Hoofd-halstumoren

Initiatief: NVKNO Aantal modules: 80

Predictiemodel profylactische gastrostomie

Publicatiedatum: 28-01-2026
Beoordeeld op geldigheid: 28-01-2026

Uitgangsvraag

Wat is de waarde van het gebruik van een predictiemodel voor het plaatsen van een profylactisch gastrostoma bij patiënten die worden behandeld met radiotherapie met of zonder radiosensitizer?

Aanbeveling

Overweeg het gebruik van een predictiemodel voor de profylactische plaatsing van een gastrostoma voorafgaande aan radiotherapie met of zonder radiosensitizer, om patiënten te informeren en als model om samen mee te beslissen. Neem hierbij het ontbreken van actuele bewijsvoering voor deze modellen mee in de besluitvorming samen met de patiënt.

Overwegingen

Voor- en nadelen van de interventie en de kwaliteit van het bewijs

In de wetenschappelijke literatuur werden geen studies gevonden die voldoen aan de PICO (gebruik van een predictiemodel versus geen predictiemodel). Er zijn echter wel studies die een predictiemodel ontwikkelden en valideerden (intern en/of extern) voor het preventief plaatsen van een voedingssonde bij patiënten met een hoofd-halstumor die radiotherapie +/- radiosensitizer ondergaan. Drie van deze studies werden gevonden met de search in de wetenschappelijke literatuur (Willemsen, 2022; Karsten, 2019, 2022; Gaito, 2021). Een samenvatting van de studies is uitgewerkt onder de sectie ‘resultaten’. Na de zoekdatum van de literatuursearch werden nog twee studies gevonden die een predictiemodel ontwikkelden (Dietrich, 2025 en Giraud, 2025). Het model in de studie van Dietrich heeft een lage voorspellende waarde (AUC 0.6 – 0.67) en lijkt daarmee slechter te presenteren dan de reeds beschreven modellen. In de studie van Giraud (voor uitwerking zie sectie ‘resultaten’) werd met behulp van artificial intelligence (AI) een model ontwikkeld en vervolgens gevalideerd met een cohort van meer dan 400 patiënten in Frankrijk. De voorspellende waarde van dit model is hoog (AUC 0.8). Het is onbekend of het model even goed presteert met data van Nederlandse patiënten.

 

Met een AUC van >70% is de voorspellende waarde van alle drie de predictiemodellen redelijk te noemen. Echter slechts een van de modellen is extern gevalideerd, waarbij de voorspellende waarde voor dat cohort beperkt bleek. Harde klinische aanbevelingen kunnen derhalve op basis van de predictiemodellen niet worden gedaan. Bij het informeren van patiënten kunnen de modellen onzes inziens echter wel richting geven tijdens de counseling en gedeelde besluitvorming (shared decision-making) met de patiënt, waarbij tijdens een interdisciplinair overleg kan worden besloten tot het al dan niet aanbevelen van een preventieve voedingssonde.

 

Waarden en voorkeuren van patiënten

De fysieke/ functionele belasting van het plaatsen van een gastrostoma zal waarschijnlijk de belangrijkste rol spelen voor de patiënt. Achteruitgang van de slikfunctie op basis van slikdeprivatie (inactiviteit slikorgaan - ‘Use it or Lose it’ theorie - Hutcheson, 2013) en de kleine kans op (ernstige) bijwerkingen of complicaties bij het plaatsen moet worden afgewogen tegen het zo goed mogelijk behouden van gewicht, elektrolyten- en vochtbalans. Een preventieve sonde kan een gevoel van zekerheid geven en de druk om te moeten eten wanneer dat moeizaam gaat, wegnemen. Het reactief plaatsen van een neusmaag- of gastrostomiesonde heeft als voordeel dat de slik en kauwfunctie zo goed mogelijk behouden blijft. Het nadien plaatsen van een sonde kan bij sommige patiënten een gevoel van falen veroorzaken; het is dan immers niet gelukt om zelf voldoende te eten. Het is belangrijk om hier aandacht aan te besteden. Bovendien verloopt de neusmaagsonde, eenmaal geplaatst, door een gebied dat blootgesteld is aan de toxiciteit van de (chemo)radiotherapie, wat de klachten ten gevolge van deze toxiciteit mogelijk zou kunnen verergeren.

 

Kosten (middelenbeslag)

In de studies is geen informatie gevonden over een vergelijking van de kosten van het gebruik van een predictiemodel versus geen predictiemodel en deze studies zijn bij de richtlijnwerkgroep ook niet bekend. Er kan daarom geen uitspraak worden gedaan over kosten.

 

Aanvaardbaarheid, haalbaarheid en implementatie

Er is geen kwantitatief of kwalitatief onderzoek gedaan naar de aanvaardbaarheid, haalbaarheid of implementatie van het gebruik van een predictiemodel. Zodra de effectiviteit van het gebruik van een predictiemodel verder is bewezen, wordt het zinvol om hier verder naar te kijken en eventuele belemmerende factoren te identificeren. Er zijn behoorlijke verschillen tussen ziekenhuizen en totdat er sluitend bewijs is geleverd zal “geloof” in de eigen aanpak of gemak met de gangbare werkwijze een belangrijke rol blijven spelen in wat als standaard zorg wordt aangeboden. In die zin zou een bewezen predictiemodel behoorlijke invloed kunnen hebben op de gezondheidsgelijkheid (health equity) in Nederland.

 

Rationale van de aanbeveling: weging van argumenten voor en tegen de interventies

De effectiviteit van predictiemodellen om te bepalen welke patiënten met hoofd-halskanker baat zouden hebben bij een profylactische voedingssonde (zowel neusmaag- als gastrostomiesonde – zie predictiemodel Gaito 2021) vóórafgaande aan radiotherapie +/- radiosensitizer is nog onvoldoende aangetoond. Er is onvoldoende bewijs om dergelijke modellen aan te bevelen of af te raden als standaardzorg. Van de andere kant; door het ontbreken van bewijs zijn er nu behoorlijke verschillen tussen ziekenhuizen en hanteert elk ziekenhuis zijn eigen protocol t.a.v. profylactische plaatsing of enkel reactieve plaatsing. Bij het informeren van patiënten kunnen deze predictiemodellen wel enige richting geven/een handvat bieden, waarbij samen met de patiënt kan worden besloten tot het al dan niet preventief plaatsen van een sonde op basis van de berekende kans dat de patiënt ten minste 4 weken sondevoeding nodig zal hebben. Wat de effectiviteit is van het gebruik van predictiemodellen is onbeantwoord gebleven, maar predictiemodellen kunnen in de counseling richting geven.

Onderbouwing

Numerous patients diagnosed with head and neck cancer have difficulties with oral intake attributable to (1) the tumor itself and/or (2) radiotherapy, with or without radiosensitizer. To prevent weight loss and dehydration, a significant portion of patients require tube feeding. Tube feeding can be administered through either a nasogastric tube (NGT), a percutaneous gastrostomy, which can be inserted either radiologically (PRG) or endoscopically (PEG), or a surgical gastrostomy (Witzel technique). Compared to a gastrostomy, an NGT is indicated for short-term nutritional support. An NGT may also offer advantages for swallowing rehabilitation and help to reduce the risk of long-term functional complications.

 

A gastrostomy is indicated when tube feeding is anticipated to be required for a duration of four weeks or longer. It offers better physical mobility, a more discreet appearance since it remains hidden under clothing, and overall enhancement in quality of life. On the other hand, gastrostomy procedures carry tube-placement-related risks and infectious complications. In the Netherlands it is therefore recommended to place a gastrostomy only when indicated, and not systematically in all patients treated with radiotherapy with radiosensitizer (Willemsen, 2022). Recent survey research indicates that tube feeding protocols in patients with head and neck cancer undergoing chemoradiotherapy vary significantly across cancer centers in the Netherlands. Approximately half of the head and neck centers have their own protocol outlining indications for prophylactic gastrostomy placement. In addition, some cancer centers recommend prophylactic gastrostomy tubes for every patient, while others only place reactive NGTs (Kok, 2022). Ideally, patients at risk of requiring tube feeding for ≥ 4 weeks should be identified before cancer treatment initiation to facilitate timely gastrostomy placement and mitigate potential wound healing complications. Given the challenge in predicting which patients would benefit from prophylactic gastrostomy placement, prediction models can be used to estimate the individual probability of requiring tube feeding for ≥ 4 weeks. In recent years, some prediction models have been developed and described in the literature. It is our aim to evaluate the effectiveness of the use of such prediction models compared to not using a model.

No

GRADE

No evidence was found regarding the effect of a prediction model for prophylactic gastrostomy tube placement compared to using no prediction model on the defined outcome measures for patients with head and neck cancer scheduled to undergo radiotherapy, with or without a radiosensitizer.

 

Source: -

Description of studies

Not applicable.

 

Results

Not applicable.

 

Willemsen (2022) developed and validated a prediction model to estimate tube feeding dependency ≥ 4 weeks in patients with locally advanced head and neck squamous cell carcinoma (LAHNSCC) treated with chemoradiotherapy or bioradiotherapy (CRT/BRT). The model was developed using data from LAHNSCC patients treated at the University Medical Centre Utrecht (UMCU) between 2013 and 2016 and patients treated at the Netherlands Cancer Institute (NKI-AVL) between 2014 and 2017. External validation of the model was conducted on patients treated at Maastricht University Medical Centre+ (MUMC+) and Radboud University Medical Centre (RUMC) between 2013 and 2016. The development cohort comprised 409 patients, while the validation cohort included 334 patients. The mean age in the development cohort was 60.2 years and 58.5 years in the validation cohort. The percentage of male patients was 67% in the development cohort and 66.5% in the validation cohort. The percentage of female patients was 33.0% in the development cohort and 33.5% in the validation cohort. Multivariable analysis showed predictive value for pre-cancer treatment weight change (%), texture modified diet at baseline, poor Eastern Cooperative Oncology Group (ECOG) performance status, tumor site (oral cavity, oropharynx, and hypopharynx), nodal involvement, mean radiation dose to the contralateral parotid gland and the oral cavity. The prediction model's performance was assessed using the receiver operating characteristic curve (ROC), showing an area under the curve (AUC) of 72.8% for internal validation. The model calibration was considered good based on the Hosmer-Lemeshow test statistics (p=0.46). External validation in the combined MUMC+ and RUMC sample yielded an AUC of only 62.4%. In separate external validations, the MUMC+ sample had a higher AUC of 70.8%, while the RUMC sample had a lower AUC of 55.3%. The positive and negative predictive values for high risk of tube feeding dependency at 4 weeks were 81.8% and 42.3%, respectively.

 

Karsten (2019) developed and validated a prediction model to estimate the risk of prolonged (> 90 days) feeding tube dependency in patients with head and neck squamous cell carcinoma (HNSCC) treated with primary, cisplatin-based chemoradiotherapy (CRT). The model was developed using data from HNSCC patients treated in the NKI-AVL between January 2008 and October 2016. The cohort consisted of 336 patients. The mean age in this cohort was 60.0 years. The percentage of male and female patients was 77.3% and 22.7% respectively. Multivariable analysis showed predictive value for BMI, weight loss, Functional Orale Intake Scale, and tumor stage. The prediction model's performance was assessed using the ROC, showing an AUC of 69% for internal validation. The model calibration was considered satisfactory, based on the Hosmer-Lemeshow test statistics (p=0.254). External validation of the model was not performed.

 

Gaito (2021) developed and validated a prediction model to estimate the risk of requiring reactive enteral feeding through an NGT for more than four weeks during radiotherapy in patients with advanced head and neck squamous cell carcinoma (HNSCC). The model was developed using data from HNSCC patients identified in the institutional electronic database for retrospective analysis between January 2016 and January 2018. The cohort consisted of 225 patients. In this cohort 47.1% was <60 years of age, 14.7% between 60-70 and 38.2% >70. The percentage of male and female patients was 71% and 29% respectively. Multivariable analysis showed predictive value for tumor site (oral cavity and superior pharyngeal constrictor), advanced tumor stage, chemotherapy drug (none versus any drug), and mean radiation dose to the contralateral parotid gland. The prediction model's performance was assessed using the ROC, showing an AUC of 74.5% for internal validation. The model calibration was considered satisfactory, based on the Hosmer-Lemeshow test statistics (p=0.567). External validation of the model was not performed.

 

Giraud (2025) developed a predictive model using Artificial Intelligence (AI) for the need for enteral nutrition in patients who receive curative radiotherapy for oropharyngeal, oral cavity, hypopharyngeal, and laryngeal cancer. Two models were trained on a prospective monocentric cohort of 230 patients. The first model predicted an outcome combining severe or early fast weight loss, or severe oral intake impairment (grade 3 anorexia or dysphagia or the prescription of enteral nutrition). The second outcome only combined oral intake impairment criteria. The authors trained a gradient boosted tree with a nested cross validation for Bayesian optimization on a prospective cohort and predictive performances were reported on the external multicentric real-world cohort of 410 patients from 3 centers in France. For the first and second outcome, the model yielded a ROC curve AUC of 81 % and 80%, an accuracy of 77 % and 77 %, a positive predictive value of 77 % and 72 %, a specificity of 78 % and 79 % and a sensitivity of 75 % and 73 %. The negative predictive value was 80 % and 80 %. Overall, the most contributing predictor was concomitant chemotherapy. The model is not yet clinically implementable because it is not available for use.

 

McClelland (2018) performed a systematic review to investigate the optimal timing for placing a PEG tube (proactive versus reactive) in patients with advanced head and neck cancer undergoing chemoradiotherapy. The authors concluded that a proactive PEG approach can prevent malnutrition during treatment and improve quality of life at six months post-treatment, despite potentially leading to long-term PEG dependency. Clinical and dosimetric parameters such as age, percentage of weight loss at diagnosis, and radiation dose to specific muscles can help identify patients at risk of malnutrition. Additional research is needed to further evaluate the impact of PEG placement on swallowing outcomes and quality of life for these patients.

 

In conclusion, Willemsen (2022) and Giraud (2025) conducted an external validation of the model in addition to internal validation. In the study of Willemsen, the predictive values of the model (AUC) for the internal validation were acceptable, while those for the external validation were low. Whether applying the selection criteria described in this model may also affect patient-related outcomes, cannot be determined based on this study.

 

In the study of Giraud, the predictive value of the model in the external validation was high. It is unknown whether the model performs equally well with data from Dutch patients with head and neck cancer.

 

A comparative study is needed, in which the application of the model is compared to not applying the model (usual care/another model/no model). Such a study was not found.

 

Level of evidence of the literature

Not applicable.

A systematic review of the literature was performed to answer the following question:

What is the effectiveness of a prediction model in identifying which head and neck cancer patients would benefit from prophylactic gastrostomy placement prior to radiotherapy with or without radiosensitizer?

P: Patients with head and neck cancer scheduled to be treated with curative radiotherapy with or without radiosensitizer
I: Use of a prediction model for prophylactic gastrostomy placement (model/algorithm, flowchart, selection procedure/prediction procedure)
C: No prediction model for gastrostomy placement
O: Completion of cancer treatment as planned, necessity of reactive tube feeding placement, weight loss, quality of life (QoL), swallowing function recovery, survival, complications from tube feeding and/or tube placement

If the comparison described above is not found in the literature, the identified models and their performance will be described.

 

Relevant outcome measures

Critical outcome measures for decision making were: completion of cancer treatment as planned, the necessity of reactive feeding tube placement during treatment.

 

Important outcome measures for decision making were: weight loss, quality of life (QoL), swallowing function recovery, survival, and complications from tube feeding and/or tube placement.

 

A priori, the guideline development group did not predefine the outcome measures listed above, but instead used the definitions of the outcome measures employed in the included studies (Table 1).

 

The guideline development group defined minimal clinically (patient) important differences for patients with head and neck cancer per outcome measure as follows:

 

Table 1. Outcome measures and minimal clinically important differences

Outcome

Measurement method

Minimal clinically important difference

Completion of cancer treatment as planned

Prevalence rate

5% (RR<0.95 or RR>1.05)

Necessity of reactive tube feeding placement

Prevalence rate

5% (RR<0.95 or RR>1.05)

Weight loss

In kg

5%

Quality of life

Overall 36-Item Short Form Health Survey (SF-36); Functional Assessment of Cancer Therapy – Head & Neck (FACT-H&N)

5 points (Ogura, 2020)

6 points (Daun, 2022)

Swallowing function recovery

American Speech-Language Hearing Association National Outcome Measurement System (ASHA NOMS) (ASHA 1998)

Unclear - a change of 25% in the score

 

Mann Swallowing Assessment (MASA)

20

 

Functional Oral Intake Scale (FOIS)

0.7

 

Sydney Swallowing Questionnaire (SSQ)

170

 

Oropharyngeal Swallow Efficiency (OPSE)

Unclear

Survival

Prevalence rate

5% (RR<0.95 or RR>1.05)

Complications from tube feeding and/or tube placement

Prevalence rate

5%

Search and select (Methods)

The databases Medline (via OVID) and Embase (via Embase.com) were searched with relevant search terms until 15th of March 2024. The detailed search strategy is available on request (info@richtlijnendatabase.nl). The systematic literature search resulted in 120 hits. Studies were selected based on the following criteria: systematic review or meta-analysis, randomized controlled trial or other comparative studies that met the PICO. Seventeen studies were initially selected based on title and abstract screening. After reading the full text, 17 studies were excluded (see the Table with reasons for exclusion under the tab Methods), and no studies were included.

 

Results

There were no studies found which met the exact PICO criteria. However, there were some additional publications that were considered relevant by the committee, which are further described in the ‘results’ section.

  1. Dietrich N, Watson E, Tadic T, Martino R, Bratman S, Cho J, de Almeida J, Eng L, Goldstein D, Hahn E, Hope A, Hosni A, Kim J, Malik N, O'Sullivan B, Garcia ES, Siu L, Spreafico A, Su S, Tsai J, Waldron J, Yao CM, Huang SH, McPartlin AJ. Development of a prediction model for tube feeding dependence in HPV-associated oropharyngeal cancer patients undergoing chemoradiotherapy. Oral Oncol. 2024 Dec 26;161:107132. doi: 10.1016/j.oraloncology.2024.107132. Epub ahead of print. PMID: 39729971.
  2. Gaito S, France A, Foden P, Abravan A, Burnet N, Garcez K, Kota VR, Lee LW, Price J, Sykes A, Thomson D, Smith E, Osorio EV, McPartlin A. A Predictive Model for Reactive Tube Feeding in Head and Neck Cancer Patients Undergoing Definitive (Chemo) Radiotherapy. Clin Oncol (R Coll Radiol). 2021 Oct;33(10):e433-e441. doi: 10.1016/j.clon.2021.05.002. Epub 2021 Jun 3. PMID: 34090753.
  3. Giraud P, Guihard S, Thureau S, Guilbert P, Ruffier A, Eugene R, Lamrani-Ghaouti A, Chargari C, Liem X, Bibault JE. Prediction of the need of enteral nutrition during radiation therapy for head and neck cancers. Radiother Oncol. 2024 Dec 21;203:110693. doi: 10.1016/j.radonc.2024.110693. Epub ahead of print. PMID: 39716591.
  4. Hutcheson KA, Bhayani MK, Beadle BM, et al. Eat and Exercise During Radiotherapy or Chemoradiotherapy for Pharyngeal Cancers: Use It or Lose It. JAMA Otolaryngol Head Neck Surg. 2013;139(11):1127–1134. doi:10.1001/jamaoto.2013.4715.
  5. Karsten RT, Stuiver MM, van der Molen L, Navran A, de Boer JP, Hilgers FJM, Klop WMC, Smeele LE. From reactive to proactive tube feeding during chemoradiotherapy for head and neck cancer: A clinical prediction model-based approach. Oral Oncol. 2019 Jan;88:172-179. doi: 10.1016/j.oraloncology.2018.11.031. Epub 2018 Dec 7. PMID: 30616790.
  6. Kok A, van der Lugt C, Leermakers-Vermeer MJ, de Roos NM, Speksnijder CM, de Bree R. Nutritional interventions in patients with head and neck cancer undergoing chemoradiotherapy: Current practice at the Dutch Head and Neck Oncology centres. Eur J Cancer Care (Engl). 2022 Jan;31(1):e13518. doi: 10.1111/ecc.13518. Epub 2021 Oct 12. PMID: 34637563; PMCID: PMC9285387.
  7. McClelland S 3rd, Andrews JZ, Chaudhry H, Teckie S, Goenka A. Prophylactic versus reactive gastrostomy tube placement in advanced head and neck cancer treated with definitive chemoradiotherapy: A systematic review. Oral Oncol. 2018 Dec;87:77-81. doi: 10.1016/j.oraloncology.2018.10.028. Epub 2018 Oct 25. PMID: 30527247.
  8. Willemsen ACH, Kok A, Baijens LWJ, de Boer JP, de Bree R, Devriese LA, Driessen CML, van Herpen CML, Hoebers FJP, Kaanders JHAM, Karsten RT, van Kuijk SMJ, Lalisang RI, Navran A, Pereboom SR, Schols AMWJ, Terhaard CHJ, Hoeben A. Development and external validation of a prediction model for tube feeding dependency for at least four weeks during chemoradiotherapy for head and neck cancer. Clin Nutr. 2022 Jan;41(1):177-185. doi: 10.1016/j.clnu.2021.11.019. Epub 2021 Nov 24. PMID: 34883306.

Table of excluded studies

Reference

Reason for exclusion

McClelland S 3rd, Andrews JZ, Chaudhry H, Teckie S, Goenka A. Prophylactic versus reactive gastrostomy tube placement in advanced head and neck cancer treated with definitive chemoradiotherapy: A systematic review. Oral Oncol. 2018 Dec;87:77-81. doi: 10.1016/j.oraloncology.2018.10.028. Epub 2018 Oct 25. PMID: 30527247.

Wrong intervention

Aylward A, Park J, Abdelaziz S, Hunt JP, Buchmann LO, Cannon RB, Rowe K, Snyder J, Deshmukh V, Newman M, Wan Y, Fraser A, Smith K, Lloyd S, Hitchcock Y, Hashibe M, Monroe MM. Individualized prediction of late-onset dysphagia in head and neck cancer survivors. Head Neck. 2020 Apr;42(4):708-718. doi: 10.1002/hed.26039. Epub 2020 Feb 7. PMID: 32031294.

Wrong intervention

Wopken K, Bijl HP, van der Schaaf A, van der Laan HP, Chouvalova O, Steenbakkers RJ, Doornaert P, Slotman BJ, Oosting SF, Christianen ME, van der Laan BF, Roodenburg JL, Leemans CR, Verdonck-de Leeuw IM, Langendijk JA. Development of a multivariable normal tissue complication probability (NTCP) model for tube feeding dependence after curative radiotherapy/chemo-radiotherapy in head and neck cancer. Radiother Oncol. 2014 Oct;113(1):95-101. doi: 10.1016/j.radonc.2014.09.013. Epub 2014 Oct 16. PMID: 25443500.

Wrong intervention

Wongdama S, Lertsiripatarajit P, Wongdama S, Virojanapa K, Chuthapisith S, Siriussawakul A, Dankulchai P, Thanakiattiwibun C, Pramyothin P. Performance of a simplified nutrition screening tool for outpatient radiotherapy cancer patients. Medicine (Baltimore). 2023 May 12;102(19):e33778. doi: 10.1097/MD.0000000000033778. PMID: 37171323; PMCID: PMC10174380.

Wrong intervention

Udd M, Lindström O, Mustonen H, Bäck L, Halttunen J, Kylänpää L. Assessment of indications for percutaneous endoscopic gastrostomy--development of a predictive model. Scand J Gastroenterol. 2015 Feb;50(2):245-52. doi: 10.3109/00365521.2014.927914. Epub 2014 Dec 26. PMID: 25540954.

Wrong intervention

Starmer H, Edwards J. Clinical Decision Making with Head and Neck Cancer Patients with Dysphagia. Semin Speech Lang. 2019 Jun;40(3):213-226. doi: 10.1055/s-0039-1688979. Epub 2019 Jun 3. PMID: 31158905.

Wrong intervention

Jefferson GD, Wenig BL, Spiotto MT. Predictors and outcomes for chronic tracheostomy after chemoradiation for advanced laryngohypopharyngeal cancer. Laryngoscope. 2016 Feb;126(2):385-91. doi: 10.1002/lary.25585. Epub 2015 Sep 7. PMID: 26344401.

Wrong intervention

Hurst NJ Jr, Pereira LM, Dominello MM, Dyson G, Laszewski P, Robinette N, Lin HS, Yoo G, Sukari A, Kim H. Pretreatment computed tomographic gross tumor volume as predictor of persistence of tracheostomy and percutaneous endoscopic gastrostomy tube in patients undergoing larynx preservation. Head Neck. 2016 Oct;38(10):1455-8. doi: 10.1002/hed.24458. Epub 2016 Apr 30. PMID: 27131223; PMCID: PMC6857528.

Wrong intervention

Nasogastric Feeding Tubes versus Percutaneous Endoscopic Gastrostomy for Patients with Head or Neck Cancer: A Review of Clinical Effectiveness and Guidelines [Internet]. Ottawa (ON): Canadian Agency for Drugs and Technologies in Health; 2014 Aug 13. PMID: 25411678.

Wrong intervention

Brown TE, Getliffe V, Banks MD, Hughes BG, Lin CY, Kenny LM, Bauer JD. Validation of an updated evidence-based protocol for proactive gastrostomy tube insertion in patients with head and neck cancer. Eur J Clin Nutr. 2016 May;70(5):574-81. doi: 10.1038/ejcn.2015.230. Epub 2016 Feb 10. PMID: 26862007.

Wrong intervention

Gaito S, France A, Foden P, Abravan A, Burnet N, Garcez K, Kota VR, Lee LW, Price J, Sykes A, Thomson D, Smith E, Osorio EV, McPartlin A. A Predictive Model for Reactive Tube Feeding in Head and Neck Cancer Patients Undergoing Definitive (Chemo) Radiotherapy. Clin Oncol (R Coll Radiol). 2021 Oct;33(10):e433-e441. doi: 10.1016/j.clon.2021.05.002. Epub 2021 Jun 3. PMID: 34090753.

Wrong intervention

Karsten RT, Stuiver MM, van der Molen L, Navran A, de Boer JP, Hilgers FJM, Klop WMC, Smeele LE. From reactive to proactive tube feeding during chemoradiotherapy for head and neck cancer: A clinical prediction model-based approach. Oral Oncol. 2019 Jan;88:172-179. doi: 10.1016/j.oraloncology.2018.11.031. Epub 2018 Dec 7. PMID: 30616790.

Wrong intervention

Matuschek C, Bölke E, Geigis C, Kammers K, Ganswindt U, Scheckenbach K, Gripp S, Simiantonakis J, Hoffmann TK, Greve J, Gerber PA, Orth K, Roeder H, Hautmann MG, Budach W. Influence of dosimetric and clinical criteria on the requirement of artificial nutrition during radiotherapy of head and neck cancer patients. Radiother Oncol. 2016 Jul;120(1):28-35. doi: 10.1016/j.radonc.2016.05.017. Epub 2016 Jun 10. PMID: 27296411.

Wrong intervention

Rietveld SCM, Witvliet-van Nierop JE, Ottens-Oussoren K, van der Peet DL, de van der Schueren MAE. The Prediction of Deterioration of Nutritional Status during Chemoradiation Therapy in Patients with Esophageal Cancer. Nutr Cancer. 2018 Feb-Mar;70(2):229-235. doi: 10.1080/01635581.2018.1412481. Epub 2018 Jan 11. PMID: 29324061.

Wrong intervention

Willemsen ACH, Kok A, Baijens LWJ, de Boer JP, de Bree R, Devriese LA, Driessen CML, van Herpen CML, Hoebers FJP, Kaanders JHAM, Karsten RT, van Kuijk SMJ, Lalisang RI, Navran A, Pereboom SR, Schols AMWJ, Terhaard CHJ, Hoeben A. Development and external validation of a prediction model for tube feeding dependency for at least four weeks during chemoradiotherapy for head and neck cancer. Clin Nutr. 2022 Jan;41(1):177-185. doi: 10.1016/j.clnu.2021.11.019. Epub 2021 Nov 24. PMID: 34883306.

Wrong intervention

Willemsen ACH, Kok A, van Kuijk SMJ, Baijens LWJ, de Bree R, Devriese LA, Hoebers FJP, Lalisang RI, Schols AMWJ, Terhaard CHJ, Hoeben A. Prediction model for tube feeding dependency during chemoradiotherapy for at least four weeks in head and neck cancer patients: A tool for prophylactic gastrostomy decision making. Clin Nutr. 2020 Aug;39(8):2600-2608. doi: 10.1016/j.clnu.2019.11.033. Epub 2019 Dec 3. PMID: 31839429.

Wrong intervention

Wopken K, Bijl HP, Langendijk JA. Prognostic factors for tube feeding dependence after curative (chemo-) radiation in head and neck cancer: A systematic review of literature. Radiother Oncol. 2018 Jan;126(1):56-67. doi: 10.1016/j.radonc.2017.08.022. Epub 2017 Sep 21. PMID: 28943045.

Wrong intervention

Beoordelingsdatum en geldigheid

Publicatiedatum  : 28-01-2026

Beoordeeld op geldigheid  : 28-01-2026

Initiatief en autorisatie

Initiatief:
  • Nederlandse Vereniging voor Keel-Neus-Oorheelkunde en Heelkunde van het Hoofd-Halsgebied
Geautoriseerd door:
  • Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie
  • Nederlandse Internisten Vereniging
  • Nederlandse Vereniging van Revalidatieartsen
  • Nederlandse Vereniging voor Plastische Chirurgie
  • Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie
  • Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland
  • Ergotherapie Nederland
  • Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie
  • Nederlandse Vereniging van Diëtisten
  • Nederlandse Vereniging voor Mond- Kaak- en Aangezichtschirurgie
  • Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot Bevordering der Tandheelkunde
  • Patiëntenvereniging HOOFD HALS
  • Nederlandse Vereniging voor Klinische Arbeidsgeneeskunde

Algemene gegevens

De ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule werd ondersteund door het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (www.demedischspecialist.nl/kennisinstituut) en werd gefinancierd door de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten (SKMS). De financier heeft geen enkele invloed gehad op de inhoud van de richtlijnmodule.

 

Voor meer details over de gebruikte richtlijnmethodologie verwijzen wij u naar de Werkwijze. Relevante informatie voor de ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule is hieronder weergegeven.

Samenstelling werkgroep

Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2023 een multidisciplinaire werkgroep ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van alle relevante specialismen (zie hiervoor de Samenstelling van de werkgroep) die betrokken zijn bij de zorg voor patiënten met hoofd-halskanker.

 

Werkgroep

  • Prof. dr. L.W.J. (Laura) Baijens, voorzitter, Nederlandse Vereniging van Keel-Neus-Oorheelkunde en Heelkunde van het Hoofd-Halsgebied (NVKNO)
  • A.C.P. (Anne) Kauerz-de Rooij, Ergotherapie Nederland (EN)
  • Dr. C.M. (Caroline) Speksnijder, Koninklijk Nederlands Genootschap Fysiotherapie (KNGF)         
  • Dr. D.J.M. (Doke) Buurman - Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde (KNMT)
  • Dr. K.S. (Kathelijn) Versteeg, Nederlandse Internisten Vereniging (NIV)
  • Drs. D. (Desiree) Dona, Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB)
  • Dr. A. (Annemieke) Kok, Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD)
  • Drs. M. (Marieke) Jacobs, Nederlandse Vereniging voor Klinische Arbeidsgeneeskunde (NVKA)
  • Dr L. (Lisette) van der Molen, Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie (NVLF)
  • Dr. L.H.E. (Luc) Karssemakers, Nederlandse Vereniging voor Mondziekten, Kaak- en Aangezichtschirurgie (NVMKA)
  • Dr. J. (Jos) Elbers, Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie (NVRO)
  • R.A. (Rob) Burdorf, Patiëntenvereniging HOOFD-HALS (PvHH)
  • P.S. (Petra) Verdouw, Patiëntenvereniging HOOFD-HALS (PvHH)
  • Drs. M. (Michael) Brouwers, Nederlandse Vereniging van Revalidatieartsen (VRA)
  • Drs. E. (Ellen) Passchier, Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland (V&VN)
  • Drs. N. (Narda) Hendriks, Nederlandse Vereniging voor Plastische Chirurgie (NVPC) 

Klankbordgroep

  • Prof. dr. R. (Remco) de Bree, Nederlandse Vereniging van Keel-Neus-Oorheelkunde en Heelkunde van het Hoofd-Halsgebied (NVKNO)
  • Dr. P. (Pim) de Graaf, Nederlandse Vereniging voor Radiologie (NVvR)
  • Dr. D.S.V.M. (Dominique) Clément, Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen (NVMDL)
  • J. (Jesmin) Poelstra, Beroepsvereniging van Professionals in Sociaal Werk (BPSW)
  • Dr. G. (Gerben) van Hinte, Koninklijk Nederlands Genootschap Fysiotherapie (KNGF)
  • Drs. A. (Anne) Arens, Nederlandse Vereniging voor Nucleaire Geneeskunde (NVNG)
  • Dr. F. (Femke) Jansen, Nederlandse Vereniging voor Psychosociale Oncologie (NVPO)

Met ondersteuning van

  • Dr. L.M. (Lisette) van Leeuwen, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
  • Dr. E. (Evelien) Belfroid, senior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten

Belangenverklaringen

Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten via secretariaat@kennisinstituut.nl.

 

Gemelde (neven)functies en belangen richtlijnwerkgroep

Naam

Hoofdfunctie

Nevenwerkzaamheden

Persoonlijke financiële belangen

Persoonlijke relaties

Extern gefinancierd onderzoek

Intellectuele belangen en reputatie

Overige belangen

Datum

Restrictie

Laura Baijens

KNO-arts/Laryngoloog/Hoofd-hals chirurg

Maastricht Universitair Medisch Centrum (MUMC+)

Consultant for Phagenesis Limited, The Elms Courtyard, Bromesberrow, Ledbury, HR8 1RZ UK. The PhINEST Study – Pharyngeal ICU - Novel Electrical Stimulation Therapy: a prospective, European multi-site, randomised, sham-controlled, single-blind (outcome assessor-blinded) study. August 2018 – 2030 (Consultancy Agreement via the Clinical Trial Center Maastricht)

Consultant for Phagenesis Limited in the PhINEST Study heeft geen betrekking of relaties met de huidige richtlijn. Het is een Europese multicenter studie over dysfagie bij CVA patiënten waarin ik advies geef. De opbrengsten gaan naar het Clinical Trial Center Maastricht.

Neen

Phagenesis Limited

Advies geven in een studie over faryngeale elektrostimulatie bij CVA patiënten, MUMC+ is geen site en betreft geen patiënten met hoofd-halskanker.

 

 

Michel Keijzer Fonds PVHH

Multi-domein screening van hoofd-halskankerpatiënten

Intellectueel eigendom: Ik ben PI in meerdere lopende niet-WMO studies over dysfagie bij hoofd-halskanker. Ik heb vele internationale W1-publicaties over dysfagie bij hoofd-halskanker. De kans is reëel dat deze publicaties terecht zullen komen in de output van systematic literatuur searches voor deze richtlijn. Er is geen sprake van 'vermarkting' of verwerven van een boegbeeldfunctie bij organisaties.

Nee

juli 2025

Geen restricties (extern gefinancierd onderzoek heeft geen relatie met het onderwerp van de richtlijn)

Anne Kauerz

Ergotherapeut UMC Utrecht

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

juli 2025

Geen restricties

Desiree Dona

bedrijfsarts / klinisch arbeidsgeneeskundige oncologie 1.0 fte

Radboudumc

werkzaamheden: arbeidsgeneeskundige begeleiding in behandelteam van oncologiepatienten, projectmanagement, onderzoek en onderwijs. Alle werkzaamheden zijn betaald.

vennoot van DELEN ABC (arbeidsdeskundige advisering en coaching)

generieke module Arbeidsparticipatie voor medisch specialistische richtlijnen (vacatiegelden)

Geen

neen

Prehabilitatie en werkbegeleiding voor borstkankerpatienten (gefinancierd door MOVIR en Stichting Enjoy the ride, unrestricted grant, geen PI)

Ik heb een boegbeeldfunctie bij het Radboudumc (Principal Clinician) op de zorginnovatie arbeidsgerichte zorg. Vanuit die functie heb ik een groot netwerk (zorgprofessionals, politiek, ministeries, beroepsverenigingen, patientorganisaties, richtlijn cie's, NZa, ZiNl).

Ik ben actief betrokken bij het NKC en in de TF cancersurvivorship care werkgroep werk.

We proberen tzt onze innovatie te vermarkten om zodoende de voorinvestering die het Radboudumc doet terug te kunnen verdienen. Dit betreft mn onderwijsmodules.

Ik heb meegeschreven aan de generieke module Arbeidsparticipatie voor in medisch specialistische RL. Ik zal een voortrekkersrol hebben in het vervolgtraject: het maken van ene ziektespecifieke module Arbeidsparticipatie voor oncologische RL.

En ik ben kerngroeplid van de update van de RL kanker en werk voor bedrijfsartsen

Ontwikkelen zorgmodel arbeidsgerichte zorg (Janssen Pharma en Radboudumc, in-kind projectondersteuning van Janssen Pharma)

juli 2025

Geen restricties

Ellen Passchier

Verpleegkundig specialist revalidatie hoofd-hals oncologie tot november 2024 in Antoni van Leeuwenhoek

 

Heden:

- verpleegkundig specialist in de wijk (Buurtzorg  Amsterdam)

- docent aan de Master ANP (Hogeschool inHolland)

- buitenpromovendus afdeling hoofd-hals oncologie (Antoni van Leeuwenhoek)

Geen

Geen

Geen

Met ingang van november 2016 promotieonderzoek (evaluatie van revalidatieprogramma bij patiënten met een HHT - haalbaarheidsonderzoek naar beweeginterventie, analyses op kwaliteit van leven uitkomsten)

Door deze richtlijn zal mijn promotie onderzoek (publicaties) meer belangstelling krijgen.

Geen

juli 2025

Geen restiricties

Jos Elbers

Radiotherapeut-oncoloog Erasmus MC

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

juli 2025

Geen restricties

Kathelijn Versteeg

internist-oncoloog AmsterdamUMC internist-ouderengeneeskunde AmsterdamUMC

geen

geen

geen

geen

geen

geen

juli 2025

Geen restricties

Lisette van der Molen

logopedist/senior onderzoek aan het NKI-AVL.

Het geven van bij/nascholing met betrekking tot de (logopedische) functionele uitkomsten na een behandeling in het HH gebied. Deze scholing kan zowel onbetaald als betaald zijn.

Geen

nvt

ja

Atos Medical AB Zweden

Unrestricted research grant waardoor er PhD studenten kunnen worden aangenomen

 

De afdeling hoofd-halsoncologie van het AvL krijgt deze unrestricted research grant van Atos Medical (dus niet op persoonlijke titel van dit werkgroeplid). Ik ben in vaste dienst bij het AvL en ook niet afhankelijk van deze grant.

 

 

In 2010 heb ik samen met Prof. Hilgers het hoofd-halsrevalidatieprogramma ontwikkeld, welke als (standaard) nazorg binnen het NKI-AVL wordt aangeboden. Mocht dit ook het advies worden van deze richtlijn, dan zal het NKI-AVL een voorsprong hebben op de andere HH centra mbt implementatie.

 

 

 

Als kartrekker van de onderzoekslijn: survivorship rehabilitation and QoL na Hoofd-Halskanker begeleiden van meerdere PhD studenten met o.a. het onderwerp dysfagie. De kans is aanwezig dat er publicaties uit onze onderzoeksgroep terecht zullen komen in de output van de systematische literatuur searches voor deze richtlijn. Er is geen sprake van vermarkting of verwerven van een boegbeeldfunctie bij organisaties.

nvt

juli 2025

Geen restricties

Luc Karssemakers

Antoni v Leeuwenhoek Ziekenhuis, afdeling hoofd-hals chirurgie

Afdeling Kaakchirurgie Slotervaart

Geen

Geen

zie onderstaand

STW

Craniosafe, ideale implantaat schedelplastieken

TKI

Sternofix, implantaten sternaal voor laryngectomiepatienten

Geen

Geen

juli 2025

Geen restricties (extern gefinancierd onderzoek heeft geen relatie met het onderwerp van de richtlijn)

Marieke Jacobs

Bedrijfsarts / klinisch arbeidsgeneeskundige, Radboudumc

Werkzaam als instituutsopleider bedrijfsartsenopleiding bij de SGBO, Radboudumc

Geen

Niet van toepassing

Niet van toepassing

Niet bewust van

Nee

juli 2025

Geen restricties

Narda Hendriks-Brouwer

Medisch Spectrum Twente- plastisch chirurg

Ziekenhuisgroep Twente-plastisch chirurg

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

juli 2025

Geen restricties

Rob Burdorf

Patiëntenvertegenwoordiger. Lid van de Wetenschappelijke Advies Commissie van de PVHH.

Onbetaald

geen

geen

nvt

nvt

nvt

geen

juli 2025

Geen restricties

Caroline Speksnijder

Associate professor

UMC Utrecht

Docent:

*MSc Oncologie Fysiotherapie; Avans+

*MSc Orofaciale Fysiotherapie SOMT Physiotherapy University

Werkgroep Kennisagendaherziening KNO

Bestuurstaken:

*Koninklijk Genootschap voor Fysiotherapie (KNGF): Bestuurslid Wetenschappelijk College Fysiotherapie (WCF)

*Paramedische Werkgroep Hoofdhalstumoren (PWHHT): voorzitter

*Dutch Association of Supportive Care in Cancer (DASCC): voorzitter

*International Physiotherapy in HIV/Aids, Oncology, and Hospice and Palliative Care (IPT-HOPE part of World Physiotherapy): Vice-president

Geen

Nee

Perioperative nutritional intervention with Fortifit Energy® in combination with exercise versus standard of care in head and neck cancer patients undergoing combined approach resection: a pilot study(gefinancierd door Danone, unrestricted grant, geen PI)

 

Integrating the Knowledge Agenda Physiotherapy into the science policy of the Royal Dutch Association for Physiotherapy (KNGF) (gefinancierd door ZonMw)

 

Prehabilitatie fysieke fitheid vooraf aan totale laryngectomie (gefinancierd door Nederlands Fonds tegen Kanker, unrestricted grant)

nee

nvt

juli 2025

Restricties ten aanzien van het formuleren van aanbevelingen over het onderwerp op UV6 (nutritionele en excerise interventies ter preventie en behandeling)

Petra Verdouw

Patiëntenvereniging HOOFD-HALS

 Directeur

geen

geen

geen

geen

geen

geen

juli 2025

Geen restricties

Annemieke Kok

Diëtist, onderzoeker

secretaris PWHHT

lid Landelijke Werkgroep Diëtisten Oncologie (tot jan 2024)

 

Vice-voorzitter van de Landelijke Werkgroep Diëtisten Oncologie (LWDO) (sinds april 2025).

geen

nee

zie onder

Ontwikkeling PEG keuzehulp voor hoofd-halskankerpatienten (Michel Keijzer Fonds)

Perioperative nutritional intervention with Fortifit Energy® in combination with exercise versus standard of care in head and neck cancer patients undergoing combined approach resection: a pilot study(gefinancierd door Danone, unrestricted grant, geen PI)

nee

nee

juli 2025

Restricties ten aanzien van het formuleren van aanbevelingen over het onderwerp op UV5 (nutritionele en excerise interventies ter preventie en behandeling)

Doke Buurman

Tandarts-MFP bij Maastricht UMC+ (betaald)

Lid Consilium MFP bij de NVGPT (onbetaald)

Lid ROC Mondzorg voor mensen met kanker (in de voorgeschiedenis) van KIMO (vacatieregeling)

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

juli 2025

Geen restricties

Michael Brouwers

Revalidatiearts Anthony van Leeuwenhoek Ziekenhuis Amsterdam

geen

geen

geen

geen

geen belangen

geen belangen

juli 2025

 

 

Inbreng patiëntenperspectief

De richtlijnwerkgroep besteedde aandacht aan het patiëntenperspectief door het uitnodigen van Patiëntenvereniging Hoofd-Hals voor de schriftelijke invitational conference, en twee afgevaardigde namens deze patiëntenorganisatie in de werkgroep. Het verslag van de invitational conference (zie aanverwante producten) is besproken in de werkgroep. De verkregen input is meegenomen bij het opstellen van de uitgangsvragen, de keuze voor de uitkomstmaten en bij het opstellen van de overwegingen. De conceptrichtlijn is tevens voor commentaar voorgelegd aan de patiëntenvereniging en de eventueel aangeleverde commentaren zijn bekeken en verwerkt.

 

Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz

Bij de richtlijnmodule voerde de werkgroep conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uit om te beoordelen of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling is de richtlijnmodule op verschillende domeinen getoetst (zie het stroomschema bij Werkwijze).

Module

Uitkomst raming

Toelichting

Predictiemodel profylactische gastrostomie

geen financiële gevolgen

Uit de toetsing volgt dat de aanbeveling(en) niet breed toepasbaar zijn (<5.000 patiënten) en daarom naar verwachting geen substantiële financiële gevolgen zal hebben voor de collectieve uitgaven.