Waar gaat deze leidraad over?

De zorgsector is verantwoordelijk voor circa 7% van de totale CO₂-uitstoot in Nederland. Een groot deel hiervan hangt samen met medicatie: van productie tot transport, opslag, gebruik en uiteindelijk uitscheiding of verbranding van ongebruikte medicatie. Om klimaatverandering en de negatieve effecten op de volksgezondheid te beperken, is het noodzakelijk om de farmaceutische zorg verder te verduurzamen. Deze leidraad richt zich op mogelijkheden binnen de ziekenhuiszorg. Daarbij is landelijke afstemming wenselijk, omdat vaak multidisciplinaire samenwerking nodig is en er onzekerheid bestaat over (kosten)effectiviteit, veiligheid, organisatorische haalbaarheid en juridische kaders.

Zorg heeft altijd een impact op het milieu. De uitdaging is om deze impact te minimaliseren. Daarmee wordt bijgedragen aan het hoogste doel van zorg: mensen gezond en gelukkig te laten leven – in de geest van de eed van Hippocrates.

De leidraad behandelt diverse onderwerpen die relevant zijn binnen de ziekenhuiszorg, zoals de wijze waarop medicatie wordt gedistribueerd en toegediend, de keuze van de medicatie, het wel of niet inzetten van medicatie, het doorgebruik van thuismedicatie en heruitgifte van medicatie die reeds mee naar huis is geweest. Onder medicatie verstaan we alle (receptplichtige) geneesmiddelen en zelfzorgproducten.

Afbakening

De leidraad richt zich op de duurzaamheidsaspecten in het ziekenhuis die samenhangen met de farmaceutisch specialistische zorg. Dit omvat alle medicatiegerelateerde zorg in de tweede- en derdelijn (klinisch en poliklinisch), ongeacht of de patiënt binnen of buiten het ziekenhuis wordt behandeld. Aanbevelingen zullen zich richten op het verminderen van de milieu-impact en moeten worden afgewogen tegen andere aspecten zoals effectiviteit, veiligheid, kosten en voorkeuren van patiënten. Duurzaamheid is een breed begrip, en de verschillende betekenissen kunnen een ander doel hebben. Deze leidraad richt zich op duurzaamheid met betrekking tot het milieu en dus een gezonde leefomgeving, veelal uitgedrukt als ‘groen’ (EN green).

Voor wie is deze leidraad bedoeld?

Deze leidraad is bedoeld voor de volgende professionals werkzaam in ziekenhuizen: apothekers, medewerkers van de apotheek, voorschrijvers, verpleegkundigen, verzorgenden en beleidsmakers.

Voor patiënten

In Nederland is de zorg voor medicijnen goed geregeld. Medicijnen zijn bedoeld om ziektes te voorkomen, te genezen en klachten te verminderen. Maar het maken en gebruiken van medicijnen is niet goed voor het milieu. Dat is uiteindelijk ook slecht voor onze gezondheid. Daarom is het belangrijk om samen beter om te gaan met medicijnen, zodat de schade aan het milieu zo klein mogelijk is.

Deze leidraad gaat over wat ziekenhuizen daaraan kunnen doen. Hiervoor is samenwerking in heel Nederland nodig tussen zorgverleners en met de patiënt.

In de leidraad gaat het over onderwerpen zoals:

• Hoe medicijnen worden voorgeschreven
• De vorm waarin medicijnen worden gegeven (bijvoorbeeld via een pil of spuit)
• Of patiënten hun eigen medicijnen van thuis mogen blijven gebruiken in het ziekenhuis
• Of medicijnen die niet zijn gebruikt, bij de apotheek kunnen worden ingeleverd en aan een andere patiënt worden gegeven
• En hoe goede informatie en overleg tussen ziekenhuiszorgverleners en de patiënt helpen om samen te kiezen voor medicatie die beter is voor het milieu

Toepassen

Voor deze leidraad is een implementatieplan opgesteld, dat ondersteuning biedt bij het (verder) in de praktijk brengen van de aanbevelingen. Dit plan is bij elke module als bijlage opgenomen.

Hieronder vindt u enkele nuttige links naar informatie over duurzame (farmaceutische) zorg:

• Duurzaamheid – Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers (NVZA)
• Duurzame zorg | KNMP
• Vergroeningsgids Geneesmiddelen
• Green Deal Duurzame Zorg
• Leidraad Duurzaamheid in richtlijnen - Richtlijnendatabase
• De Groene OK
• De Groene IC
• De Groene Poli 

Hoe is de leidraad tot stand gekomen?

Het initiatief voor deze leidraad is afkomstig van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers (NVZA). De eerste versie van de leidraad is verschenen in 2026. Voor de ontwikkeling van de leidraad zijn twee multidisciplinaire werkgroepen ingesteld:

• Een werkgroep gericht op de inhoud van de leidraad, bestaande uit ziekenhuisapothekers, SEH-artsen, IC-artsen, kinderartsen, anesthesiologen, farmaciemedewerkers, verpleegkundigen en klinisch farmacologen.
• Een werkgroep gericht op de implementatie van de aanbevelingen van de leidraad, bestaande uit vertegenwoordigers vanuit brancheorganisaties voor de ziekenhuizen en de zorgverzekeraars.

Daarnaast las een klankbordgroep mee met vertegenwoordigers vanuit de chirurgen, neurologen, internisten, gynaecologen, klinisch geriaters, reumatologen, maag-darm-lever-artsen, cardiologen, verpleegkundigen en apothekers.