Inflammatiemarkers
Uitgangsvraag
- Welke inflammatiemarker(s) moet(en) worden bepaald bij patiënten die zich presenteren met artralgie om reumatoïde artritis (on)waarschijnlijker te maken?
- Welke inflammatiemarker(s) moet(en) worden bepaald bij patiënten die zich presenteren met artritis om reumatoïde artritis (on)waarschijnlijker te maken?
Aanbeveling
Artralgie
Bepaal CRP en/of BSE bij patiënten met artralgie en verdenking op RA, met hierbij CRP als voorkeursoptie.
Artritis
Bepaal CRP en/of BSE bij patiënten met artritis en verdenking op RA, met hierbij CRP als voorkeursoptie.
Overwegingen
Balans tussen gewenste en ongewenste effecten
Voor deze module is een literatuursearch uitgevoerd voor de diagnostische waarde van bepaling CRP of bezinking (BSE) t.o.v. de combinatie van CRP en bezinking bij patiënten met klachten en een verdenking op artritis of artralgie. Uit de literatuursearch zijn geen relevante studies naar voren gekomen.
BSE
De BSE, gedefinieerd als een bezinkingssnelheid (mm/uur) van erythrocyten in plasma welke wordt geplaatst in een verticale buis (Westergren-methode), is een indirecte maat van de acute fase reactie, voornamelijk de fibrinogeenspiegel. De BSE kan echter ook beïnvloed worden door ander componenten in het bloed zoals immuunglobulinen, en door veranderingen in erytrocyt grootte, vorm en aantal. Logischerwijs kan de BSE verhoogd zijn bij systemische en gelokaliseerde inflammatoire ziekten en infecties, maligne tumoren, weefselschade/ischemie, trauma, anemie, nefrotisch syndroom en terminale nierinsufficiëntie. Verder is de BSE soms verhoogd bij obesitas, waarschijnlijk deels als gevolg van interleukine (IL)-6 secretie door het vetweefsel. Ook technische factoren van de Westergren-methode tijdens het meten (bewegen van de buis, hoge kamertemperatuur) kunnen de BSE verhogen. Vice versa zijn er ook factoren waardoor de BSE onterecht laag kan blijven, zoals afwijkende erythrocyten (sikkelcel anaemie, anisocytose, spherocytose, acanthocytose, microcytose en polycythemia), extreme leukocytose, hoog serum bilirubine, hartfalen, hypofibrinogenemie, cachexie, en technische factoren van de Westergren-methode (stollen bloed sample, test >2 uur na bloedafname, lage kamertemperatuur en korte BSE-buis (Sox, 1986).
Naast de klassieke Westergren methode wordt ook de snellere zogenaamde Alifax TEST 1 methode gebruikt bij verschillende laboratoria. Deze methode heeft een goede correlatie met de gouden standaard (Westergren-methode) en andere gevalideerde bezinkingsmethodes. De Alifax TEST 1 methode kent een aantal belangrijke voordelen.
Bij de interpretatie van een bezinkingsuitslag met de Alifax TEST 1 methode is het wel belangrijk te realiseren dat DAS28 misclassificatie aanzienlijk en even groot is wanneer een ouder BSE resultaat wordt gebruikt (van der Maas, 2010). Tevens laat ook een andere studie zien dat in een groot cohort van patiënten met reumatoïde artritis er bij sommige patiënten verschillen in ziekteactiviteit conform de ‘disease activity score’ (DAS28) kunnen optreden indien de BSE uitslag van de Alifax methode vergeleken wordt met de gouden standard, de Westergren-methode (Leivtus, 2009). Het is daarom goed te weten welke methode er wordt gebruikt. Bij inschatten van ziekteactiviteit heeft de Westergren-methode of de 30 min STARSED methode een sterke voorkeur boven de Alifax bezinking.
CRP
Evenals de BSE is een verhoogde CRP-waarde niet sensitief en niet specifiek voor RA. Er is ook een “high-sensitivity CRP” (hs-CRP) test in omloop. Beide testen meten hetzelfde, alleen is de hs-CRP test in staat om zeer lage concentraties te meten (ondergrens 0.15 mg/L op Roche Cobas Pro). Voor diagnose of vaststellen van ziekteactiviteit is vooral een hoge CRP van belang en kan dit dus goed gemeten worden met de reguliere CRP test (ondergrens 0.6 mg/L op Roche Cobas Pro). De meeste klinisch chemische laboratoria gebruiken de goedkopere reguliere CRP test. De hs-CRP wordt gebruikt in grote studies naar cardiovasculair risico.
Tijdens ontwikkeling van de module en na het uitvoeren van de literatuursearch, is een EULAR/ACR artikel verschenen waarin een risico-stratificatie methode is ontwikkeld voor patiënten met artralgie (van Steenbergen, 2025). Hierbij is, na exclusie van patiënten die reeds met DMARD’s werden behandeld, data uit acht verschillende cohorten (n = 2293) geanalyseerd m.b.t. risicofactoren en uitkomstdata voor het ontstaan van RA. Inflammatoire artritis (IA) ontwikkelde zich binnen één jaar bij 389 personen (17%). Hierbij werd een verhoogd CRP geassocieerd met het genoemde eindpunt (OR 1.3).
Calprotectine
Naast CRP en BSE is aangetoond dat calprotectine waardes in serum hoger waren in RA patiënten vergeleken met gezonde vrijwilligers. Ook was calprotectine positief geassocieerd met systemische inflammatie en ziekteactiviteit (DAS28) bij RA (Zeng, 2023). De toegevoegde waarde van calprotectine boven CRP en of BSE blijft echter nog onduidelijk.
Artralgie
Gewrichtsklachten/artralgie met een klinische verdenking op RA betreft patiënten zonder klinische artritis en met recent ontstane gewrichtsklachten waarbij de reumatoloog de klachten verdacht vindt voor een vroege fase van RA. De omschrijving is dus gedefinieerd op basis van de klinische expertise van de reumatoloog. Het overgrote deel van de patiënten dat zich op een reumatologisch spreekuur presenteert zonder artritis en met artralgie heeft een verklaring voor de klachten die anders is dan beginnende RA, of heeft geen duidelijke verklaring maar de klachten worden niet geduid als ‘verdacht voor RA in wording’. Derhalve betreft de groep van mensen met artralgie waarbij de reumatoloog denkt dat dit een begin van RA kan zijn (dit wordt ook wel Clinically Suspect Arthralgia (CSA) genoemd) slechts een klein deel van alle patiënten die zich met artralgie presenteren op de polikliniek reumatologie.
In een studie van van Steenbergen (2015) werden CRP concentraties gemeten bij 150 patiënten met CSA (Clinically Suspected Arthralgia, klinisch verdacht om RA te krijgen). Bij patiënten die binnen een jaar artritis ontwikkelden (n=30), werd bij 33% een verhoogde CRP concentratie gemeten, terwijl dit percentage 18% was bij patiënten die geen artritis ontwikkelden.
Artritis
Meerdere onderzoeken hebben laten zien dat een verhoogde BSE en/of CRP diagnostische waarde heeft bij patiënten met een nieuwe artritis voor het ontwikkelen van RA. De sensitiviteit van beide markers is echter matig; diverse onderzoeken hebben laten zien dat ongeveer de helft van de patienten met RA een verhoogde CRP of BSE heeft (sensitiviteit ~50%). Een verhoogde CRP of BSE is wel opgenomen in de ACR/EULAR 2010 RA classificatie criteria. Daarnaast zijn een verhoogde BSE en CRP, zoals eerder benoemd, ook niet specifiek voor RA maar worden deze beïnvloed door vele factoren en zijn ze verhoogd in andere condities dan RA. De kinetiek van een verhoging van de BSE en CRP is ook verschillend; de CRP stijgt en daalt bijvoorbeeld veel sneller dan de BSE.
Vanwege het ontbreken van bewijs voor de meerwaarde, is de werkgroep terughoudend in het geven van een sterke aanbeveling voor het meten van beide inflammatiemarkers. Daarbij heeft het meten van CRP de voorkeur boven het meten van BSE, aangezien deze inflammatiemarkers gevoeliger lijkt en minder aspecifiek is. Wel ziet de werkgroep meerwaarde in het bepalen van zowel de BSE als CRP bij het primaire consult om de diagnose te stellen bij een openstaande DD ten aanzien van andere aandoeningen (b.v. systeemziekten).
Waarden en voorkeuren van patiënten (en eventueel hun naasten/verzorgers)
Voor een patiënt is afname van CRP of BSE niet verschillend. Beide betreft afname van een buisje bloed. Als er ook hematologie wordt afgenomen (bijvoorbeeld hemoglobine, leukocyten, trombocyten) kan doorgaans de BSE uit diezelfde buis worden bepaald. Als er andere chemieparameters worden afgenomen (bijvoorbeeld ALAT, kreatinine, natrium en kalium) kan doorgaans de CRP gemeten worden uit diezelfde buis. Het is belangrijk om patiënten goed te informeren over het te verrichten onderzoek.
Kostenaspecten
De klassieke inflammatiemarkers CRP en BSE hebben geen relevante impact op de kosten voor diagnostiek. Ook worden deze markers gebruikt voor inschatting van ziekteactiviteit gedurende de behandeling. De kosten van deze markers zijn vergelijkbaar.
Gelijkheid ((health) equity/equitable)
De te leveren zorg/interventie ongeacht gender, geslacht, etniciteit, woonplaats en sociaal-economische status leidt niet tot verschillen in gezondheidsgelijkheid.
Aanvaardbaarheid:
Ethische aanvaardbaarheid
Er zijn geen ethische bezwaren.
Duurzaamheid
Bij het meten van inflammatiemarkers spelen duurzaamheidsaspecten geen rol. Er wordt bij diagnose in elk geval bloed afgenomen. Afschaffen van deze metingen zou geen aanzienlijke invloed hebben op duurzaamheid.
Haalbaarheid
CRP en BSE worden al geruime tijd afgenomen bij diagnostiek voor RA. Ook in de ACR 1987 criteria kwamen de testen voor (Arnet, 1988). Hiermee is het al geruime tijd standaardzorg in de praktijk en ook haalbaar. Ondanks de suboptimale sensitiviteit en specificiteit van CRP en BSE blijft het toch van belang om deze inflammatiemarkers in te zetten. Het geeft de aanvrager ook een algemeen beeld van de inflammatie. Ook zijn de markers opgenomen in de ACR/EULAR 2010 criteria voor RA (Aletaha, 2010).
Artralgie
Rationale van de aanbeveling: weging van argumenten voor en tegen de interventies
BSE en/of CRP zijn zinvol om te bepalen bij een patiënt met artralgie én verdenking op RA. Vanwege het ontbreken van bewijs wordt geen sterke aanbeveling opgenomen voor het routinematig bepalen van zowel de BSE als CRP. CRP heeft de voorkeur boven het meten van BSE. Bij een openstaande DD voor aanwezigheid van andere aandoeningen (b.v. systeemziekten) kan het aanvullend bepalen van de BSE van meerwaarde zijn. Kennis van de bepalingsmethode en beïnvloedende factoren van de uitslagen is essentieel voor een goede interpretatie van de uitslag.
Eindoordeel: Sterke aanbeveling voor wel doen.
Artritis
Rationale van de aanbeveling: weging van argumenten voor en tegen de interventies
BSE en/of CRP zijn zinvol om te bepalen bij een patiënt met een nieuwe artritis. Vanwege het ontbreken van bewijs wordt geen sterke aanbeveling opgenomen voor het routinematig bepalen van zowel de BSE als CRP. CRP heeft de voorkeur boven het meten van BSE. Bij een openstaande DD voor aanwezigheid van andere aandoeningen (b.v. systeemziekten) kan het aanvullend bepalen van de BSE van meerwaarde zijn. Kennis van de bepalingsmethode en beïnvloedende factoren van de uitslagen is essentieel voor een goede interpretatie van de uitslag.
Eindoordeel: Sterke aanbeveling voor wel doen.
Onderbouwing
Achtergrond
In current practice, erythrocyte sedimentation rate (ESR) and/or C-reactive protein (CRP) are determined in patients who present in the hospital with arthralgia suspect for arthritis development. ESR and CRP do have a diagnostic value in predicting a developing arthritis in patients with arthralgia, however the sensitivity is low, and the specificity is also limited as they can also be increased in other conditions than arthritis. This also counts for patients with (undifferentiated) arthritis to make the diagnosis of rheumatoid arthritis. It is currently unknown whether a combination of ESR and CRP has a higher diagnostic value compared to ESR or CRP solely. If determining ESR or CRP solely would have the same diagnostic value it would be more (cost)efficient to only determine one test.
Conclusies / Summary of Findings
|
No GRADE |
No evidence was found regarding the diagnostic performance of CRP or erythrocyte sedimentation rate (ESR) compared to the combination of CRP and erythrocyte sedimentation rate (ESR) for RA diagnosis in patients with clinically suspect arthralgia or (developing) arthritis.
Source: - |
Samenvatting literatuur
Not applicable.
Zoeken en selecteren
A systematic review of the literature was performed to answer the following question:
What are the diagnostic values of c-reactive protein (CRP) or the erythrocyte sedimentation rate (ESR) compared to a combination of CRP and the ESR for the (developing) RA in patients with complaints suspected for (developing) arthritis or (clinically suspected) arthralgia?
| P: | Patients with complaints suspect for (developing) arthritis or (clinically suspected) arthralgia |
| I: | C-reactive protein (CRP) or erythrocyte sedimentation rate (ESR) |
| C: | N.a. |
| R: | Combination of CRP and erythrocyte sedimentation rate (ESR) |
| O: | Diagnostic values (sensitivity, specificity) for diagnosis of arthritis based on lab assessment |
| T/S: | Patients with clinically suspected arthralgia (higher pre-test chance of developing rheumatoid arthritis), based on history and physical examination |
Relevant outcome measures
In order to diagnose a patient with arthritis it is important to determine if there is systemic inflammation. This can be done with laboratory parameters. These laboratory parameters should, besides providing a sensitive and specific determination of the presence of inflammation, preferably have a high sensitivity and specificity for arthritis.
The guideline development group considered sensitivity and specificity as a critical outcome measure for decision making.
A priori, the working group did not define the outcome measures listed above but used the definitions used in the studies.
The working group defined the following boundaries for a minimal clinically important difference (MCID) both for mutual comparisons between tests and for tests in themselves:
1. The working group defined a MCID of 10% in sensitivity, specificity, PPV and NPV as a minimal clinically (patient) important difference.
2. The working group defined an area under the ROC of 0.80 (with relevant pretest chance ≈ 10 patients to screen for 1 confirmed diagnosis) as a MCID.
|
Outcome |
Consequence |
Consequence relevant for patient |
Importance (1-10) |
|
TP |
Confirmation of diagnosis |
Start treatment |
10 |
|
TN |
Ruling out diagnosis |
Continuing diagnostic proces |
7 |
|
FP |
Wrong diagnosis |
Possibly incorrect treatment |
8 |
|
FN |
Missing diagnosis |
Delayed start of treatment |
8 |
|
Inconclusive to interpret results |
Diagnosis remains unclear |
Possibly incorrect or delayed treatment |
8 |
|
TP= true positives, TN= true negatives, FP= false positives, FN= false negatives |
|||
Search and select (Methods)
The databases Medline (via OVID) and Embase (via Embase.com) were searched with relevant search terms from 2000 until 15 July 2024. The detailed search strategy is depicted under the tab Methods. The systematic literature search resulted in 5156 hits. Studies were selected based on the PICROTS. A total of seven studies were initially selected based on title and abstract screening using ASReview. After reading the full text, all seven studies were excluded (see the table with reasons for exclusion under the tab Methods), and no studies were included.
Results
No relevant studies were found.
Referenties
- Aletaha D, Neogi T, Silman AJ, Funovits J, Felson DT, Bingham CO 3rd, Birnbaum NS, Burmester GR, Bykerk VP, Cohen MD, Combe B, Costenbader KH, Dougados M, Emery P, Ferraccioli G, Hazes JM, Hobbs K, Huizinga TW, Kavanaugh A, Kay J, Kvien TK, Laing T, Mease P, Ménard HA, Moreland LW, Naden RL, Pincus T, Smolen JS, Stanislawska-Biernat E, Symmons D, Tak PP, Upchurch KS, Vencovský J, Wolfe F, Hawker G. 2010 Rheumatoid arthritis classification criteria: an American College of Rheumatology/European League Against Rheumatism collaborative initiative. Arthritis Rheum. 2010 Sep;62(9):2569-81. doi: 10.1002/art.27584. PMID: 20872595.
- Arnett FC, Edworthy SM, Bloch DA, McShane DJ, Fries JF, Cooper NS, Healey LA, Kaplan SR, Liang MH, Luthra HS, et al. The American Rheumatism Association 1987 revised criteria for the classification of rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum. 1988 Mar;31(3):315-24. doi: 10.1002/art.1780310302. PMID: 3358796.
- Giles JT, Bartlett SJ, Andersen R, Thompson R, Fontaine KR, Bathon JM. Association of body fat with C-reactive protein in rheumatoid arthritis. Arthritis Rheum. 2008 Sep;58(9):2632-41. doi: 10.1002/art.23766. PMID: 18759279; PMCID: PMC2671067.
- Levitus M, Pelliccia A, van de Stadt RJ, Voskuyl AE, Bouman AA. Is the Alifax Test-1TH useful to determine the Disease Activity Score (DAS28) in rheumatoid arthritis patients? Clin Rheumatol. 2009 Apr;28(4):469-74. doi: 10.1007/s10067-009-1092-4. Epub 2009 Jan 23. PMID: 19165556.
- Kushner I, Rzewnicki D, Samols D. What does minor elevation of C-reactive protein signify? Am J Med. 2006 Feb;119(2):166.e17-28. doi: 10.1016/j.amjmed.2005.06.057. PMID: 16443421.
- Sox HC Jr, Liang MH. The erythrocyte sedimentation rate.Guidelines for rational use. Ann Intern Med 1986;104:515.
- Tang Y, Fung E, Xu A, Lan HY. C-reactive protein and ageing. Clin Exp Pharmacol Physiol. 2017 Dec;44 Suppl 1:9-14. doi: 10.1111/1440-1681.12758. Epub 2017 Aug 24. PMID: 28378496.
- van der Maas A, van den Ende CH, van Eerd J, Fransen J, den Broeder AA. The use of different methods for rapid determination of the ESR induces DAS28 misclassification in clinical practice. Clin Exp Rheumatol. 2010 Jul-Aug;28(4):477-82. Epub 2010 Aug 30. PMID: 20598225.
- van Steenbergen HW, Doornkamp F, Alivernini S, Backlund J, Codreanu C, Cohen SB, Combe B, Cope AP, Deane KD, England BR, Falahee M, de Jong PHP, Kleyer A, Lacaille D, Maat B, Mankia K, van Mulligen E, Nagy G, O'Neil LJ, Rodamaker L, Sahbudin I, van Schaardenburg D, Sepriano A, da Silva JAP, De Smet L, Sparks JA, Steyerberg EW, Studenic P, Wethington E, Landewé RL, Raza K, van der Helm-van Mil AHM. EULAR/ACR risk stratification criteria for development of rheumatoid arthritis in the risk stage of arthralgia. Ann Rheum Dis. 2025 Sep;84(9):1445-1457. doi: 10.1016/j.ard.2025.01.021. Epub 2025 May 8. PMID: 40447498.
- van Steenbergen HW, Mangnus L, Reijnierse M, Huizinga TW, van der Helm-van Mil AH. Clinical factors, anticitrullinated peptide antibodies and MRI-detected subclinical inflammation in relation to progression from clinically suspect arthralgia to arthritis. Ann Rheum Dis. 2016 Oct;75(10):1824-30. doi: 10.1136/annrheumdis-2015-208138. Epub 2015 Nov 27. PMID: 26613769.
- Zeng J, Liu X, Liu J, Wu P, Yang L. Linkage of calprotectin with inflammation, activity and treatment response of rheumatoid arthritis: a meta-analysis. Biomark Med. 2022 Dec;16(17):1239-1249. doi: 10.2217/bmm-2022-0216. Epub 2023 Jan 20. PMID: 36661047.
Evidence tabellen
Table of excluded studies
|
Reference |
Reason for exclusion |
|
Giacomelli R, Afeltra A, Alunno A, Bartoloni-Bocci E, Berardicurti O, Bombardieri M, Bortoluzzi A, Caporali R, Caso F, Cervera R, Chimenti MS, Cipriani P, Coloma E, Conti F, D'Angelo S, De Vita S, Di Bartolomeo S, Distler O, Doria A, Feist E, Fisher BA, Gerosa M, Gilio M, Guggino G, Liakouli V, Margiotta DPE, Meroni P, Moroncini G, Perosa F, Prete M, Priori R, Rebuffi C, Ruscitti P, Scarpa R, Shoenfeld Y, Todoerti M, Ursini F, Valesini G, Vettori S, Vitali C, Tzioufas AG. Guidelines for biomarkers in autoimmune rheumatic diseases - evidence based analysis. Autoimmun Rev. 2019 Jan;18(1):93-106. doi: 10.1016/j.autrev.2018.08.003. Epub 2018 Nov 5. PMID: 30408582. |
Narrative review
|
|
Vercoutere W, Thevissen K, Bombardier C, Landewé RB. Diagnostic and predictive value of acute-phase reactants in adult undifferentiated peripheral inflammatory arthritis: a systematic review. J Rheumatol Suppl. 2011 Mar;87:15-9. doi: 10.3899/jrheum.101069. PMID: 21364051. |
Systematic review with narrative output. No comparisons of interest in inc. studies
|
|
Abdelhafiz D, Baker T, Glascow DA, Abdelhafiz A. Biomarkers for the diagnosis and treatment of rheumatoid arthritis - a systematic review. Postgrad Med. 2023 Apr;135(3):214-223. doi: 10.1080/00325481.2022.2052626. Epub 2022 Mar 16. PMID: 35275765. |
No comparisons and outcomes of interest
|
|
Villeneuve E, Kuriya B, Bombardier C. Patients considered as having undifferentiated peripheral inflammatory arthritis: a systematic review. J Rheumatol Suppl. 2011 Mar;87:3-9. doi: 10.3899/jrheum.101068. PMID: 21364049. |
No diagnostic test studies, no outcomes of interest
|
|
Zinellu A, Mangoni AA. Neutrophil-to-lymphocyte and platelet-to-lymphocyte ratio and disease activity in rheumatoid arthritis: A systematic review and meta-analysis. Eur J Clin Invest. 2023 Feb;53(2):e13877. doi: 10.1111/eci.13877. Epub 2022 Sep 24. PMID: 36121342. |
No comparisons and outcomes of interest
|
|
Meng S, Jing L, Zhang W, Wang F, Dong Y, Dong D. Research progress on serological indices and their clinical application in rheumatoid arthritis. J Clin Lab Anal. 2022 Sep;36(9):e24576. doi: 10.1002/jcla.24576. Epub 2022 Jul 15. PMID: 35838016; PMCID: PMC9459337. |
Narrative review
|
|
Zinellu A, Mangoni AA. Platelet and Red Blood Cell Volume Indices in Patients with Rheumatoid Arthritis: A Systematic Review and Meta-Analysis. Diagnostics (Basel). 2022 Oct 30;12(11):2633. doi: 10.3390/diagnostics12112633. PMID: 36359478; PMCID: PMC9689783. |
No comparisons and outcomes of interest
|
Verantwoording
Beoordelingsdatum en geldigheid
Publicatiedatum : 13-04-2026
Beoordeeld op geldigheid : 13-04-2026
Algemene gegevens
De ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule werd ondersteund door het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (www.demedischspecialist.nl/kennisinstituut) en werd gefinancierd door de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten (SKMS). Patiëntenparticipatie bij deze richtlijn werd medegefinancierd uit de Kwaliteitsgelden Patiënten Consumenten (SKPC) binnen het programma Kwaliteit, Inzicht en Doelmatigheid in de medisch specialistische Zorg (KIDZ). De financier heeft geen enkele invloed gehad op de inhoud van de richtlijnmodule.
Samenstelling werkgroep
Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2023 een multidisciplinaire werkgroep ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van alle relevante specialismen (zie hiervoor de Samenstelling van de werkgroep) die betrokken zijn bij de zorg voor patiënten met een inflammatoire (reumatische) aandoening.
Werkgroep
- Dr. S.M. van der Kooij (voorzitter), reumatoloog, werkzaam in HagaZiekenhuis, NVR.
- Dr. A.A. den Broeder, reumatoloog en klinisch epidemioloog, werkzaam in Sint Maartensklinkiek en Radboud Universitair Medische Centrum, NVR.
- Prof. Dr. D. van der Woude, reumatoloog, werkzaam in Leids Universitair Medisch Centrum, NVR.
- Drs. T. de Mooij, AIOS reumatologie, werkzaam in Erasmus Medisch Centrum, NVR.
- Drs. Z. Kerami, reumatoloog, werkzaam in Dijklander Ziekenhuis, NVR (tot december 2024, vanaf mei 2025 werkzaam als reumatoloog bij NHS Lothian).
- Dr. M.A. Korteweg, radioloog, Reade, NVvR.
- Dr. W. van der Bruggen, nucleair geneeskundige, werkzaam in Slingeland Ziekenhuis en Streekziekenhuis Koningin Beatrix, NVNG.
- Dr. M.C.F.J. de Rotte, klinisch chemicus, werkzaam in Amsterdam Universitair Medisch Centrum, NVKC.
- MSc. J. Postma, verpleegkundig specialist reumatologie, werkzaam in Martini Ziekenhuis, V&VN.
- Drs. H. Koning, patiëntvertegenwoordiger, Nationale Vereniging ReumaZorg Nederland.
Klankbordgroep
- P. Borsje, ervaringsdeskundige en beleidsmedewerker Patiëntenparticipatie en Communicatie, Nationale Vereniging ReumaZorg Nederland, Nationale Vereniging ReumaZorg Nederland.
Met ondersteuning van
- Dr. L. Küpers , adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten.
- Dr. M.M.A. Verhoeven, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten tot april 2025.
- Drs. J.M.H. van der Hart MSc, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten vanaf april 2025.
- Drs. F.A. Pepping MSc, junior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten.
Belangenverklaringen
Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten via secretariaat@kennisinstituut.nl.
Tabel Gemelde (neven)functies en belangen werkgroep
|
Werkgroeplid |
Functie |
Nevenfuncties |
Gemelde belangen |
Ondernomen actie |
|
Dr S.M. van der Klooij (voorzitter), NVR |
Reumatoloog |
- |
- |
Geen
|
|
Dr. A.A. den Broeder, NVR |
Reumatoloog en epidemioloog |
- Expert advisering ZIN - Associate editor Rheumatology |
Extern gefinancierd onderzoek door o.a. ZonMw, Abbvie, Galapagos en Novartis. Geen raakvlakken met richtlijnmodules. |
Geen |
|
Prof. Dr. D. van der Woude, NVR |
Reumatoloog |
- Docent Antonius Academy Nieuwegein - Hoofdredacteur Nederlands Tijdschrift voor Reumatologie - Advisory board Galapagos (gebruik van JAK-remmers, 2019 en 2020) |
Onderzoek gefinancierd door ZonMw, NWO en FOREUM. Geen raakvlakken met richtlijnmodules. |
Geen |
|
Drs. T. de Mooij, NVR |
AIOS reumatologie |
- |
- |
Geen |
|
Drs. Z. Kerami, NVR |
Reumatoloog |
- |
- |
Geen |
|
Dr. M.A. Korteweg, NVvR |
Radioloog |
- Radioloog waarnemer Bovenij ziekenhuis, Acibadem,in Kralendijk Bonaire -PI ESSR uniform grading CT scans of SIjoints -reviewer ECR |
- |
Geen |
|
Dr. W. van der Bruggen, NVNG |
Nucleair geneeskundige |
- |
- |
Geen |
|
Dr. M.C.F.J. de Rotte, NVKC |
Klinisch chemicus |
Vakspecialist-auditor Raad voor accredatie |
Meerdere onderzoeksproejcten in personalized medicine of methotrexaat bij RA (niet extern gefinancierd, geen raakvlakken met richtlijn). |
Geen |
|
MSc. J. Postma, V&VN |
Verpleegkundig specialist reumatologie |
Deelname ontwikkeling ‘ziektekaarten in beeld’ ReumaZorg Nederland |
Online sessie ‘patient journey’ reumapatienten Pfizer (eenmalig, geen raakvlakken met richtlijn) |
Geen |
|
Drs. H. Koning, ReumaZorg Nederland |
Patiëntvertegenwoordiger |
- Referent Patientenfederatie Nederland |
- |
Geen |
Inbreng patiëntenperspectief
De werkgroep besteedde aandacht aan het patiëntenperspectief door een afgevaardigde van de patiëntenvereniging Nationale Vereniging ReumaZorg Nederland. De conceptrichtlijn is tevens voor commentaar voorgelegd aan deze patiëntenvereniging en de eventueel aangeleverde commentaren zijn bekeken en verwerkt.
Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz
Bij de richtlijnmodule voerde de werkgroep conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uit om te beoordelen of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling is de richtlijnmodule op verschillende domeinen getoetst (zie het stroomschema bij Werkwijze).
|
Module |
Uitkomst raming |
Toelichting |
|
Inflammatiemarkers |
Geen financiële gevolgen |
Hoewel uit de toetsing volgt dat de aanbeveling(en) breed toepasbaar zijn (5.000-40.000 patiënten per jaar), volgt ook uit de toetsing dat het overgrote deel van de zorgaanbieders en zorgverleners al aan de norm voldoet. Er worden daarom geen substantiële financiële gevolgen verwacht. |
Werkwijze
Voor meer details over de gebruikte richtlijnmethodologie verwijzen wij u naar de Werkwijze. Relevante informatie voor de ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule is hieronder weergegeven.
Zoekverantwoording
Algemene informatie
|
Cluster/richtlijn: Diagnostiek bij verdenking reumatoïde artritis - UV3 en UV5 Lab artralgie of artritis inflammatie parameters |
|
|
Uitgangsvraag/modules: Welke inflammatiemarker(s) moet(en) worden bepaald voor diagnostiek van reumatoïde artritis bij presentatie artralgie of artritis om reumatoïde artritis aan te tonen dan wel uit te sluiten? |
|
|
Database(s): Embase.com, Ovid/Medline |
Datum: 15 juli 2024 |
|
Periode: vanaf 2000 |
Talen: geen restrictie |
|
Literatuurspecialist: Esther van der Bijl |
Rayyan review: https://rayyan.ai/reviews/1094600 |
|
BMI-zoekblokken: voor verschillende opdrachten wordt (deels) gebruik gemaakt van de zoekblokken van BMI-Online https://blocks.bmi-online.nl/ Deduplication: voor het ontdubbelen is gebruik gemaakt van http://dedupendnote.nl:9777/ |
|
|
Toelichting: Voor deze vraag is gezocht op de elementen (artralgie OF artritis) EN (CRP OF bezinking OF Calprotectine) EN sensitiviteit/ specificiteit filter.
Zoals besproken valt het volgende sleutelartikel uit op het sensitiviteit/specificiteit filter:
De overige zes sleutelartikelen worden gevonden met deze search. |
|
|
Te gebruiken voor richtlijntekst: In de databases Embase.com en Ovid/Medline is op 15 juli 2024 systematisch gezocht naar systematische reviews, RCTs en observationele studies over inflammatiemarker(s) voor diagnostiek van reumatoïde artritis bij presentatie artralgie of artritis, om reumatoïde artritis aan te tonen dan wel uit te sluiten. De literatuurzoekactie leverde 5156 unieke treffers op. |
|
Zoekopbrengst - 15 juli 2024
|
|
EMBASE |
OVID/MEDLINE |
Ontdubbeld |
|
SR |
247 |
76 |
261 |
|
RCT |
1372 |
604 |
1578 |
|
Observationele studies |
3168 |
1528 |
3317 |
|
Totaal |
4805 |
2208 |
5156* |
*in Rayyan
Zoekstrategie - 15 juli 2024
Embase.com
|
No. |
Query |
Results |
|
#1 |
'rheumatoid arthritis'/exp OR 'arthralgia'/exp OR (((rheuma* OR reuma* OR revma*) NEAR/3 (arthrit* OR artrit* OR diseas* OR condition* OR nodule*)):ti,ab,kw) OR ((inflammat* NEAR/3 (arthrit* OR artrit* OR joint*)):ti,ab,kw) OR ((('auto immun*' OR autoimmun* OR deform* OR persistent) NEAR/3 (arthrit* OR artrit*)):ti,ab,kw) OR ((felty* NEAR/2 syndrome*):ti,ab,kw) OR ((caplan* NEAR/2 syndrome*):ti,ab,kw) OR (((ach* OR pain*) NEAR/3 (joint* OR articular*)):ti,ab,kw) OR arthralgia*:ti,ab,kw OR arthrodynia*:ti,ab,kw OR polyarthralgia*:ti,ab,kw OR 'acpa positive*':ti,ab,kw OR 'positive* acpa':ti,ab,kw |
442695 |
|
#2 |
'c reactive protein'/exp OR 'erythrocyte sedimentation rate'/exp OR 'calgranulin'/exp OR 'calprotectin test kit'/exp OR (('l1' NEAR/3 antigen*):ti,ab,kw) OR (('quantum blue' NEAR/3 fcal):ti,ab,kw) OR 'c reacti* protein':ti,ab,kw OR 'creactive protein':ti,ab,kw OR crp:ti,ab,kw OR 'blood sediment*':ti,ab,kw OR 'erythrocyte sediment*':ti,ab,kw OR 'calgranulin*':ti,ab,kw OR 'calprotectin*':ti,ab,kw |
381651 |
|
#3 |
'sensitivity and specificity'/de OR sensitivity:ab,ti OR specificity:ab,ti OR predict*:ab,ti OR 'roc curve':ab,ti OR 'receiver operator':ab,ti OR 'receiver operators':ab,ti OR likelihood:ab,ti OR 'diagnostic error'/exp OR 'diagnostic accuracy'/exp OR 'diagnostic test accuracy study'/exp OR 'inter observer':ab,ti OR 'intra observer':ab,ti OR interobserver:ab,ti OR intraobserver:ab,ti OR validity:ab,ti OR kappa:ab,ti OR reliability:ab,ti OR reproducibility:ab,ti OR ((test NEAR/2 're-test'):ab,ti) OR ((test NEAR/2 'retest'):ab,ti) OR 'reproducibility'/exp OR accuracy:ab,ti OR 'differential diagnosis'/exp OR 'validation study'/de OR 'measurement precision'/exp OR 'diagnostic value'/exp OR 'reliability'/exp OR 'predictive value'/exp OR ppv:ti,ab,kw OR npv:ti,ab,kw OR (((false OR true) NEAR/3 (negative OR positive)):ti,ab) |
6504773 |
|
#4 |
#1 AND #2 AND #3 |
11325 |
|
#5 |
#4 AND [2000-2024]/py NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp) |
6417 |
|
#6 |
'meta analysis'/exp OR 'meta analysis (topic)'/exp OR metaanaly*:ti,ab OR 'meta analy*':ti,ab OR metanaly*:ti,ab OR 'systematic review'/de OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR prisma:ti,ab OR prospero:ti,ab OR (((systemati* OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview*)):ti,ab) OR ((systemic* NEAR/1 review*):ti,ab) OR (((systemati* OR literature OR database* OR 'data base*') NEAR/10 search*):ti,ab) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic*) NEAR/3 search*):ti,ab) OR (((literature NEAR/3 review*):ti,ab) AND (search*:ti,ab OR database*:ti,ab OR 'data base*':ti,ab)) OR (('data extraction':ti,ab OR 'data source*':ti,ab) AND 'study selection':ti,ab) OR ('search strategy':ti,ab AND 'selection criteria':ti,ab) OR ('data source*':ti,ab AND 'data synthesis':ti,ab) OR medline:ab OR pubmed:ab OR embase:ab OR cochrane:ab OR (((critical OR rapid) NEAR/2 (review* OR overview* OR synthes*)):ti) OR ((((critical* OR rapid*) NEAR/3 (review* OR overview* OR synthes*)):ab) AND (search*:ab OR database*:ab OR 'data base*':ab)) OR metasynthes*:ti,ab OR 'meta synthes*':ti,ab |
1045334 |
|
#7 |
'clinical trial'/exp OR 'randomization'/exp OR 'single blind procedure'/exp OR 'double blind procedure'/exp OR 'crossover procedure'/exp OR 'placebo'/exp OR 'prospective study'/exp OR rct:ab,ti OR random*:ab,ti OR 'single blind':ab,ti OR 'randomised controlled trial':ab,ti OR 'randomized controlled trial'/exp OR placebo*:ab,ti |
4068983 |
|
#8 |
'major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'case control study'/de OR 'family study'/de OR 'longitudinal study'/de OR 'retrospective study'/de OR 'prospective study'/de OR 'comparative study'/de OR 'cohort analysis'/de OR ((cohort NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('case control' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('follow up' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (observational NEAR/1 (study OR studies)) OR ((epidemiologic NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('cross sectional' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) |
8317336 |
|
#9 |
'case control study'/de OR 'comparative study'/exp OR 'control group'/de OR 'controlled study'/de OR 'controlled clinical trial'/de OR 'crossover procedure'/de OR 'double blind procedure'/de OR 'phase 2 clinical trial'/de OR 'phase 3 clinical trial'/de OR 'phase 4 clinical trial'/de OR 'pretest posttest design'/de OR 'pretest posttest control group design'/de OR 'quasi experimental study'/de OR 'single blind procedure'/de OR 'triple blind procedure'/de OR (((control OR controlled) NEAR/6 trial):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/6 (study OR studies)):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/1 active):ti,ab,kw) OR 'open label*':ti,ab,kw OR (((double OR two OR three OR multi OR trial) NEAR/1 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR ((allocat* NEAR/10 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR placebo*:ti,ab,kw OR 'sham-control*':ti,ab,kw OR (((single OR double OR triple OR assessor) NEAR/1 (blind* OR masked)):ti,ab,kw) OR nonrandom*:ti,ab,kw OR 'non-random*':ti,ab,kw OR 'quasi-experiment*':ti,ab,kw OR crossover:ti,ab,kw OR 'cross over':ti,ab,kw OR 'parallel group*':ti,ab,kw OR 'factorial trial':ti,ab,kw OR ((phase NEAR/5 (study OR trial)):ti,ab,kw) OR ((case* NEAR/6 (matched OR control*)):ti,ab,kw) OR ((match* NEAR/6 (pair OR pairs OR cohort* OR control* OR group* OR healthy OR age OR sex OR gender OR patient* OR subject* OR participant*)):ti,ab,kw) OR ((propensity NEAR/6 (scor* OR match*)):ti,ab,kw) OR versus:ti OR vs:ti OR compar*:ti OR ((compar* NEAR/1 study):ti,ab,kw) OR (('major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'cohort analysis'/de OR 'observational study'/de OR 'cross-sectional study'/de OR 'multicenter study'/de OR 'correlational study'/de OR 'follow up'/de OR cohort*:ti,ab,kw OR 'follow up':ti,ab,kw OR followup:ti,ab,kw OR longitudinal*:ti,ab,kw OR prospective*:ti,ab,kw OR retrospective*:ti,ab,kw OR observational*:ti,ab,kw OR 'cross sectional*':ti,ab,kw OR cross?ectional*:ti,ab,kw OR multicent*:ti,ab,kw OR 'multi-cent*':ti,ab,kw OR consecutive*:ti,ab,kw) AND (group:ti,ab,kw OR groups:ti,ab,kw OR subgroup*:ti,ab,kw OR versus:ti,ab,kw OR vs:ti,ab,kw OR compar*:ti,ab,kw OR 'odds ratio*':ab OR 'relative odds':ab OR 'risk ratio*':ab OR 'relative risk*':ab OR 'rate ratio':ab OR aor:ab OR arr:ab OR rrr:ab OR ((('or' OR 'rr') NEAR/6 ci):ab))) |
15239899 |
|
#10 |
#5 AND #6 - SR’s |
247 |
|
#11 |
#5 AND #7 NOT #10 - RCT’s |
1372 |
|
#12 |
#5 AND (#8 OR #9) NOT (#10 OR #11) - Observationele studies |
3186 |
|
#13 |
#10 OR #11 OR #12 |
4805 |
Ovid/medline
|
# |
Searches |
Results |
|
1 |
exp Arthritis, Rheumatoid/ or exp Arthralgia/ or ((rheuma* or reuma* or revma*) adj3 (arthrit* or artrit* or diseas* or condition* or nodule*)).ti,ab,kf. or (inflammat* adj3 (arthrit* or artrit* or joint*)).ti,ab,kf. or ((auto immun* or autoimmun* or deform* or persistent) adj3 (arthrit* or artrit*)).ti,ab,kf. or (felty* adj2 syndrome*).ti,ab,kf. or (caplan* adj2 syndrome*).ti,ab,kf. or ((ach* or pain*) adj3 (joint* or articular*)).ti,ab,kf. or arthralgia*.ti,ab,kf. or arthrodynia*.ti,ab,kf. or polyarthralgia*.ti,ab,kf. or acpa positive*.ti,ab,kf. or positive* acpa.ti,ab,kf. |
252009 |
|
2 |
exp C-Reactive Protein/ or exp Blood Sedimentation/ or exp Leukocyte L1 Antigen Complex/ or (l1 adj3 antigen*).ti,ab,kf. or (quantum blue adj3 fcal).ti,ab,kf. or c reacti* protein.ti,ab,kf. or creactive protein.ti,ab,kf. or crp.ti,ab,kf. or blood sediment*.ti,ab,kf. or erythrocyte sediment*.ti,ab,kf. or calgranulin*.ti,ab,kf. or calprotectin*.ti,ab,kf. |
148393 |
|
3 |
exp "Sensitivity and Specificity"/ or (sensitivity or specificity).ti,ab. or (predict* or ROC-curve or receiver-operator*).ti,ab. or (likelihood or LR*).ti,ab. or exp Diagnostic Errors/ or (inter-observer or intra-observer or interobserver or intraobserver or validity or kappa or reliability).ti,ab. or reproducibility.ti,ab. or (test adj2 (re-test or retest)).ti,ab. or "Reproducibility of Results"/ or accuracy.ti,ab. or Diagnosis, Differential/ or Validation Study/ or ((false or true) adj3 (negative or positive)).ti,ab. |
5137712 |
|
4 |
1 and 2 and 3 |
3416 |
|
5 |
limit 4 to yr="2000 -Current" |
3022 |
|
6 |
5 not (comment/ or editorial/ or letter/) not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/) |
2980 |
|
7 |
meta-analysis/ or meta-analysis as topic/ or (metaanaly* or meta-analy* or metanaly*).ti,ab,kf. or systematic review/ or cochrane.jw. or (prisma or prospero).ti,ab,kf. or ((systemati* or scoping or umbrella or "structured literature") adj3 (review* or overview*)).ti,ab,kf. or (systemic* adj1 review*).ti,ab,kf. or ((systemati* or literature or database* or data-base*) adj10 search*).ti,ab,kf. or ((structured or comprehensive* or systemic*) adj3 search*).ti,ab,kf. or ((literature adj3 review*) and (search* or database* or data-base*)).ti,ab,kf. or (("data extraction" or "data source*") and "study selection").ti,ab,kf. or ("search strategy" and "selection criteria").ti,ab,kf. or ("data source*" and "data synthesis").ti,ab,kf. or (medline or pubmed or embase or cochrane).ab. or ((critical or rapid) adj2 (review* or overview* or synthes*)).ti. or (((critical* or rapid*) adj3 (review* or overview* or synthes*)) and (search* or database* or data-base*)).ab. or (metasynthes* or meta-synthes*).ti,ab,kf. |
759539 |
|
8 |
exp clinical trial/ or randomized controlled trial/ or exp clinical trials as topic/ or randomized controlled trials as topic/ or Random Allocation/ or Double-Blind Method/ or Single-Blind Method/ or (clinical trial, phase i or clinical trial, phase ii or clinical trial, phase iii or clinical trial, phase iv or controlled clinical trial or randomized controlled trial or multicenter study or clinical trial).pt. or random*.ti,ab. or (clinic* adj trial*).tw. or ((singl* or doubl* or treb* or tripl*) adj (blind$3 or mask$3)).tw. or Placebos/ or placebo*.tw. |
2750718 |
|
9 |
Epidemiologic studies/ or case control studies/ or exp cohort studies/ or Controlled Before-After Studies/ or Case control.tw. or cohort.tw. or Cohort analy$.tw. or (Follow up adj (study or studies)).tw. or (observational adj (study or studies)).tw. or Longitudinal.tw. or Retrospective*.tw. or prospective*.tw. or consecutive*.tw. or Cross sectional.tw. or Cross-sectional studies/ or historically controlled study/ or interrupted time series analysis/ [Onder exp cohort studies vallen ook longitudinale, prospectieve en retrospectieve studies] |
4775366 |
|
10 |
Case-control Studies/ or clinical trial, phase ii/ or clinical trial, phase iii/ or clinical trial, phase iv/ or comparative study/ or control groups/ or controlled before-after studies/ or controlled clinical trial/ or double-blind method/ or historically controlled study/ or matched-pair analysis/ or single-blind method/ or (((control or controlled) adj6 (study or studies or trial)) or (compar* adj (study or studies)) or ((control or controlled) adj1 active) or "open label*" or ((double or two or three or multi or trial) adj (arm or arms)) or (allocat* adj10 (arm or arms)) or placebo* or "sham-control*" or ((single or double or triple or assessor) adj1 (blind* or masked)) or nonrandom* or "non-random*" or "quasi-experiment*" or "parallel group*" or "factorial trial" or "pretest posttest" or (phase adj5 (study or trial)) or (case* adj6 (matched or control*)) or (match* adj6 (pair or pairs or cohort* or control* or group* or healthy or age or sex or gender or patient* or subject* or participant*)) or (propensity adj6 (scor* or match*))).ti,ab,kf. or (confounding adj6 adjust*).ti,ab. or (versus or vs or compar*).ti. or ((exp cohort studies/ or epidemiologic studies/ or multicenter study/ or observational study/ or seroepidemiologic studies/ or (cohort* or 'follow up' or followup or longitudinal* or prospective* or retrospective* or observational* or multicent* or 'multi-cent*' or consecutive*).ti,ab,kf.) and ((group or groups or subgroup* or versus or vs or compar*).ti,ab,kf. or ('odds ratio*' or 'relative odds' or 'risk ratio*' or 'relative risk*' or aor or arr or rrr).ab. or (("OR" or "RR") adj6 CI).ab.)) |
5736112 |
|
11 |
6 and 7 - SR’s |
76 |
|
12 |
(6 and 8) not 11 - RCT’s |
604 |
|
13 |
(6 and (9 or 10)) not (11 or 12) - Observationele studies |
1528 |
|
14 |
11 or 12 or 13 |
2208 |