Gevolgen van ernstige OHSS (expert opinion)
Uitgangsvraag
Wat zijn de nadelige gevolgen van (ernstige) OHSS?
Aanbeveling
Behandel patiënten met ernstige OHSS ter voorkoming van navolgende complicaties. Deze behandeling betreft in ieder geval het toepassen van trombose-profylaxe en (intravasculaire) rehydratie.
Signaleer ernstige OHSS vroegtijdig om gerelateerde complicaties te voorkomen en te behandelen. Zorg voor goede instructies en gemakkelijke toegang tot zorg voor de patiënten (7 dagen per week).
Overwegingen
Ernstige OHSS kan leiden tot de volgende complicaties, met wisselende gradaties van klinische ernst:
- Trombo-embolieën (trombosebeen, longembolie of herseninfarct). Bij een ernstige OHSS is het risico op veneuze trombo-embolie tot wel 100 keer verhoogd, bij een absoluut risico van 1.7%. Een IVF-behandeling zonder ontwikkeling van OHSS geeft op zichzelf een 5-10 keer hoger risico op trombose.
- Acute respiratory distress syndrome door ascites of pleurale effusie
- Elektrolyt disbalans met bijbehorende gevolgen
- Nierfalen
- Leverfalen
- Hemorragie ten gevolge van ovariële ruptuur
In zeldzame gevallen kan OHSS levensbedreigend zijn. Het risico op sterfte door OHSS is onbekend, omdat er geen verplichting is om dergelijke gevallen internationaal te melden. In Nederland werd het aantal sterfgevallen tussen 1984 en 2008 onderzocht, waarbij er 3 sterfgevallen werden gerelateerd aan OHSS op een totaal van naar schatting 100.000 IVF/ICSI behandelingen [Braat Human Rep 2010]. Dit betrof 3 casus van OHSS waarbij er een freeze-all strategie had plaatsgevonden, na een hCG trigger. Twee patiënten overleden ten gevolge van multi-orgaanfalen en één patiënte overleed ten gevolge van cerebrovasculaire trombose. Naar verwachting is de kans op complicaties verder afgenomen door het gebruik van strategieën zoals een antagonistenschema en het gebruik van een agonist trigger.
Patiënten die navolgende complicaties bij OHSS ontwikkelen, kunnen ernstige gevolgen ervaren, waaronder ascites, pleurale effusie en shock. Maar ook trombose, nierdisfunctie, leverdisfunctie en acuut respiratoir distress syndroom komen voor. In zeldzame gevallen kan OHSS levensbedreigend zijn, maar het precieze risico op sterfte door OHSS is onbekend, omdat er geen verplichting is om dergelijke gevallen internationaal te melden. Het is wel duidelijk dat de incidentie van deze ernstige situaties de laatste decennia is afgenomen.
Bij ernstige OHSS bestaat een verhoogd risico op nadelige gevolgen. Behandel bij (het voorkomen van) ernstige OHSS de patiënte op basis van de elders in deze richtlijn gegeven aanbevelingen, maar in ieder geval met tromboseprofylaxe en rehydratie. Ook zonder dat nadelige gevolgen van OHSS aan de orde zijn, kan op basis van het klinisch beeld (preventieve) behandeling noodzakelijk worden geacht.
Vroeg-signalering alarmsignalen
Het snel en afdoende kunnen signaleren wanneer er sprake zou kunnen zijn van ernstige OHSS (en er dus een verhoogde kans bestaat op navolgende complicaties), zou een belangrijk aandachtspunt moeten zijn voor bij behandelaars. Patiënten dienen goed geïnformeerd te zijn over alarmsymptomen en er moet sprake zijn van begrijpelijke en goed bereikbare instructies, zeker als er sprake lijkt te zijn van verhoogd risico (bijvoorbeeld aan de hand van het aantal verkregen oocyten). Ook moet het gemakkelijk zijn voor patiënten om 7 dagen per week contact op te nemen met het behandelteam als er sprake is van (ongerustheid betreffende, of dreigende) ernstige OHSS.
Onderbouwing
Achtergrond
OHSS (in itself a complication of hyperstimulation in ART) can, especially in severe cases, cause complications in several areas. Fortunately, these subsequent complications are rare if the correct preventive measures (as described elsewhere in this guideline) are taken. However, maternal mortality and severe disease after OHSS still occurs worldwide. It is very important, if subsequent complications (could) arise, to treat them adequately, to prevent (permanent) damage.
Moderate to severe OHSS occurs in 3-10% of all ART cycles, but in women at high risk the incidence can rise to 20%. OHSS is inherently a complication of hyperstimulation in ARTand in severe cases, it can have adverse effects in multiple areas. Fortunately, these adverse effects of OHSS are rare when appropriate preventive measures are taken. However, maternal mortality and severe illness due to OHSS still occur globally. It is crucial to adequately treat any potential adverse effects of OHSS to prevent (permanent) damage.
In severe OHSS, various clinically relevant adverse effects can occur, including thromboembolic events (such as deep vein thrombosis, pulmonary embolism, or stroke), ascites (with or without respiratory problems), and electrolyte imbalances in the blood.
The incidence rates of the various adverse effects associated with OHSS are not always well known. However, it is clear that in severe OHSS, the risk of venous thromboembolism can be increased up to 100-fold, reaching an absolute risk of 1.7%.
Moreover, IVF treatment on its own already increases the risk of thrombosis by a factor of 5 to 10.
Samenvatting literatuur
For the above question, given the nature of the question, no systematic literature research has been conducted. The recommendations are based on the considerations described. These considerations were drawn up by the working group members based on practical knowledge and, available guidelines and where possible, substantiated by non-systematic literature research.
Referenties
- ESHRE Guideline Ovarian stimulation for IVF/ICSI. ESHRE Reproductive Endocrinology Guideline Group. October 2019.
- The Management of Ovarian Hyperstimulation Syndrome. RCOG Green-top Guideline no. 5. Febryary 2016.
- Prevention of moderate and severe ovarian hyperstimulation syndrome: a guideline. ASRM pages. Fertility and Sterility® Vol. 121, No. 2, February 2024 0015-0282/$36.00.
- Sennstrom M, Rova K, Hellgren M, Hjertberg R, Nord E, Thurn L, et al. Thromboembolism and in vitro fertilization – a systematic review. Acta Obstet Gynecol Scand 2017; 96:1045–1052.
- Douglas Timmons, Tim Montrief, Alex Koyfman, Brit Long, Ovarian hyperstimulation syndrome: A review for emergency clinicians, The American Journal of Emergency Medicine, Volume 37, Issue 8, 2019, 1577-84, ISSN 0735-6757, https://doi.org/10.1016/j.ajem.2019.05.018.
- Braat et al. Human Reproduction 2010 doi:10.1093/humrep/deq080.
Verantwoording
Beoordelingsdatum en geldigheid
Publicatiedatum : 02-01-2026
Beoordeeld op geldigheid : 02-01-2026
Algemene gegevens
De ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule werd ondersteund door het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (www.demedischspecialist.nl/kennisinstituut) en werd gefinancierd door de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten (SKMS). De financier heeft geen enkele invloed gehad op de inhoud van de richtlijnmodule.
Samenstelling werkgroep
Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2022 een multidisciplinaire werkgroep ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van alle relevante specialismen (zie hiervoor de Samenstelling van de werkgroep) die betrokken zijn bij de zorg voor patiënten met OHSS.
Werkgroep
- Dr. G. (Gijs) Teklenburg (voorzitter)(NVOG)
- Dr. A. (Arno) van Peperstraten (NVOG)
- Prof. dr. F. (Frank) Broekmans (NVOG)
- Drs. E. (Eefje) Oude Lohuis (NVOG)
- Dr. S. (Sanne) Braam (NVOG)
- Dr. L. (Leonie) van Houten (NVOG)
- Drs. H.G.I. (Hans) van Weering (NVOG)
- Dr. M. (Mèlanie) van IJsselmuiden (NVOG)
- Dr. S. (Sietske) Gaykema (NVOG)
- Dr. L. (Lotte) Weimar (NVOG)
- Dr. A. (Annelien) de Kat (NVOG)
- Drs. E.C.G. (Esther) van Duinen (VVF)
- Drs. M. (Marloes) Vermeulen (FREYA) (tot november 2024)
- Simone Sinjorgo (FREYA) (van december 2024)
Met ondersteuning van
- Dr. M. (Mohammadreza) Abdollahi, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie van Medisch Specialisten
- Dr. I.M. (Irina) Mostovaya, senior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie van Medisch Specialisten
- Dr. Y.J. (Yvonne) Labeur, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie van Medisch Specialisten
- Dr. J. (Jana) Tuijtelaars, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie van Medisch Specialisten
- Drs. D.A.M. (Danique) Middelhuis, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie van Medisch Specialisten
- Dr. M. (Majke) van Bommel, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie van Medisch Specialisten
- Dr. T. (Tiny) Hoekstra, senior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie van Medisch Specialisten
- Dr. L. (Leanne) Küpers, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie van Medisch Specialisten
- Drs. T. (Thibaut) Dederen, junior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie van Medisch Specialisten
- Drs. D.A.M. (Fieke) Pepping, junior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie van Medisch Specialisten
- Alies van der Wal, medisch informatie specialist, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
- Esther van der Bijl, medisch informatie specialist, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
Belangenverklaringen
Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten via secretariaat@kennisinstituut.nl.
|
Naam |
Hoofdfunctie |
Nevenwerkzaamheden |
Persoonlijke financiële belangen |
Persoonlijke relaties |
Extern gefinancierd onderzoek |
Intellectuele belangen en reputatie |
Overige belangen |
Datum |
Restrictie |
|
Gijs Teklenburg |
Gynaecoloog, subspecialist voortplantings geneeskunde. |
Medical advisor Gedeon Richter Medical advisor Merck |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
02/05/2025 |
|
|
Annelien de Kat |
Gynaecoloog Amsterdam UMC |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen onderzoeksgelden <3 jaar geleden ontvangen (in 2017 wetenschapsbeurs van de KNAW). |
Geen |
Geen |
29/04/2025 |
|
|
Arno van Peperstraten |
Gynaecoloog bij UMC Utrecht |
Geen |
Laatste drie jaar enkele keren vergoeding gastvrijheid ontvangen (Merck en Ferring), onkosten (Merck) en ook dienstverlening honorarium (Merck). |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
09/05/2025 |
|
|
Frank Broekmans |
Hoogleraar Voortplantingsgeneeskunde, UMC Utrecht Gynaecoloog, Centrum voor Kinderwens, Dijklander ziekenhuis, Purmerend |
Onderwijs en advies via: FrankSchoolRforL Education - Consultation - Coaching In Human Reproductive Medicine Research manager Stichting Long Covid Waarnemend voorzitter Promoties Geneeskunde Universiteit Utrecht |
lid adviesraad Merck B.V. lid adviesraad Ferring B.V. Lid adviesraad Abbott Lid adviesraad Besins |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
30/04/2025 |
|
|
Eefje Oude Lohuis |
Gynaecoloog, subspecialist voortplantingsgeneeskunde, Haaglanden Medisch Centrum Den Haag |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
13/05/2025 |
|
|
Sanne Braam |
lid werkgroep, NVOG, onbetaald. |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
29/04/2025 |
|
|
Leonie van Houten |
Gynaecoloog Amphia Ziekenhuis Breda subspecialist VPG Amphia Ziekenhuis Breda. |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
06/05/2025 |
|
|
Hans van Weering |
Gynaecoloog, subspecialist voortplantingsgeneeskunde.Rode Kruisziekenhuis BV, Beverwijk, thans WHC Amsterdam |
Geen |
Geen |
Geen |
Scratch OFO trial |
Geen |
Deels door Merck vergoede congresreis ESHRE 2019, 2022 en LH symposium 2022 (conform CGR) Deelname aan Merck Business Academy |
26/04/2025 |
|
|
Charlotte Weimar |
Gynaecoloog, Werkgever: UMC Utrecht |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Niet bij mij bekend. Enige nog te noemen is mijn deelname (dec 2022) aan de ESHRE campus course ("Implantation failure, recurrent pregnancy loss and endometrial disorders" ) omdat die reis deels gefinancierd werd door Ferring BV. |
12/05/2025 |
|
|
Mèlanie van IJsselmuiden |
Gynaecoloog, Isala Zwolle |
Geen |
Geen |
Geen |
Ik heb van enkele farmaceuten een kleine financiële bijdrage gekregen voor het drukken van mijn proefschrift in de zomer van 2020 (niet gerelateerd aan OHSS) |
Geen |
Geen |
13/05/2025 |
|
|
Sietske Gaykema |
Treant zorggroep gynaecoloog |
Commissie onderwijs nvog |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
05/05/2025 |
|
|
Esther van Duinen |
Fertiliteitsarts, 36 uur per week. Betaald. Sint Antonius Ziekenhuis. |
Voorzitter van VVF (Vereniging van Fertiliteitsartsen). Niet betaald. |
Geen financieel voordeel derhalve ik zelf niets te maken heb met de financiën van mijn praktiserend instituut (het ziekenhuis) of mijn afdeling. |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
28/04/2025 |
|
|
Marloes Vermeulen (tot november 2024) |
Freya, medewerker externe relaties |
Verloskundige 1e lijn. |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen. |
Geen. |
27/09/2022 |
|
|
Simone Sinjorgo |
Parttime medewerker patiëntenperspectief bij Freya (14 uur, betaald). Betrokken bij richtlijnontwikkeling en onderzoek op het gebied van fertiliteit (OFO, OHSS, mannelijke subfertiliteit) ter vertegenwoordiging van het patiëntenperspectief. |
Lichaamsgericht psychosociaal therapeut (zzp, eigen praktijk in Dongen-Vaart, geregistreerd bij RBCZ). Daarnaast docent psychosociale bijscholing voor therapeuten en vrouwencoach-opleiding (betalingen via eigen praktijk) |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
27/04/2025 |
|
Inbreng patiëntenperspectief
De werkgroep besteedde aandacht aan het patiëntenperspectief door de Patiëntenfederatie Nederland en FREYA uit te nodigen voor de schriftelijke knelpunteninventarisatie, en door deelname van een afgevaardigde van FREYA in de werkgroep. De verkregen input is meegenomen bij het opstellen van de uitgangsvragen, de keuze voor de uitkomstmaten en bij het opstellen van de overwegingen. De richtlijn is tevens voor commentaar voorgelegd aan Patientfederatie Nederland en FREYA en de eventueel aangeleverde commentaren zijn bekeken en verwerkt.
Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz
Bij de richtlijnmodule voerde de werkgroep conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uit om te beoordelen of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling is de richtlijnmodule op verschillende domeinen getoetst (zie het stroomschema bij Werkwijze).
Uit de kwalitatieve raming blijkt dat er waarschijnlijk geen substantiële financiële gevolgen zijn, zie onderstaande tabel.
| Module |
Uitkomst raming |
Toelichting |
|
Gevolgen van ernstige OHSS |
geen financiële gevolgen |
Uit de toetsing volgt dat de aanbeveling(en) niet breed toepasbaar zijn (<5.000 patiënten) en zal daarom naar verwachting geen substantiële financiële gevolgen hebben voor de collectieve uitgaven. |
Werkwijze
Voor meer details over de gebruikte richtlijnmethodologie verwijzen wij u naar de Werkwijze. Relevante informatie voor de ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule is hieronder weergegeven.