Radiofrequente laesie

Publicatiedatum: 12-03-2026

Beoordeeld op geldigheid: 12-03-2026

Uitgangsvraag

Wat is de meerwaarde van behandeling met radiofrequente laesie van de mediale takken van de rami dorsales bij patiënten met lumbale facetpijn gediagnosticeerd middels een proefblokkade, bij wie conservatieve behandeling heeft gefaald?

Aanbeveling

Behandel patiënten met facetpijn niet standaard met een radiofrequente laesie van de mediale takken van de rami dorsales van de betrokken segmentale zenuwen.

Overweeg behandeling van patiënten met facetpijn met een radiofrequente laesie van de mediale takken van de rami dorales, enkel als is voldaan aan de volgende selectiecriteria:

Bij patiënten met persisterende facet-gerelateerde lage rugpijn die onvoldoende effect hebben van medicatie, en een beweegprogramma van 3 maanden ondanks adequaat opvolgen hiervan óf bij patiënten bij wie medicatie en een beweegprogramma niet haalbaar zijn.
Als onderdeel van de multimodale behandeling.
Na een technisch correct uitgevoerde positieve proefblokkade, waarbij minimaal 50% pijnreductie is bereikt.
Wees terughoudend met een radiofrequente laesie bij patiënten met negatief voorspellende factoren (bio-psychosociale onderhoudende factoren of herstel-belemmerende factoren) voor een succesvolle behandeling.

Voorwaarden voor behandeling van patiënten met facetpijn met een radiofrequente laesie van de mediale takken van de rami dorales zijn:

In een NVA-geregistreerd pijncentrum, waar aan alle bovenstaande selectiecriteria is voldaan.
De interventie wordt uitgevoerd door (of onder supervisie van) pijnartsen die scholing hebben gehad.
Verplichte opname in de landelijke pijnregistratie van de proefbehandelingen en radiofrequente laesies.

Overwegingen

Balans tussen gewenste en ongewenste effecten

Op basis van de gestelde PICO konden er maar 2 RCT’s geselecteerd worden die het effect van een radiofrequente laesie versus placebo/sham hebben geanalyseerd bij patiënten met facet-gerelateerde lage rugpijn. Geïncludeerde patiënten moesten een positieve diagnostische/prognostische blokkade van de mediale takken van de rami dorsales van de segmentale zenuwen L3/S1 en ten minste drie maanden conservatieve behandeling (onder andere medicatie, fysiotherapie of TENS) hebben gehad.

Uit de resultaten voor de cruciale uitkomstmaten, ‘pijnintensiteit’ en ‘functioneren’, komt dat behandeling met een radiofrequente laesie mogelijk geen klinisch relevante verbetering geeft bij patiënten met facet-gerelateerde lage rugpijn. De resultaten voor de belangrijke uitkomstmaten ‘kwaliteit van leven’ en ‘complicaties’ zijn te onzeker om een uitspraak over te doen. De restrictie vanuit de PICO dat drie maanden conservatieve behandeling moet zijn gedaan sluit veel studies uit waar naar de effecten van radiofrequente laesies is gekeken. Het volgen van drie maanden conservatieve therapie werd niet altijd als zodanig beschreven in enkele van deze geëxcludeerde studies. Daarnaast was de kwaliteit van het bewijs zeer laag, waardoor voor onderstaande overwegingen ook bevindingen van aanvullende studies zijn gebruikt.

Een internationale multidisciplinaire consensus richtlijn (Cohen, 2020) adviseert wél om een radiofrequente laesie te verrichten bij goed geselecteerde patiënten met lumbale facetpijn. Bij deze richtlijn waren vertegenwoordigers van 14 internationale verenigingen betrokken (o.a. ASRA, ASA, WIP, BPS). Daarnaast wordt dit advies ondersteund in de richtlijn van naburige landen (o.a. België KCE Report 287As 2017, UK NHS 2020), meerdere reviews +/- meta-analyses sinds 2020 (met een bredere PICO, zie bijlage Overzichtstabel additionele literatuur en een recent grote internationale observationele studie (Provenzano, 2025).

Goede patiënt selectie voor een radiofrequente laesie betekent (Cohen, 2020; KCE Report 287As 2017; UK NHS 2020) dat patiënten een positieve respons (³50% pijnreductie) moeten hebben op een correct uitgevoerde diagnostische/prognostische blokkade (van den Heuvel, 2024).

Een diagnostische/prognostische blokkade kan worden uitgevoerd bij patiënten met de verdenking lumbale facet pijn. Er is een verdenking van lumbale facetpijn als er:

Voor de lage rugpijn geen andere verklarende oorzaak is.
Bij anamnese uni- of bilaterale pijn is in de lumbale paravertebrale regio, welke kan uitstralen naar het bilgebied, de lies of de dijen. De uitstraling is over het algemeen niet onder de knie en niet volgens een radiculair patroon.
Bij lichamelijk onderzoek herkenbare pijn is bij extensie, lateroflexie en rotatie; en herkenbare pijn bij paravertebrale palpatie.
Beeldvorming is niet geïndiceerd voor de diagnose van lumbale facetpijn. Er is geen correlatie is met getoonde facetartrose en pijn, en met het effect van een radiofrequente behandeling. Mogelijk is deze relatie er wel voor een SPECT-scan, maar dit is niet kosteneffectief.

Bij een verdenking van lumbale facetpijn, kan een patiënt verwezen worden bij niet-acceptabele lage rugpijn en er geen effect is op reguliere fysiotherapie en medicatie. In deze groep kan een diagnostische/prognostische blokkade van de mediale tak van de dorsale ramus verricht worden. Fout-negatieve en fout-positieve percentages worden genoemd van 25% tot 49% (van den Heuvel, 2024), wat wordt beïnvloed door de technische uitvoer, placebo, comorbide spinale pathologie en psychosociale factoren. Bij stringentere selectiecriteria en correctere technische uitvoer zijn deze fout-negatieve en fout-positieve percentages lager (Derby, 2013; Cohen, 2020). De mate van pijnreductie heeft een prognostisch effect op het effect van een radiofrequente laesie. Bij een pijnreductie ³80%, hebben patiënten een grotere kans op een goed effect op een radiofrequente laesie. Echter, een substantieel gedeelte van de patiënten die minder pijnreductie hebben kunnen alsnog een goed effect hebben van een radiofrequente laesie (Cohen, 2020). Eveneens vergroten dubbele blokkades het prognostisch effect, echter is dit niet kosteneffectief (Cohen, 2010). Volgens de internationale consensus ligt de afkapwaarde voor een gunstige balans tussen fout-positief en fout-negatief bij ³50% pijnvermindering op één enkele diagnostische/prognostische blokkade (Cohen, 2020).

Naast de technische uitvoer en afkapwaarden, zijn er andere factoren die een invloed kunnen hebben op de effectiviteit van een radiofrequente laesie bij lumbale facetpijn:

Een depressie, middelenmisbruik, bewegingsangst, catastroferen, PTSS/verhoogde arousal, lopende juridische procedures en een grotere Cobb-hoek zijn geassocieerd met een minder goed effect (Streitberger, 2011; Cohen, 2020).
Oudere leeftijd, kortere duur van pijn, beter functioneren op baseline, het niet hebben van andere pijnsyndromen en paraspinale gevoeligheid zijn geassocieerd met meer pijnvermindering (Conger, 2019; Cohen, 2021).

De RCT van Juch toont aan dat bij eerder gevolgde conservatieve behandeling, een beweegprogramma alsnog effectief kan zijn (Juch, 2017). Daarom is het zinvol dit alsnog aan te bieden. De aanpak van een beweegprogramma staat beschreven in de KNGF-richtlijn voor lage rugpijn.

Een gedeelte van de patiënten heeft onvoldoende effect op een beweegprogramma, ook zijn er patiënten die geen beweegprogramma kunnen betalen of volgen én niet reageren op enige andere vorm van conservatieve therapie.

Deze groep patiënten met lumbale facetpijn, kunnen kandidaat zijn, in het kader van shared decision making, voor een radiofrequente laesie. Er zijn voor deze groep geen andere pijnbehandelmogelijkheden. Als er patiëntgerelateerde factoren zijn die het effect van een radiofrequente laesie negatief kunnen beïnvloeden, moet er gerichte begeleiding hiervoor ingezet worden. Een radiofrequente laesie van de mediale tak van de dorsale ramus is een technisch veeleisende procedure en moet exact uitgevoerd worden zoals beschreven in de internationale multidisciplinaire consensusrichtlijn (Cohen, 2020).

Kwaliteit van bewijs

De overall kwaliteit van bewijs van de cruciale uitkomstmaten is laag. Dit betekent dat we onzeker zijn over het gevonden geschatte effect van de cruciale uitkomstmaten.

Er is afgewaardeerd vanwege risk of bias (methodologische beperkingen, te weten geen blindering van patiënten en zorgverleners, hoge cross-over met name vanaf 3 maanden en selectiebias in de studie van Juch (2017)). Dit betekent dat we onzeker zijn over het gevonden geschatte effect van de cruciale uitkomstmaten.

De overall kwaliteit van bewijs van de belangrijke uitkomstmaten is zeer laag. Er is afgewaardeerd vanwege risk of bias (methodologische beperkingen bijvoorbeeld in technische uitvoer, imprecisie (onnauwkeurigheid, omdat het betrouwbaarheidsinterval meermaals een grens van klinische relevantie overschreed), en een enkele keer voor inconsistentie van de resultaten (bij complicaties). Dit betekent dat we zeer onzeker zijn over het gevonden geschatte effect van de belangrijke uitkomstmaten.

Waarden en voorkeuren van patiënten (en eventueel hun naasten/verzorgers)

Chronische pijn heeft een belangrijke impact op de kwaliteit van leven van patiënten en de participatie in de maatschappij. Een ‘ideale’ pijnbehandeling voor de patiënt beoogt een vermindering van pijn, beter functioneren en kwaliteit van leven met zo min mogelijk bijwerkingen of complicaties. De eerste stap in de behandeling van chronische lage rugpijn is conservatieve behandeling, zoals medicatie, fysiotherapie en eventueel TENS. Medicatie welke voorgeschreven kan worden, mits geen contra-indicaties, zijn: een NSAID voor een periode van enkele weken en/of duloxetine voor een periode van 2 maanden (Hirase 2021, Farmacotherapeutisch Kompas). Fysiotherapie zal voor 3 maanden gevolgd moeten worden. Een groot gedeelte van de patiënten heeft hierdoor acceptabele pijnvermindering.

Indien dit onvoldoende effect heeft, of te veel bijwerkingen (medicatie) geeft, kan bij verdenking lumbale facetpijn een patiënt verwezen worden. Dan kan worden geëvalueerd of de diagnose aspecifieke lage rugklachten kan worden omgebogen naar een meer specifieke diagnose door een diagnostische/prognostische blokkade van de mediale takken van de rami dorsales (op basis van aanwijzingen bij anamnese en lichamelijk onderzoek, Cohen 2020). De studie van Juch (2017) toont aan dat een beweegprogramma van ten minste 3 maanden effectief kan zijn, ondanks dat patiënten eerder een conservatieve behandeling gekregen hadden. Een beweegprogramma heeft geen bijwerkingen en beweging draagt bij aan een gezondere lifestyle en mentaal welbevinden.

Als dit beweegprogramma /conservatieve therapie niet haalbaar is of onmogelijk vanwege beperkingen, of als blijkt dat na het volledig doorlopen hiervan er onvoldoende effect is (=niet acceptabele pijn voor de patiënt, tenminste NRS ≥5), kan bij deze groep patiënten, na een positieve proefblokkade besloten worden over te gaan tot een radiofrequente laesie (Cohen, 2020; Provenzano, 2025). Dit kan langdurige pijnvermindering geven, de belastbaarheid van de procedure is gering, zoals bezoek aan dagbehandeling voor een procedure onder doorlichting, en de kans op complicaties is laag (Cohen, 2020; Provenzano, 2025). Napijn door de behandeling kan voorkomen gedurende de eerste week/weken, waarvoor een gedeelte van de patiënten pijnmedicatie moet gebruiken (van Wijk 2005). Over het voorkomen van multifidus vervetting is wisselend gerapporteerd Dreyfuss (2009), Oswald (2023), Nguyen (2023), dit kan relevant zijn voor patiënten die op een hoog niveau sporten.

Kostenaspecten

In 2025 is een radiofrequente lumbale facetbehandeling geen vergoede zorg in Nederland. Er is internationale consensus over de effectiviteit van deze behandeling bij patiënten die geen reactie hebben op conservatieve therapie en een bewezen positief proefblok hebben. Daarom wordt deze behandeling aangeboden, maar kunnen patiënten op dit moment enkel tegen bijbetaling deze behandeling ondergaan. De kosteneffectiviteit van het toevoegen van een radiofrequente laesie aan een beweegprogramma is geëvalueerd voor het MinT-onderzoek en voor deze studiepopulatie niet kosteneffectief gebleken Maas (2020).

Er is geen onderzoek verricht of een radiofrequente laesie kosteneffectief is bij patiënten voor wie conservatieve therapie niet mogelijk is of niet effectief was. Als een patiënt chronische pijn blijft houden, zal dit maatschappelijke kosten met zich meebrengen Stubhaug (2024), daar tegenover staat dat kosten voor deze poliklinische pijninterventie relatief laag zijn.

Gelijkheid ((health) equity/equitable)

Patiënten met een lagere socio-economische status hebben vanuit hun zorgverzekering veelal een beperkte vergoeding voor fysiotherapeutische therapie, medicatie wordt vaak wel vergoed. Hierdoor kan reguliere conservatieve therapie niet altijd optimaal gevolgd worden, terwijl dit een vereiste is voor het in aanmerking komen voor een radiofrequente laesie.

In 2025 is een radiofrequente laesie geen vergoede zorg in Nederland, waardoor niet elke patiënt die in aanmerking komt voor de behandeling en deze zou willen, deze kan ontvangen.

Aanvaardbaarheid:

De belastbaarheid van een radiofrequente laesie is gering, zoals bezoek aan de polikliniek voor een procedure onder doorlichting. Het complicatierisico van de behandeling is laag.

Ethische aanvaardbaarheid

De interventie lijkt aanvaardbaar voor de betrokkenen. Er zijn geen ethische bezwaren.

Duurzaamheid

Bij de interventie spelen de volgende duurzaamheidsaspecten een rol: gebruik van materialen en OK-gebruik.

Bij de controle spelen de volgende duurzaamheidsaspecten een rol: een beweegprogramma heeft geen milieu-impact. Andere vormen van conservatieve therapie, zoals dagelijks gebruik van medicatie of TENS-pleisters wel.

Haalbaarheid

Implementatie van een radiofrequente laesie voor lumbale facetpijn is haalbaar, gezien deze al wordt uitgevoerd op pijninterventie-programma’s. Voor bredere implementatie (bij alle patiënten die aan selectiecriteria voor lumbale facetpijn voldoen, maar zelf niet kunnen bijbetalen) voorziet de werkgroep financiële belemmeringen.

Het is van belang om de groep die deze behandeling krijgt goed te monitoren en waarborgen dat deze behandeling alleen wordt aangeboden aan een relatief klein aantal patiënten die voldoet aan de juiste selectiecriteria. Vanuit de NVA-sectie pijn zouden strikte kwaliteitseisen, scholingsprogramma’s en een gefaseerd implementatieplan opgesteld kunnen worden. Zo kan door de verplichte opname in de landelijke pijnregistratie van de proefbehandelingen en radiofrequente laesies, er een goed inzicht komen in de frequentie van voorkomen, verschillen in casemix en verschillen in effect van de interventie in de verschillende Nederlandse klinieken. Het doel is om met een dergelijke kwaliteitsregistratie de zichtbaarheid te vergroten en jaarlijks te presenteren en te verbeteren. Een evaluatie in het eerste jaar na publicatie van de richtlijn is van belang om te monitoren of de patiënten voldoen aan de selectiecriteria en of wordt voldaan aan de voorwaarden over kwaliteitsregistratie en uitvoering binnen een NVA geregistreerd pijncentrum.

Rationale van de aanbeveling: weging van argumenten voor en tegen de interventies

Op basis van de gestelde PICO, zijn we onzeker over het effect van radiofrequente laesie na een positieve proefblokkade bij patiënten met facet-gerelateerde lage rugpijn na ten minste 3 maanden conservatieve behandeling.

Adequate conservatie therapie houdt in dat (mits geen contra-indicaties) een NSAID voor een periode van enkele weken en duloxetine in een opbouwschema is gegeven en een fysiotherapeutisch beweegprogramma zoals beschreven in de KNGF-richtlijn is gevolgd.

Echter, gebruik makend van internationale consensusrichtlijnen en aanvullend bewijs, kan een radiofrequente laesie pijnvermindering geven bij patiënten met lumbale facetpijn, na een positieve proefblokkade, bij wie conservatieve therapie gedurende tenminste 3 maanden goed is opgevolgd, maar niet effectief is of dat deze conservatieve therapie niet haalbaar is. Bij deze groep patiënten met typische lumbale facetpijn, welke voor hen niet acceptabel is (tenminste NRS ≥5), kan een radiofrequente laesie overwogen worden, in het kader van samen beslissen, rekening houdend met een laag complicatierisico en lage kosten van de interventie, welke exact moet worden uitgevoerd zoals beschreven in de consensusrichtlijn van Cohen.

Het is van belang om de groep die deze behandeling krijgt goed te monitoren en te waarborgen dat deze behandeling alleen wordt aangeboden aan een relatief klein aantal patiënten die voldoet aan de juiste selectiecriteria. Hier zijn voorwaarden voor opgesteld rondom uitvoering in een geregistreerd pijncentrum, opname in kwaliteitsregistratie, scholing en een geplande evaluatie. Het cluster is van mening om terughoudend te zijn met een radiofrequente laesie bij patiënten met negatief voorspellende factoren (bio-psychosociale onderhoudende factoren of herstel-belemmerende factoren) voor een succesvolle behandeling.

Eindoordeel:

Conditionele zwakke aanbeveling vóór een radiofrequente laesie van de mediale takken van de rami dorsales na een positieve proefblokkade als onderdeel van de multimodale behandeling.

Onderbouwing

Achtergrond

Pain originating from the lumbar facets can be defined as pain that arises from the innervated structures comprising the joint: the subchondral bone, synovium, synovial folds, and joint capsule. Initial treatment of lumbar facet joint pain is conservative for at least 3 months and can consist of physical therapy, analgesics and/or Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation (TENS). The 2012 guideline module for lumbar facet joint pain advises that, after a positive diagnostic/prognostic medial branch block (at least 50% pain reduction within 2 hours), radiofrequency treatment has beneficial analgesic effects. This module presents the latest evidence on the added value of radiofrequency lesioning in patients with lumbar facet pain who do not respond to three months of conservative therapy.

Conclusies / Summary of Findings

Summary of Findings

Population: Patients with facet-related low back pain after conservative treatment of at least 3 months, which has been diagnosed with a test block of the medial branch of the dorsal ramus of the segmental nerves L3/S1 (subgroup: 50% vs 80% pain reduction after a test block and pain score from 5 VAS)

Intervention: Radiofrequency lesion (RF) with or without conventional treatment with physiotherapy and/or medication (possible combination with TENS)

Comparator: Continuation of conventional treatment with physiotherapy and/or medication (possibly in combination with TENS) or placebo/sham procedure alone

Click here to see this table in a document

Outcome

Timeframe

Study results and measurements

Absolute effect estimates

Certainty of the evidence

(Quality of evidence)

Summary

Continuation of conventional treatment or placebo alone

RF with or without conventional treatment

Pain intensity at 3 months

Measured by two scales:
1. NRS (Juch 2017) Scale: 0 - 10 Lower better

2. VAS (Van Wijk 2005) Scale: Scale: 0 - 10 Lower better

Based on data from 332 participants in 2 studies

Follow up 3 months

Juch (2017): MD of -0.43 (95%CI -1.01 to 0.15) in favor of RF.

Van Wijk (2005): mean change RF group was -2.1 versus -1.6 in the control group. The MD was 0.5 in favor of RF. No 95%CI reported.

Low

Due to very serious risk of bias¹

RF with or without conventional treatment may result in little to no difference in pain intensity at 3 months

when compared with continuation of conventional treatment with physiotherapy and/or medication or placebo/sham procedure alone in patients with facet-related low back pain after conservative treatment of at least 3 months.

Pain intensity at 6 months

Measured by: Numeric Rating Scale

Scale: 0 - 10 Lower better

Based on data from 251 participants in 1 study

Follow up 6 months

4.8

Mean

4.6

Mean

Low

Due to very serious risk of bias¹

RF with or without conventional treatment may result in little to no difference in pain intensity at 6 months

Difference: MD 0.23 lower

(CI 95% 0.97 lower - 0.51 higher)

Pain intensity at 12 months

Measured by: Numeric Rating Scale

Scale: 0 - 10 Lower better

Based on data from 251 participants in 1 study

Follow up 12 months

4.4

Mean

4.5

Mean

Low

Due to very serious risk of bias¹

RF with or without conventional treatment may result in little to no difference in pain intensity at 12 months when compared with continuation of conventional treatment with physiotherapy and/or medication or placebo/sham procedure alone in patients with facet-related low back pain after conservative treatment of at least 3 months.

Difference: MD 0.05 higher

(CI 95% 0.64 lower - 0.74 higher)

Functioning status at 3 months

Measured by: Oswestry Disability Index

Scale: 0 - 100 Lower better

Based on data from 251 participants in 1 study

Follow up 3 months

28.7

Mean

26.0

Mean

Low

Due to very serious risk of bias¹

RF with or without conventional treatment may result in little to no difference in functioning status at 3 months when compared with continuation of conventional treatment with physiotherapy and/or medication or placebo/sham procedure alone in patients with facet-related low back pain after conservative treatment of at least 3 months.

Difference: MD -2.64 lower

(CI 95% -6.59 lower - 1.31 higher)

Functioning status at 6 months

Measured by: Oswestry Disability Index

Scale: 0 - 100 Lower better

Based on data from 251 participants in 1 study

Follow up 6 months

27.2

Mean

25.4

Mean

Low

Due to very serious risk of bias¹

RF with or without conventional treatment may result in little to no difference in functioning status at 6 months when compared with continuation of conventional treatment with physiotherapy and/or medication or placebo/sham procedure alone in patients with facet-related low back pain after conservative treatment of at least 3 months.

Difference: MD -1.77 lower

(CI 95% -5.98 lower - -2.44 lower)

Functioning status at 12 months

Measured by: Oswestry Disability Index

Scale: 0 - 100 Lower better

Based on data from 251 participants in 1 study

Follow up 12 months

25.0

Mean

24.6

Mean

Low

Due to very serious risk of bias¹

RF with or without conventional treatment may result in little to no difference in functioning status at 12 months when compared with continuation of conventional treatment with physiotherapy and/or medication or placebo/sham procedure alone in patients with facet-related low back pain after conservative treatment of at least 3 months.

Difference: MD -0.45 lower

(CI 95% -4.98 lower - 4.08 higher)

Quality of life at 3 months

Based on data from 332 participants in 2 studies

Follow up 3 months

Juch (2017), EQ5D score: MD -0.01 (95%CI -0.07 to 0.05) in favor of the control group.

Juch (2017), RAND-36 physical health score: MD 3.88 (95%CI -1.55 to 9.31) in favor of RF.

Juch (2017), RAND-36 mental health score: MD -0.54 (95%CI -4.81 to 3.73) in favor of the control group.

Van Wijk (2005) reported multiple domains of the SF-36 questionnaire. Results are depicted in a table in the results section.

Very low

Due to very serious risk of bias, Due to serious imprecision²

The evidence is very uncertain about the effect of RF with or without conventional treatment on quality of life at 3 months when compared with continuation of conventional treatment with physiotherapy and/or medication or placebo/sham procedure alone in patients with facet-related low back

Quality of life at 6 months

Based on data from 251 participants in 1 study

Follow up 6 months

Juch (2017), EQ5D score: MD -0.02 (95%CI -0.03 to 0.07) in favor of RF.

Juch (2017), RAND-36 physical health score: MD 0.83 (95%CI -4.59 to 6.25) in favor of RF.

Juch (2017), RAND-36 mental health score: MD -0.10 (95%CI -4.36 to 4.16) in favor of the control group.

Very low

Due to very serious risk of bias, Due to serious imprecision²

The evidence is very uncertain about the effect of RF with or without conventional treatment on quality of life at 6 months when compared with continuation of conventional treatment with physiotherapy and/or medication or placebo/sham procedure alone in patients with facet-related low back

Quality of life at 12 months

Based on data from 251 participants in 1 study

Follow up 12 months

Juch (2017), EQ5D score: MD -0.00 (95%CI -0.06 to 0.06).

Juch (2017), RAND-36 physical health score: MD -1.57 (95%CI -7.53 to 4.39) in favor of the control group.

Juch (2017), RAND-36 mental health score: MD 1.14 (95%CI -3.19 to 5.47) in favor of RF.

Very low

Due to very serious risk of bias, Due to serious imprecision²

The evidence is very uncertain about the effect of RF with or without conventional treatment on quality of life at 12 months when compared with continuation of conventional treatment with physiotherapy and/or medication or placebo/sham procedure alone in patients with facet-related low back

Complications

Based on data from 79 participants in 1 study

Juch (2017) reported no treatment-related adverse events during the 12-month follow-up.

Van Wijk (2005): treatment-related pain RD 0.23 (95% CI 0.02 to 0.44) in favor of sham group.

Van Wijk (2005): change of sensibility RD 0.03 (95% CI -0.06 to 0.11) in favor of sham group.

Van Wijk (2005): loss of motor function RD 0.00 (95% CI -0.09 to 0.10).

Very low

Due to serious inconsistency, Due to serious imprecision, Due to very serious risk of bias³

The evidence is very uncertain about the effect of RF with or without conventional treatment on complications when compared with continuation of conventional treatment with physiotherapy and/or medication or placebo/sham procedure alone in patients with facet-related low back pain after conservative treatment of at least 3 months.

_{^1. Risk of Bias: serious. Inadequate/lack of blinding of participants and personnel, resulting in potential for performance bias, potential selection bias and a high cross-over rate in the intervention group, resulting in possible underestimation of the treatment effect.}

_{^2. Risk of Bias: serious. Inadequate/lack of blinding of participants and personnel, resulting in potential for performance bias, potential selection bias and a high cross-over rate in the intervention group, resulting in possible underestimation of the treatment effect; Imprecision: serious. Wide confidence intervals.}

_{^3. Risk of Bias: serious. Inadequate/lack of blinding of participants and personnel, resulting in potential for performance bias, potential selection bias and a high cross-over rate in the intervention group, resulting in possible underestimation of the treatment effect; Inconsistency: serious. The direction of the effect is not consistent between the included studies; Imprecision: serious. Wide confidence intervals.}

Samenvatting literatuur

Description of studies

A total of two studies was included in the analysis of the literature. Important study characteristics and results are summarized in table 2. The assessment of the risk of bias is summarized in the risk of bias tables (under the tab ‘Evidence tabellen’).

Table 2. Characteristics of included studies

Study

Participants

Comparison

Follow-up

Outcome measures

Comments

Risk of bias (per outcome measure)*

Juch, 2017

RCT performed in 16 pain clinics (Netherlands). Only inclusion of the facet joint trial.

Inclusion criteria (for facet joint trial):

- Pain considered to be related to the facet joint

- Aged 18 to 70 years

- No improvement in symptoms after conservative treatment.

Note: Participants with suspected isolated facet joint pain or isolated sacroiliac joint pain received a diagnostic anaesthetic block prior to randomization and were only randomized if the diagnostic block was positive. The blocks were considered positive if the participant reported 50% or more pain reduction within 30 to 90 minutes after the block.

Intervention (n=125): Radiofrequency denervation of the posterior primary root of the spinal nerve (medial branch) under C-arm fluoroscopy. L3-4, L4-5, and L5-6 were selected for diagnostic blocks.

AND 8- to 12-hour standardized exercise program.

Control (n=126): 8- to 12-hour standardized exercise program

In both treatment groups, participants were asked to refrain from co-interventions during the intervention period of 3 months (duration of the standardized exercise program).

Time points: 3, 6, 9 and

12 months

Reported outcome measures relevant for the PICO:

Pain intensity measured on an 11-point numerical rating scale (NRS), functional status measured by Oswestry Disability Index (ODI), health-related quality of life measured by the 3-level EuroQol 5D Health Questionnaire (EQ-5D-3L), general health measured by RAND 36-Item Health Survey

No funding issues (funders did not play a role in the study decisions), no important COI.

High (all outcomes)

Van Wijk, 2005

RCT performed in 4 pain clinics (Netherlands).

Inclusion criteria:

- Age > 17 years

- continuous low back pain with or without radiating pain into the upper leg for more than 6 months with focal tenderness over the facet joints.

Exclusion criteria:

- Radicular syndrome

- Indication for low back surgery

- prior RF treatment

- coagulation disturbances

- allergies for radiopaque contrast or local anesthetics, malignancy, mental handicap or psychiatric condition preluding adequate communication

- language problems

- pregnancy

Intervention (n=40) = radiofrequency lesion at 80 degrees for 60 seconds

Control (n=41) = sham lesion procedure

Note: If patients satisfied the inclusion criteria, blocks were performed of the lumbar facet joints involved. If patients had at least 50% pain reduction on a standard VAS applied after 30 minutes, they were included in the trial.

Time points: 3 months

Reported outcome measures relevant for the PICO:

Pain (VAS-back), quality of life (SF-36), adverse events/complications

Low (all outcomes)

Results

Pain intensity (crucial)

Juch (2017) reported the pain intensity score measured with the NRS, score range 0-10. A higher score on the NRS indicates more severe symptoms. Van Wijk (2005) reported pain intensity score at three months measured with the VAS-scale (score range 0-10) specifically for low back pain (VAS-back).

Three months

At three months follow-up, Juch (2017) reported a mean pain intensity score of 5.0 (SD 2.4) in the RF group (n=125), versus a mean pain intensity score of 5.4 (SD 2.3) in the control group (n=126). The MD was -0.43 (95%CI -1.01 to 0.15) in favor of RF. This difference was not considered to be a clinically relevant difference.

Van Wijk (2005) reported the mean change in the VAS-back at three months. The baseline VAS-back value in the RF group (n=40) was 5.8 (SD 1.8), versus 6.5 (SD 1.8) in the control group (n=41). The mean change in the RF group (n=40) was -2.1, versus -1.6 in the control group (n=41), leading to a MD of 0.5 in favor of RF. However, 95% CI were not reported in the study and could not be calculated as the needed data were not reported. A MD of 0.5 was not considered to be a clinically relevant difference.

Six months

Juch (2017) reported a mean pain intensity score at six months of 4.6 (SD 2.9) in the RF group (n=125), versus a mean pain intensity score of 4.8 (SD 3.1) in the control group (n=126). The MD was -0.23 (95%CI -0.97 to 0.51) in favor of RF. This difference was not considered to be a clinically relevant difference.

Twelve months

Juch (2017) reported the mean pain intensity score at twelve months. The mean pain intensity score in the RF group (n=125) was 4.5 (SD 2.8) versus a mean score of 4.4 (SD 2.8) in the control group (n=126). The MD was 0.05 (95%CI -0.64 to 0.74) in favor of the control group. This difference was not considered to be a clinically relevant difference.

Functioning status (crucial)

Juch (2017) reported functioning score measured with the Oswestry Disability Index (ODI; score range 0-100). A higher ODI score indicates worse functioning.

Three months

At three months follow-up, Juch (2017) reported a mean functioning score of 26.0 (SD 17.1) in the RF group (n=125), versus a mean functioning score of 28.7 (SD 14.8) in the control group (n=126). The MD was -2.64 (95%CI -6.59 to 1.31) in favor of RF. This difference was not considered to be a clinically relevant difference.

Six months

Juch (2017) reported a mean functioning score at six months of 25.4 (SD 16.6) in the RF group (n=125), versus a mean functioning score of 27.2 (SD 17.5) in the control group (n=126). The MD was -1.77 (95%CI -5.98 to -2.44) in favor of RF. This difference was not considered to be a clinically relevant difference.

Twelve months

Juch (2017) reported the mean functioning score at twelve months. The mean functioning score in the RF group (n=125) was 24.6 (SD 18.1) versus a mean score of 25.0 (SD 18.6) in the control group (n=126). The MD was -0.45 (95%CI -4.98 to 4.08) in favor of RF. This difference was not considered to be a clinically relevant difference.

Quality of life (important)

Juch (2017) reported the EQ5D utility scores on three, six and twelve months follow-up, as well as the RAND-36 physical and mental health scores at the same time points. The EQ5D scores consisted of a score between 0 (a state as bad as being dead) and 1 (full health), and the RAND-36 scores varied between 0 and 100 (higher score meaning a higher quality of life). Note: some values for the mean difference (MD) for the domains ‘physical health’ and ‘mental health’ at 3, 9 and 12 months measured with the RAND-36 did not seem to be correct (i.e. these differences did not match the differences we calculated; see supplementary file 2 of the article, eTable2). Therefore, all MD values were recalculated with Review Manager 5.

Van Wijk (2005) reported quality of life measured with the SF-36 at three months for the following domains: physical functioning, social functioning, physical role restriction, emotional role restriction, mental health, vitality, pain, general health and health change compared to 1 year before. A higher score on the SF-36 means a higher quality of life.

Three months

Juch (2017) reported an overall effect score for the EQ5D of 0.68 (SD 0.23) in the RF group (n=125), versus a score of 0.69 (SD 0.23) in the control group (n=126). The MD was -0.01 (95%CI -0.07 to 0.05) in favor of the control group. This difference was not considered to be a clinically relevant difference.

Juch (2017) also reported physical and mental health measured with the RAND-36.

The mean value for physical health in the RF group (n=125) was 57.67 (SD 21.86), versus 53.79 (SD 22.01) in the control group (n=126). The MD was 3.88 (95%CI -1.55 to 9.31) in favor of RF. This difference was not considered to be a clinically relevant difference.

The mean value for mental health in the RF group (n=125) was 75.42 (SD 17.79), versus 75.96 (SD 16.73) in the control group (n=126). The MD was -0.54 (95%CI -4.81 to 3.73) in favor of the control group. This difference was not considered to be a clinically relevant difference.

Van Wijk (2005) reported multiple domains of the SF-36 questionnaire. Results for both groups are depicted in Table 3. However, values per group at three months and 95% CI’s were not reported in the study and could not be calculated as the needed data were not reported. Therefore, no GRADE assessment could be performed on these study data.

Table 3. Quality of life results at three months; SF-36 domains reported in Van Wijk (2005).

SF-36 domain	RF group (n=40) Mean difference 3-0 months (SD), unless otherwise reported	Control group (n=41) Mean difference 3-0 months (SD), unless otherwise reported
Physical functioning	4.7 (16.9)	7.8 (19.7)
Social functioning	5.3 (36.1)	2.6 (29.6)
Physical role restriction	10/3*	11/8*
Emotional role restriction	1/0*	2/3*
Mental health	2.7 (26.8)	0.7 (23.9)
Vitality	5.3 (14.6)	-2.4 (17.7)
Pain	11.8 (22.9)	11.6 (20.6)
General health	1.8 (13.6)	-1.3 (17.5)
Health change compared to 1 year before	22/4*	18/2*

_{Abbreviations: RF, radiofrequency; SD, standard deviation.}

_{* The number of patients is shown that went up/down 1 or more classes.}

Six months

Juch (2017) reported an overall effect score for the EQ5D of 0.73 (SD 0.17) in the RF group (n=125), versus a score of 0.71 (SD 0.23) in the control group (n=126). The MD was -0.02 (95%CI -0.03 to 0.07) in favor of RF. This difference was not considered to be a clinically relevant difference.

Juch (2017) also reported physical and mental health measured with the RAND-36.

The mean value for physical health in the RF group (n=125) was 57.68 (SD 21.92), versus 56.85 (SD 21.89) in the control group (n=126). The MD was 0.83 (95%CI -4.59 to 6.25) in favor of RF. This difference was not considered to be a clinically relevant difference.

The mean value for mental health in the RF group (n=125) was 77.36 (SD 17.40), versus 77.46 (SD 17.02) in the control group (n=126). The MD was -0.10 (95%CI -4.36 to 4.16) in favor of the control group. This difference was not considered to be a clinically relevant difference.

Twelve months

Juch (2017) reported an overall effect score for the EQ5D of 0.73 (SD 0.23) in the RF group (n=125), versus a score of 0.73 (SD 0.23) in the control group (n=126). The MD was -0.00 (95%CI -0.06 to 0.06). This difference was not considered to be a clinically relevant difference.

Juch (2017) also reported physical and mental health measured with the RAND-36.

The mean value for physical health in the RF group (n=125) was 57.30 (SD 25.48), versus 58.87 (SD 22.63) in the control group (n=126). The MD was -1.57 (95%CI -7.53 to 4.39) in favor of the control group. This difference was not considered to be a clinically relevant difference.

The mean value for mental health in the RF group (n=125) was 77.98 (SD 17.74), versus 76.84 (SD 17.30) in the control group (n=126). The MD was 1.14 (95%CI -3.19 to 5.47) in favor of RF. This difference was not considered to be a clinically relevant difference.

Complications (important)

Juch (2017) reported no treatment-related adverse events during the 12-month follow-up.

Van Wijk (2005) reported the following adverse events/complications and categories:

Treatment related pain: none, little, moderate, severe and necessitating analgesic.
Change of sensibility: unaltered, discrete, irritating, evident dysaesthesia or allodynia.
Loss of motor function: unaltered, discrete, irritating, evident motor loss.

For this analysis, the categories ‘none’ and ‘unaltered’ were taken as one category, and the other three categories per complication were added together into one category. Risk differences were calculated with Review Manager 5. The rewritten results are depicted in Table 4. Follow-up time was not specified.

The risk difference (RD) for treatment-related pain was 0.23 (95% CI 0.02 to 0.44). This difference was considered to be a clinically relevant difference in favor of the sham group.

The RD for change of sensibility was 0.03 (95% CI -0.06 to 0.11), in favor of the sham group. This difference was not considered to be a clinically relevant difference.

The RD for loss of motor function was 0.00 (95% CI -0.09 to 0.10). This difference was not considered to be a clinically relevant difference.

Table 4. Adverse events and complications reported in Van Wijk (2005)

	RF, n (%)	Sham, n (%)	Risk difference (95% CI)
Treatment-related pain	N=39	N=39
Little, moderate, or severe (necessitating analgesics)	27 (69.2)	18 (23.2)	0.23 (0.02 to 0.44)
Change of sensibility	N=39	N=40
Discrete, irritating, or evident dysaesthesia or allodynia	2 (5.2)	1 (2.5)	0.03 (-0.06 to 0.11)
Loss of motor function	N=38	N=41
Discrete, irritating, or evident motor loss	2 (5.3)	2 (5.2)	0.00 (-0.09 to 0.10)

_{Abbreviations: RF, radiofrequency; CI, confidence interval}

Zoeken en selecteren

A systematic review of the literature was performed to answer the following question(s):

What are the favourable and unfavourable effects of treatment with radiofrequency lesion of the medial branch of the dorsal ramus in patients with lumbar facet pain diagnosed by a test block, in whom conservative treatment has failed?

Table 1. PICO

Patients	Patients with facet-related low back pain after conservative treatment of at least 3 months, which has been diagnosed with a test block of the medial branch of the dorsal ramus of the segmental nerves L3/S1 (subgroup: baseline pain score of at least 5 points on the VAS or NRS and 50% vs 80% pain reduction within 2 hours after a test block)
Intervention	Radiofrequency lesion with or without conventional treatment with physiotherapy and/or medication (possible combination with TENS)
Control	Continuation of conventional treatment with physiotherapy and/or medication (possibly in combination with TENS) or placebo/sham procedure alone
Outcomes	Pain intensity, functioning status, quality of life, complications
Other selection criteria	Study design: systematic reviews and randomized controlled trials Follow-up time(s): for the outcome measures pain intensity, functional status and quality of life, a follow-up period of 3, 6 and 12 months was defined

Relevant outcome measures

The guideline panel considered pain intensity and functional status as critical outcome measures for decision making; and quality of life and complications as important outcome measures for decision making.

The guideline panel defined the outcome measures as follows:

Pain intensity: the guideline panel did not define the outcome measure, but used the definitions used in the studies.
Functioning status: the guideline panel did not define the outcome measure, but used the definitions used in the studies.
Quality of life: the guideline panel did not define the outcome measure, but used the definitions used in the studies.
Complications: long-lasting postprocedural pain, neurologic deficits/symptoms, multifidus atrophy.

The guideline panel defined the following minimal clinically (patient) important differences:

Pain intensity: 1.5 points on a Numeric Rating Scale (NRS) or Visual Analogue Scale (VAS) from 0 (no pain) to 10 (most severe pain) (Busse, 2015; Chiarotto, 2018; Dworkin, 2005; Kranke, 2015; Ostelo, 2008; Smith, 2020; Wang, 2025).
Functioning status: 10 points on a scale from 0 to 100 (e.g. Owestry Disability Index; ODI) (Ostelo, 2008; Wang, 2025) or 3 points on a scale of 0 to 24 (e.g. the Roland-Morris Disability Questionnaire; RDQ).
Quality of life: a difference of 4 points on the RAND-36 (Hays, 2001), a difference of 3.5 points on the SF-12 (Diaz-Arribas, 2017), a difference of 0.1 utility points on the EQ5D questionnaire, and a difference of 10 points on the SF-36 (Wang, 2025).
Complications: a risk difference of 10%.

Search and select (Methods)

A systematic literature search was performed by a medical information specialist using the following bibliographic databases: Embase.com and Ovid/Medline. Both databases were searched from inception to 19^th December 2024, for systematic reviews and RCTs. Systematic searches were completed using a combination of controlled vocabulary/subject headings (e.g., Emtree-terms, MeSH) wherever they were available and natural language keywords. The overall search strategy was derived from two primary search concepts: (1) Facet joint, facet pain; (2) Radiofrequency ablation. Duplicates were removed using EndNote software. After deduplication a total of 176 records were imported for title/abstract screening in Rayyan. Initially, 35 studies were selected based on title and abstract screening. After reading the full text, 33 studies were excluded (see the exclusion table under the tab ‘Evidence tabellen’), and two studies were included.

Referenties

Busse JW, Bartlett SJ, Dougados M, Johnston BC, Guyatt GH, Kirwan JR, Kwoh K, Maxwell LJ, Moore A, Singh JA, Stevens R, Strand V, Suarez-Almazor ME, Tugwell P, Wells GA. Optimal Strategies for Reporting Pain in Clinical Trials and Systematic Reviews: Recommendations from an OMERACT 12 Workshop. J Rheumatol. 2015 Oct;42(10):1962-1970. doi: 10.3899/jrheum.141440. Epub 2015 May 15. PMID: 25979719.
Chiarotto A, Maxwell LJ, Ostelo RW, Boers M, Tugwell P, Terwee CB. Measurement Properties of Visual Analogue Scale, Numeric Rating Scale, and Pain Severity Subscale of the Brief Pain Inventory in Patients With Low Back Pain: A Systematic Review. J Pain. 2019 Mar;20(3):245-263. doi: 10.1016/j.jpain.2018.07.009. Epub 2018 Aug 10. PMID: 30099210.
Cohen SP, Hurley RW, Christo PJ, Winkley J, Mohiuddin MM, Stojanovic MP. Clinical predictors of success and failure for lumbar facet radiofrequency denervation. Clin J Pain. 2007 Jan;23(1):45-52. doi: 10.1097/01.ajp.0000210941.04182.ea. PMID: 17277644.
Cohen SP, Williams KA, Kurihara C, Nguyen C, Shields C, Kim P, Griffith SR, Larkin TM, Crooks M, Williams N, Morlando B, Strassels SA. Multicenter, randomized, comparative cost-effectiveness study comparing 0, 1, and 2 diagnostic medial branch (facet joint nerve) block treatment paradigms before lumbar facet radiofrequency denervation. Anesthesiology. 2010 Aug;113(2):395-405. doi: 10.1097/ALN.0b013e3181e33ae5. PMID: 20613471.
Cohen SP, Doshi TL, Kurihara C, Dolomisiewicz E, Liu RC, Dawson TC, Hager N, Durbhakula S, Verdun AV, Hodgson JA, Pasquina PF. Waddell (Nonorganic) Signs and Their Association With Interventional Treatment Outcomes for Low Back Pain. Anesth Analg. 2021 Mar 1;132(3):639-651. doi: 10.1213/ANE.0000000000005054. PMID: 32701541.
Conger A, Burnham T, Salazar F, Tate Q, Golish M, Petersen R, Cunningham S, Teramoto M, Kendall R, McCormick ZL. The Effectiveness of Radiofrequency Ablation of Medial Branch Nerves for Chronic Lumbar Facet Joint Syndrome in Patients Selected by Guideline-Concordant Dual Comparative Medial Branch Blocks. Pain Med. 2020 May 1;21(5):902-909. doi: 10.1093/pm/pnz248. PMID: 31609391.
Derby R, Melnik I, Choi J, Lee JE. Indications for repeat diagnostic medial branch nerve blocks following a failed first medial branch nerve block. Pain Physician. 2013 Sep-Oct;16(5):479-88. PMID: 24077194.
Díaz-Arribas MJ, Fernández-Serrano M, Royuela A, Kovacs FM, Gallego-Izquierdo T, Ramos-Sánchez M, Llorca-Palomera R, Pardo-Hervás P, Martín-Pariente OS. Minimal Clinically Important Difference in Quality of Life for Patients With Low Back Pain. Spine (Phila Pa 1976). 2017 Dec 15;42(24):1908-1916. doi: 10.1097/BRS.0000000000002298. PMID: 28658040.
Dworkin RH, Turk DC, Farrar JT, Haythornthwaite JA, Jensen MP, Katz NP, Kerns RD, Stucki G, Allen RR, Bellamy N, Carr DB, Chandler J, Cowan P, Dionne R, Galer BS, Hertz S, Jadad AR, Kramer LD, Manning DC, Martin S, McCormick CG, McDermott MP, McGrath P, Quessy S, Rappaport BA, Robbins W, Robinson JP, Rothman M, Royal MA, Simon L, Stauffer JW, Stein W, Tollett J, Wernicke J, Witter J; IMMPACT. Core outcome measures for chronic pain clinical trials: IMMPACT recommendations. Pain. 2005 Jan;113(1-2):9-19. doi: 10.1016/j.pain.2004.09.012. PMID: 15621359.
Juch JNS, Maas ET, Ostelo RWJG, Groeneweg JG, Kallewaard JW, Koes BW, Verhagen AP, van Dongen JM, Huygen FJPM, van Tulder MW. Effect of Radiofrequency Denervation on Pain Intensity Among Patients With Chronic Low Back Pain: The Mint Randomized Clinical Trials. JAMA. 2017 Jul 4;318(1):68-81. doi: 10.1001/jama.2017.7918. Erratum in: JAMA. 2017 Sep 26;318(12):1188. doi: 10.1001/jama.2017.13530. PMID: 28672319; PMCID: PMC5541325.
Hirase T, Hirase J, Ling J, Kuo PH, Hernandez GA, Giwa K, Marco R. Duloxetine for the Treatment of Chronic Low Back Pain: A Systematic Review of Randomized Placebo-Controlled Trials. Cureus. 2021 May 22;13(5):e15169. doi: 10.7759/cureus.15169. PMID: 34046287; PMCID: PMC8140818.
Kranke P, Jokinen J, Pace NL, Schnabel A, Hollmann MW, Hahnenkamp K, Eberhart LH, Poepping DM, Weibel S. Continuous intravenous perioperative lidocaine infusion for postoperative pain and recovery. Cochrane Database Syst Rev. 2015 Jul 16;(7):CD009642. doi: 10.1002/14651858.CD009642.pub2. Update in: Cochrane Database Syst Rev. 2018 Jun 04;6:CD009642. doi: 10.1002/14651858.CD009642.pub3. PMID: 26184397.
Maas ET, Juch JNS, Ostelo RWJG, Groeneweg JG, Kallewaard JW, Koes BW, Verhagen AP, van Dongen JM, van Tulder MW, Huygen FJPM. Cost-Effectiveness of Radiofrequency Denervation for Patients With Chronic Low Back Pain: The MINT Randomized Clinical Trials. Value Health. 2020 May;23(5):585-594. doi: 10.1016/j.jval.2019.12.009. Epub 2020 Feb 29. PMID: 32389224.
Ostelo RW, Deyo RA, Stratford P, Waddell G, Croft P, Von Korff M, Bouter LM, de Vet HC. Interpreting change scores for pain and functional status in low back pain: towards international consensus regarding minimal important change. Spine (Phila Pa 1976). 2008 Jan 1;33(1):90-4. doi: 10.1097/BRS.0b013e31815e3a10. PMID: 18165753.
Ron D Hays & Leo S Morales (2001) The RAND-36 measure of health-related quality of life, Annals of Medicine, 33:5, 350-357, DOI: 10.3109/07853890109002089
Smith SM, Dworkin RH, Turk DC, McDermott MP, Eccleston C, Farrar JT, Rowbotham MC, Bhagwagar Z, Burke LB, Cowan P, Ellenberg SS, Evans SR, Freeman RL, Garrison LP, Iyengar S, Jadad A, Jensen MP, Junor R, Kamp C, Katz NP, Kesslak JP, Kopecky EA, Lissin D, Markman JD, Mease PJ, O'Connor AB, Patel KV, Raja SN, Sampaio C, Schoenfeld D, Singh J, Steigerwald I, Strand V, Tive LA, Tobias J, Wasan AD, Wilson HD. Interpretation of chronic pain clinical trial outcomes: IMMPACT recommended considerations. Pain. 2020 Nov;161(11):2446-2461. doi: 10.1097/j.pain.0000000000001952. PMID: 32520773; PMCID: PMC7572524.
Stubhaug A, Hansen JL, Hallberg S, Gustavsson A, Eggen AE, Nielsen CS. The costs of chronic pain-Long-term estimates. Eur J Pain. 2024 Jul;28(6):960-977. doi: 10.1002/ejp.2234. Epub 2024 Jan 12. PMID: 38214661.
Van den Heuvel SAS, Cohen SPC, de Andrès Ares J, Van Boxem K, Kallewaard JW, Van Zundert J. 3. Pain originating from the lumbar facet joints. Pain Pract. 2024 Jan;24(1):160-176. doi: 10.1111/papr.13287. Epub 2023 Aug 28. PMID: 37640913.
van Wijk RM, Geurts JW, Wynne HJ, Hammink E, Buskens E, Lousberg R, Knape JT, Groen GJ. Radiofrequency denervation of lumbar facet joints in the treatment of chronic low back pain: a randomized, double-blind, sham lesion-controlled trial. Clin J Pain. 2005 Jul-Aug;21(4):335-44. doi: 10.1097/01.ajp.0000120792.69705.c9. Erratum in: Clin J Pain. 2005 Sep-Oct;21(5):462. PMID: 15951652.
Wang X, Martin G, Sadeghirad B, Chang Y, Florez ID, Couban RJ, Mehrabi F, Crandon HN, Esfahani MA, Sivananthan L, Sengupta N, Kum E, Rathod P, Yao L, Morsi RZ, Genevay S, Buckley N, Guyatt GH, Rampersaud YR, Standaert CJ, Agoritsas T, Busse JW. Common interventional procedures for chronic non-cancer spine pain: a systematic review and network meta-analysis of randomised trials. BMJ. 2025 Feb 19;388:e079971. doi: 10.1136/bmj-2024-079971. PMID: 39971346.

Evidence tabellen

Risk of bias table for intervention studies (randomized controlled trials; based on Cochrane risk of bias tool and suggestions by the CLARITY Group at McMaster University)

Study reference

(first author, publication year)

Was the allocation sequence adequately generated?

Definitely yes

Probably yes

Probably no

Definitely no

Was the allocation adequately concealed?

Definitely yes

Probably yes

Probably no

Definitely no

Blinding: Was knowledge of the allocated

interventions adequately prevented?

Were patients blinded?

Were healthcare providers blinded?

Were data collectors blinded?

Were outcome assessors blinded?

Were data analysts blinded?

Definitely yes

Probably yes

Probably no

Definitely no

Was loss to follow-up (missing outcome data) infrequent?

Definitely yes

Probably yes

Probably no

Definitely no

Are reports of the study free of selective outcome reporting?

Definitely yes

Probably yes

Probably no

Definitely no

Was the study apparently free of other problems that could put it at a risk of bias?

Definitely yes

Probably yes

Probably no

Definitely no

Overall risk of bias

If applicable/necessary, per outcome measure

LOW

Some concerns

HIGH

Juch, 2017

Definitely yes;

Reason:

Participants were randomized using a computerized random

number generator.

Randomization was performed at the individual level by

means of block randomization (block size = 4), prestratified

for pain clinic. Participants were allocated (1:1) to receive either radiofrequency denervation with a standardized exercise

program (intervention group) or a standardized exercise

program alone (control group).

Probably yes;

Reason:

Computerized random

number generator was

accessed through a

password-protected website and maintained independently.

Probably no;

Reason:

Participants and caregivers were not blinded. Data handling, analysis, and interpretation

of results were conducted blind to treatment allocation. Participants’ expectations and satisfaction were measured to evaluate a possible risk of bias due to a nonblinded

study design.

Although blinding of patients and caregivers was resumably not possible, this could have led to bias in subjective outcome measures.

Probably yes;

Reason:

Loss to follow-up present.

Intervention group: 4 did not receive RF denervation as randomized; 18 did not complete exercise program, 6 unknown completion.

Control group: 22 did not complete exercise program, 12 unknown completion.

Complete data on pain intensity, functional status, and global perceived recovery after 3 months was obtained from 233 participants (93%). Complete outcome data on all follow-up points during the year were obtained from 179 participants

(71%). Participants with complete data were older, more often nonsmokers, were more likely to have a partner, had a higher BMI, and had low back pain complaints for a longer period.

Complete case analysis performed; did not show differences in primary outcome.

Definitely yes;

Reason:

All relevant outcomes were reported

Definitely no;

Reason:

Selection bias may have occurred as patient instructions prior to entering the study specified that the RF denervation would be reimbursed only when results of the diagnostic block were positive. It is likely that instructing patients in this way resulted in participants overstating the degree of decrease in pain intensity during the diagnostic block in order to receive the interventional treatment.

After 3 months of follow-up, all participants allocated to the control group were allowed to receive the RF denervation. 31 participants in the control group (24.6%, in addition to the 12, or 9.5%, who had already received RF denervation in the first 3 months) received RF denervation after 3 months. This high rate of cross-over after 3 months thus had profound effects on any difference that was calculated after 3 months.

HIGH (all outcomes)

Reason: No blinding of patients and caregivers.

Van Wijk, 2005

Definitely yes;

Reason:

“Randomization was performed independently and in

a separate setting by the Center for Biostatistics (Utrecht

University). Patients were stratified according to sex (M/F) and history of low back surgery (+/2), as previous studies

suggested that these factors might be related to outcome. Four sets of closed envelopes (M+, M2, F+, F2) were thus produced.”

Definitely yes;

Reason:

“Just before treatment, an envelope was drawn at random from the appropriate set of envelopes and opened by an independent physician, who read the contents and accordingly instructed the RF generator setup by a technician. These

contents, including additional information on patient identity,

were then placed into another envelope, which was sealed and

returned to the randomization center.”

Probably yes;

Reason:

“Both RF and sham

procedures were carried out identically except for the RF-induced temperature rise in the RF group. The RF generator display was turned away from the operating table, and no

visual or auditory signals could inform the patient or treating

physician on the nature of the procedure. As a profound local

anesthesia was applied in both the RF and sham procedure,

patients were not able to tell which treatment they were receiving.”

However, no note was made on blinding of the data collectors, outcome assessors, and data analysts.

Definitely yes;

Reason:

“After randomization and before the

3-month follow-up, no dropouts occurred. In none of the cases

was blinding ended prematurely.”

Definitely yes;

Reason:

All relevant outcomes were reported

Probably yes;

Reason:

No other problems noted. But no funding or COI information reported.

LOW

Table of excluded studies

Reference	Reason for exclusion
Tekin, Idil and Mirzai, Hasan and Ok, Gulay and Erbuyun, Koray and Vatansever, Dilek A comparison of conventional and pulsed radiofrequency denervation in the treatment of chronic facet joint pain. The Clinical journal of pain. 2007; 23 (6) :524-9	Uses lidocaïne (no real sham or placebo)
Van Kleef, M. and Barendse, G. A. M. and Kessels, A. and Voets, H. M. and Weber, W. E. J. and De Lange, S. Randomized trial of radiofrequency lumbar facet denervation for chronic low back pain. Spine. 1999; 24 (18) :1937-1942	Only study results at 8 weeks reported, not on 3, 6 and 12 months.
Nath, S. and Nath, C. A. and Pettersson, K. Percutaneous lumbar zygapophysial (facet) joint neurotomy using radiofrequency current, in the management of chronic low back pain: A randomized double-blind trial. Spine. 2008; 33 (12) :1291-1297	Not reported whether patients received conventional treatment for at least 3 months prior to randomization.
Van Tilburg, C. W. J. and Stronks, D. L. and Groeneweg, J. G. and Huygen, F. J. P. M. Randomised sham-controlled double-blind multicentre clinical trial to ascertain the effect of percutaneous radiofrequency treatment for lumbar facet joint pain. Bone and Joint Journal. 2016; 98 (11) :1526-1533	Only study results at 4 weeks reported, not on 3, 6 and 12 months.
Chen, Y. S. and Liu, B. and Gu, F. and Sima, L. Radiofrequency Denervation on Lumbar Facet Joint Pain in the Elderly: A Randomized Controlled Prospective Trial. Pain Physician. 2022; 25 (8) :569-576	Intervention group no addition of conventional treatment, two active comparisons.
Al-Najjim, M. and Shah, R. and Rahuma, M. and Gabbar, O. A. Lumbar facet joint injection in treating low back pain: Radiofrequency denervation versus SHAM procedure. Systematic review. Journal of Orthopaedics. 2018; 15 (1) :1-8	Control is sham procedure/placebo = only placing of electrodes, no mentioning of conventional therapy (physiotherapy/medication/TENS)
Ambrosio, L. and Vadalà, G. and Russo, F. and Pascarella, G. and De Salvatore, S. and Papalia, G. F. and Ruggiero, A. and Di Folco, M. and Carassiti, M. and Papalia, R. and Denaro, V. Interventional Minimally Invasive Treatments for Chronic Low Back Pain Caused by Lumbar Facet Joint Syndrome: A Systematic Review. Global Spine Journal. 2023; 13 (4) :1163-1179	Multiple interventions and controls used; only Juch (2017) (MINT trial) meets the PICO (RF + physiotherapy vs physiotherapy). However, this study is already included in our search. Studies who compared CRF or TRF with sham did not include patients with a history of conservative treatment that did not work.
Janapala, R. N. and Manchikanti, L. and Sanapati, M. R. and Thota, S. and Abd-Elsayed, A. and Kaye, A. D. and Hirsch, J. A. Efficacy of radiofrequency neurotomy in chronic low back pain: A systematic review and meta-analysis. Journal of Pain Research. 2021; 14 :2859-2891	Multiple interventions and controls used; only Juch (2017) (MINT trial) meets the PICO (RF + physiotherapy vs physiotherapy). However, this study is already included in our search.
Láinez Ramos-Bossini, A. J. and Jiménez Gutiérrez, P. M. and Ruiz Santiago, F. Efficacy of radiofrequency in lumbar facet joint pain: a systematic review and meta-analysis of placebo-controlled randomized controlled trials. La Radiologia medica. 2024; 129 (5) :794-806	Control is sham procedure/placebo, no mentioning of conventional therapy (physiotherapy/medication/TENS). Studies who compared CRF or TRF with sham did not include patients with a history of conservative treatment that did not work.
Lee, C. H. and Chung, C. K. and Kim, C. H. The efficacy of conventional radiofrequency denervation in patients with chronic low back pain originating from the facet joints: a meta-analysis of randomized controlled trials. Spine Journal. 2017; 17 (11) :1770-1780	Wrong comparisons (sham or epidural block)
Park S, Park JH, Sokpeou N, Jang JN, Kim YU, Choi YS, Park S. Radiofrequency treatments for lumbar facet joint syndrome: a systematic review and network meta-analysis. Reg Anesth Pain Med. 2024 Oct 31:rapm-2024-105883. doi: 10.1136/rapm-2024-105883. Epub ahead of print. PMID: 39481876.	Only two of the included RCTs (Chen 2022; Juch 2017) had conservative treatment as control group. However, Juch (2017) is already included in our search. Chen (2022) does not meet the PICO (active comparison). Four studies had sham (Nath, Leclaire, Van Tilburg, Van Wijk); Leclaire and Nath does not meet the PICO (not stated that prior conservative treatment had failed. Van Tilburg had the wrong follow-up time. Van Wijk meets the PICO, but study is also included in our search. Other included studies had a wrong control group: sham, medial branch PRF, IA corticosteroid, MB TRF, endoscopiv neurotomy).
Kroll, H. R. and Kim, D. and Danic, M. J. and Sankey, S. S. and Gariwala, M. and Brown, M. A randomized, double-blind, prospective study comparing the efficacy of continuous versus pulsed radiofrequency in the treatment of lumbar facet syndrome. Journal of Clinical Anesthesia. 2008; 20 (7) :534-537	Wrong comparison (CRF vs PRF, no conservative control group)
Leclaire, R. and Fortin, L. and Lambert, R. and Bergeron, Y. M. and Rossignol, M. Radiofrequency facet joint denervation in the treatment of low back pain: A placebo-controlled clinical trial to assess efficacy. Spine. 2001; 26 (13) :1411-1416	No 3 months conservative treatment reported.
Maas, E. T. and Juch, J. N. S. and Ostelo, R. W. J. G. and Groeneweg, J. G. and Kallewaard, J. W. and Koes, B. W. and Verhagen, A. P. and van Dongen, J. M. and van Tulder, M. W. and Huygen, F. J. P. M. Cost-Effectiveness of Radiofrequency Denervation for Patients With Chronic Low Back Pain: The MINT Randomized Clinical Trials. Value in Health. 2020; 23 (5) :585-594	Wrong study aim (cost-effectiveness).
Maas, E. T. and van Dongen, J. M. and Juch, J. N. S. and Groeneweg, J. G. and Kallewaard, J. W. and de Boer, M. R. and Koes, B. and Verhagen, A. P. and Huygen, F. J. P. M. and van Tulder, M. W. and Ostelo, R. W. J. G. Randomized controlled trials reflected clinical practice when comparing the course of low back pain symptoms in similar populations. Journal of Clinical Epidemiology. 2019; 116 :122-132	Wrong study design (comparison of patients in RCTs to patients in observational studies)
McCormick, Z. L. and Choi, H. and Reddy, R. and Syed, R. H. and Bhave, M. and Kendall, M. C. and Khan, D. and Nagpal, G. and Teramoto, M. and Walega, D. R. Randomized prospective trial of cooled versus traditional radiofrequency ablation of the medial branch nerves for the treatment of lumbar facet joint pain. Regional Anesthesia and Pain Medicine. 2019; 44 (3) :389-397	Wrong comparison (C-RFA vs traditional RFA, no conservative control group)
McCormick, Z. L. and Conger, A. and Kendall, R. and Wagner, G. and Michael Henrie, A. and Littell, M. and Sperry, B. P. and Petersen, R. and Cooper, A. N. and Teramoto, M. and Burnham, T. R. A pragmatic randomized prospective trial of cooled radiofrequency ablation of the medial branch nerves versus facet joint injection of corticosteroid for the treatment of lumbar facet syndrome: 12 month outcomes. Pain Medicine (United States). 2023; 24 (12) :1318-1331	Wrong control group (steroid injections)
Bernardes, Anna Luisa Paiva Romano and Correa, Renato Ferraz and Trajano, Larissa Alexsandra da Silva Neto and Fontes, Iberico Alves Lumbar Facet Syndrome and the Use of Radiofrequency Ablation Technique as an Alternative Therapy: A Systematic Review. Revista brasileira de ortopedia. 2023; 58 (2) :199-205	Wrong comparison (no conservative treatment as control group). Four studies had sham (Nath,Moussa, Van Tilburg, Van Wijk); Moussa, Van Tilburg and Nath do not meet the PICO (not stated that prior conservative treatment for at least 3 months who had failed or too short follow-up time).
Boswell, Mark V. and Colson, James D. and Sehgal, Nalini and Dunbar, Elmer E. and Epter, Richard A systematic review of therapeutic facet joint interventions in chronic spinal pain. Pain physician. 2007; 10 (1) :229-53	Only medial branch RF neurotomy matched the intervention group. However, if control group was present, only sham was used. Studies who compared CRF or TRF with sham did not include patients with a history of conservative treatment that did not work.
Fritzler, A. and Serafini, M. Placebo response to interventional pain procedures and effect on patient outcome. Techniques in Regional Anesthesia and Pain Management. 2011; 15 (1) :20-27	Wrong study design (descriptive review)
Leggett, L. E. and Soril, L. J. J. and Lorenzetti, D. L. and Noseworthy, T. and Steadman, R. and Tiwana, S. and Clement, F. Radiofrequency ablation for chronic low back pain: A systematic review of randomized controlled trials. Pain Research and Management. 2014; 19 (5) :e146-e153	Six studies had sham (Nath, Leclaire, Gallagher, Van Tilburg, Van Wijk, Tekin). Only Van Wijk meets the PICO, but is already included in the search.
Poetscher, A. W. and Gentil, A. F. and Lenza, M. and Ferretti, M. Radiofrequency denervation for facet joint low back pain: A systematic review. Spine. 2014; 39 (14) :E842-E849	Wrong comparisons (nerve block, infiltration or placebo, no conservative treatment). Five studies had sham (Nath, Leclaire, van Kleef, Van Wijk, Tekin); Only Van Wijk meets the PICO, but is already included in the search.
Park, Sung Jin and Ji, Cheol and Kwon, Jae Young and Ha, Kee-Yong The effect of radiofrequency neurotomy on chronic low back pain. Asian spine journal. 2007; 1 (2) :88-90	wrong study design (no control group, pre-post prospective study)
Du, R. and Gao, J. and Wang, B. and Zhang, J. and Meng, M. and wang, J. and Qu, W. and Li, Z. Percutaneous radiofrequency ablation and endoscopic neurotomy for lumbar facet joint syndrome: are they good enough?. European Spine Journal. 2024; 33 (2) :463-473	Only Juch et al. meets the PICO, but already included in search.
Falco, Frank J. E. and Manchikanti, Laxmaiah and Datta, Sukdeb and Sehgal, Nalini and Geffert, Stephanie and Onyewu, Obi and Zhu, Jie and Coubarous, Sareta and Hameed, Mariam and Ward, Stephen P. and Sharma, Manohar and Hameed, Haroon and Singh, Vijay and Boswell, Mark V. An update of the effectiveness of therapeutic lumbar facet joint interventions. Pain physician. 2012; 15 (6) :E909-53	Only Van Wijk et al. meets the PICO, but already included in search.
Geurts, J. W. and Van Wijk, R. M. and Stolker, R. J. and Groen, G. J. Efficacy of radiofrequency procedures for the treatment of spinal pain: A systematic review of randomized clinical trials. Regional Anesthesia and Pain Medicine. 2001; 26 (5) :394-400	Studies who compared RF with sham did not include patients with a history of conservative treatment that did not work (gallagher)
Li, Han and An, Junyan and Zhang, Jun and Kong, Weijian and Yun, Zhihe and Yu, Tong and Nie, Xinyu and Liu, Qinyi Comparative efficacy of radiofrequency denervation in chronic low back pain: A systematic review and network meta-analysis. Frontiers in surgery. 2022; 9 :899538	wrong comparisons (ablation techniques vs sham/injection). Studies who compared RF with sham did not include patients with a history of conservative treatment that did not work.
Maas ET, Ostelo RW, Niemisto L, Jousimaa J, Hurri H, Malmivaara A, van Tulder MW. Radiofrequency denervation for chronic low back pain. Cochrane Database Syst Rev. 2015 Oct 23;2015(10):CD008572. doi: 10.1002/14651858.CD008572.pub2. PMID: 26495910; PMCID: PMC8782593.	In five studies, placebo was used for control and electrodes were used in the RF lesion group, but no RF lesion was induced. Van Wijk meets the PICO, but study also included in our search
Manchikanti, L. and Knezevic, E. and Knezevic, N. N. and Sanapati, M. R. and Kaye, A. D. and Abdi, S. and Soin, A. and Hirsch, J. A. Effectiveness of Facet Joint Nerve Blocks in Managing Chronic Axial Spinal Pain of Facet Joint Origin: A Systematic Review and Meta-Analysis. Pain Physician. 2024; 27 (2) :E169-E206	Wrong controls (none, injection or nerve block/neurotomy)
Manchikanti, L. and Singh, V. and Vilims, B. D. and Hansen, H. C. and Schultz, D. M. and Kloth, D. S. Medial branch neurotomy in management of chronic spinal pain: Systematic review of the evidence. Pain Physician. 2002; 5 (4) :405-418	Wrong control groups (active group).
Maya, P. H. E. and Da Silva, L. J. and Palmerston, M. D. and Silva, A. M. T. C. Radiofrequency Denervation for Facet Syndrome: A Meta-Analysis of Treatment Outcomes. Brazilian Neurosurgery. 2016; 35 (2) :111-117	Studies who compared RF with sham did not include patients with a history of conservative treatment that did not work.
Niemistö, L. and Kalso, E. and Malmivaara, A. and Seitsalo, S. and Hurri, H. Radiofrequency denervation for neck and back pain: A systematic review within the framework of the Cochrane Collaboration Back Review Group. Spine. 2003; 28 (16) :1877-1888	Wrong control (active group) or wrong population. Studies who compared RF with sham did not include patients with a history of conservative treatment that did not work.
Slipman, C. W. and Bhat, A. L. and Gilchrist, R. V. and Issac, Z. and Chou, L. and Lenrow, D. A. A critical review of the evidence for the use of zygapophysial injections and radiofrequency denervation in the treatment of low back pain. Spine Journal. 2003; 3 (4) :310-316	Wrong study design (narrative review)

Verantwoording

Beoordelingsdatum en geldigheid

Publicatiedatum : 12-03-2026

Beoordeeld op geldigheid : 12-03-2026

Initiatief en autorisatie

Initiatief:

Cluster Wervelkolomgerelateerde aandoeningen

Geautoriseerd door:

Nederlandse Orthopaedische Vereniging
Nederlandse Vereniging van Revalidatieartsen
Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie
Nederlandse Vereniging voor Neurochirurgie
Nederlandse Vereniging voor Neurologie
Patiëntenfederatie Nederland
Nederlandse Vereniging van Rugpatiënten ‘de Wervelkolom‘

Samenstelling werkgroep

Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2023 een multidisciplinair cluster ingesteld. Het cluster wervelkolomgerelateerde aandoeningen bestaat uit meerdere richtlijnen, zie hier voor de actuele clusterindeling. De stuurgroep bewaakt het proces van modulair onderhoud binnen het cluster. De expertisegroepsleden brengen hun expertise in, indien nodig. De volgende personen uit het cluster zijn betrokken geweest bij de herziening van deze module:

Clusterstuurgroep

Dr. J.W. (Jan Willem) Kallewaard, anesthesioloog-pijnspecialist, NVA (voorzitter)
Drs. M.O. (Maarten) Mensink, kinderanesthesioloog en pijnarts, NVA
Drs. E.M. (Esther) Boot, neuroloog, NVN
Dr. K.B. (Kim) Gombert-Handoko, ziekenhuisapotheker, NVZA
Dr. J.L. (Loes) Swaan, revalidatiearts, VRA
Drs. S.J. (Stijn) Westerbos, kinderorthopeed, NOV
Drs. P.J.W.J. (Hans) van Dongen, patiëntvertegenwoordiger, Samenwerkingsverband Pijnpatiënten naar één stem

Clusterexpertisegroep

Drs. I.L. (Ilona) Thomassen-Hilgersom, patiëntvertegenwoordiger, Samenwerkingsverband Pijnpatiënten naar één stem
Prof. dr. L.P. (Lennard) Voogt, fysiotherapeut, KNGF
Dr. N.A. (Niels) van der Gaag, neurochirurg, NVvN
Dr. S.A.S. (Sandra) van den Heuvel, anesthesioloog, NVA
Drs. C.H. (Chang) Ho Wessel, revalidatiearts, VRA, namens cluster wervelkolomgerelateerde aandoeningen
Drs. L (Lars) Elzinga, anesthesioloog, NVA, namens cluster wervelkolomgerelateerde aandoeningen
Drs. M (Maarten) Liedorp, neuroloog, namens cluster wervelkolomgerelateerde aandoeningen

Met ondersteuning van

Dr. F. Willeboordse, senior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
Drs. I. van Dijk, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
I. van Dusseldorp, senior informatiespecialist, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten

Belangenverklaringen

Een overzicht van de belangen van de clusterleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten via secretariaat@kennisinstituut.nl.

Gemelde (neven)functies en belangen stuurgroep

Naam	Hoofdfunctie	Nevenwerkzaamheden	Persoonlijke financiële belangen	Persoonlijke relaties	Extern gefinancierd onderzoek	Intellectuele belangen en reputatie	Overige belangen	Restrictie
Jan Willem Kallewaard	Anesthesioloog-pijnspecialist Rijnstate en AMC	Beroepsbelangencie NVA sectie pijn nva anesthesioloog in rijnstate en aumc	Geen	Geen	Onderzoek gesponsord door industrie neuromodulatie: boston scientific 50.000 euro; onderzoek naar de effecten van neuromodulatie op pijn bij endometriose 2022-2023. Dhr. Kallewaard is hierbij PI. Neuromodulatie is een klein onderdeel van dit cluster, bij enkele modules is dit of kan dit in de toekomst één van de last-resort behandelopties zijn.Geen	Geen	Geen	Besluit: Wanneer onderwerpen rondom neuromodulatie binnen het cluster worden ontwikkeld (of wanneer er discussie plaats vindt over de prioriering) zal Dhr. Kallewaard niet deelnemen aan de vergadering en zal een vice-voorzitter (Dhr. Mensink) waarnemen als voorzitter.
Maarten Onno Mensink	kinderanesthesioloog - pijnspecialist bij Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie	Beroepsbelangencie NVA sectie pijn nva anesthesioloog in rijnstate en aumc	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen restrictie
Stijn Westerbos	Fellow (oncologische) kinder orthopedie Prinses Maxima centrum Utrecht Cello Kinder orthopedie Wilhelmina kinder ziekenhuis Utrecht	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen restrictie
Esther Boot	Neuroloog, Rijnstate	Lid van werkgroep pijn NVN	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen restrictie
Kim Gombert-Handoko	Lid werkgroep	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen restrictie
Loes Swaan	Revalidatiearts in dienst van Rijndam Revalidatie te Rotterdam.	- Lid van de Werkgroep Pijnrevalidatie Nederland van de VRA Onbetaald. - Lid van de Commissie Onderzoek en Onderwijs van het Netwerk Pijnrevalidatie Nederland (onbetaald) - Gastdocent Hogeschool Rotterdam (incidenteel, betaald). - Lid redactie nieuw uit te geven boek over pijnrevalidatie bij Bohn Stafleu van Loghum (onbetaald).	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen restrictie
Hans van Dongen	- gepensioneerd -Vereniging samenwerkingsverband pijnpatiënten naar één stem - penningmeester, vrijwillige functie,	- adviserend lid Projectgroep van het project spiegelprogramma voor het reduceren voorschrijven sterkwerkende opioïden door huisartsen, project van het Academisch Huisartsennetwerk van U MC Amsterdam, vrijwillige functie - adviserend lid bij de subsidieaanvraag van het project "Esketamine-infusies voor refractaire chronische pijn bij patiënten met depressieve en niet-depressieve symptomen, met vacatiegeld (is afgerond); - Stichting Pijn-Hoop, interim-voorzitter en penningmeester, vrijwillige functie, algemene patiëntenorganisatie gericht op chronische pijn; - voorzitter Adviesraad Sociaal Domein Noordwijk, met vacatiegeld; - Stichting Sociale Projekten, voorzitter, vrijwillig	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen restrictie

Gemelde (neven)functies en belangen expertisegroep

Naam	Hoofdfunctie	Nevenwerkzaamheden	Persoonlijke financiële belangen	Persoonlijke relaties	Extern gefinancierd onderzoek	Intellectuele belangen en reputatie	Overige belangen	Restrictie
Sandra van den Heuvel	Anesthesioloog - Pijnspecialist RadboudUMC	Co-secretaris WIP Benelux	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen restrictie
Niels van der Gaag	Neurochirurg	Geen	Geen	Geen	ZonMw onderzoek naar behandeling chronisch subduraal hematoom	Geen	Geen	Geen restrictie
Lennard Voogt	Lector 'complexe pijnvraagstukken' Hogeschool Rotterdam	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen restrictie
Ilona Thomassen-Hilgersom	voorzitter Samenwerkingsverband Pijnpatiënten naar één stem	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen restrictie

Gemelde (neven)functies en belangen expertisegroep vanuit cluster wervelkolomgerelateerde aandoeningen

Naam	Hoofdfunctie	Nevenwerkzaamheden	Persoonlijke financiële belangen	Persoonlijke relaties	Extern gefinancierd onderzoek	Intellectuele belangen en reputatie	Overige belangen	Restrictie
Lars Elzinga	Anesthesioloog-Pijnspecialist Bravis Pijncentrum Roosendaal Deel uitmakend van de maatschap Anesthesiologie	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen restrictie
Chang Ho Wessel	Revalidatiearts	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen restrictie
Maarten Liedorp	Neuroloog, Kliniek Lange Voorhout	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen restrictie

Inbreng patiëntenperspectief

Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz

Bij de richtlijnmodule voerden de clusterleden conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uit om te beoordelen of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling is de richtlijnmodule op verschillende domeinen getoetst (zie het stroomschema bij Werkwijze).

Module	Uitkomst raming	Toelichting
Behandeling facetpijn - submodule radiofrequente laesie	geen financiële gevolgen	Uit de toetsing volgt dat de aanbevelingen niet breed toepasbaar zijn (<5.000 patiënten) en daarom naar verwachting geen substantiële financiële gevolgen zullen hebben voor de collectieve uitgaven.

Werkwijze

Voor meer details over de gebruikte richtlijnmethodologie verwijzen wij u naar de Werkwijze. Relevante informatie voor de ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule is hieronder weergegeven.

Zoekverantwoording

Algemene informatie

Cluster/richtlijn: Cluster Pijnmangement – wervelkolomgerelateerde pijnklachten
Uitgangsvraag/modules: Wat is de meerwaarde van behandeling met radiofrequente laesie van de medial branch van de dorsale ramus bij patiënten met lumbale facetpijn gediagnosticeerd middels een proefblokkade, waarbij conservatieve behandeling heeft gefaald?
Database(s): Embase.com, Ovid/Medline	Datum: 19-12-2024
Periode: nvt	Talen: geen restrictie
Literatuurspecialist: Ingeborg van Dusseldorp	Rayyan review: https://new.rayyan.ai/reviews/1266839/overview
BMI-zoekblokken: voor verschillende opdrachten wordt (deels) gebruik gemaakt van de zoekblokken van BMI-Online https://blocks.bmi-online.nl/ Bij gebruikmaking van een volledig zoekblok zal naar de betreffende link op de website worden verwezen.
Toelichting: Voor deze vraag is gezocht met de concepten: Facet joint, facet pain Radiofrequency ablation Alle sleutelartikelen worden gevonden in de basisset. Vanwege het studiedesign wordt alleen het artikel van Maas gevonden: Maas ET, Ostelo RW, Niemisto L, Jousimaa J, Hurri H, Malmivaara A, van Tulder MW. Radiofrequency denervation for chronic low back pain. Cochrane Database Syst Rev. 2015 Oct 23;2015(10):CD008572. doi: 10.1002/14651858.CD008572.pub2. PMID: 26495910; PMCID: PMC8782593. Er is specifiek gezocht op facetpijn. Als blijkt dat onvoldoende bewijs wordt gevonden, kan worden overwogen om de zoekstrategie verder uit te breiden naar lage rugpijn, nekpijn en alle relevante gewrichten in combinatie met pijn. Ook wordt gezien dat radiofrequency ablation niet altijd gebruikt wordt als trefwoord. Misschien moet ook deze terminologie worden uitgebreid. Op dit momment is gezocht met de volgende indextermen. Radiofrequency ablation Radiofrequency therapy Radiofrequence AND denervation, ablation therapy

Zoekopbrengst

	EMBASE	OVID/MEDLINE	Ontdubbeld
SR	67	58	83
RCT	80	69	93
Observationele studies
Totaal	147	127	176

_{*in Rayyan}

Zoekstrategie

Embase.com

No.	Query	Results
#1	'zygapophyseal joint'/exp OR 'vertebra articular facet':ti,ab,kw OR 'vertebra zygapophysis':ti,ab,kw OR ((facet NEAR/3 pain):ti,ab,kw) OR 'facet* joint':ti,ab,kw OR 'zygapophysial joint'/exp OR zygapophyseal:ti,ab,kw OR zygapophysial:ti,ab,kw	7431
#2	'radiofrequency therapy'/exp OR ('radiofrequency'/exp AND ('ablation therapy'/exp OR 'denervation'/exp)) OR ((('radio frequen' OR radiofrequen) NEAR/3 (denervation OR ablation OR treatment OR therap*)):ti,ab,kw)	69600
#3	#1 AND #2	682
#4	'meta analysis'/exp OR 'meta analysis (topic)'/exp OR metaanaly:ti,ab OR 'meta analy':ti,ab OR metanaly:ti,ab OR 'systematic review'/de OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR prisma:ti,ab OR prospero:ti,ab OR (((systemati OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview)):ti,ab) OR ((systemic NEAR/1 review):ti,ab) OR (((systemati OR literature OR database* OR 'data base') NEAR/10 search):ti,ab) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic) NEAR/3 search):ti,ab) OR (((literature NEAR/3 review):ti,ab) AND (search:ti,ab OR database:ti,ab OR 'data base':ti,ab)) OR (('data extraction':ti,ab OR 'data source':ti,ab) AND 'study selection':ti,ab) OR ('search strategy':ti,ab AND 'selection criteria':ti,ab) OR ('data source':ti,ab AND 'data synthesis':ti,ab) OR medline:ab OR pubmed:ab OR embase:ab OR cochrane:ab OR (((critical OR rapid) NEAR/2 (review* OR overview* OR synthes)):ti) OR ((((critical OR rapid) NEAR/3 (review OR overview* OR synthes)):ab) AND (search:ab OR database:ab OR 'data base':ab)) OR metasynthes:ti,ab OR 'meta synthes':ti,ab	733409
#5	'randomized controlled trial'/exp OR random:ti,ab OR (((pragmatic OR practical) NEAR/1 'clinical trial'):ti,ab) OR ((('non inferiority' OR noninferiority OR superiority OR equivalence) NEAR/3 trial*):ti,ab) OR rct:ti,ab,kw	2285528
#6	#3 NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp)	440
#7	#4 AND #6	67
#8	#5 AND #6 NOT #7	80
#9	#7 OR #8	147
#10	'radiofrequency denervation for chronic low back pain':ti AND maas	1
#11	'pain originating from the lumbar facet joints':ti AND heuvel	1
#12	'consensus practice guidelines on interventions for lumbar facet joint pain from a multispecialty, international working group':ti	1
#13	#10 OR #11 OR #12	3
#14	#9 AND #13	1
#15	#6 AND #13	3

Ovid/Medline

#	Searches	Results
1	Zygapophyseal Joint/ or vertebra articular facet.ti,ab,kf. or vertebra zygapophysis.ti,ab,kf. or (facet adj3 pain).ti,ab,kf. or facet* joint.ti,ab,kf. or zygapophyseal.ti,ab,kf. or zygapophysial.ti,ab,kf.	5785
2	exp Radiofrequency Therapy/ or exp Radiofrequency Ablation/ or ((radio frequen* or radiofrequen* or rf) adj3 (denervation or ablation or treatment or therap*)).ti,ab,kf.	57021
3	1 and 2	421
4	3 not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/) not (letter/ or comment/ or editorial/)	387
5	meta-analysis/ or meta-analysis as topic/ or (metaanaly* or meta-analy* or metanaly).ti,ab,kf. or systematic review/ or cochrane.jw. or (prisma or prospero).ti,ab,kf. or ((systemati or scoping or umbrella or "structured literature") adj3 (review* or overview)).ti,ab,kf. or (systemic adj1 review).ti,ab,kf. or ((systemati or literature or database* or data-base) adj10 search).ti,ab,kf. or ((structured or comprehensive* or systemic) adj3 search).ti,ab,kf. or ((literature adj3 review) and (search or database* or data-base)).ti,ab,kf. or (("data extraction" or "data source") and "study selection").ti,ab,kf. or ("search strategy" and "selection criteria").ti,ab,kf. or ("data source" and "data synthesis").ti,ab,kf. or (medline or pubmed or embase or cochrane).ab. or ((critical or rapid) adj2 (review or overview* or synthes)).ti. or (((critical or rapid) adj3 (review or overview* or synthes)) and (search or database* or data-base)).ab. or (metasynthes or meta-synthes*).ti,ab,kf.	797180
6	exp randomized controlled trial/ or randomized controlled trials as topic/ or random.ti,ab. or rct?.ti,ab. or ((pragmatic or practical) adj "clinical trial").ti,ab,kf. or ((non-inferiority or noninferiority or superiority or equivalence) adj3 trial*).ti,ab,kf.	1782533
7	4 and 5	58
8	(4 and 6) not 7	69
9	7 or 8	127

Richtlijnendatabase

Wervelkolomgerelateerde pijnklachten lage rug

Wervelkolomgerelateerde pijnklachten lage rug

Radiofrequente laesie

Uitgangsvraag

Aanbeveling

Overwegingen

Onderbouwing

Achtergrond

Conclusies / Summary of Findings

Samenvatting literatuur

Zoeken en selecteren

Referenties

Evidence tabellen

Verantwoording

Beoordelingsdatum en geldigheid

Initiatief en autorisatie

Samenstelling werkgroep

Belangenverklaringen

Inbreng patiëntenperspectief

Werkwijze

Zoekverantwoording

Bijlagen