KNO- of MDL interventies bij dysfagie

Publicatiedatum: 12-03-2026

Beoordeeld op geldigheid: 12-03-2026

Uitgangsvraag

Wat is de plaats van botuline-injecties en dilatatie als ingreep bij patiënten met orofaryngeale dysfagie ten opzichte van myotomie?

De uitgangsvraag omvat de volgende deelvragen:

Wat is de plaats van botuline-injecties in vergelijking met myotomie als ingreep bij patiënten met orofaryngeale dysfagie?
Wat is de plaats van dilatatie in vergelijking met myotomie als ingreep bij patiënten met orofaryngeale dysfagie?

Aanbeveling

Bespreek de mogelijkheden voor behandeling met botulinetoxine of dilatatie bij patiënten met orofaryngeale slikklachten op basis van cricofaryngeusdysfunctie die een aantoonbare en significante impact hebben op de kwaliteit van leven, bijvoorbeeld door voedingsbeperkingen, gewichtsverlies, aspiratie of sociale beperkingen.

Kies bij voorkeur voor een minder invasieve behandeling als eerste stap, met inachtneming van patiëntgebonden factoren zoals leeftijd, comorbiditeit, harde antistollingsindicatie en behandelvoorkeur.

Verricht bij voorkeur alleen een chirurgische myotomie indien patiënt een positief effect heeft gehad na een voorgaande behandeling middels dilatatie en/of botulinetoxine-injectie.

Overwegingen

Balans tussen gewenste en ongewenste effecten

Er is literatuuronderzoek verricht naar de plaats van botuline-injecties en dilatatie als ingreep bij patiënten met orofaryngeale dysfagie ten opzichte van myotomie. Binnen deze vraag zijn twee vergelijkingen opgesteld, namelijk 1) botuline-injecties versus myotomie en 2) dilatatie versus myotomie.

Het literatuuronderzoek naar de effectiviteit van botulinetoxine-injecties ten opzichte van myotomie bij slikklachten leverde geen studies op die voldeden aan de inclusiecriteria. De vraag was opnieuw geformuleerd omdat een botuline toxine-injectie potentieel minder invasief is, en dientengevolge minder risico’s en complicaties heeft. Een eenduidige conclusie over de plaats van botulinetoxine-injecties bij slikklachten kan daarom niet worden getrokken. Niet alleen ontbreken gegevens over de effectiviteit als zelfstandige interventie, ook is er geen bewijs voor de mogelijke rol van botulinetoxine als voorspellende test of opmaat naar een latere, meer invasieve ingreep zoals een (endoscopische- of uitwendige) myotomie of dilatatie.

De (tijdelijke) effecten van botulinetoxine-injecties zijn momenteel onvoldoende onderbouwd om op basis daarvan een gefundeerde beslissing te nemen over het wel of niet inzetten van een aanvullende, meer invasieve behandeling.

Er is tevens literatuuronderzoek uitgevoerd naar de vergelijking van dilatatie met een myotomie. Er werd één studie gevonden en geïncludeerd waarin onderzoek is uitgevoerd naar de vergelijking dilatatie versus myotomie. Voor de cruciale uitkomstmaten verandering in ernst van dysfagie en complicaties werden klinisch relevante verschillen gevonden in het voordeel van patiënten die dilatatie ondergingen. De kwaliteit van bewijs voor de cruciale uitkomstmaten was echter zeer laag. Voor de belangrijke uitkomstmaat terugkeer van klachten werd een klinisch relevant verschil gevonden in het voordeel van patiënten die myotomie ondergingen. De kwaliteit van bewijs voor deze belangrijke uitkomstmaat was zeer laag. De belangrijke uitkomstmaat mortaliteit werd niet gerapporteerd.

Uit de search zijn ook artikelen naar voren gekomen die niet voldoen aan de opstelde PICO, maar die de werkgroep wel relevant vond om te beschrijven.

Botuline-injecties versus endoscopische dilatatie:

Luan (2021) onderzocht de effectiviteit van twee behandelingsmethoden voor neurogene cricofaryngeale spierdysfunctie, namelijk echogeleide botulinetoxine-injecties en ballonkatheterdilatatie. Uit de studie bleek dat beide interventies effectief waren in het verbeteren van de slikfunctie en gingen niet gepaard met ernstige bijwerkingen of complicaties. De keuze tussen de twee behandelingen dient te worden afgestemd op de individuele patiëntkenmerken en voorkeuren.

Endoscopische dilatatie versus sham dilatatie:

Wu (2019) onderzocht de effectiviteit van endoscopische dilatatie (ED) bij het verbeteren van dysfagie op de lange termijn bij patiënten die behandeld waren voor hoofd- en halskanker. Patiënten werden 1:1 gerandomiseerd om ED of een sham dilatatie te ondergaan. Er werd gerapporteerd dat ED de slikfunctie significant verbeterde in vergelijking met sham dilatatie, wat resulteerde in betere kwaliteit van leven en minder slikproblemen voor de patiënten op lange termijn. Het onderzoek benadrukt de potentie van ED als een nuttige interventie voor het verlichten van dysfagie na kankerbehandeling.

Empirische dilatatie versus sham of controle dilatatie

Kamal (2021) voerde een systematische review en meta-analyse uit naar de effectiviteit van ED bij patiënten met niet-obstructieve dysfagie. In de review werden vier studies geïncludeerd, waarvan drie gerandomiseerde studies. De bevindingen suggereren dat er geen duidelijk verschil is in klinisch succes of post-procedure dysfagie score tussen de groep patiënten die empirische dilatatie ondergingen in vergelijking met de controle groep (sham, dilatator met kleinere diameter, farmaceutische behandeling). De auteurs concludeerden dat het onduidelijk is of dilatatie een toegevoegde waarde heeft bij de behandeling van patiënten met niet-obstructieve dysfagie.

Wanneer de onderzoeksvragen als geheel beschouwd worden, inclusief de studies die niet volledig aan de PICO criteria voldeden moet worden geconcludeerd dat slechts weinig grondig en methodologisch sterk onderzoek is uitgevoerd om de onderzoeksvragen met hoge bewijskracht te beantwoorden.

Kwaliteit van bewijs

De overall kwaliteit van bewijs is zeer laag. Dit betekent dat we zeer onzeker zijn over het gevonden geschatte effect van de cruciale uitkomstmaten.

Er is afgewaardeerd vanwege (zeer) ernstige:

Risk of Bias: methodologische beperkingen (geen randomisatie, geen blindering).
Imprecisie: onnauwkeurigheid, (omdat het betrouwbaarheidsinterval beide grenzen van klinische relevantie overschrijdt, vanwege het niet bereiken van de optimale steekproefgrootte, vanwege een zeer klein aantal events bij een kleine steekproefgrootte).

Waarden en voorkeuren van patiënten (en eventueel hun naasten/verzorgers)

Bij gebrek aan sterk bewijs voor de effectiviteit van één van de drie onderzochte behandelmethoden voor slikklachten blijft de keuze voor een behandelmethode een individuele afweging die door de behandelaar samen met de patiënt moet worden gemaakt. Het beoogde effect van de behandeling moet worden besproken, evenals de mogelijke risico’s en complicaties. Hierbij is het belangrijk om te schetsen dat de effectiviteit van geen van de behandelingen aantoonbaar groter of kleiner is dan de andere behandelmethoden. Wel lijkt het erop dat myotomie langer effect heeft dan dilatatie, waardoor er bij terugkeer van klachten na dilatatie, myotomie overwogen kan worden in plaats van (herhaaldelijk) dilateren.

Mede in het licht van de potentiële aanwezigheid van comorbiditeit gelet op de toenemende incidentie van deze hogere slikklachten, in het bijzonder bij oudere patiënten, valt te overwegen om minder invasieve behandelingen in eerste instantie te verkiezen boven een meer invasieve chirurgische techniek. Daarom moet bij de voorlichting aan de patiënt nadrukkelijk aandacht worden besteed aan de potentiële risico’s op ernstige complicaties zoals langdurige ziekenhuisopname of overlijden als gevolg van mediastinitis.

Gewenste effecten

Een voordeel over gewenste effecten als conclusie van de uitgevoerde PICOs is helaas niet te geven gezien de beperkt beschikbare studies en lage bewijskracht. Wel kan voorzichtig geconcludeerd worden dat er een positief effect is van de verschillende therapeutische interventies op de slikklachten. Echter, het is op basis van de huidige literatuur niet vast te stellen welke patiëntengroep het meest profiteert van welke specifieke interventie.

Ongewenste effecten

Beide behandelingen kennen hun eigen risico’s. Na een myotomie komen complicaties wat vaker voor, terwijl bij dilatatie de kans groter is dat de klachten in de loop van de tijd terugkeren. Het is daarom belangrijk om samen met de arts te bespreken welke behandeling het beste past bij de persoonlijke situatie. Een te lage drempel voor myotomie kan mogelijk het risico op complicaties en overlijden verhogen. Hoewel dit niet is aangetoond in de geïncludeerde studies, suggereren bestaande inzichten over comorbiditeiten dat een stapsgewijze aanpak — eerst minimaal invasief behandelen, daarna eventueel myotomie — minder ongewenste effecten veroorzaakt dan direct kiezen voor chirurgische myotomie.

Kostenaspecten

Er is in deze search niet gekeken naar kosten/effectiviteit van de interventies. Een effectieve chirurgische interventie moet dan vergeleken worden met potentieel herhaalde interventies met dilatatie dan wel botulinetoxine. De noodzaak tot herhaling van dilatatie of botulinetoxine zou waarschijnlijk in het voordeel van een effectieve, eenmalig uit te voeren myotomie spreken. Gezien de onbekendheid van de effectiviteit en risicodragendheid van de chirurgische myotomie kan momenteel niet geconcludeerd worden welk van de interventies of welk van de interventiestrategieën meer of minder kosten met zich meebrengt.

Gelijkheid ((health) equity/equitable)

De indicatie voor botulinetoxine behandeling, dilatatie of myotomie is voor iedereen toegankelijk. Voorwaarde is wel dat de behandelend artsen van de benodigde specialismen, KNO-arts, MDL-arts en radioloog goed met elkaar samenwerken. Zonder goede samenwerking kan geen optimale afweging gemaakt worden voor de juiste behandeling op de juiste plaats voor de juiste patiënt.

Aanvaardbaarheid

Ethische aanvaardbaarheid

Alle onderzochte interventies worden als aanvaardbaar beschouwd voor de betrokkenen. Ethische bezwaren zijn minimaal, op voorwaarde dat de keuze voor een behandeling tot stand komt via gedeelde besluitvorming, waarbij de behandelaar de potentiële risico’s en complicaties expliciet met de patiënt bespreekt.

Duurzaamheid

De impact van de interventies op het milieu qua gebruik van disposables en toxische stoffen bij de verschillende interventies lijken gerechtvaardigd in het licht van het klinisch doel. Voor een oordeel over de lange termijn effecten van het herhaald dilateren of injecteren met botulinetoxine is echter wel nader onderzoek nodig om hier concluderende uitspraken over te kunnen doen.

Haalbaarheid

De interventies zijn haalbaar. De interventies zijn al standaardzorg in de praktijk. Een goede samenwerking van KNO-artsen en MDL-artsen en zo nodig radiologen is wenselijk om het zorgpad voor deze klacht te optimaliseren.

Rationale van de aanbeveling: weging van argumenten voor en tegen de interventies

Gezien de beperkte bewijslast zijn er geen overtuigende argumenten om een van de interventies te verkiezen boven de andere. Vereist is wel dat voor het maken van een goede keuze tussen de behandelopties een goede samenwerking tussen alle betrokken specialismen in het centrum aanwezig is of beschikbaar is. Bij het maken van de keuze dient vooral afgewogen te worden wat de korte en lange termijn effecten en potentiële risico’s en complicaties betekenen voor de individuele patiënt in relatie tot de actuele en te verwachten kwaliteit van leven.

Omdat chirurgische benadering inherent aan de interventie een hoger risico heeft op complicaties met potentieel ernstiger beloop verdient het de aanbeveling om terughoudend te zijn met een chirurgische benadering en deze behandeling alleen te kiezen indien patiënt een positief effect heeft ervaren op een voorgaande niet/invasieve behandeling, zijnde dilatatie of botulinetoxinebehandeling.

Eindoordeel:

Zwakke aanbeveling voor.

Onderbouwing

Achtergrond

Dysphagia resulting from dysfunction of the cricopharyngeal muscle is often associated with aspiration and significantly affects swallowing safety and efficiency. Several interventions are available in clinical practice to address impaired opening of the upper esophageal sphincter. These include surgical myotomy, dilation, and local injection of botulinum toxin into the cricopharyngeal muscle.

This module focuses on the role of botulinum toxin injections and dilation as interventions for patients with oropharyngeal dysphagia, in comparison with myotomy. The aim is to clarify in which situations these less invasive alternatives may be considered, and how their effectiveness, safety, and applicability relate to surgical myotomy. Myotomy in patients with a Zenker's diverticulum has already been discussed previously and falls outside the scope of this module. In addition, patients with myositis are addressed in the modules Treatment of dysphagia in myositis and Treatment of dysphagia in IBM.

Conclusies / Summary of Findings

Summary of Findings

Pico (1.1)

Population: Patients with oropharyngeal dysphagia

Intervention: Botulin toxin injection

Comparator: Myotomy cricopharyngeal muscle

A Summary of Findings table could not be created, because no literature was found on this comparison.

Pico (1.2)

Population: Patients with oropharyngeal dysphagia

Intervention: Dilation

Comparator: Myotomy cricopharyngeal muscle

Outcome

Timeframe

Study results and measurements

Absolute effect estimates

Certainty of the evidence

(Quality of evidence)

Summary

Myotomy

Dilatation

Complications (critical)

Relative risk: 0.22

(CI 95% 0.03 - 1.79)

Based on data from 43 participants in 1 studies

200

per 1000

Very low

Due to a very serious risk of bias and extremely severe inaccuracy.¹

The evidence is very uncertain about the effect of dilatation on complications when compared with myotomy in patient with oropharyngeal dysphagia.

(Marston, 2016)

Difference: 156 fewer per 1000

(CI 95% 194 fewer - 158 more)

Mortality (important)

Relative risk

(CI 95% - )

Based on data from 0 participants in 0 studies

No evidence was found regarding the effect of dilatation on mortality when compared with myotomy in patient with oropharyngeal dysphagia.

Recurrence of complaints (important)

Relative risk: 14.78

(CI 95% 2.15 - 101.41)

Based on data from 43 participants in 1 studies

per 1000

739

per 1000

Very low

Due to a very serious risk of bias and extremely severe inaccuracy.²

The evidence is very uncertain about the effect of dilatation on recurrence of complaints when compared with myotomy in patient with oropharyngeal dysphagia.

(Marston, 2016)

Difference: 689 more per 1000

(CI 95% 58 more - 5021 more)

Change in severity of dysphagia (critical)

Measured by: FOSS

Scale: 0-5, lower is better

Based on data from 43 participants in 1 studies

Very low

Due to a very serious risk of bias and extremely severe inaccuracy.³

The evidence is very uncertain about the effect of dilatation on change in severity of dysphagia when compared with myotomy in patient with oropharyngeal dysphagia.

(Marston, 2016)

Difference: MD 0.5 lower(CI 95% could not be estimed)

_{^1. Risk of Bias: very serious. Inadequate sequence generation or failure to create comparable groups, leading to a risk of selection bias. Insufficient or absent blinding of participants and investigators, potentially introducing performance bias. Insufficient or absent blinding of outcome assessors, potentially leading to detection bias.}
_{Imprecision: extremely serious. Wide confidence intervals, small sample size (<100), and data from only a single study.}

_{^2. Risk of Bias: very serious. Inadequate generation of sequences or comparable groups, creating a risk of selection bias. Lack of blinding of participants and investigators, potentially introducing bias. Lack of blinding of outcome assessors, potentially leading to detection bias. Imprecision: very serious. Wide confidence intervals, small number of patients (<100), and data from only a single study.}

_{^3. Risk of Bias: very serious. Inadequate generation of sequences or comparable groups, creating a risk of selection bias. Lack of blinding of participants and investigators, potentially introducing bias. Lack of blinding of outcome assessors, potentially leading to detection bias. Imprecision: very serious. small number of patients (<100), and data from only a single study.}

Samenvatting literatuur

Description of studies

Botulinuminjections versus myotomy

Due to the absence of studies meeting the selection criteria, no studies were included in the literature analysis.

Dilation versus myotomy

One study was included in the analysis of the literature. Important study characteristics and results are summarized in table 2. The assessment of the risk of bias is summarized in the risk of bias tables (under the tab ‘Evidence tabellen’).

Marston (2016) performed a retrospective cohort study. Patients with idiopathic oropharyngeal dysphagia secondary to isolated CP bar treated with endoscopic dilation in the Gastroenterology Department or CP myotomy, either open or endoscopic, in the Otolaryngology Department between 2000 and 2013 were included. The study was conducted at a single multi-specialty tertiary care medical facility.

Table 2. Characteristics of included studies

Study

Participants

Comparison

Follow-up

Outcome measures

Comments

Risk of bias (per outcome measure)*

Individual studies

Marston, 2016

N at baseline

Intervention: 23

Control: 20

Age (mean, SD)

Intervention: 74 ± 11

Control: 69 ± 13

Sex (M/F)

Intervention: 10/13

Control: 4/16

Intervention: Dilation

Control: myotomy

6 weeks (range 0.3 – 51 weeks)

Change in severity of dysphagia (FOSS)

Complications

Recurrence of complaints

High (all outcomes)

_{*For further details, see risk of bias table in the appendix}

Results

Botulinuminjections versus myotomy

No studies met the selection criteria that reported on outcomes such as change in severity of dysphagia, complications, mortality and recurrence of complaints in patients with oropharyngeal dysphagia treated with dilation compared to myotomy.

Dilation versus myotomy

Change in severity of dysphagia (critical)

The outcome measure severity of dysphagia was assessed with the Functional Outcome Swallowing Scale (FOSS) (scale 0-5, lower is better) by Marston (2016). During the post-intervention follow-up, a reduction in the FOSS score of 1.8 and 1.3 was reported in the myotomy and dilation group, respectively. No standard deviations were reported. The mean difference of 0.5 in favor of the myotomy group is considered clinically relevant.

Complications (critical)

The outcome measure complications was reported by Marston (2016). One non-full thickness mucosal tear was classified as a Clavie-Dindo grade I minor complication in the dilation group. There were four post-operative complications in the myotomy group.

The Risk Ratio (RR) of 0.22 (95 % confidence interval (CI) 0.03 to 1.79) in favor of the dilation group, is considered clinically relevant.

Mortality (important)

The outcome measure mortality was not reported.

Recurrence of complaints (important)

The outcome measure recurrence of complaints was reported by Marston (2016). Persistent or recurrent dysphagia occurred in 17 of 23 (74%) in the dilation group and 1 of 20 (5%) patients in the myotomy group . This corresponds to a Risk Ratio (RR) of 14.78 (95 % CI 2.15 to 101.41) in favor of the myotomy group, which is considered clinically relevant.

Zoeken en selecteren

A systematic review of the literature was performed to answer the following questions:

1. What is the effectiveness and safety of botulinum injections compared to myotomy in patients with oropharyngeal dysphagia?

Table 1. PICO 1

Patients	Oropharyngeal dysphagia
Intervention	Botulinuminjections
Control	Myotomy cricopharyngeal muscle
Outcomes	Change in severity of dysphagia, complications, mortality, recurrence of complaints
Other selection criteria	Study design: systematic reviews, randomized controlled trials, observational comparative studies

2. What is the effectiveness and safety of dilation compared to myotomy in patients with oropharyngeal dysphagia?

Table 2. PICO 2

Patients	Oropharyngeal dysphagia
Intervention	Dilation
Control	Myotomy cricopharyngeal muscle
Outcomes	Change in severity of dysphagia, complications, mortality, recurrence of complaints
Other selection criteria	Study design: systematic reviews, randomized controlled trials, observational comparative studies

The guideline panel considered change in severity of dysphagia and complications as a critical outcome measure for decision making; and mortality and recurrence of complaints as an important outcome measure for decision making.

A priori, the guideline panel did not define the outcome measures listed above but used the definitions in the studies.

The guideline panel used the GRADE standard limits of 25% (a relative risk (RR) of <0.80 and >1.25) for dichotomous outcomes and 10% for continuous outcomes as a minimal clinically (patient) important difference. For dichotomous outcomes with very few events, a risk difference of 25% was used as a minimal clinically (patient) important difference.

Search and select (Methods)

Three systematic literature search were performed by a medical information specialist using the following bibliographic databases: Embase.com and Ovid/Medline.

1. Myotomy

Both databases were searched from 2015 to august 2024 for systematic reviews, RCTs and observational studies. Systematic searches were completed using a combination of controlled vocabulary/subject headings (e.g., Emtree-terms, MeSH) wherever they were available and natural language keywords. The overall search strategy was derived from two primary search concepts: (1) Oropharyngeal dysphagia; (2) Myotomy cricopharyngeal muscle. Duplicates were removed using EndNote software. After deduplication a total of 159 records were imported for title/abstract screening. Initially, 11 studies were selected based on title and abstract screening. After reading the full text, 10 studies were excluded (see the exclusion table under the tab ‘Evidence tabellen’), and one studies was included.

2. Botulinuminjections

Both databases were searched from 2015 to august 2024 for systematic reviews, RCTs and observational studies. Systematic searches were completed using a combination of controlled vocabulary/subject headings (e.g., Emtree-terms, MeSH) wherever they were available and natural language keywords. The overall search strategy was derived from two primary search concepts: (1) Oropharyngeal dysphagia; (2) Botulinum toxin. Duplicates were removed using EndNote software. After deduplication a total of 663 records were imported for title/abstract screening. Initially, four studies were selected based on title and abstract screening. After reading the full text, all studies were excluded (see the exclusion table under the tab ‘Evidence tabellen’), and no studies were included.

3. Dilation

Both databases were searched from 2015 to November 2024 for systematic reviews, RCTs and observational studies. Systematic searches were completed using a combination of controlled vocabulary/subject headings (e.g., Emtree-terms, MeSH) wherever they were available and natural language keywords. The overall search strategy was derived from two primary search concepts: (1) dysphagia; (2) dilation. Duplicates were removed using EndNote software. After deduplication a total of 748 records were imported for title/abstract screening. Initially, 11 studies were selected based on title and abstract screening. After reading the full text, all studies were excluded (see the exclusion table under the tab ‘Evidence tabellen’), and no studies were included.

Referenties

Kamal F, Khan MA, Lee-Smith W, Sharma S, Jowhar D, Farooq U, Acharya A, Kouanda A, Imam Z, Ahmed N, Henry C, Saleem N, Munroe C, Howden CW. Efficacy of empiric esophageal dilation in patients with non-obstructive dysphagia: systematic review and meta-analysis. Scand J Gastroenterol. 2021 Dec;56(12):1490-1495. doi: 10.1080/00365521.2021.1971288. Epub 2021 Sep 3. PMID: 34477033.
Luan S, Wu SL, Xiao LJ, Yang HY, Liao MX, Wang SL, Fan SN, Ma C. Comparison studies of ultrasound-guided botulinum toxin injection and balloon catheter dilatation in the treatment of neurogenic cricopharyngeal muscle dysfunction. NeuroRehabilitation. 2021;49(4):629-639. doi: 10.3233/NRE-210113. PMID: 34806624.
Marston AP, Maldonado FJ, Ravi K, Kasperbauer JL, Ekbom DC. Treatment of oropharyngeal dysphagia secondary to idiopathic cricopharyngeal bar: Surgical cricopharyngeal muscle myotomy versus dilation. Am J Otolaryngol. 2016 Nov-Dec;37(6):507-512. doi: 10.1016/j.amjoto.2016.07.006. Epub 2016 Jul 27. PMID: 27522437.
Wu PI, Szczesniak MM, Maclean J, Graham PH, Quon H, Choo L, Cook IJ. Endoscopic dilatation improves long-term dysphagia following head and neck cancer therapies: a randomized control trial. Dis Esophagus. 2019 Jun 1;32(6):doy087. doi: 10.1093/dote/doy087. PMID: 30462194.

Evidence tabellen

Risk of Bias tables

Author, year

Selection of participants

Was selection of exposed and non-exposed cohorts drawn from the same population?

Exposure

Can we be confident in the assessment of exposure?

Outcome of interest

Can we be confident that the outcome of interest was not present at start of study?

Confounding-assessment

Can we be confident in the assessment of confounding factors?

Confounding-analysis

Did the study match exposed and unexposed for all variables that are associated with the outcome of interest or did the statistical analysis adjust for these confounding variables?

Assessment of outcome

Can we be confident in the assessment of outcome?

Follow up

Was the follow up of cohorts adequate? In particular, was outcome data complete or imputed?

Co-interventions

Were co-interventions similar between groups?

Overall Risk of bias

Definitely yes, probably yes, probably no, definitely no

Low, Some concerns, High

Marston, 2016

Definitely yes

Reason: Exposed and unexposed drawn for same administrative database of patients presenting at same points of care over the same time frame

Definitely yes

Reason: Secure record (e.g. surgical records, pharmacy records

Probably yes

Reason: patients in the dilation group were excluded if they underwent prior dilation or myotomy. Some patients in the myotomy group did had a history of prior dilation en botulinum toxin injection.

Definitely no

Reason: assessment of confounding factors was not reported

Definitely no

Reason: adjusting for confounding was not reported

Definitely yes

Reason: No missing outcome data

Probably no

Reason: follow up ranged from 6 to 51 weeks. Details were not specified

Definitely yes

Reason: both interventions were surgical

High

Table of excluded studies

1. Myotomy

Reference	Reason for exclusion
Abu-Ghanem S, Sung CK, Junlapan A, Kearney A, DiRenzo E, Dewan K, Damrose EJ. Endoscopic Management of Postradiation Dysphagia in Head and Neck Cancer Patients: A Systematic Review. Ann Otol Rhinol Laryngol. 2019 Aug;128(8):767-773. doi: 10.1177/0003489419837565. Epub 2019 Mar 21. PMID: 30895823.	Systematic review includes only non-comparative studies
Arenaz Búa B, Olsson R, Westin U, Rydell R, Ekberg O. Treatment of cricopharyngeal dysfunction: a comparative pilot study. BMC Res Notes. 2015 Jul 10;8:301. doi: 10.1186/s13104-015-1266-x. PMID: 26159167; PMCID: PMC4498531.	Pilot study
Ashman A, Dale OT, Baldwin DL. Management of isolated cricopharyngeal dysfunction: systematic review. J Laryngol Otol. 2016 Jul;130(7):611-5. doi: 10.1017/S0022215116007994. Epub 2016 May 19. PMID: 27194375.	Narrative review
Brisinda G, Sivestrini N, Bianco G, Maria G. Treatment of gastrointestinal sphincters spasms with botulinum toxin A. Toxins (Basel). 2015 May 29;7(6):1882-916. doi: 10.3390/toxins7061882. PMID: 26035487; PMCID: PMC4488680.	Narrative review
Dewan K, Santa Maria C, Noel J. Cricopharyngeal Achalasia: Management and Associated Outcomes-A Scoping Review. Otolaryngol Head Neck Surg. 2020 Dec;163(6):1109-1113. doi: 10.1177/0194599820931470. Epub 2020 Jun 23. PMID: 32571156.	Scoping review
Gilheaney Ó, Kerr P, Béchet S, Walshe M. Effectiveness of endoscopic cricopharyngeal myotomy in adults with neurological disease: systematic review. J Laryngol Otol. 2016 Dec;130(12):1077-1085. doi: 10.1017/S0022215116008975. PMID: 27938463.	Non-comparative study
Jin X, Gu W, Li W, Wang J. Quality of Life in Treating Persistent Neurogenic Dysphagia with Cricopharyngeal Myotomy. Dysphagia. 2020 Apr;35(2):314-320. doi: 10.1007/s00455-019-10032-x. Epub 2019 Jul 1. PMID: 31264004.	Non-comparative study
Knigge MA, Thibeault SL. Swallowing outcomes after cricopharyngeal myotomy: A systematic review. Head Neck. 2018 Jan;40(1):203-212. doi: 10.1002/hed.24977. Epub 2017 Oct 30. PMID: 29083513.	Does not meet the PICO criteria
Kocdor P, Siegel ER, Tulunay-Ugur OE. Cricopharyngeal dysfunction: A systematic review comparing outcomes of dilatation, botulinum toxin injection, and myotomy. Laryngoscope. 2016 Jan;126(1):135-41. doi: 10.1002/lary.25447. Epub 2015 Sep 11. PMID: 26360122.	Systematic review includes only non-comparative studies
Labeit B, Pawlitzki M, Ruck T, Muhle P, Claus I, Suntrup-Krueger S, Warnecke T, Meuth SG, Wiendl H, Dziewas R. The Impact of Dysphagia in Myositis: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Clin Med. 2020 Jul 8;9(7):2150. doi: 10.3390/jcm9072150. PMID: 32650400; PMCID: PMC7408750.	Does not meet the PICO criteria

2. Botulinum injections

Reference	Reason for exclusion
Alali D, Ballard K, Bogaardt H. Treatment Effects for Dysphagia in Adults with Multiple Sclerosis: A Systematic Review. Dysphagia. 2016 Oct;31(5):610-8. doi: 10.1007/s00455-016-9738-2. Epub 2016 Aug 4. PMID: 27488370.	Systematic review includes only case-series
Ashman A, Dale OT, Baldwin DL. Management of isolated cricopharyngeal dysfunction: systematic review. J Laryngol Otol. 2016 Jul;130(7):611-5. doi: 10.1017/S0022215116007994. Epub 2016 May 19. PMID: 27194375.	Narrative review of case-series
Dewan K, Santa Maria C, Noel J. Cricopharyngeal Achalasia: Management and Associated Outcomes-A Scoping Review. Otolaryngol Head Neck Surg. 2020 Dec;163(6):1109-1113. doi: 10.1177/0194599820931470. Epub 2020 Jun 23. PMID: 32571156.	Scoping review
Kocdor P, Siegel ER, Tulunay-Ugur OE. Cricopharyngeal dysfunction: A systematic review comparing outcomes of dilatation, botulinum toxin injection, and myotomy. Laryngoscope. 2016 Jan;126(1):135-41. doi: 10.1002/lary.25447. Epub 2015 Sep 11. PMID: 26360122.	Systematic review includes only non-comparative studies

3. Dilation

Reference	Reason for exclusion
Bilgin Büyükkarabacak Y, Taslak Şengül A, Pirzirenli MG, Başoğlu A. Recurrent dilatation in resistant benign esophageal strictures: timing is significant. Turk J Med Sci. 2016 Jan 5;46(1):79-83. doi: 10.3906/sag-1412-72. PMID: 27511338.	Non-comparative study
Howell RJ, Schopper MA, Giliberto JP, Collar RM, Khosla SM. Office-based esophageal dilation in head and neck cancer: Safety, feasibility, and cost analysis. Laryngoscope. 2018 Oct;128(10):2261-2267. doi: 10.1002/lary.27121. Epub 2018 Feb 8. PMID: 29417586.	Non-comparative study
Jacob R, Danta M, Feller R, Williams D, Sanagapalli S. Empiric Esophageal Dilatation for Solid-Food Dysphagia: Presence of Mucosal Tear on Relook Endoscopy Predicts Symptomatic Response. Am J Gastroenterol. 2023 Oct 1;118(10):1888-1890. doi: 10.14309/ajg.0000000000002319. Epub 2023 May 12. PMID: 37170967.	Does not meet the PICO criteria
Kamal F, Khan MA, Lee-Smith W, Sharma S, Jowhar D, Farooq U, Acharya A, Kouanda A, Imam Z, Ahmed N, Henry C, Saleem N, Munroe C, Howden CW. Efficacy of empiric esophageal dilation in patients with non-obstructive dysphagia: systematic review and meta-analysis. Scand J Gastroenterol. 2021 Dec;56(12):1490-1495. doi: 10.1080/00365521.2021.1971288. Epub 2021 Sep 3. PMID: 34477033.	Does not meet the PICO criteria
Lee CW, Fancello V, Dando A, Bennett F, Ludwig V, Heathcote KJ. Efficacy and Safety of In-Office Transnasal Oesophagoscopy and Balloon Dilatation for Patients Presenting With High Dysphagia: A 6-Year Retrospective Analysis. Clin Otolaryngol. 2025 Jan;50(1):143-149. doi: 10.1111/coa.14222. Epub 2024 Sep 5. PMID: 39238205.	Non-comparative study
Maejima R, Iijima K, Koike T, Ara N, Uno K, Hatta W, Ogawa T, Watanabe K, Katori Y, Shimosegawa T. Endoscopic balloon dilatation for pharyngo-upper esophageal stricture after treatment of head and neck cancer. Dig Endosc. 2015 Mar;27(3):310-6. doi: 10.1111/den.12345. Epub 2014 Sep 24. PMID: 25115575.	Non-comparative study
Moss WJ, Pang J, Orosco RK, Weissbrod PA, Brumund KT, Weisman RA, Brigger MT, Coffey CS. Esophageal dilation in head and neck cancer patients: A systematic review and meta-analysis. Laryngoscope. 2018 Jan;128(1):111-117. doi: 10.1002/lary.26618. Epub 2017 May 12. PMID: 28498643.	Systematic review includes only non-comparative studies
Rodrigues-Pinto E, Pereira P, Ribeiro A, Lopes S, Moutinho-Ribeiro P, Silva M, Peixoto A, Gaspar R, Macedo G. Risk factors associated with refractoriness to esophageal dilatation for benign dysphagia. Eur J Gastroenterol Hepatol. 2016 Jun;28(6):684-8. doi: 10.1097/MEG.0000000000000594. PMID: 26849463.	Non-comparative study
Schimberg AS, Wellenstein DJ, Schutte HW, Honings J, Marres HAM, Takes RP, van den Broek GB. Feasibility and Safety of Office-Based Transnasal Balloon Dilation for Neopharyngeal and Proximal Esophageal Strictures in Patients with a History of Head and Neck Carcinoma. Dysphagia. 2022 Feb;37(1):93-98. doi: 10.1007/s00455-021-10253-z. Epub 2021 Mar 10. PMID: 33689024; PMCID: PMC8844154.	Case-series
Sinha UK, Swanson MS, Villegas BC, Ouyoung LM, Kokot N. Outcomes of Self-Esophageal Dilation for Head and Neck Cancer Patients. Am J Speech Lang Pathol. 2019 Aug 9;28(3):1060-1066. doi: 10.1044/2019_AJSLP-18-0190. Epub 2019 May 20. PMID: 31112391.	Non-comparative study
Wu PI, Szczesniak MM, Maclean J, Graham PH, Quon H, Choo L, Cook IJ. Endoscopic dilatation improves long-term dysphagia following head and neck cancer therapies: a randomized control trial. Dis Esophagus. 2019 Jun 1;32(6):doy087. doi: 10.1093/dote/doy087. PMID: 30462194.	Does not meet the PICO criteria

Verantwoording

Beoordelingsdatum en geldigheid

Publicatiedatum : 12-03-2026

Beoordeeld op geldigheid : 12-03-2026

Initiatief en autorisatie

Initiatief:

Cluster Laryngologie

Geautoriseerd door:

Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen
Nederlandse Vereniging voor Keel-Neus-Oorheelkunde en Heelkunde van het Hoofd-Halsgebied
Nederlandse Vereniging voor Neurologie
Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie
Parkinson Vereniging
Patiëntenvereniging HOOFD-HALS

Algemene gegevens

De ontwikkeling van deze richtlijnmodule werd ondersteund door het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (www.demedischspecialist.nl/kennisinstituut) en werd gefinancierd uit de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten (SKMS). De financier heeft geen enkele invloed gehad op de inhoud van de richtlijnmodule.

Samenstelling werkgroep

Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2023 een multidisciplinaire cluster ingesteld. Dit cluster bestaat uit vertegenwoordigers van alle relevante organisaties die betrekking hebben op de zorg voor patiënten met stem- en slikklachten.

Het cluster Laryngologie bestaat uit meerdere richtlijnen, zie hier voor de actuele clusterindeling. De stuurgroep bewaakt het proces van modulair onderhoud binnen het cluster. De expertisegroepsleden worden indien nodig gevraagd om hun expertise in te zetten voor een specifieke richtlijnmodule. Het cluster Laryngologie bestaat uit de volgende personen:

Clusterstuurgroep

Dhr. drs. R.N.P.M. (Rico) Rinkel
Mevr. drs. M.M.G.E.C. (Margaret) de Jong
Mevr. dr. E.M.J.M. (Emke) van den Broek
Dhr. dr. D.A. (Derrek) Heuveling
Mevr. drs. M.J. (Marieke) Hazewinkel

Clusterexpertisegroep

Dhr. dr. U.A. (Umesh) Badrising
Mevr. dr. G.M.C. (Gwen) Masclee
Mevr. drs. M.M. (Masja) van het Hoofd
Mevr. P.S. (Petra) Verdouw

Met ondersteuning van

Mevr. drs. B.L. (Babette) Gal-de Geest, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
Mevr. dr. A.C. (Anniek) van ‘t Veld, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
Mevr. E. (Esther) van der Bijl, informatiespecialist, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten

Belangenverklaringen

De Code ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling is gevolgd. Alle clusterstuurgroepleden en actief betrokken expertisegroepsleden (fungerend als schrijver en/of meelezer bij tenminste één van de geprioriteerde richtlijnmodules) hebben schriftelijk verklaard of zij in de laatste drie jaar directe financiële belangen (betrekking bij een commercieel bedrijf, persoonlijke financiële belangen, onderzoeksfinanciering) of indirecte belangen (persoonlijke relaties, reputatiemanagement) hebben gehad. Gedurende de ontwikkeling of herziening van een richtlijnmodule worden wijzigingen in belangen aan de projectleider doorgegeven. De belangenverklaring wordt opnieuw bevestigd tijdens de commentaarfase. Een overzicht van de belangen van de clusterleden en betrokken expertisegroepsleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten.

Clusterstuurgroep

Tabel Gemelde (neven)functies en belangen stuurgroep

Clusterlid	Functie	Nevenfuncties	Gemelde belangen	Ondernomen actie
Rico Rinkel (voorzitter)	KNO-arts laryngoloog Amsterdam UMC	Plv Regionaal Tuchtcollege	Geen	Geen restricties
Emke van den Broek	Laryngoloog UMC Utrecht	Voorzitter kerngroep laryngologie, lid werkgroep chronische hoest, MAR larynxpapillomatose, bezoekend docent/KNO-arts opleiding logopedie Hogeschool Utrecht	Geen	Geen restricties
Marieke Hazewinkel	Radioloog bij MRON (Maatschap Radiologie Oost Nederland)	MRI trekker radioloog MST (Medisch Spectrum Twente) Opleider neuro hoofd-hals radiologie MST MRON sectievoorzitter NHH	Geen	Geen restricties
Derrek Heuveling	KNO-arts Meander Medisch Centrum	Lid Kerngroep Laryngologie Lid Kennisgroep Laryngologie Lid werkgroep Standpuntnota benigne speekselklierpathologie Penningmeester Medisch Specialisten Bedrijf Midden Nederland UA	Geen	Geen restricties
Margaret de Jong	HumanCapitalCare arbodienst verlener Full time werkzaam als bedrijfsarts	Lid klachtencommissie Sexuele Intimidatie en Geweld sociale werkvoorziening; onkostenvergoeding per zitting	Geen	Geen restricties

Clusterexpertisegroep

Tabel Gemelde (neven)functies en belangen expertisegroep

Clusterlid	Functie	Nevenfuncties	Gemelde belangen	Ondernomen actie
Umesh Badrising	Neuroloog Leids Universitair Medisch Centrum	Consultancy Takeda, onderwerp Ivlg bij inflammatoire neuropathie, betaald aan LUMC Speakers free, Novartis, onderwerp myositis, betaald aan LUMC Lid medische ethische commissie Leiden-Den Haag-Delft, betaald aan LUMC	Geen	Geen restricties
Gwen Masclee	MDL-arts bij Amsterdam UMC te Amsterdam	Lid raad kwalieit NVMDL, commissie neurogastroenterologie NVMDL, beide betaald	Geen	Geen restricties
Masja van het Hoofd	Beleidsmedewerker Parkinson Vereniging	Redacteur bij het parkinsonplatform in oprichting (informatieplatform vergelijkbaar met bijv ms.nl, diabetes.nl)	Geen	Geen restricties
Petra Verdouw	Patiëntenvereniging	Geen	Geen	Geen restricties

Inbreng patiëntenperspectief

Er werd aandacht besteed aan het patiëntenperspectief door deelname van relevante patiëntenorganisaties aan de need-for-update en/of prioritering. De verkregen input is meegenomen bij het opstellen van de uitgangsvragen, de keuze voor de uitkomstmaten en bij het opstellen van de overwegingen. De conceptrichtlijnmodule is tevens ter commentaar voorgelegd aan alle relevante patiëntenorganisaties in de stuur- en expertisegroep (zie ‘Samenstelling cluster’ onder ‘Verantwoording’). De eventueel aangeleverde commentaren zijn bekeken en verwerkt.

Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz

Bij de richtlijnmodule is conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uitgevoerd om te beoordelen of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling is de richtlijnmodule op verschillende domeinen getoetst (zie het stroomschema op de Richtlijnendatabase).

Module	Uitkomst raming	Toelichting
KNO- of MDL-interventies bij dysfagie	Geen financiële gevolgen	Uitkomst 2

Werkwijze

AGREE

Deze richtlijnmodule is opgesteld conform de eisen vermeld in het rapport Medisch Specialistische Richtlijnen 3.0 van de adviescommissie Richtlijnen van de Raad Kwaliteit. Dit rapport is gebaseerd op het AGREE II instrument (Appraisal of Guidelines for Research & Evaluation II; Brouwers, 2010).

Need-for-update, prioritering en uitgangsvragen

Tijdens de need-for-update fase (november, 2023) inventariseerde het cluster de geldigheid van de richtlijnmodules binnen het cluster. Naast de partijen die deelnemen aan de stuur- en expertisegroep zijn hier ook andere stakeholders voor benaderd. Per richtlijnmodule is aangegeven of deze geldig is, herzien moet worden, kan vervallen of moet worden samengevoegd. Ook was er de mogelijkheid om nieuwe onderwerpen aan te dragen die aansluiten bij één (of meerdere) richtlijn(en) behorend tot het cluster. De richtlijnmodules waarbij door één of meerdere partijen werd aangegeven herzien te worden, werden doorgezet naar de prioriteringsronde. Ook suggesties voor nieuwe richtlijnmodules werden doorgezet naar de prioriteringsronde. Afgevaardigden vanuit de partijen in de stuur- en expertisegroep werden gevraagd om te prioriteren (zie ‘Samenstelling cluster’ onder ‘Verantwoording’). Hiervoor werd de RE-weighted Priority-Setting (REPS) – tool gebruikt. De uitkomsten (ranklijst) werd gebruikt als uitgangspunt voor de discussie. Voor de geprioriteerde richtlijnmodules zijn door de het cluster concept-uitgangsvragen herzien of opgesteld en definitief vastgesteld.

Uitkomstmaten

Na het opstellen van de zoekvraag behorende bij de uitgangsvraag inventariseerde het cluster welke uitkomstmaten voor de patiënt relevant zijn, waarbij zowel naar gewenste als ongewenste effecten werd gekeken. Hierbij werd een maximum van acht uitkomstmaten gehanteerd. Het cluster waardeerde deze uitkomstmaten volgens hun relatieve belang bij de besluitvorming rondom aanbevelingen, als cruciaal (kritiek voor de besluitvorming), belangrijk (maar niet cruciaal) en onbelangrijk. Tevens definieerde het cluster tenminste voor de cruciale uitkomstmaten welke verschillen zij klinisch (patiënt) relevant vonden.

Methode literatuursamenvatting

Een uitgebreide beschrijving van de strategie voor zoeken en selecteren van literatuur is te vinden onder ‘Zoeken en selecteren’. Indien mogelijk werd de data uit verschillende studies gepoold in een random-effects model. Review Manager 5.4 werd indien mogelijk gebruikt voor de statistische analyses. De beoordeling van de kracht van het wetenschappelijke bewijs wordt hieronder toegelicht.

Beoordelen van de kracht van het wetenschappelijke bewijs

De kracht van het wetenschappelijke bewijs werd bepaald volgens de GRADE-methode. GRADE staat voor ‘Grading Recommendations Assessment, Development and Evaluation’ (zie http://www.gradeworkinggroup.org/). De basisprincipes van de GRADE-methodiek zijn: het benoemen en prioriteren van de klinisch (patiënt) relevante uitkomstmaten, een systematische review per uitkomstmaat, en een beoordeling van de bewijskracht per uitkomstmaat op basis van de acht GRADE-domeinen (domeinen voor downgraden: risk of bias, inconsistentie, indirectheid, imprecisie, en publicatiebias; domeinen voor upgraden: dosis-effect relatie, groot effect, en residuele plausibele confounding). GRADE onderscheidt vier gradaties voor de kwaliteit van het wetenschappelijk bewijs: hoog, redelijk, laag en zeer laag. Deze gradaties verwijzen naar de mate van zekerheid die er bestaat over de literatuurconclusie, in het bijzonder de mate van zekerheid dat de literatuurconclusie de aanbeveling adequaat ondersteunt (Schünemann, 2013; Hultcrantz, 2017).

Tabel Gradaties voor de kwaliteit van wetenschappelijk bewijs

GRADE	Definitie
Hoog	er is hoge zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt; het is zeer onwaarschijnlijk dat de literatuurconclusie klinisch relevant verandert wanneer er resultaten van nieuw grootschalig onderzoek aan de literatuuranalyse worden toegevoegd.
Redelijk	er is redelijke zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt; het is mogelijk dat de conclusie klinisch relevant verandert wanneer er resultaten van nieuw grootschalig onderzoek aan de literatuuranalyse worden toegevoegd.
Laag	er is lage zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt; er is een reële kans dat de conclusie klinisch relevant verandert wanneer er resultaten van nieuw grootschalig onderzoek aan de literatuuranalyse worden toegevoegd.
Zeer laag	er is zeer lage zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt; de literatuurconclusie is zeer onzeker.

Bij het beoordelen (graderen) van de kracht van het wetenschappelijk bewijs in een richtlijnmodule volgens de GRADE-methodiek spelen grenzen voor klinische besluitvorming een belangrijke rol (Hultcrantz, 2017). Dit zijn de grenzen die bij overschrijding aanleiding zouden geven tot een aanpassing van de aanbeveling. Om de grenzen voor klinische besluitvorming te bepalen moeten alle relevante uitkomstmaten en overwegingen worden meegewogen. De grenzen voor klinische besluitvorming zijn daarmee niet één op één vergelijkbaar met het minimaal klinisch relevant verschil (Minimal Clinically Important Difference, MCID). Met name in situaties waarin een interventie geen belangrijke nadelen heeft en de kosten relatief laag zijn, kan de grens voor klinische besluitvorming met betrekking tot de effectiviteit van de interventie bij een lagere waarde (dichter bij het nuleffect) liggen dan de MCID (Hultcrantz, 2017).

Overwegingen (van bewijs naar aanbeveling)

Om te komen tot een aanbeveling zijn naast (de kwaliteit van) het wetenschappelijke bewijs ook andere aspecten belangrijk en worden meegewogen, zoals aanvullende argumenten uit bijvoorbeeld de biomechanica of fysiologie, waarden en voorkeuren van patiënten, kosten (middelenbeslag), aanvaardbaarheid, haalbaarheid en implementatie. Deze aspecten zijn systematisch vermeld en beoordeeld (gewogen) onder het kopje ‘Overwegingen’ en kunnen (mede) gebaseerd zijn op expert opinion. Hierbij is gebruik gemaakt van een gestructureerd format gebaseerd op het evidence-to-decision framework van de internationale GRADE Working Group (Alonso-Coello, 2016a; Alonso-Coello 2016b). Dit evidence-to-decision framework is een integraal onderdeel van de GRADE methodiek.

Formuleren van aanbevelingen

De aanbevelingen geven antwoord op de uitgangsvraag en zijn gebaseerd op het beschikbare wetenschappelijke bewijs en de belangrijkste overwegingen, en een weging van de gunstige en ongunstige effecten van de relevante interventies. De kracht van het wetenschappelijk bewijs en het gewicht dat door het cluster wordt toegekend aan de overwegingen, bepalen samen de sterkte van de aanbeveling. Conform de GRADE-methodiek sluit een lage bewijskracht van conclusies in de systematische literatuuranalyse een sterke aanbeveling niet a priori uit, en zijn bij een hoge bewijskracht ook zwakke aanbevelingen mogelijk (Agoritsas, 2017; Neumann, 2016). De sterkte van de aanbeveling wordt altijd bepaald door weging van alle relevante argumenten tezamen. Het cluster heeft bij elke aanbeveling opgenomen hoe zij tot de richting en sterkte van de aanbeveling zijn gekomen.

In de GRADE-methodiek wordt onderscheid gemaakt tussen sterke en zwakke (of conditionele) aanbevelingen. De sterkte van een aanbeveling verwijst naar de mate van zekerheid dat de voordelen van de interventie opwegen tegen de nadelen (of vice versa), gezien over het hele spectrum van patiënten waarvoor de aanbeveling is bedoeld. De sterkte van een aanbeveling heeft duidelijke implicaties voor patiënten, behandelaars en beleidsmakers (zie onderstaande tabel). Een aanbeveling is geen dictaat, zelfs een sterke aanbeveling gebaseerd op bewijs van hoge kwaliteit (GRADE gradering HOOG) zal niet altijd van toepassing zijn, onder alle mogelijke omstandigheden en voor elke individuele patiënt.

Tabel Sterkte van de aanbevelingen

Implicaties van sterke en zwakke aanbevelingen voor verschillende richtlijngebruikers
	Sterke aanbeveling	Zwakke (conditionele) aanbeveling
Voor patiënten	De meeste patiënten zouden de aanbevolen interventie of aanpak kiezen en slechts een klein aantal niet.	Een aanzienlijk deel van de patiënten zouden de aanbevolen interventie of aanpak kiezen, maar veel patiënten ook niet.
Voor behandelaars	De meeste patiënten zouden de aanbevolen interventie of aanpak moeten ontvangen.	Er zijn meerdere geschikte interventies of aanpakken. De patiënt moet worden ondersteund bij de keuze voor de interventie of aanpak die het beste aansluit bij zijn of haar waarden en voorkeuren.
Voor beleidsmakers	De aanbevolen interventie of aanpak kan worden gezien als standaardbeleid.	Beleidsbepaling vereist uitvoerige discussie met betrokkenheid van veel stakeholders. Er is een grotere kans op lokale beleidsverschillen.

Organisatie van zorg

Bij de ontwikkeling van de richtlijnmodule is expliciet aandacht geweest voor de organisatie van zorg: alle aspecten die randvoorwaardelijk zijn voor het verlenen van zorg (zoals coördinatie, communicatie, (financiële) middelen, mankracht en infrastructuur). Randvoorwaarden die relevant zijn voor het beantwoorden van deze specifieke uitgangsvraag zijn genoemd bij de overwegingen. Meer algemene, overkoepelende, of bijkomende aspecten van de organisatie van zorg worden behandeld in de richtlijnmodule Organisatie van zorg.

Commentaar- en autorisatiefase

De conceptrichtlijnmodule werd voorgelegd aan alle partijen die benaderd zijn voor de need-for-update fase. De commentaren werden verzameld en besproken met het cluster. Naar aanleiding van de commentaren werd de conceptrichtlijnmodule aangepast en definitief vastgesteld door het cluster. De definitieve richtlijnmodule werd ter autorisatie of goedkeuring voorgelegd aan de partijen die beschreven staan bij ‘Initiatief en autorisatie’ onder ‘Verantwoording’.

Literatuur

Agoritsas T, Merglen A, Heen AF, Kristiansen A, Neumann I, Brito JP, Brignardello-Petersen R, Alexander PE, Rind DM, Vandvik PO, Guyatt GH. UpToDate adherence to GRADE criteria for strong recommendations: an analytical survey. BMJ Open. 2017 Nov 16;7(11):e018593. doi: 10.1136/bmjopen-2017-018593. PubMed PMID: 29150475; PubMed Central PMCID: PMC5701989.

Alonso-Coello P, Schünemann HJ, Moberg J, Brignardello-Petersen R, Akl EA, Davoli M, Treweek S, Mustafa RA, Rada G, Rosenbaum S, Morelli A, Guyatt GH, Oxman AD; GRADE Working Group. GRADE Evidence to Decision (EtD) frameworks: a systematic and transparent approach to making well informed healthcare choices. 1: Introduction. BMJ. 2016 Jun 28;353:i2016. doi: 10.1136/bmj.i2016. PubMed PMID: 27353417.

Alonso-Coello P, Oxman AD, Moberg J, Brignardello-Petersen R, Akl EA, Davoli M, Treweek S, Mustafa RA, Vandvik PO, Meerpohl J, Guyatt GH, Schünemann HJ; GRADE Working Group. GRADE Evidence to Decision (EtD) frameworks: a systematic and transparent approach to making well informed healthcare choices. 2: Clinical practice guidelines. BMJ. 2016 Jun 30;353:i2089. doi: 10.1136/bmj.i2089. PubMed PMID: 27365494.

Brouwers MC, Kho ME, Browman GP, Burgers JS, Cluzeau F, Feder G, Fervers B, Graham ID, Grimshaw J, Hanna SE, Littlejohns P, Makarski J, Zitzelsberger L; AGREE Next Steps Consortium. AGREE II: advancing guideline development, reporting and evaluation in health care. CMAJ. 2010 Dec 14;182(18):E839-42. doi: 10.1503/cmaj.090449. Epub 2010 Jul 5. Review. PubMed PMID: 20603348; PubMed Central PMCID: PMC3001530.

Hultcrantz M, Rind D, Akl EA, Treweek S, Mustafa RA, Iorio A, Alper BS, Meerpohl JJ, Murad MH, Ansari MT, Katikireddi SV, Östlund P, Tranæus S, Christensen R, Gartlehner G, Brozek J, Izcovich A, Schünemann H, Guyatt G. The GRADE Working Group clarifies the construct of certainty of evidence. J Clin Epidemiol. 2017 Jul;87:4-13. doi: 10.1016/j.jclinepi.2017.05.006. Epub 2017 May 18. PubMed PMID: 28529184; PubMed Central PMCID: PMC6542664.

Medisch Specialistische Richtlijnen 3.0 (2023). Adviescommissie Richtlijnen van de Raad Kwalitieit. http://richtlijnendatabase.nl/over_deze_site/over_richtlijnontwikkeling.html.

Neumann I, Santesso N, Akl EA, Rind DM, Vandvik PO, Alonso-Coello P, Agoritsas T, Mustafa RA, Alexander PE, Schünemann H, Guyatt GH. A guide for health professionals to interpret and use recommendations in guidelines developed with the GRADE approach. J Clin Epidemiol. 2016 Apr;72:45-55. doi: 10.1016/j.jclinepi.2015.11.017. Epub 2016 Jan 6. Review. PubMed PMID: 26772609.

Schünemann H, Brożek J, Guyatt G, et al. GRADE handbook for grading quality of evidence and strength of recommendations. Updated October 2013. The GRADE Working Group, 2013. Available from http://gdt.guidelinedevelopment.org/central_prod/_design/client/handbook/handbook.html.

Zoekverantwoording

Algemene informatie

Cluster/richtlijn: Cluster Laryngologie - Orofaryngeale dysfagie - Module 12.2 Myotomie bij orofaryngeale dysfagie
Uitgangsvraag/modules: Wat is de plaats van een myotomie als ingreep bij patiënten met orofaryngeale dysfagie?
Database(s): Embase.com, Ovid/Medline	Datum: 14 augustus 2024
Periode: vanaf 2015	Talen: geen restrictie
Literatuurspecialist: Esther van der Bijl	Rayyan review: https://rayyan.ai/reviews/1122462
BMI-zoekblokken: voor verschillende opdrachten wordt (deels) gebruik gemaakt van de zoekblokken van BMI-Online https://blocks.bmi-online.nl/ Deduplication: voor het ontdubbelen is gebruik gemaakt van http://dedupendnote.nl/
Toelichting: Voor deze vraag is gezocht op de elementen orofaryngeale dysfagie EN myotomie. De sleutelartikelen worden gevonden met deze search.
Te gebruiken voor richtlijntekst: In de databases Embase.com en Ovid/Medline is op 14 augustus 2024 systematisch gezocht naar systematische reviews, RCTs en observationele studies over de plaats van een myotomie als ingreep bij patiënten met orofaryngeale dysfagie. De literatuurzoekactie leverde 159 unieke treffers op.

Zoekopbrengst - 14 augustus 2024

	EMBASE	OVID/MEDLINE	Ontdubbeld
SR	17	16	21
RCT	25	16	32
Observationele studies	76	95	106
Totaal	118	127	159*

_{*in Rayyan}

Zoekstrategie - 14 augustus 2024

Embase.com

No.	Query	Results
#1	'dysphagia'/exp OR 'regurgitation'/exp OR 'swallowing'/exp OR 'oropharynx'/exp OR deglutition:ti,ab,kw OR swallow:ti,ab,kw OR aphagopraxia:ti,ab,kw OR dysphagia:ti,ab,kw OR regurgitation:ti,ab,kw OR 'oropharynx':ti,ab,kw OR orofaryngeal:ti,ab,kw	271024
#2	'cricopharyngeal myotomy'/exp OR 'endoscopic septotomy'/exp OR (('cricopharyngeus muscle'/exp OR cricopharyngeal:ti,ab,kw OR cricopharynx:ti,ab,kw OR cricopharyngeus:ti,ab,kw OR 'crico pharyngeal':ti,ab,kw OR 'crico pharynx':ti,ab,kw OR 'crico pharyngeus':ti,ab,kw) AND ('myotomy'/exp OR myotom:ti,ab,kw OR incision:ti,ab,kw OR division:ti,ab,kw OR surger:ti,ab,kw)) OR ((endoscopic NEAR/4 septotom):ti,ab,kw) OR ((endoscopic NEAR/3 (septal OR septum) NEAR/3 (incision* OR division)):ti,ab,kw)	1456
#3	#1 AND #2	1068
#4	#3 AND [2015-2024]/py NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp)	235
#5	'meta analysis'/exp OR 'meta analysis (topic)'/exp OR metaanaly:ti,ab OR 'meta analy':ti,ab OR metanaly:ti,ab OR 'systematic review'/de OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR prisma:ti,ab OR prospero:ti,ab OR (((systemati OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview)):ti,ab) OR ((systemic NEAR/1 review):ti,ab) OR (((systemati OR literature OR database* OR 'data base') NEAR/10 search):ti,ab) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic) NEAR/3 search):ti,ab) OR (((literature NEAR/3 review):ti,ab) AND (search:ti,ab OR database:ti,ab OR 'data base':ti,ab)) OR (('data extraction':ti,ab OR 'data source':ti,ab) AND 'study selection':ti,ab) OR ('search strategy':ti,ab AND 'selection criteria':ti,ab) OR ('data source':ti,ab AND 'data synthesis':ti,ab) OR medline:ab OR pubmed:ab OR embase:ab OR cochrane:ab OR (((critical OR rapid) NEAR/2 (review* OR overview* OR synthes)):ti) OR ((((critical OR rapid) NEAR/3 (review OR overview* OR synthes)):ab) AND (search:ab OR database:ab OR 'data base':ab)) OR metasynthes:ti,ab OR 'meta synthes':ti,ab	1053585
#6	'clinical trial'/exp OR 'randomization'/exp OR 'single blind procedure'/exp OR 'double blind procedure'/exp OR 'crossover procedure'/exp OR 'placebo'/exp OR 'prospective study'/exp OR rct:ab,ti OR random:ab,ti OR 'single blind':ab,ti OR 'randomised controlled trial':ab,ti OR 'randomized controlled trial'/exp OR placebo:ab,ti	4089011
#7	'major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'case control study'/de OR 'family study'/de OR 'longitudinal study'/de OR 'retrospective study'/de OR 'prospective study'/de OR 'comparative study'/de OR 'cohort analysis'/de OR ((cohort NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('case control' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('follow up' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (observational NEAR/1 (study OR studies)) OR ((epidemiologic NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('cross sectional' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti)	8363313
#8	'case control study'/de OR 'comparative study'/exp OR 'control group'/de OR 'controlled study'/de OR 'controlled clinical trial'/de OR 'crossover procedure'/de OR 'double blind procedure'/de OR 'phase 2 clinical trial'/de OR 'phase 3 clinical trial'/de OR 'phase 4 clinical trial'/de OR 'pretest posttest design'/de OR 'pretest posttest control group design'/de OR 'quasi experimental study'/de OR 'single blind procedure'/de OR 'triple blind procedure'/de OR (((control OR controlled) NEAR/6 trial):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/6 (study OR studies)):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/1 active):ti,ab,kw) OR 'open label':ti,ab,kw OR (((double OR two OR three OR multi OR trial) NEAR/1 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR ((allocat NEAR/10 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR placebo:ti,ab,kw OR 'sham-control':ti,ab,kw OR (((single OR double OR triple OR assessor) NEAR/1 (blind* OR masked)):ti,ab,kw) OR nonrandom:ti,ab,kw OR 'non-random':ti,ab,kw OR 'quasi-experiment':ti,ab,kw OR crossover:ti,ab,kw OR 'cross over':ti,ab,kw OR 'parallel group':ti,ab,kw OR 'factorial trial':ti,ab,kw OR ((phase NEAR/5 (study OR trial)):ti,ab,kw) OR ((case* NEAR/6 (matched OR control)):ti,ab,kw) OR ((match NEAR/6 (pair OR pairs OR cohort* OR control* OR group* OR healthy OR age OR sex OR gender OR patient* OR subject* OR participant)):ti,ab,kw) OR ((propensity NEAR/6 (scor OR match)):ti,ab,kw) OR versus:ti OR vs:ti OR compar:ti OR ((compar* NEAR/1 study):ti,ab,kw) OR (('major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'cohort analysis'/de OR 'observational study'/de OR 'cross-sectional study'/de OR 'multicenter study'/de OR 'correlational study'/de OR 'follow up'/de OR cohort:ti,ab,kw OR 'follow up':ti,ab,kw OR followup:ti,ab,kw OR longitudinal:ti,ab,kw OR prospective:ti,ab,kw OR retrospective:ti,ab,kw OR observational:ti,ab,kw OR 'cross sectional':ti,ab,kw OR cross?ectional:ti,ab,kw OR multicent:ti,ab,kw OR 'multi-cent':ti,ab,kw OR consecutive:ti,ab,kw) AND (group:ti,ab,kw OR groups:ti,ab,kw OR subgroup:ti,ab,kw OR versus:ti,ab,kw OR vs:ti,ab,kw OR compar:ti,ab,kw OR 'odds ratio':ab OR 'relative odds':ab OR 'risk ratio':ab OR 'relative risk*':ab OR 'rate ratio':ab OR aor:ab OR arr:ab OR rrr:ab OR ((('or' OR 'rr') NEAR/6 ci):ab)))	15316696
#9	#4 AND #5 – SR’s	17
#10	#4 AND #6 NOT #9 – RCT’s	25
#11	#4 AND (#7 OR #8) NOT (#9 OR #10) – Observationeel	76
#12	#9 OR #10 OR #11	118

Ovid/Medline

#	Searches	Results
1	exp Deglutition Disorders/ or exp Deglutition/ or exp Oropharynx/ or deglutition.ti,ab,kf. or swallow.ti,ab,kf. or aphagopraxia.ti,ab,kf. or dysphagia.ti,ab,kf. or regurgitation.ti,ab,kf. or 'oropharynx'.ti,ab,kf. or orofaryngeal.ti,ab,kf.	178892
2	((exp Pharyngeal Muscles/ or cricopharyngeal.ti,ab,kf. or cricopharynx.ti,ab,kf. or cricopharyngeus.ti,ab,kf. or crico pharyngeal.ti,ab,kf. or crico pharynx.ti,ab,kf. or crico pharyngeus.ti,ab,kf.) and (exp Myotomy/ or myotom.ti,ab,kf. or incision.ti,ab,kf. or division.ti,ab,kf. or surger.ti,ab,kf.)) or ((endoscopic adj4 septotom) or (endoscopic adj3 (septal or septum) adj3 (incision* or division))).ti,ab,kf.	1065
3	1 and 2	668
4	limit 3 to yr="2015 -Current"	223
5	4 not (comment/ or editorial/ or letter/) not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/)	217
6	meta-analysis/ or meta-analysis as topic/ or (metaanaly* or meta-analy* or metanaly).ti,ab,kf. or systematic review/ or cochrane.jw. or (prisma or prospero).ti,ab,kf. or ((systemati or scoping or umbrella or "structured literature") adj3 (review* or overview)).ti,ab,kf. or (systemic adj1 review).ti,ab,kf. or ((systemati or literature or database* or data-base) adj10 search).ti,ab,kf. or ((structured or comprehensive* or systemic) adj3 search).ti,ab,kf. or ((literature adj3 review) and (search or database* or data-base)).ti,ab,kf. or (("data extraction" or "data source") and "study selection").ti,ab,kf. or ("search strategy" and "selection criteria").ti,ab,kf. or ("data source" and "data synthesis").ti,ab,kf. or (medline or pubmed or embase or cochrane).ab. or ((critical or rapid) adj2 (review or overview* or synthes)).ti. or (((critical or rapid) adj3 (review or overview* or synthes)) and (search or database* or data-base)).ab. or (metasynthes or meta-synthes*).ti,ab,kf.	767408
7	exp clinical trial/ or randomized controlled trial/ or exp clinical trials as topic/ or randomized controlled trials as topic/ or Random Allocation/ or Double-Blind Method/ or Single-Blind Method/ or (clinical trial, phase i or clinical trial, phase ii or clinical trial, phase iii or clinical trial, phase iv or controlled clinical trial or randomized controlled trial or multicenter study or clinical trial).pt. or random.ti,ab. or (clinic adj trial).tw. or ((singl or doubl* or treb* or tripl) adj (blind$3 or mask$3)).tw. or Placebos/ or placebo.tw.	2763928
8	Epidemiologic studies/ or case control studies/ or exp cohort studies/ or Controlled Before-After Studies/ or Case control.tw. or cohort.tw. or Cohort analy$.tw. or (Follow up adj (study or studies)).tw. or (observational adj (study or studies)).tw. or Longitudinal.tw. or Retrospective.tw. or prospective.tw. or consecutive*.tw. or Cross sectional.tw. or Cross-sectional studies/ or historically controlled study/ or interrupted time series analysis/ [Onder exp cohort studies vallen ook longitudinale, prospectieve en retrospectieve studies]	4801407
9	Case-control Studies/ or clinical trial, phase ii/ or clinical trial, phase iii/ or clinical trial, phase iv/ or comparative study/ or control groups/ or controlled before-after studies/ or controlled clinical trial/ or double-blind method/ or historically controlled study/ or matched-pair analysis/ or single-blind method/ or (((control or controlled) adj6 (study or studies or trial)) or (compar* adj (study or studies)) or ((control or controlled) adj1 active) or "open label" or ((double or two or three or multi or trial) adj (arm or arms)) or (allocat adj10 (arm or arms)) or placebo* or "sham-control" or ((single or double or triple or assessor) adj1 (blind or masked)) or nonrandom* or "non-random" or "quasi-experiment" or "parallel group" or "factorial trial" or "pretest posttest" or (phase adj5 (study or trial)) or (case adj6 (matched or control)) or (match adj6 (pair or pairs or cohort* or control* or group* or healthy or age or sex or gender or patient* or subject* or participant)) or (propensity adj6 (scor or match))).ti,ab,kf. or (confounding adj6 adjust).ti,ab. or (versus or vs or compar).ti. or ((exp cohort studies/ or epidemiologic studies/ or multicenter study/ or observational study/ or seroepidemiologic studies/ or (cohort or 'follow up' or followup or longitudinal* or prospective* or retrospective* or observational* or multicent* or 'multi-cent' or consecutive).ti,ab,kf.) and ((group or groups or subgroup* or versus or vs or compar).ti,ab,kf. or ('odds ratio' or 'relative odds' or 'risk ratio' or 'relative risk' or aor or arr or rrr).ab. or (("OR" or "RR") adj6 CI).ab.))	5760371
10	5 and 6 – SR’s	16
11	(5 and 7) not 10 – RCT’s	16
12	(5 and (8 or 9)) not (10 or 11) – Observationeel	95
13	10 or 11 or 12	127

Algemene informatie

Cluster/richtlijn: Cluster Laryngologie - Orofaryngeale dysfagie - Module 12.3 Botox bij orofaryngeale dysfagie V2
Uitgangsvraag/modules: Wat is de plaats van botulinetoxine injectie als ingreep bij patiënten met orofaryngeale dysfagie?
Database(s): Embase.com, Ovid/Medline	Datum: 19 augustus 2024
Periode: vanaf 2015	Talen: geen restrictie
Literatuurspecialist: Esther van der Bijl	Rayyan: https://rayyan.ai/reviews/1126880
BMI-zoekblokken: voor verschillende opdrachten wordt (deels) gebruik gemaakt van de zoekblokken van BMI-Online https://blocks.bmi-online.nl/ Deduplication: voor het ontdubbelen is gebruik gemaakt van http://dedupendnote.nl/
Toelichting: Voor deze vraag is gezocht op de elementen orofaryngeale dysfagie EN botulinetoxine. Het sleutelartikel wordt gevonden met deze search.
Te gebruiken voor richtlijntekst: In de databases Embase.com en Ovid/Medline is op 19 augustus 2024 systematisch gezocht naar systematische reviews, RCT’s en observationele studies over de plaats van botulinetoxine injectie als ingreep bij patiënten met orofaryngeale dysfagie. De literatuurzoekactie leverde 663 unieke treffers op.

Zoekopbrengst - 19 augustus 2024

	EMBASE	OVID/MEDLINE	Ontdubbeld
SR	159	62	167
RCT	175	71	199
Observationele studies	258	140	297
Totaal	592	273	663*

_{*in Rayyan}

Zoekstrategie - 19 augustus 2024

Embase.com

No.	Query	Results
#1	'dysphagia'/exp OR 'regurgitation'/exp OR 'swallowing'/exp OR 'oropharynx'/exp OR deglutition:ti,ab,kw OR swallow:ti,ab,kw OR aphagopraxia:ti,ab,kw OR dysphagia:ti,ab,kw OR regurgitation:ti,ab,kw OR 'oropharynx':ti,ab,kw OR orofaryngeal:ti,ab,kw	271166
#2	'botulinum toxin'/exp OR 'botulinum toxin a'/exp OR 'btx'/exp OR (((botulin* OR botulism OR abobotulin* OR daxibotulin* OR evabotulin* OR gemibotulin* OR incobotulin* OR letibotulin* OR nivobotulin* OR onabotulin* OR prabotulin* OR relabotulin) NEAR/3 (toxin OR a OR exotoxin* OR neurotoxin*)):ti,ab,kw) OR 'btxa':ti,ab,kw OR 'bont a':ti,ab,kw OR 'bont a ds':ti,ab,kw OR 'bont serotype a':ti,ab,kw OR 'agn 151607':ti,ab,kw OR 'agn151607':ti,ab,kw OR 'alluzience':ti,ab,kw OR 'ant 1207':ti,ab,kw OR 'ant 1401':ti,ab,kw OR 'ant 1403':ti,ab,kw OR 'ant1207':ti,ab,kw OR 'ant1401':ti,ab,kw OR 'ant1403':ti,ab,kw OR 'azzalure':ti,ab,kw OR 'bocouture':ti,ab,kw OR 'boe-tox':ti,ab,kw OR 'botox':ti,ab,kw OR 'cnt 52120':ti,ab,kw OR 'cnt52120':ti,ab,kw OR 'cunox':ti,ab,kw OR 'daxibotulinumtoxina':ti,ab,kw OR 'daxxify':ti,ab,kw OR 'dtx 021':ti,ab,kw OR 'dtx021':ti,ab,kw OR 'dwp 450':ti,ab,kw OR 'dwp450':ti,ab,kw OR 'dyslor':ti,ab,kw OR 'dysport':ti,ab,kw OR 'evabotulinumtoxina':ti,ab,kw OR 'evosyal':ti,ab,kw OR 'gemibotulinumtoxina':ti,ab,kw OR 'gsk 1358820':ti,ab,kw OR 'gsk1358820':ti,ab,kw OR 'hu 014':ti,ab,kw OR 'hu014':ti,ab,kw OR 'hutox':ti,ab,kw OR 'incobotulinumtoxina':ti,ab,kw OR 'ipn 10200':ti,ab,kw OR 'ipn 59011':ti,ab,kw OR 'ipn10200':ti,ab,kw OR 'ipn59011':ti,ab,kw OR 'jeuveau':ti,ab,kw OR 'letibotulinumtoxina':ti,ab,kw OR 'letybo':ti,ab,kw OR 'liztox':ti,ab,kw OR 'lp 09':ti,ab,kw OR 'lp09':ti,ab,kw OR 'meditoxin':ti,ab,kw OR 'mt 10107':ti,ab,kw OR 'mt 10109':ti,ab,kw OR 'mt10107':ti,ab,kw OR 'mt10109':ti,ab,kw OR 'nabota':ti,ab,kw OR 'nivobotulinumtoxina':ti,ab,kw OR 'nt 201':ti,ab,kw OR 'nt201':ti,ab,kw OR 'nuceiva':ti,ab,kw OR 'oculinum':ti,ab,kw OR 'onabotulinumtoxina':ti,ab,kw OR 'onaclostox':ti,ab,kw OR 'pm 12759':ti,ab,kw OR 'pm12759':ti,ab,kw OR 'prabotulinumtoxina':ti,ab,kw OR 'prosigne':ti,ab,kw OR 'purtox':ti,ab,kw OR 'qm 1114':ti,ab,kw OR 'qm1114':ti,ab,kw OR 'relabotulinumtoxina':ti,ab,kw OR 'reloxin':ti,ab,kw OR 'rt 002':ti,ab,kw OR 'rt002':ti,ab,kw OR 'rtt 150':ti,ab,kw OR 'rtt150':ti,ab,kw OR 'vistabel':ti,ab,kw OR 'vistabex':ti,ab,kw OR 'xeomeen':ti,ab,kw OR 'xeomin':ti,ab,kw OR btx:ti,ab,kw	53470
#3	#1 AND #2	3738
#4	#3 AND [2015-2024]/py NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp)	1107
#5	'meta analysis'/exp OR 'meta analysis (topic)'/exp OR metaanaly:ti,ab OR 'meta analy':ti,ab OR metanaly:ti,ab OR 'systematic review'/de OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR prisma:ti,ab OR prospero:ti,ab OR (((systemati OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview)):ti,ab) OR ((systemic NEAR/1 review):ti,ab) OR (((systemati OR literature OR database* OR 'data base') NEAR/10 search):ti,ab) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic) NEAR/3 search):ti,ab) OR (((literature NEAR/3 review):ti,ab) AND (search:ti,ab OR database:ti,ab OR 'data base':ti,ab)) OR (('data extraction':ti,ab OR 'data source':ti,ab) AND 'study selection':ti,ab) OR ('search strategy':ti,ab AND 'selection criteria':ti,ab) OR ('data source':ti,ab AND 'data synthesis':ti,ab) OR medline:ab OR pubmed:ab OR embase:ab OR cochrane:ab OR (((critical OR rapid) NEAR/2 (review* OR overview* OR synthes)):ti) OR ((((critical OR rapid) NEAR/3 (review OR overview* OR synthes)):ab) AND (search:ab OR database:ab OR 'data base':ab)) OR metasynthes:ti,ab OR 'meta synthes':ti,ab	1054403
#6	'clinical trial'/exp OR 'randomization'/exp OR 'single blind procedure'/exp OR 'double blind procedure'/exp OR 'crossover procedure'/exp OR 'placebo'/exp OR 'prospective study'/exp OR rct:ab,ti OR random:ab,ti OR 'single blind':ab,ti OR 'randomised controlled trial':ab,ti OR 'randomized controlled trial'/exp OR placebo:ab,ti	4090717
#7	'major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'case control study'/de OR 'family study'/de OR 'longitudinal study'/de OR 'retrospective study'/de OR 'prospective study'/de OR 'comparative study'/de OR 'cohort analysis'/de OR ((cohort NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('case control' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('follow up' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (observational NEAR/1 (study OR studies)) OR ((epidemiologic NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('cross sectional' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti)	8367442
#8	'case control study'/de OR 'comparative study'/exp OR 'control group'/de OR 'controlled study'/de OR 'controlled clinical trial'/de OR 'crossover procedure'/de OR 'double blind procedure'/de OR 'phase 2 clinical trial'/de OR 'phase 3 clinical trial'/de OR 'phase 4 clinical trial'/de OR 'pretest posttest design'/de OR 'pretest posttest control group design'/de OR 'quasi experimental study'/de OR 'single blind procedure'/de OR 'triple blind procedure'/de OR (((control OR controlled) NEAR/6 trial):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/6 (study OR studies)):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/1 active):ti,ab,kw) OR 'open label':ti,ab,kw OR (((double OR two OR three OR multi OR trial) NEAR/1 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR ((allocat NEAR/10 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR placebo:ti,ab,kw OR 'sham-control':ti,ab,kw OR (((single OR double OR triple OR assessor) NEAR/1 (blind* OR masked)):ti,ab,kw) OR nonrandom:ti,ab,kw OR 'non-random':ti,ab,kw OR 'quasi-experiment':ti,ab,kw OR crossover:ti,ab,kw OR 'cross over':ti,ab,kw OR 'parallel group':ti,ab,kw OR 'factorial trial':ti,ab,kw OR ((phase NEAR/5 (study OR trial)):ti,ab,kw) OR ((case* NEAR/6 (matched OR control)):ti,ab,kw) OR ((match NEAR/6 (pair OR pairs OR cohort* OR control* OR group* OR healthy OR age OR sex OR gender OR patient* OR subject* OR participant)):ti,ab,kw) OR ((propensity NEAR/6 (scor OR match)):ti,ab,kw) OR versus:ti OR vs:ti OR compar:ti OR ((compar* NEAR/1 study):ti,ab,kw) OR (('major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'cohort analysis'/de OR 'observational study'/de OR 'cross-sectional study'/de OR 'multicenter study'/de OR 'correlational study'/de OR 'follow up'/de OR cohort:ti,ab,kw OR 'follow up':ti,ab,kw OR followup:ti,ab,kw OR longitudinal:ti,ab,kw OR prospective:ti,ab,kw OR retrospective:ti,ab,kw OR observational:ti,ab,kw OR 'cross sectional':ti,ab,kw OR cross?ectional:ti,ab,kw OR multicent:ti,ab,kw OR 'multi-cent':ti,ab,kw OR consecutive:ti,ab,kw) AND (group:ti,ab,kw OR groups:ti,ab,kw OR subgroup:ti,ab,kw OR versus:ti,ab,kw OR vs:ti,ab,kw OR compar:ti,ab,kw OR 'odds ratio':ab OR 'relative odds':ab OR 'risk ratio':ab OR 'relative risk*':ab OR 'rate ratio':ab OR aor:ab OR arr:ab OR rrr:ab OR ((('or' OR 'rr') NEAR/6 ci):ab)))	15324709
#9	#4 AND #5 – SR’s	159
#10	#4 AND #6 NOT #9 – RCT’s	175
#11	#4 AND (#7 OR #8) NOT (#9 OR #10) – Observationeel	258
#12	#9 OR #10 OR #11	592

Ovid/Medline

#	Searches	Results
1	exp Deglutition Disorders/ or exp Deglutition/ or exp Oropharynx/ or deglutition.ti,ab,kf. or swallow.ti,ab,kf. or aphagopraxia.ti,ab,kf. or dysphagia.ti,ab,kf. or regurgitation.ti,ab,kf. or 'oropharynx'.ti,ab,kf. or orofaryngeal.ti,ab,kf.	178990
2	exp Botulinum Toxins/ or exp Botulinum Toxins, Type A/ or ((botulin* or botulism or abobotulin* or daxibotulin* or evabotulin* or gemibotulin* or incobotulin* or letibotulin* or nivobotulin* or onabotulin* or prabotulin* or relabotulin) adj3 (toxin or A or exotoxin* or neurotoxin*)).ti,ab,kf. or btxa.ti,ab,kf. or bont a.ti,ab,kf. or bont a ds.ti,ab,kf. or bont serotype a.ti,ab,kf. or agn 151607.ti,ab,kf. or agn151607.ti,ab,kf. or alluzience.ti,ab,kf. or ant 1207.ti,ab,kf. or ant 1401.ti,ab,kf. or ant 1403.ti,ab,kf. or ant1207.ti,ab,kf. or ant1401.ti,ab,kf. or ant1403.ti,ab,kf. or azzalure.ti,ab,kf. or bocouture.ti,ab,kf. or boe-tox.ti,ab,kf. or botox.ti,ab,kf. or cnt 52120.ti,ab,kf. or cnt52120.ti,ab,kf. or cunox.ti,ab,kf. or daxibotulinumtoxina.ti,ab,kf. or daxxify.ti,ab,kf. or "dtx 021".ti,ab,kf. or dtx021.ti,ab,kf. or dwp 450.ti,ab,kf. or dwp450.ti,ab,kf. or dyslor.ti,ab,kf. or dysport.ti,ab,kf. or evabotulinumtoxina.ti,ab,kf. or evosyal.ti,ab,kf. or gemibotulinumtoxina.ti,ab,kf. or gsk 1358820.ti,ab,kf. or gsk1358820.ti,ab,kf. or "hu 014".ti,ab,kf. or hu014.ti,ab,kf. or hutox.ti,ab,kf. or incobotulinumtoxina.ti,ab,kf. or ipn 10200.ti,ab,kf. or ipn 59011.ti,ab,kf. or ipn10200.ti,ab,kf. or ipn59011.ti,ab,kf. or jeuveau.ti,ab,kf. or letibotulinumtoxina.ti,ab,kf. or letybo.ti,ab,kf. or liztox.ti,ab,kf. or "lp 09".ti,ab,kf. or lp09.ti,ab,kf. or meditoxin.ti,ab,kf. or mt 10107.ti,ab,kf. or mt 10109.ti,ab,kf. or mt10107.ti,ab,kf. or mt10109.ti,ab,kf. or nabota.ti,ab,kf. or nivobotulinumtoxina.ti,ab,kf. or nt 201.ti,ab,kf. or nt201.ti,ab,kf. or nuceiva.ti,ab,kf. or oculinum.ti,ab,kf. or onabotulinumtoxina.ti,ab,kf. or onaclostox.ti,ab,kf. or pm 12759.ti,ab,kf. or pm12759.ti,ab,kf. or prabotulinumtoxina.ti,ab,kf. or prosigne.ti,ab,kf. or purtox.ti,ab,kf. or qm 1114.ti,ab,kf. or qm1114.ti,ab,kf. or relabotulinumtoxina.ti,ab,kf. or reloxin.ti,ab,kf. or "rt 002".ti,ab,kf. or rt002.ti,ab,kf. or rtt 150.ti,ab,kf. or rtt150.ti,ab,kf. or vistabel.ti,ab,kf. or vistabex.ti,ab,kf. or xeomeen.ti,ab,kf. or xeomin.ti,ab,kf. or btx.ti,ab,kf.	28900
3	1 and 2	1337
4	limit 3 to yr="2015 -Current"	497
5	4 not (comment/ or editorial/ or letter/) not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/)	488
6	meta-analysis/ or meta-analysis as topic/ or (metaanaly* or meta-analy* or metanaly).ti,ab,kf. or systematic review/ or cochrane.jw. or (prisma or prospero).ti,ab,kf. or ((systemati or scoping or umbrella or "structured literature") adj3 (review* or overview)).ti,ab,kf. or (systemic adj1 review).ti,ab,kf. or ((systemati or literature or database* or data-base) adj10 search).ti,ab,kf. or ((structured or comprehensive* or systemic) adj3 search).ti,ab,kf. or ((literature adj3 review) and (search or database* or data-base)).ti,ab,kf. or (("data extraction" or "data source") and "study selection").ti,ab,kf. or ("search strategy" and "selection criteria").ti,ab,kf. or ("data source" and "data synthesis").ti,ab,kf. or (medline or pubmed or embase or cochrane).ab. or ((critical or rapid) adj2 (review or overview* or synthes)).ti. or (((critical or rapid) adj3 (review or overview* or synthes)) and (search or database* or data-base)).ab. or (metasynthes or meta-synthes*).ti,ab,kf.	768262
7	exp clinical trial/ or randomized controlled trial/ or exp clinical trials as topic/ or randomized controlled trials as topic/ or Random Allocation/ or Double-Blind Method/ or Single-Blind Method/ or (clinical trial, phase i or clinical trial, phase ii or clinical trial, phase iii or clinical trial, phase iv or controlled clinical trial or randomized controlled trial or multicenter study or clinical trial).pt. or random.ti,ab. or (clinic adj trial).tw. or ((singl or doubl* or treb* or tripl) adj (blind$3 or mask$3)).tw. or Placebos/ or placebo.tw.	2765507
8	Epidemiologic studies/ or case control studies/ or exp cohort studies/ or Controlled Before-After Studies/ or Case control.tw. or cohort.tw. or Cohort analy$.tw. or (Follow up adj (study or studies)).tw. or (observational adj (study or studies)).tw. or Longitudinal.tw. or Retrospective.tw. or prospective.tw. or consecutive*.tw. or Cross sectional.tw. or Cross-sectional studies/ or historically controlled study/ or interrupted time series analysis/ [Onder exp cohort studies vallen ook longitudinale, prospectieve en retrospectieve studies]	4804244
9	Case-control Studies/ or clinical trial, phase ii/ or clinical trial, phase iii/ or clinical trial, phase iv/ or comparative study/ or control groups/ or controlled before-after studies/ or controlled clinical trial/ or double-blind method/ or historically controlled study/ or matched-pair analysis/ or single-blind method/ or (((control or controlled) adj6 (study or studies or trial)) or (compar* adj (study or studies)) or ((control or controlled) adj1 active) or "open label" or ((double or two or three or multi or trial) adj (arm or arms)) or (allocat adj10 (arm or arms)) or placebo* or "sham-control" or ((single or double or triple or assessor) adj1 (blind or masked)) or nonrandom* or "non-random" or "quasi-experiment" or "parallel group" or "factorial trial" or "pretest posttest" or (phase adj5 (study or trial)) or (case adj6 (matched or control)) or (match adj6 (pair or pairs or cohort* or control* or group* or healthy or age or sex or gender or patient* or subject* or participant)) or (propensity adj6 (scor or match))).ti,ab,kf. or (confounding adj6 adjust).ti,ab. or (versus or vs or compar).ti. or ((exp cohort studies/ or epidemiologic studies/ or multicenter study/ or observational study/ or seroepidemiologic studies/ or (cohort or 'follow up' or followup or longitudinal* or prospective* or retrospective* or observational* or multicent* or 'multi-cent' or consecutive).ti,ab,kf.) and ((group or groups or subgroup* or versus or vs or compar).ti,ab,kf. or ('odds ratio' or 'relative odds' or 'risk ratio' or 'relative risk' or aor or arr or rrr).ab. or (("OR" or "RR") adj6 CI).ab.))	5763079
10	5 and 6 – SR’s	62
11	(5 and 7) not 10 – RCT’s	71
12	(5 and (8 or 9)) not (10 or 11) – Observationeel	140
13	10 or 11 or 12	273

Algemene informatie

Cluster/richtlijn: Laryngologie - UV12.4 Oprekken Slokdarm bij dysfagie
Uitgangsvraag/modules: Wat is de effectiviteit van het oprekken van de slokdarm als ingreep bij patiënten met orofaryngeale dysfagie?
Database(s): Embase.com, Ovid/Medline	Datum: 28 november 2024
Periode: vanaf 2015	Talen: geen restrictie
Literatuurspecialist: Esther van der Bijl	Rayyan review: https://new.rayyan.ai/reviews/1243539/overview
BMI-zoekblokken: voor verschillende opdrachten wordt (deels) gebruik gemaakt van de zoekblokken van BMI-Online https://blocks.bmi-online.nl/ Deduplication: voor het ontdubbelen is gebruik gemaakt van http://dedupendnote.nl/
Toelichting: Voor deze vraag is gezocht op de elementen dysphagia AND dilation NOT children. Het volgende sleutelartikel wordt gevonden met deze search: Kamal F, Khan MA, Lee-Smith W, Sharma S, Jowhar D, Farooq U, Howden CW (2021). Efficacy of empiric esophageal dilation in patients with non-obstructive dysphagia: systematic review and meta-analysis.. Scandinavian Journal of Gastroenterology, 56(12), 1490-1495. https://dx.doi.org/10.1080/00365521.2021.1971288 Het volgende sleuytelartikel valt uit op studiedesign: Al Saleh HA, Malikowski T, Patel DA, Ali IA & Mahmood S (2022). Empirical dilation of non-obstructive dysphagia: current understanding and future directions.. Digestive Diseases & Sciences, 67(12), 5416-5424. https://dx.doi.org/10.1007/s10620-022-07451-6
Te gebruiken voor richtlijntekst: A systematic literature search was performed by a medical information specialist using the following bibliographic databases: Embase.com and Ovid/Medline. Both databases were searched from 2015 to 28^th of November 2024 for systematic reviews, RCTs and observational studies. Systematic searches were completed using a combination of controlled vocabulary/subject headings (e.g., Emtree-terms, MeSH) wherever they were available and natural language keywords. The overall search strategy was derived from two primary search concepts: (1) dysphagia; (2) dilation. Duplicates were removed using EndNote software. After deduplication a total of 748 records were imported for title/abstract screening.

Zoekopbrenst - 28 november 2024

	EMBASE	OVID/MEDLINE	Ontdubbeld
SR	74	67	94
RCT	135	109	191
Observationele studies	346	365	463
Totaal	5565	541	748*

_{*in Rayyan}

Zoekstrategie - 28 november 2024

Embase.com

*No.*	*Query*	*Results*
#1	'dysphagia'/exp OR 'oropharyngeal dysphagia'/exp OR 'oropharynx'/exp OR 'regurgitation'/exp OR 'swallowing'/exp OR 'cricopharyngeal dysfunction'/exp OR 'pharyngeal muscle'/exp OR aphagopraxia:ti,ab,kw OR dysphag:ti,ab,kw OR disphag:ti,ab,kw OR dysfag:ti,ab,kw OR disfag:ti,ab,kw OR regurgitat:ti,ab,kw OR deglutit:ti,ab,kw OR oropharyn:ti,ab,kw OR orofaryn:ti,ab,kw OR swallow:ti,ab,kw OR cricopharyn:ti,ab,kw OR cricofaryn:ti,ab,kw OR pharyn:ti,ab,kw OR faryn*:ti,ab,kw	348901
#2	'esophagus dilation'/exp OR ('esophagus'/exp AND 'dilation'/exp) OR (((esophag* OR oesophag* OR cricopharyn* OR cricofaryn* OR pharyn* OR faryn* OR balloon* OR bougie OR dysphag* OR disphag* OR dysfag* OR disfag* OR oropharyn* OR orofaryn) NEAR/10 (dilation OR dilation*)):ti,ab,kw)	28744
#3	#1 AND #2	6817
#4	'adolescent'/exp OR 'baby'/exp OR 'boy'/exp OR 'child'/exp OR 'minors'/exp/mj OR 'pediatric patient'/exp OR 'pediatrics'/exp OR 'schoolchild'/exp OR infan:ti,ab OR newborn:ti,ab OR 'new born':ti,ab OR perinat:ti,ab OR neonat:ti,ab OR baby:ti,ab OR babies:ti,ab OR toddler:ti,ab OR minors:ti,ab OR boy:ti,ab OR boys:ti,ab OR boyfriend:ti,ab OR boyhood:ti,ab OR girl:ti,ab OR kid:ti,ab OR kids:ti,ab OR child:ti,ab OR children:ti,ab OR schoolchild:ti,ab OR adolescen:ti,ab OR juvenil:ti,ab OR youth:ti,ab OR teen:ti,ab OR pubescen:ti,ab OR pediatric:ti,ab OR paediatric:ti,ab OR peadiatric:ti,ab OR school:ti,ab OR school:ti,ab OR prematur:ti,ab OR preterm*:ti,ab	6086775
#5	#3 NOT #4	5234
#6	#5 AND [2015-2025]/py NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp)	1054
#7	'meta analysis'/exp OR 'meta analysis (topic)'/exp OR metaanaly:ti,ab OR 'meta analy':ti,ab OR metanaly:ti,ab OR 'systematic review'/de OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR prisma:ti,ab OR prospero:ti,ab OR (((systemati OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview)):ti,ab) OR ((systemic NEAR/1 review):ti,ab) OR (((systemati OR literature OR database* OR 'data base') NEAR/10 search):ti,ab) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic) NEAR/3 search):ti,ab) OR (((literature NEAR/3 review):ti,ab) AND (search:ti,ab OR database:ti,ab OR 'data base':ti,ab)) OR (('data extraction':ti,ab OR 'data source':ti,ab) AND 'study selection':ti,ab) OR ('search strategy':ti,ab AND 'selection criteria':ti,ab) OR ('data source':ti,ab AND 'data synthesis':ti,ab) OR medline:ab OR pubmed:ab OR embase:ab OR cochrane:ab OR (((critical OR rapid) NEAR/2 (review* OR overview* OR synthes)):ti) OR ((((critical OR rapid) NEAR/3 (review OR overview* OR synthes)):ab) AND (search:ab OR database:ab OR 'data base':ab)) OR metasynthes:ti,ab OR 'meta synthes':ti,ab	1081568
#8	'clinical trial'/exp OR 'randomization'/exp OR 'single blind procedure'/exp OR 'double blind procedure'/exp OR 'crossover procedure'/exp OR 'placebo'/exp OR 'prospective study'/exp OR rct:ab,ti OR random:ab,ti OR 'single blind':ab,ti OR 'randomised controlled trial':ab,ti OR 'randomized controlled trial'/exp OR placebo:ab,ti	4152865
#9	'major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'case control study'/de OR 'family study'/de OR 'longitudinal study'/de OR 'retrospective study'/de OR 'prospective study'/de OR 'comparative study'/de OR 'cohort analysis'/de OR ((cohort NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('case control' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('follow up' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (observational NEAR/1 (study OR studies)) OR ((epidemiologic NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('cross sectional' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti)	8516709
#10	'case control study'/de OR 'comparative study'/exp OR 'control group'/de OR 'controlled study'/de OR 'controlled clinical trial'/de OR 'crossover procedure'/de OR 'double blind procedure'/de OR 'phase 2 clinical trial'/de OR 'phase 3 clinical trial'/de OR 'phase 4 clinical trial'/de OR 'pretest posttest design'/de OR 'pretest posttest control group design'/de OR 'quasi experimental study'/de OR 'single blind procedure'/de OR 'triple blind procedure'/de OR (((control OR controlled) NEAR/6 trial):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/6 (study OR studies)):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/1 active):ti,ab,kw) OR 'open label':ti,ab,kw OR (((double OR two OR three OR multi OR trial) NEAR/1 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR ((allocat NEAR/10 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR placebo:ti,ab,kw OR 'sham-control':ti,ab,kw OR (((single OR double OR triple OR assessor) NEAR/1 (blind* OR masked)):ti,ab,kw) OR nonrandom:ti,ab,kw OR 'non-random':ti,ab,kw OR 'quasi-experiment':ti,ab,kw OR crossover:ti,ab,kw OR 'cross over':ti,ab,kw OR 'parallel group':ti,ab,kw OR 'factorial trial':ti,ab,kw OR ((phase NEAR/5 (study OR trial)):ti,ab,kw) OR ((case* NEAR/6 (matched OR control)):ti,ab,kw) OR ((match NEAR/6 (pair OR pairs OR cohort* OR control* OR group* OR healthy OR age OR sex OR gender OR patient* OR subject* OR participant)):ti,ab,kw) OR ((propensity NEAR/6 (scor OR match)):ti,ab,kw) OR versus:ti OR vs:ti OR compar:ti OR ((compar* NEAR/1 study):ti,ab,kw) OR (('major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'cohort analysis'/de OR 'observational study'/de OR 'cross-sectional study'/de OR 'multicenter study'/de OR 'correlational study'/de OR 'follow up'/de OR cohort:ti,ab,kw OR 'follow up':ti,ab,kw OR followup:ti,ab,kw OR longitudinal:ti,ab,kw OR prospective:ti,ab,kw OR retrospective:ti,ab,kw OR observational:ti,ab,kw OR 'cross sectional':ti,ab,kw OR cross?ectional:ti,ab,kw OR multicent:ti,ab,kw OR 'multi-cent':ti,ab,kw OR consecutive:ti,ab,kw) AND (group:ti,ab,kw OR groups:ti,ab,kw OR subgroup:ti,ab,kw OR versus:ti,ab,kw OR vs:ti,ab,kw OR compar:ti,ab,kw OR 'odds ratio':ab OR 'relative odds':ab OR 'risk ratio':ab OR 'relative risk*':ab OR 'rate ratio':ab OR aor:ab OR arr:ab OR rrr:ab OR ((('or' OR 'rr') NEAR/6 ci):ab)))	15576930
#11	#6 AND #7 - SR	74
#12	#6 AND #8 NOT #11 - RCT	135
#13	#6 AND (#9 OR #10) NOT (#11 OR #12) - Observationeel	346
#14	#11 OR #12 OR #13 - Totaal	555

Ovid/Medline

#	*Searches*	*Results*
1	exp Deglutition Disorders/ or exp Deglutition/ or exp Oropharynx/ or aphagopraxia.ti,ab,kf. or dysphag.ti,ab,kf. or disphag.ti,ab,kf. or dysfag.ti,ab,kf. or disfag.ti,ab,kf. or regurgitat.ti,ab,kf. or deglutit.ti,ab,kf. or oropharyn.ti,ab,kf. or orofaryn.ti,ab,kf. or swallow.ti,ab,kf. or cricopharyn.ti,ab,kf. or cricofaryn.ti,ab,kf. or pharyn.ti,ab,kf. or faryn*.ti,ab,kf.	238664
2	(exp Esophagus/ and exp Dilation/) or ((esophag* or oesophag* or cricopharyn* or cricofaryn* or pharyn* or faryn* or balloon* or bougie or dysphag* or disphag* or dysfag* or disfag* or oropharyn* or orofaryn) adj10 (dilation or dilation*)).ti,ab,kf.	15409
3	1 and 2	3758
4	(child* or schoolchild* or infan* or adolescen* or pediatri* or paediatr* or neonat* or boy or boys or boyhood or girl or girls or girlhood or youth or youths or baby or babies or toddler* or childhood or teen or teens or teenager* or newborn* or postneonat* or postnat* or puberty or preschool* or suckling* or picu or nicu or juvenile?).tw.	3107849
5	3 not 4	3101
6	limit 5 to yr="2015 -Current"	1010
7	6 not (comment/ or editorial/ or letter/) not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/)	955
8	meta-analysis/ or meta-analysis as topic/ or (metaanaly* or meta-analy* or metanaly).ti,ab,kf. or systematic review/ or cochrane.jw. or (prisma or prospero).ti,ab,kf. or ((systemati or scoping or umbrella or "structured literature") adj3 (review* or overview)).ti,ab,kf. or (systemic adj1 review).ti,ab,kf. or ((systemati or literature or database* or data-base) adj10 search).ti,ab,kf. or ((structured or comprehensive* or systemic) adj3 search).ti,ab,kf. or ((literature adj3 review) and (search or database* or data-base)).ti,ab,kf. or (("data extraction" or "data source") and "study selection").ti,ab,kf. or ("search strategy" and "selection criteria").ti,ab,kf. or ("data source" and "data synthesis").ti,ab,kf. or (medline or pubmed or embase or cochrane).ab. or ((critical or rapid) adj2 (review or overview* or synthes)).ti. or (((critical or rapid) adj3 (review or overview* or synthes)) and (search or database* or data-base)).ab. or (metasynthes or meta-synthes*).ti,ab,kf.	792302
9	exp clinical trial/ or randomized controlled trial/ or exp clinical trials as topic/ or randomized controlled trials as topic/ or Random Allocation/ or Double-Blind Method/ or Single-Blind Method/ or (clinical trial, phase i or clinical trial, phase ii or clinical trial, phase iii or clinical trial, phase iv or controlled clinical trial or randomized controlled trial or multicenter study or clinical trial).pt. or random.ti,ab. or (clinic adj trial).tw. or ((singl or doubl* or treb* or tripl) adj (blind$3 or mask$3)).tw. or Placebos/ or placebo.tw.	2810956
10	Epidemiologic studies/ or case control studies/ or exp cohort studies/ or Controlled Before-After Studies/ or Case control.tw. or cohort.tw. or Cohort analy$.tw. or (Follow up adj (study or studies)).tw. or (observational adj (study or studies)).tw. or Longitudinal.tw. or Retrospective.tw. or prospective.tw. or consecutive*.tw. or Cross sectional.tw. or Cross-sectional studies/ or historically controlled study/ or interrupted time series analysis/ [Onder exp cohort studies vallen ook longitudinale, prospectieve en retrospectieve studies]	4893101
11	Case-control Studies/ or clinical trial, phase ii/ or clinical trial, phase iii/ or clinical trial, phase iv/ or comparative study/ or control groups/ or controlled before-after studies/ or controlled clinical trial/ or double-blind method/ or historically controlled study/ or matched-pair analysis/ or single-blind method/ or (((control or controlled) adj6 (study or studies or trial)) or (compar* adj (study or studies)) or ((control or controlled) adj1 active) or "open label" or ((double or two or three or multi or trial) adj (arm or arms)) or (allocat adj10 (arm or arms)) or placebo* or "sham-control" or ((single or double or triple or assessor) adj1 (blind or masked)) or nonrandom* or "non-random" or "quasi-experiment" or "parallel group" or "factorial trial" or "pretest posttest" or (phase adj5 (study or trial)) or (case adj6 (matched or control)) or (match adj6 (pair or pairs or cohort* or control* or group* or healthy or age or sex or gender or patient* or subject* or participant)) or (propensity adj6 (scor or match))).ti,ab,kf. or (confounding adj6 adjust).ti,ab. or (versus or vs or compar).ti. or ((exp cohort studies/ or epidemiologic studies/ or multicenter study/ or observational study/ or seroepidemiologic studies/ or (cohort or 'follow up' or followup or longitudinal* or prospective* or retrospective* or observational* or multicent* or 'multi-cent' or consecutive).ti,ab,kf.) and ((group or groups or subgroup* or versus or vs or compar).ti,ab,kf. or ('odds ratio' or 'relative odds' or 'risk ratio' or 'relative risk' or aor or arr or rrr).ab. or (("OR" or "RR") adj6 CI).ab.))	5845386
12	7 and 8 - SR	67
13	(7 and 9) not 12 - RCT	109
14	(7 and (10 or 11)) not (12 or 13) – Observationeel	365
15	12 or 13 or 14 - Totaal	541

Orofaryngeale dysfagie

Orofaryngeale dysfagie

Uitgangsvraag

Aanbeveling

Overwegingen

Onderbouwing

Achtergrond

Conclusies / Summary of Findings

Samenvatting literatuur

Zoeken en selecteren

Referenties

Evidence tabellen

Verantwoording

Beoordelingsdatum en geldigheid

Initiatief en autorisatie

Algemene gegevens

Samenstelling werkgroep

Belangenverklaringen

Inbreng patiëntenperspectief

Werkwijze

Zoekverantwoording

Bijlagen

De Federatie Medisch Specialisten maakt gebruik van cookies