |
geen |
03-09-2024 |
Geen resctrictie |
|
Silvie Dronkers |
Stichting Darmkanker |
geen |
geen |
geen |
geen |
geen |
geen |
06-02-2025 |
Geen restrictie |
|
Walter Taal (voorzitter) |
Neuroloog, Erasmus MC, Rotterdam |
Geen |
Geen |
Geen |
Ja. Alleen op het gebied van neurofibromatose type 1 |
Geen |
Geen |
07-06-2023 |
Geen restrictie |
|
Marije Vos-van der Hulst |
Revalidatie arts, Sint Maartenskliniek Nijmegen |
Voorzitter werkgroep revalidatie artsen dwarslaesie (Nederlands Vlaams dwarslaesie genootschap= werkgroep van de vereniging revalidatieartsen nederland (VRA)) |
geen |
geen |
geen |
geen |
geen |
13-10-2025 |
Geen restrictie |
|
Naam KLANKBORDGROEP |
Hoofdfunctie |
Nevenwerkzaamheden |
Persoonlijke Financiele_Belangen |
Persoonlijke Relaties |
Extern Gefinancierd Onderzoek |
Intellectuele Belangen Reputatie |
Overige Belangen |
Datum |
Acties |
|
Manon Immerzeel |
Deelnemer clusterstuurgroep |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Voorzitter in het bestuur van V&VN pijnverpleegkundigen |
Neen |
22-03-2022 |
Geen restrictie |
|
Anita Ophof |
Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
01-05-2025 |
Geen restrictie |
Inbreng patiëntenperspectief
Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz
Bij de richtlijnmodule voerde de werkgroep conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uit om te beoordelen of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling is de richtlijnmodule op verschillende domeinen getoetst (zie het stroomschema bij Werkwijze).
De kwalitatieve raming is toegevoegd aan het einde van elke herziene module.
Werkwijze
Voor meer details over de gebruikte richtlijnmethodologie verwijzen wij u naar de Werkwijze. Relevante informatie voor de ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule is hieronder weergegeven.