Fecale incontinentie

Initiatief: NVMDL Aantal modules: 11

Anorectale manometrie

Publicatiedatum: 06-11-2026
Beoordeeld op geldigheid: 06-11-2026

Uitgangsvraag

Wat is (toegevoegde) waarde de anorectale manometrie als aanvullende diagnostische test bij patiënten met fecale incontinentie?

Aanbeveling

Aanbeveling-1

Gebruik anorectale manometrie niet routinematig als aanvullende diagnostische test bij patiënten met fecale incontinentie.

 

Aanbeveling-2

Overweeg anorectale manometrie, indien er twijfel is over meerwaarde van (chirurgische) behandeling omdat er behoefte is aan meer pathofysiologisch inzicht. 

Overwegingen

Balans tussen gewenste en ongewenste effecten

Er is een systematische zoekactie verricht naar de effecten van anorectale manometrie als diagnostische test bij volwassen patiënten met fecale incontinentie vergeleken met geen anorectale manometrie of een andere diagnostische test. Vanwege het gebrek aan bewijs kunnen op basis van deze literatuurstudie geen conclusies getrokken worden over de effecten van anorectale manometrie versus geen anorectale manometrie op de gekozen uitkomstmaten. Er ligt hier dan ook een kennislacune.

 

Kwaliteit van bewijs

De overall kwaliteit van bewijs kon niet worden beoordeeld, omdat er geen studies zijn gevonden die aan de inclusiecriteria voldeden.

 

Overige bronnen

De internationale richtlijn fecale incontinentie (Assmann, 2022) verwijst voor verdere indicaties rondom het gebruik van anorectale manometrie naar een expert opinion studie van Carrington (2019). In deze studie wordt geconcludeerd dat anorectale manometrie het beste onderzoek is voor objectieve drukmeting van de kringspier. Tevens onderzoekt de anorectale manometrie de coördinatie van de bekkenbodem. De auteurs brengen ter sprake dat de interpretatie van de resultaten soms lastig kan zijn wegens een grote spreiding van normaalwaarden, hetgeen onduidelijkheid geeft over meerwaarde boven rectaal toucher.

 

Waarden en voorkeuren van patiënten (en eventueel hun naasten/verzorgers)

Anorectale manometrie is een niet-invasieve goed te verdragen diagnostische test om de functie van de rectale en anale spieren te evalueren. Het is een veilige test waarbij geen sedatie nodig is. De test kan als ongemakkelijk of gênant worden ervaren door het inbrengen van een dunne katheter.  Bij patiënten met prikkelbare darmsyndroom kan een kleinere rectale capaciteit worden gevonden, en hierdoor kan het onderzoek gevoeliger zijn.

 

Gewenste effecten

Middels het onderzoek kunnen de drukken van de rectale en anale spieren objectief worden bepaald. Daarnaast kan met het onderzoek de coördinatie van bekkenbodem worden onderzocht.

 

Ongewenste effecten

Ongewenste effecten zijn heel klein. Anorectale manometrie is een veilig en makkelijk uit te voeren onderzoek. Het onderzoek is hooguit ongemakkelijk wegens schaamte en angst.

 

Kostenaspecten

Met de systematische literatuuurzoekactie zijn geen studies gevonden die de kosten van anorectale manometrie bij patiënten met fecale incontinentie rapporteren.

De benodigde kosten voor het uitvoeren van anorectale manometrie zijn te overzien. Momenteel ligt de prijs van het apparaat voor anorectale manometrie rond €50.000 en afhankelijk van type katheter zijn de kosten ongeveer €50 per persoon.

 

Gelijkheid ((health) equity/equitable)

Niet alle ziekenhuizen beschikken over de apparatuur en getraind personeel voor anorectale manometrie, wat de haalbaarheid beperkt. Voor sommige patiënten kunnen de reistijd en de reiskosten naar een expertisecentrum een belemmering zijn.  

 

Aanvaardbaarheid:

Ethische aanvaardbaarheid

Anorectale manometrie lijkt aanvaardbaar voor de betrokkenen. Er zijn geen ethische bezwaren.

 

Duurzaamheid

Anorectale manometrie kan worden verricht met een water-perfused katheter of een solid state katheter. De water-perfused katheter is een disposable product.

 

Haalbaarheid

De diagnostiek lijkt haalbaar. Patiënten die in aanmerking komen voor een chirurgische ingreep kunnen worden verwezen naar centra met expertise hiervoor. Deze centra beschikken in het algemeen over anorectale manometrie.  

 

Rationale van aanbeveling-1: weging van argumenten voor en tegen de interventies

De werkgroep is van mening dat voor de eerste behandelstap van fecale incontinentie het niet nodig is om patiënten vooraf te selecteren op basis van diagnostische tests. Dit is omdat de eerste behandelstap (e.g., leefstijladviezen, bekkenfysiotherapie) wordt gezien als relatief goedkoop en als therapie die weinig bijwerkingen kent. Deze twee punten wegen zwaarder dan de nadelen, namelijk de kosten en tijd die zich meebrengen voor het verrichten van anorectale manometrie.

 

Eindoordeel:

Sterke aanbeveling tegen (Niet doen).

 

Rationale van aanbeveling-2: weging van argumenten voor en tegen de interventies

Bij patiënten met aanhoudende klachten kan anorectale manometrie bijdragende informatie geven om de keuze voor een (chirurgische) behandeling te ondersteunen. Indien anorectale klachten blijven bestaan, ondanks goede consistentie van de ontlasting en eerstelijnstherapie, kan anorectale manometrie meerwaarde hebben om de mogelijke oorzaak van fecale incontinentie te achterhalen en hierop de behandeling aan te passen.

 

Eindoordeel:

Zwakke aanbeveling voor (Doen).

Onderbouwing

Anorectal function testing can provide important additional information, with diagnostic and therapeutic implications. However, this examination is not available in all hospitals. Moreover, there is an uncertainty about its added value for therapeutic decision-making, compared to physical examination and or digital rectal examination which often already provide the necessary information.

Summary of Findings

Outcome

 

Study results and measurements

Absolute effect estimates

Certainty of the Evidence

(Quality of evidence)

Conclusions

 

Clinical utility of anorectal manometry for therapeutic decision-making

-

-

No GRADE

(no evidence was found)

 

No conclusions could be drawn regarding the effect of anorectal manometry on therapeutic decisions when compared with no anorectal manometry or usual care in adult patients with fecal incontinence, because of the absence of data.

Diagnostic yield

-

-

No GRADE

(no evidence was found)

 

No conclusions could be drawn regarding diagnostic yield of anorectal manometry as additional diagnostic test when compared with no anorectal manometry or usual care in adult patients with fecal incontinence, because of the absence of data.

No studies were found that fulfilled the PICO criteria.

A systematic review of the literature was performed to answer the following question(s):

What is the effect of using anorectal manometry on therapeutic decisions in adult patients with fecal incontinence, compared with standard diagnostic tests without anorectal manometry?

 

Table 1. PICO

Patients Adult patients with fecal incontinence
Intervention Anorectal manometry
Control

No anorectal manometry or another diagnostic test (e.g., digital rectal examination, clinical examination, physical examination)

Outcomes Clinical utility for therapeutic decision-making (e.g., number of treatment alterations), diagnostic yield (e.g., positively tested patients versus number of patients tested)
Other selection criteria Study design: systematic reviews, randomized controlled trials, comparative observational studies

Relevant outcome measures

The guideline panel considered clinical utility for therapeutic decision-making and diagnostic yield as critical outcome measures for decision making; no important outcome measures were defined.

 

A priori, the guideline panel did not define the outcome measures listed above but used the definitions used in the studies.

 

The guideline panel did not define thresholds of minimal clinically (patient) important difference due to the nature of outcome measures.

 

Search and select (Methods)

A systematic literature search was performed by a medical information specialist using the following bibliographic databases: Embase.com and Ovid/Medline. Bothdatabases were searched from 2005 to July 20th, 2025 for systematic reviews, RCTs and observational studies. Systematic searches were completed using a combination of controlled vocabulary/subject headings (e.g., Emtree-terms, MeSH) wherever they were available and natural language keywords. The overall search strategy was derived from two primary search concepts: (1) feces incontinence; (2) anorectal manometry. Duplicates were removed using EndNote software.

 

Duplicates were removed using EndNote software. After deduplication a total of 105 records were imported for title/abstract screening. Initially, 0 studies were selected based on title and abstract screening and no full text articles were included.

  1. Carrington EV, Scott SM, Bharucha A, Mion F, Remes-Troche JM, Malcolm A, Heinrich H, Fox M, Rao SS; International Anorectal Physiology Working Group and the International Working Group for Disorders of Gastrointestinal Motility and Function. Expert consensus document: Advances in the evaluation of anorectal function. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2018 May;15(5):309-323. doi: 10.1038/nrgastro.2018.27. Epub 2018 Apr 11. PMID: 29636555; PMCID: PMC6028941.

Risk of Bias table

Niet van toepassing.

 

Table of excluded studies

Niet van toepassing.

Beoordelingsdatum en geldigheid

Publicatiedatum  : 06-11-2026

Beoordeeld op geldigheid  : 06-11-2026

Initiatief en autorisatie

Initiatief:
  • Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen
Geautoriseerd door:
  • Stichting Bekkenbodem4All
  • Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie
  • Landelijke vereniging Medische Psychologie
  • Nederlands Instituut van Psychologen
  • Nederlandse Vereniging voor Bekkenfysiotherapie
  • Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen
  • Nederlandse Vereniging voor Heelkunde
  • Nederlandse Vereniging voor Seksuologie
  • Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland

Algemene gegevens

Verenso heeft een verklaring van geen bezwaar afgegeven.

Samenstelling werkgroep

Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2024 een multidisciplinaire werkgroep ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van alle relevante specialismen (zie hiervoor de Samenstelling van de werkgroep) die betrokken zijn bij de zorg voor patiënten met fecale incontinentie.

 

Werkgroep

  • Prof. dr. D. (Daniël) Keszthelyi, MDL-arts, Maastricht UMC+, voorzitter werkgroep (NVMDL)
  • Dr. T.J. (Tze) Lam (NVMDL), MDL-arts, Rijnstate (NVMDL)
  • Dr. L.A. (Laurens) van der Waaij, MDL-arts, Martini Ziekenhuis (NVMDL)
  • Drs. B.J.T. (Bertram) Haarhuis, MDL-arts, Bernhoven (NVMDL)
  • Dr. S. (Stephanie) Breukink, chirurg, Maastricht UMC+ (NVvH)
  • Dr. C.I.M. (Coen) Baeten, chirurg, MSB Gouda (NVvH)
  • Drs. F.J. (Froukje) Hoogenboom, chirurg, UMC Groninigen (NVvH)
  • Dr. P (Paul) van Houten, specialist ouderengeneeskunde, AMR zorgnetwerk Noord Holland Flevoland; docent ouderengeneeskunde, AMC Amsterdam (Verenso)
  • Dr. D.A. (Daniëlle) van Reijn, bekkenfysiotherapeut, Bekkenfysiotherapie Baarn (NVFB/KNGF)
  • H.A.C. (Caroline) Hagenaars, bekkenfysiotherapeut, Bekkenfysiotherapie Hagenaars (NVFB/KNGF)
  • Drs. E.A.M. (Gidia) Jacobs, gezondheidszorgpsycholoog en seksuoloog, Proctoskliniek te Bilthoven/Amsterdam/Rotterdam en CenSeRe te Voorschoten (NIP/NVVS)
  • K.C.J. (Kim) de Kleijn, stomaverpleegkundige, Sint Jans Gasthuis (V&VN)
  • C.W.L. (Tine) van den Bos, Stichting Bekkenbodem4All (Stichting Bekkenbodem4All)

Klankbordgroep

  • Dr. M.K. (Marian) Kleinpenning-Engberts, gynaecoloog, Isala (NVOG)
  • Dr. L.P.W. (Bart) Witte, uroloog, Isala (NVU)
  • BSc, RD. J.H.M. (Jenny) Brouns, Maastricht UMC+, diëtist (NVD)
  • Drs. D.N. (Danielle) van der Horst, senior projectmanager (Crohn & Colitis NL)
  • Dr. W.L.J. (Walter) Devillé, patiëntonderzoeker (Parkinson Vereniging)
  • Prof. dr. J.W.M. (Jean) Muris, huisarts (NHG)
  • M. (Monica) de Heide, coördinator/ uitvoerend secretaris (Stichting Bekkenbodem4All)
  • M.E. (Michelle) Hoogeveen (MDL-fonds), beleidsadviseur
  • Drs. D.D. (Dyana) Loehr, voorlichter (Prikkelbare Darm Syndroom Belangenorganisatie)

Met ondersteuning van

  • Dr. E. (Ekaterina) Baranova-van Dorp, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
  • P.G. (Phylisha) Bloemen - van Heemskerken, MSc, junior-adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
  • E. (Esther) van der Bijl, medisch informatiespecialist, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten

Belangenverklaringen

Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten via secretariaat@kennisinstituut.nl.

 

Gemelde (neven)functies en belangen werkgroepleden

Naam

Hoofdfunctie

Nevenwerkzaamheden

Persoonlijke financiële belangen

Persoonlijke relaties

Extern gefinancierd onderzoek

Intellectuele belangen en reputatie

Overige belangen

Datum

Restrictie

Bertram Haarhuis

MDL-arts

Bernhoven

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

27-09-2024

 

Caroline Hagenaars

Bekkenfysiotherapeute

Bekkenfysiotherapie Hagenaars, praktijkhouder en bekkenfysiotherapeute 4 dagen per week.

Bekkenfysiotherapeute Amphia ziekenhuis Breda, bekkenbodemcentrum, in dienst werkzaam als bekkenfysiotherapeute 4 uur per week.

Gastdocent Avans+ master bekkenfysiotherapie, incidenteel werkzaam op oproepbasis.

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

10-09-2024

 

Daniël Keszthelyi (Voorzitter)

Maag-darm-leverarts en hoofd afdeling maag-darm-leverziekten, Maastricht UMC+

* Hoogleraar maag-darm-leverziekten, Universiteit Maastricht (onbetaald)

* Associate editor, UEG Journal (betaald, betaling naar werkgever)

* Media Editor, Neurogastroenterology and Motility (betaald, betaling naar werkgever)

* Voorzitter, commissie Neurogastroenterologie en motoriek, NVMDL (onbetaald)

* Voorzitter, sectie Neurogastroenterologie en motoroiek, NVGE (onbetaald)

* Lid wetenschappelijk adviesraad, MLDS (onbetaald)

* Lid, medische adviesraad, Prikkelbare Darmsyndroom Belangenorganisatie

 

Geen

Geen

* ZonMw - Nortriptyline bij functionele dyspepsie - Projectleider

* ZonMw - Online hynptherapie bij prikkelbare darmsyndroom - Projectleider

* ZonMw - Anale plug bij fecale incontinentie - Projectleider

* ESM smartphone applicatie bij behandeling PDS - Projectleider

* ERC (Horizon Europe) - Vagale zenuwstimulatie bij PDS - Projectleider

* Horizon 2020 - Comorbiditeiten bij PDS - Geen projectleider

* Rome Foundation - fMRI voor de studie van viscerale pijn - Projectleider

* Allergan - ESM app voor de studie van linacltide - Projectleider

* Grunenthal - Validatie van ESM app bij PDS - Projectleider

* UEG - Europese richtlijn bij fecale incontinentie - Projectleider

* UEG - Europese richtlijn bij buikklachten na colorectale chirugie - Geen projectleider

Geen

Geen

21-09-2023

 

Danielle van Reijn

Bekkenfysiotherapeut eigenaar

Docent SOMT University of Pelvic Floor Physical therapy

Senior researcher Proctos Kliniek

 

wetenschap LUMC/Proctoskliniek

Docentschap opleiding Bekkenfysiotherapie

Geen

Geen

1 jaar geleden webinar gegeven voor firma Novuquare tav studieresultaten promotieonderzoek. geen vacatie ontvangen

Door bij te dragen aan deze richtlijn zal mijn expertise als bekkenfysiotherapeut gespecialiseerd in het achterste compartiment vergroot worden.

 

door mee te werken aan deze richtlijn geeft dit meer onderbouwing voor de evidentie in ons vakgebied

Nee

 

1,5 jaar geleden een webinar gegeven over mijn studie promotieonderzoek voor firma Novuqare. Het meetinstrument wat gebruikt is in deze studie (niet gefinancierd) is de Maple. Niet gefinancierd

op 10 april 2025 geef ik een nascholing voor continentieverpleegkundigen wat georganiseerd wordt door firma Coloplast. Geen belang. Onkostenvergoeding reis

15-10-2024

 

Froukje Hoogenboom

Chirurg UMCG

-

Geen

Geen

INSPIRE:

Takeda - Registratiestudie gebruik Darvadstrcocel bij Crohnse perianale fistels - Geen projectleider

Geen

Geen

16-10-2024

 

Gidia Jacobs

Proctoskliniek te Bilthoven/Amsterdam/Rotterdam

en CenSeRe te Voorschoten

Docent bij UOI en docent bij RINO en docent bij SOMT

Lid Tuchtrechtcommissie NVVS

2 dagen in Loondienst bij de Proctoskliniek als gezondheidszorgpsycholoog-seksuoloog NVVS

3 dagen vrijgevestigd werk bij Centrum voor psychische, relationele en seksuele gezondheid te Voorschoten.

Neen als het om financieel gewin gaat ; ja, als het gaat om wetenschappelijkeinzichten.

Heb ik niet aan deelgenomen

Er zijn weinig psychologen-seksuologen die zich in dit gebied verdiepen. Maar als er al wetenschappelijk iets te zeggen is over de eventuele positieve bijdragen van een pycholoog-seksuoloog in de zorg voor pt met FI, dan is dan kan ik me niet goed voorstellen dat dat een 'product' is dat je zou kunnen of willen 'vermarkten'.

Neen

11-09-2024

 

Kim de Kleijn

Stoma-/ coloncareverpleegkundige bij Sint Jans Gasthuis

Innovatie team Welland

Community & innovatie V&VN stoma

 

 

Stoma innovatie team Nederland

Europese stoma adviesraad

Innovatie & communicatie team stoma V&VN

Stoma vakgroep Brabant & Limburg

Europese adviesraad Convatec

Stoma vakgroep

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

18-10-2024

 

Laurens van der Waaij

MDL arts in het Martini Ziekenhuis

ik werk, net als mijn hele vakgroep, 1 dag per 2 weken als ZZP-er in de Keizerkliniek (ZBC). Hier verricht ik met name endoscopieen.

Ik heb geen persoonlijke financiele belangen

Neen

Neen, ik verricht momenteel geen wetenschappelijk onderzoek

Ik heb geen intellectueel belang/reputatie bij deze richtlijn

Ik heb geen andere mogelijk conflicterende belangen

15-10-2024

 

Stephanie Breukink

chirurg

dr Breukink

werkgever MUMC

Geen

Geen

Geen

Geen

Laatste auteur van internationale richtlijn fecale incontinentie

Geen

19-09-2024

 

Tine van den Bos

Voorzitter Stichting Bekkenbodem4All

Bekkenfysiotherapeut zzp 2 dgn/wk

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

18-09-2024

 

Tze Lam

MDL-arts Rijnstate

Geen

Geen

Geen

deelgenomen aan studie van anale plug

Geen

Geen

4-10-2024

 

Paul Houten

Specialist Ouderengeneeskunde, AMR zorgnetwerk Noord Holland Flevoland. 8 uur per week, betaald

Gespreksleider Leren van data programma, Amsterdam UMC

Vice voorzitter cie Goed Gebruik Hulpmiddelen Zonmw

Geen

Geen

Geen

Als expert bij Zorg voor Beter (Vilans) kan het zijn dat bepaalde informatie van belang kan zijn voor de website.

Een paar maal per jaar heb ik (onbezoldigd) overleg met mensen van Essity met betrekking tot verdere ontwikkeling slim incontinentie materiaal

28-01-2025

 

Ekaterina Baranova

Adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

05-10-2026

 

Phylisha van Heemskerken

Junior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

05-10-2026

 

 

Gemelde (neven)functies en belangen klankbordgroepleden

Naam

 

Hoofdfunctie

Nevenwerkzaamheden

Persoonlijke Financiële Belangen

Persoonlijke Relaties

Extern gefinancierd onderzoek

Intell. belangen en reputatie

Overige belangen

Datum

Akkoord Ondertekening

Bart Witte

Uroloog, Isala Klinieken

* Secretaris Werkgroep Functionele en Reconstructieve Urologie NVU (onbetaald)

* Lid Wetenschappelijke Commissie NVU (onbetaald)

* Lid Dutch Urological Research Organisation NVU (onbetaald)

Geen

Geen

* ZonMw - RELIEF studie (wat is de optimale katheterduur bij een acute urineretentie?) - Projectleider

* Isala I&W fonds - Stepped vs Matched Care in Overactive Bladder Therapy - Projectleider

* Isala I&W fonds - Ehealth in care for women with recurrent urinary tract infections - Geen projectleider

Geen

Geen

20-11-204

Ja

Jenny Brouns

Diëtist Maastricht UMC+ met specifieke deskundigheid MDL

Geen

Geen

Niet van toepassing

Niet van toepassing

Niet van toepassing

Niet van toepassing

18-10-2024

Ja

Marian Kleinpenning-Engberts

Isala, urogynaecoloog

Tutor voor Coloplast/Altis procedure bij stress urine incontinentie

Behoudens bovengenoemde nevenwerkzaamheden geen financieel belang bij de uitkomst van deze richtlijn

Geen

Via het Innovatie en Wetenschapsfonds van Isala heb ik een grant gekregen om onderzoek te kunnen doen naar de behandeling van stress urine incontinentie, maar dit bijt niet met de uitkomst/valt buiten de scope van deze richtlijn

Geen

Geen

26-08-2024

Ja

Danielle van der Horst

Projectmanager Crohn & Colitis NL

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

18-3-2025

 

Jean Muris

hoogleraar huisartsgeneeskunde, Universiteit Maastricht

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

3-04-2025

 

Walter Devillé

Parkinson Vereniging

patientonderzoeker

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

29-4-2025

Ja

Michelle Hoogeveen

Beleidsmedewerker MDL Fonds

Niet van toepassing

Niet van toepassing

Niet van toepassing

Niet van toepassing

Niet van toepassing

Niet van toepassing

9-7-2025

Ja

Monica  de Heide

Coördinator Stuchting Bekkenbodem4all

Niet van toepassing

Niet van toepassing

Niet van toepassing

Niet van toepassing

Niet van toepassing

Niet van toepassing

28-7-2025

Ja

Dyana Loehr

Vrijwilliger voorlichting bij Prikkelbare Darm Syndroom

24 uur per week betaald werk als projectleider / senior

Communicatieadviseur (niet relevant hiervoor)

Niet van toepassing

Niet van toepassing

Niet van toepassing

Niet van toepassing

Niet van toepassing

15-4-2026

Ja

Inbreng patiëntenperspectief

De werkgroep besteedde aandacht aan het patiëntenperspectief door het uitnodigen van patiëntenorganisaties en Patiëntenfederatie Nederland voor de schriftelijke knelpuntenanalyse en het afvaardigen van patiëntvertegenwoordigers in de werkgroep (Stichting Bekkenbodem4All) en klankbordgroep (Prikkelbare Darm Syndroom Belangenorganisatie, Crohn & Colitis NL, Parkinson Vereniging, MDL Fonds). De verkregen input is meegenomen bij het opstellen van de uitgangsvragen, de keuze voor de uitkomstmaten en bij het opstellen van de overwegingen. De conceptrichtlijn is tevens voor commentaar voorgelegd aan patiëntenorganisaties(Stichting Bekkenbodem4All, Prikkelbare Darm Syndroom Belangenorganisatie, Crohn & Colitis NL, Parkinson Vereniging, MDL Fonds) en Patiëntenfederatie Nederland. De eventueel aangeleverde commentaren zijn bekeken en verwerkt.

 

Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz

Bij de richtlijnmodule voerde de werkgroep conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uit om te beoordelen of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling is de richtlijnmodule op verschillende domeinen getoetst (zie het stroomschema bij Werkwijze).

Module

Uitkomst raming

Toelichting

Submodule Anorectale manometrie

geen financiële gevolgen

Hoewel uit de toetsing volgt dat de aanbeveling(en) breed toepasbaar zijn (5.000-40.000 patiënten), volgt ook uit de toetsing dat het geen nieuwe manier van zorgverlening of andere organisatie van zorgverlening betreft. Er worden daarom geen substantiële financiële gevolgen verwacht.

Werkwijze

Voor meer details over de gebruikte richtlijnmethodologie verwijzen wij u naar de Werkwijze. Relevante informatie voor de ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule is hieronder weergegeven.

Zoekverantwoording

Zoekstrategie - 12 maart 2025

Embase.com

No.

Query

Results

#1

'feces incontinence'/exp OR encopresis:ti,ab,kw OR encopresia:ti,ab,kw OR encopresy:ti,ab,kw OR 'incontinentia alvi':ti,ab,kw OR (((bowel* OR rectum OR rectal* OR anal OR anus) NEAR/4 (leak OR leakage OR leaks OR leaking OR seep OR seepage OR seeps OR seeping OR accident* OR escap* OR uncontrolled OR trickl* OR 'lack of control' OR 'no control' OR 'out of control' OR 'not voluntary' OR involuntary OR control* OR incontinen*)):ti,ab,kw) OR (((unable OR inabilit* OR abilit* OR able) NEAR/3 control* NEAR/3 (faeces OR faecal* OR feces OR fecal* OR stool* OR rectum OR rectal* OR bowel* OR anal* OR anus OR diarrh* OR soiling)):ti,ab,kw) OR (((feces OR faeces OR fecal* OR faecal* OR stool OR stools OR defecat* OR soiling) NEAR/4 (leak OR leakage OR leaks OR leaking OR seep OR seepage OR seeps OR seeping OR accident* OR escap* OR escaping OR uncontrolled OR trickl* OR 'not voluntary' OR involuntary OR control* OR incontinen*)):ti,ab,kw) OR (((diarrh* OR pseudodiarrh* OR 'pseudo diarrh*') NEAR/4 (leak OR leakage OR leaks OR leaking OR seep OR seepage OR seeps OR seeping OR accident* OR escap* OR uncontrolled OR trickl* OR 'not voluntary' OR involuntary OR control*)):ti,ab,kw) OR (((bowel* OR rectum OR rectal* OR defecat*) NEAR/4 (disorder* OR malfunction* OR dysfunction* OR evacuat* OR obstruct* OR block*)):ti,ab,kw) OR (('pelvic floor' NEAR/3 (dysfunct* OR disorder* OR syndrome*)):ti,ab,kw)

91171

#2

'psychotherapy'/exp OR 'counseling'/de OR 'patient counseling'/exp OR 'patient guidance'/exp OR 'psychological counseling'/exp OR 'sexual counseling'/exp OR 'psychosocial care'/exp OR 'psychological care'/de OR psychotherap*:ti,ab,kw OR 'cognitive therap*':ti,ab,kw OR 'cognitive behavior*':ti,ab,kw OR 'cognitive behaviour*':ti,ab,kw OR cbt:ti,ab,kw OR ccbt:ti,ab,kw OR cbsm:ti,ab,kw OR 'cognitive process*':ti,ab,kw OR cpt:ti,ab,kw OR 'cognitive restructur*':ti,ab,kw OR 'cognitive reframing':ti,ab,kw OR ((acceptance NEAR/2 commitment):ti,ab,kw) OR counseling:ti,ab,kw OR counselling:ti,ab,kw OR ((psycho* NEAR/3 (therap* OR treat* OR care OR intervention* OR support*)):ti,ab,kw)

773413

#3

#1 AND #2 NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp) NOT (('adolescent'/exp OR 'child'/exp OR adolescent*:ti,ab,kw OR child*:ti,ab,kw OR schoolchild*:ti,ab,kw OR infant*:ti,ab,kw OR girl*:ti,ab,kw OR boy*:ti,ab,kw OR teen:ti,ab,kw OR teens:ti,ab,kw OR teenager*:ti,ab,kw OR youth*:ti,ab,kw OR pediatr*:ti,ab,kw OR paediatr*:ti,ab,kw OR puber*:ti,ab,kw) NOT ('adult'/exp OR 'aged'/exp OR 'middle aged'/exp OR adult*:ti,ab,kw OR man:ti,ab,kw OR men:ti,ab,kw OR woman:ti,ab,kw OR women:ti,ab,kw)) AND [2005-2025]/py

1150

#4

'meta analysis'/exp OR 'systematic review'/exp OR 'scoping review'/exp OR 'rapid review'/exp OR 'umbrella review'/exp OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR 'network meta-analysis'/exp OR 'networkmeta analy*':ti,ab,kw OR 'networkmetaanaly*':ti,ab,kw OR metaanaly*:ti,ab,kw OR 'meta analy*':ti,ab,kw OR metanaly*:ti,ab,kw OR prisma:ti,ab,kw OR prospero:ti,ab,kw OR metaanali*:ti,ab,kw OR 'meta anali*':ti,ab,kw OR metanali*:ti,ab,kw OR (((systemati* OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview*)):ti,ab,kw) OR (((structured OR systemic*) NEAR/3 (review* OR overview* OR synth*) NEAR/3 literature):ti,ab,kw) OR ((systemic* NEAR/1 review*):ti,ab,kw) OR (((systemati* OR literature OR database* OR 'data base*') NEAR/10 search*):ti,ab,kw) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic*) NEAR/3 search*):ti,ab,kw) OR (((literature NEAR/3 (review* OR overview*)):ti,ab,kw) AND (search*:ti,ab,kw OR database*:ti,ab,kw OR 'data base*':ti,ab,kw)) OR (('data extraction*':ti,ab,kw OR 'data source*':ti,ab,kw) AND ('study selection*':ti,ab,kw OR 'studies selection*':ti,ab,kw)) OR ('search strateg*':ti,ab,kw AND 'selection criteria*':ti,ab,kw) OR ('data source*':ti,ab,kw AND 'data synth*':ti,ab,kw) OR medline*:ti,ab,kw OR pubmed*:ti,ab,kw OR 'pub med*':ti,ab,kw OR embase:ti,ab,kw OR cochrane*:ti,ab,kw OR (((critical* OR rapid*) NEAR/2 (review* OR overview* OR synth*)):ti) OR ((((critical* OR rapid*) NEAR/3 (review* OR overview* OR synth*)):ab) AND (search*:ab OR database*:ab OR 'data base*':ab)) OR metasynth*:ti,ab,kw OR 'meta synth*':ti,ab,kw OR 'review* of review*':ti,ab,kw

1088714

#5

'clinical trial'/exp OR 'randomization'/exp OR 'single blind procedure'/exp OR 'double blind procedure'/exp OR 'crossover procedure'/exp OR 'placebo'/exp OR 'prospective study'/exp OR rct:ab,ti OR random*:ab,ti OR 'single blind':ab,ti OR 'randomized controlled trial'/exp OR placebo*:ab,ti

4226673

#6

'major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'family study'/de OR 'longitudinal study'/de OR 'retrospective study'/de OR 'prospective study'/de OR 'cohort analysis'/de OR 'case control study'/de OR 'comparative study'/exp OR 'control group'/de OR 'controlled study'/de OR 'controlled clinical trial'/de OR 'crossover procedure'/de OR 'double blind procedure'/de OR 'phase 2 clinical trial'/de OR 'phase 3 clinical trial'/de OR 'phase 4 clinical trial'/de OR 'pretest posttest design'/de OR 'pretest posttest control group design'/de OR 'quasi experimental study'/de OR 'single blind procedure'/de OR 'triple blind procedure'/de OR ((cohort NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('case control' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('follow up' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (observational NEAR/1 (study OR studies)) OR ((epidemiologic NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('cross sectional' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (((control OR controlled) NEAR/6 trial):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/6 (study OR studies)):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/1 active):ti,ab,kw) OR 'open label*':ti,ab,kw OR (((double OR two OR three OR multi OR trial) NEAR/1 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR ((allocat* NEAR/10 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR placebo*:ti,ab,kw OR 'sham-control*':ti,ab,kw OR (((single OR double OR triple OR assessor) NEAR/1 (blind* OR masked)):ti,ab,kw) OR nonrandom*:ti,ab,kw OR 'non-random*':ti,ab,kw OR 'quasi-experiment*':ti,ab,kw OR crossover:ti,ab,kw OR 'cross over':ti,ab,kw OR 'parallel group*':ti,ab,kw OR 'factorial trial':ti,ab,kw OR ((phase NEAR/5 (study OR trial)):ti,ab,kw) OR ((case* NEAR/6 (matched OR control*)):ti,ab,kw) OR ((match* NEAR/6 (pair OR pairs OR cohort* OR control* OR group* OR healthy OR age OR sex OR gender OR patient* OR subject* OR participant*)):ti,ab,kw) OR ((propensity NEAR/6 (scor* OR match*)):ti,ab,kw) OR versus:ti OR vs:ti OR compar*:ti OR ((compar* NEAR/1 study):ti,ab,kw) OR (('observational study'/de OR 'cross-sectional study'/de OR 'multicenter study'/de OR 'correlational study'/de OR 'follow up'/de OR cohort*:ti,ab,kw OR 'follow up':ti,ab,kw OR followup:ti,ab,kw OR longitudinal*:ti,ab,kw OR prospective*:ti,ab,kw OR retrospective*:ti,ab,kw OR observational*:ti,ab,kw OR 'cross sectional*':ti,ab,kw OR cross?ectional*:ti,ab,kw OR multicent*:ti,ab,kw OR 'multi-cent*':ti,ab,kw OR consecutive*:ti,ab,kw) AND (group:ti,ab,kw OR groups:ti,ab,kw OR subgroup*:ti,ab,kw OR versus:ti,ab,kw OR vs:ti,ab,kw OR compar*:ti,ab,kw OR 'odds ratio*':ab OR 'relative odds':ab OR 'risk ratio*':ab OR 'relative risk*':ab OR 'rate ratio':ab OR aor:ab OR arr:ab OR rrr:ab OR ((('or' OR 'rr') NEAR/6 ci):ab)))

17884784

#7

#3 AND #4

156

#8

#3 AND #5 NOT #7

297

#9

#3 AND #6 NOT (#7 OR #8)

316

#10

#7 OR #8 OR #9

769

Ovid/Medline

#

Searches

Results

1

exp Fecal Incontinence/ or (encopresis or encopresia or encopresy or 'incontinentia alvi').ti,ab,kf. or ((bowel* or rectum or rectal* or anal or anus) adj4 (leak or leakage or leaks or leaking or seep or seepage or seeps or seeping or accident* or escap* or uncontrolled or trickl* or "lack of control" or "no control" or "out of control" or "not voluntary" or involuntary or control* or incontinen*)).ti,ab,kf. or ((unable or inabilit* or abilit* or able) adj3 control* adj3 (faeces or faecal* or feces or fecal* or stool* or rectum or rectal* or bowel* or anal* or anus or diarrh* or soiling)).ti,ab,kf. or ((feces or faeces or fecal* or faecal* or stool or stools or defecat* or soiling) adj4 (leak or leakage or leaks or leaking or seep or seepage or seeps or seeping or accident* or escap* or escaping or uncontrolled or trickl* or "not voluntary" or involuntary or control* or incontinen*)).ti,ab,kf. or ((diarrh* or pseudodiarrh* or 'pseudo diarrh*') adj4 (leak or leakage or leaks or leaking or seep or seepage or seeps or seeping or accident* or escap* or uncontrolled or trickl* or "not voluntary" or involuntary or control*)).ti,ab,kf. or ((bowel* or rectum or rectal* or defecat*) adj4 (disorder* or malfunction* or dysfunction* or evacuat* or obstruct* or block*)).ti,ab,kf. or ('pelvic floor' adj3 (dysfunct* or disorder* or syndrome*)).ti,ab,kf.

56497

2

exp Cognitive Behavioral Therapy/ or exp Psychotherapy/ or Counseling/ or Sex Counseling/ or Psychosocial Support Systems/ or psychotherap*.ti,ab,kf. or 'cognitive therap*'.ti,ab,kf. or 'cognitive behavior*'.ti,ab,kf. or 'cognitive behaviour*'.ti,ab,kf. or cbt.ti,ab,kf. or ccbt.ti,ab,kf. or cbsm.ti,ab,kf. or 'cognitive process*'.ti,ab,kf. or cpt.ti,ab,kf. or 'cognitive restructur*'.ti,ab,kf. or 'cognitive reframing'.ti,ab,kf. or (acceptance adj2 commitment).ti,ab,kf. or counsel?ing.ti,ab,kf. or (psycho* adj3 (therap* or treat* or care or intervention* or support*)).ti,ab,kf.

522214

3

(1 and 2) not (comment/ or editorial/ or letter/) not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/) not ((Adolescent/ or Child/ or Infant/ or adolescen*.ti,ab,kf. or child*.ti,ab,kf. or schoolchild*.ti,ab,kf. or infant*.ti,ab,kf. or girl*.ti,ab,kf. or boy*.ti,ab,kf. or teen.ti,ab,kf. or teens.ti,ab,kf. or teenager*.ti,ab,kf. or youth*.ti,ab,kf. or pediatr*.ti,ab,kf. or paediatr*.ti,ab,kf. or puber*.ti,ab,kf.) not (Adult/ or adult*.ti,ab,kf. or man.ti,ab,kf. or men.ti,ab,kf. or woman.ti,ab,kf. or women.ti,ab,kf.))

1304

4

limit 3 to yr="2005 -Current"

879

5

exp Meta-Analysis/ or exp Network Meta-Analysis/ or exp Systematic Review/ or (networkmeta analy* or networkmetaanaly* or metaanaly* or meta analy* or metanaly* or prisma or prospero or metaanali* or meta anali* or metanali*).ti,ab,kf. or ((systemati* or scoping or umbrella or structured literature) adj3 (review* or overview*)).ti,ab,kf. or ((structured or systemic*) adj3 (review* or overview* or synth*) adj3 literature).ti,ab,kf. or (systemic* adj1 review*).ti,ab,kf. or ((systemati* or literature or database* or data base*) adj10 search*).ti,ab,kf. or ((structured or comprehensive* or systemic*) adj3 search*).ti,ab,kf. or ((literature adj3 (review* or overview*)) and (search* or database* or data base*)).ti,ab,kf. or ((data extraction* or data source*) and (study selection* or studies selection*)).ti,ab,kf. or (search strateg* and selection criteria*).ti,ab,kf. or (data source* and data synth*).ti,ab,kf. or (medline* or pubmed* or pub med* or embase or cochrane*).ti,ab,kf. or cochrane.jw. or ((critical* or rapid*) adj2 (review* or overview* or synth*)).ti. or (((critical* or rapid*) adj3 (review* or overview* or synth*)) and (search* or database* or data base*)).ab. or metasynth*.ti,ab,kf. or meta synth*.ti,ab,kf.

812687

6

exp clinical trial/ or randomized controlled trial/ or exp clinical trials as topic/ or randomized controlled trials as topic/ or Random Allocation/ or Double-Blind Method/ or Single-Blind Method/ or (clinical trial, phase i or clinical trial, phase ii or clinical trial, phase iii or clinical trial, phase iv or controlled clinical trial or randomized controlled trial or multicenter study or clinical trial).pt. or random*.ti,ab. or (clinic* adj trial*).tw. or ((singl* or doubl* or treb* or tripl*) adj (blind$3 or mask$3)).tw. or Placebos/ or placebo*.tw.

2855410

7

Case-control Studies/ or clinical trial, phase ii/ or clinical trial, phase iii/ or clinical trial, phase iv/ or comparative study/ or control groups/ or controlled before-after studies/ or controlled clinical trial/ or double-blind method/ or historically controlled study/ or matched-pair analysis/ or single-blind method/ or (((control or controlled) adj6 (study or studies or trial)) or (compar* adj (study or studies)) or ((control or controlled) adj1 active) or "open label*" or ((double or two or three or multi or trial) adj (arm or arms)) or (allocat* adj10 (arm or arms)) or placebo* or "sham-control*" or ((single or double or triple or assessor) adj1 (blind* or masked)) or nonrandom* or "non-random*" or "quasi-experiment*" or "parallel group*" or "factorial trial" or "pretest posttest" or (phase adj5 (study or trial)) or (case* adj6 (matched or control*)) or (match* adj6 (pair or pairs or cohort* or control* or group* or healthy or age or sex or gender or patient* or subject* or participant*)) or (propensity adj6 (scor* or match*))).ti,ab,kf. or (confounding adj6 adjust*).ti,ab. or (versus or vs or compar*).ti. or exp cohort studies/ or epidemiologic studies/ or ((multicenter study/ or observational study/ or seroepidemiologic studies/ or (cohort* or 'follow up' or followup or longitudinal* or prospective* or retrospective* or observational* or multicent* or 'multi-cent*' or consecutive*).ti,ab,kf.) and ((group or groups or subgroup* or versus or vs or compar*).ti,ab,kf. or ('odds ratio*' or 'relative odds' or 'risk ratio*' or 'relative risk*' or aor or arr or rrr).ab. or (("OR" or "RR") adj6 CI).ab.)) or Case control.tw. or cohort.tw. or Cohort analy$.tw. or (Follow up adj (study or studies)).tw. or (observational adj (study or studies)).tw. or Longitudinal.tw. or Retrospective*.tw. or prospective*.tw. or consecutive*.tw. or Cross sectional.tw. or Cross-sectional studies/ or historically controlled study/ or interrupted time series analysis/

7945382

8

4 and 5

84

9

(4 and 6) not 8

209

10

(4 and 7) not (8 or 9)

268

11

8 or 9 or 10

561

Volgende:
Behandeling