Behandeling van CU tijdens de kinderwens (ook bij mannen), zwangerschap en lacterende vrouwen

Publicatiedatum: 28-01-2026

Beoordeeld op geldigheid: 28-01-2026

Uitgangsvraag

Welke behandeling van chronische urticaria wordt aanbevolen aan patiënten (zowel mannen als vrouwen) met een kinderwens, zwangere en lacterende vrouwen?

Aanbeveling

Gebruik bij zwangere en lacterende vrouwen tweede generatie H1-antihistaminica (bij voorkeur (des)loratadine, (levo)cetirizine) en fexofenadine.
Overweeg bij onvoldoende effect bij de standaarddosis van tweede generatie H1-antihistaminica te verhogen tot en met maximaal viermaal de standaard dosering. Evalueer het effect na 2-4 weken en tevens na elke verhoging.
Overweeg omalizumab als add-on behandeling bij zwangere of lacterende vrouwen (‘waarschijnlijk veilig’ volgens Lareb) waarbij de behandeling met antihistaminica onvoldoende effectief is. Evalueer het effect na 3-6 maanden.
Continueer behandeling met antihistaminica, en ciclosporine gedurende de gehele zwangerschapsperiode wanneer nodig om de CU in remissie te houden of om opvlamming te behandelen. Voor adviezen omtrent omalizumab zie Lareb Geneesmiddelgebruik rondom de zwangerschap.
Overweeg het gebruik van een korte kuur van maximaal 7 dagen orale corticosteroïden bij exacerbaties van CU om ziekteduur/activiteit te verminderen. Dit geldt specifiek voor CU. Zie voor adviezen over gebruik van anti-inflammatoire en immuunsuppressieve medicatie rondom de zwangerschap ook de richlijn Medicatiegebruik tijdens de zwangerschap.
Overleg met een gynaecoloog bij gebruik van systemische therapie preconceptioneel en gedurende de zwangerschap.
Raadpleeg bij het geven van advies over het gebruik van medicamenteuze therapieën bij vrouwen die een conceptie plannen of die zwanger zijn recente informatie van de kennisbank ‘Geneesmiddelgebruik rondom de zwangerschap’ (onderdeel van bijwerkingencentrum Lareb), naast deze aanbevelingen. Zij zijn voor zorgverleners ook telefonisch te benaderen.
Attendeer patiënten op deelname aan het nationale zwangerschapsregister van ‘Moeders van Morgen’ om de kennis over geneesmiddelgebruik rondom de zwangerschap te vergroten.

Overwegingen

Kwaliteit van het bewijs

De internationale richtlijn van Zuberbier et al. (2022) is als basis genomen voor deze richtlijn. Vanwege beperkte bewijsmateriaal zijn de aanbevelingen hoofdzakelijk gebaseerd op expert opinion en de beschikbare informatie van bijwerkingencetrum Lareb. Voor actuele informatie wordt verwezen naar de website (https://www.lareb.nl/mvm-kennis/. De beschreven observationele studies dienen enkel als ondersteuning.

Balans van gewenste en ongewenste effecten

Bij de beslissing om over te gaan op additionele (ophogen of switchen van H1 blokkers), dan wel andere medicamenteuze medicatie voor de behandeling van CU, moet altijd rekening worden gehouden met het effect op het ongeboren kind en/of zuigeling. Medicatie die systemisch opgenomen wordt kan teratogeen zijn, zwangerschapscomplicaties veroorzaken of uitgescheiden worden in de moedermelk. Naast de mogelijke negatieve gevolgen voor de foetus en/of zuigeling, moeten ook de negatieve gevolgen van het niet behandelen voor de moeder worden meegewogen (zowel op de zwangerschapsuitkomst). De keuze van de behandeling moet altijd plaatsvinden via "samen beslissen".

Professioneel perspectief

Antihistaminica

Volgens het advies van Lareb zijn loratadine en cetirizine de eerste keus tijdens de zwangerschap. Desloratadine en levocetirizine kunnen waarschijnlijk ook veilig worden gebruikt gezien dit metaboliet en werkzame enatiomeer zijn van eerdergenoemde middelen. In een studie met ruim 1600 zwangere wordt geen verhoogd risico op aangeboren afwijkingen gezien bij gebruik van desloratadine (Anderson, 2020). Men verwacht ook van levocetirizine geen verhoogd risico op aangeboren afwijkingen, aanvullend onderzoek moet dit nog bevestigen. Clemastine, promethazine en hydroxyzine worden als veilig beschouwd, maar werken versuffend op zowel moeder als kind en moeten niet vlak voor de bevalling worden gebruikt. Het is nog onbekend of andere middelen veilig zijn tijdens de zwangerschap.

Dosisverhoging van tweede generatie antihistaminica tot viervoudige dosering kan worden overwogen in samenspraak met de patiënt bij onvoldoende effectiviteit gedurende zowel de zwangerschap als periode van borstvoeding, echter er is voor de veiligheid geen bewijs in de vorm van vergelijkend onderzoek (Zuberbier, 2022).

Loratadine, cetirizine en fexofenadine zijn onderzocht tijdens de borstvoeding en worden slechts in lage concentraties uitgescheiden in de moedermelk. Het wordt aangeraden om antihistaminica van de tweede generatie, bij voorkeur (levo)cetirizine, (des)loratadine en fexofenadine, te gebruiken omdat deze een minder sederend effect hebben en daarmee minder kans op effecten bij de zuigeling.

Histamine 2 antagonisten

Famotidine
Famotidine wordt het meest veilig geacht omdat dit het beste onderzocht is. Er zijn tot op dit moment geen aanwijzingen voor een verhoogd risico op aangeboren afwijkingen. Famotidine gaat in kleine hoeveelheden over in de moedermelk maar kan veilig worden gebruikt gedurende de periode van borstvoeding (Lareb 2024).

Cimetidine
Er is aanzienlijke ervaring met het gebruik van cimetidine tijdens de zwangerschap. In tegenstelling tot famotidine heeft cimetidine lichte anti-androgene eigenschappen. Deze zwakke anti-androgene werking zou in theorie bij mannelijke nakomelingen kunnen leiden tot demasculinisatie, oftewel het verlies van mannelijke geslachtseigenschappen. Tot nu toe zijn er echter geen gevallen gemeld waarin dit effect is opgetreden na blootstelling aan cimetidine tijdens de zwangerschap. Cimetidine gaat in aanzienlijke hoeveelheden over in de moedermelk, nadelige effecten zijn tot nu toe niet gemeld [Lareb 2024].

Er zijn geen (observationele) studies bekend over het effect van antihistaminica op de vruchtbaarheid bij mannen of vrouwen.

Leukotrieën receptor antagonisten

Vanwege het gebrek aan bewijs voor effectiviteit worden leukotriënenreceptorantagonisten niet standaard aanbevolen bij chronische urticaria. Montelukast lijkt echter veilig te kunnen worden toegepast. Overweeg montelukast in individuele gevallen, bijvoorbeeld bij patiënten met een kinderwens, tijdens de zwangerschap of tijdens borstvoeding, wanneer andere behandelingen onvoldoende effectief zijn.

Montelukast (bij de behandeling van astma) kan, indien noodzakelijk, tijdens de zwangerschap worden gebruikt. Er is redelijk veel ervaring opgedaan met het gebruik van montelukast en de beschikbare gegevens laten geen duidelijke aanwijzingen voor nadelige effecten zien (Lareb, 2024).

Montelukast kan ook tijdens de borstvoeding worden gebruikt, aangezien het slechts in zeer kleine hoeveelheden in de moedermelk terechtkomt. Bovendien kan montelukast veilig worden gebruikt door kinderen vanaf 6 maanden. De hoeveelheid montelukast die in de borstvoeding terechtkomt, is veel lager dan de dosering die aan kinderen wordt voorgeschreven (Lareb, 2024).

Er zijn geen (observationele) studies bekend over het effect van leukotrieën receptor antagonisten op de kinderwens bij mannen of vrouwen.

Omalizumab

Er zijn geen vergelijkende of observationele studies over gebruik van omalizumab tijdens de zwangerschap met CU als indicatie. Studies over de veiligheid van omalizumab bij astma tijdens de zwangerschap zijn wel beschikbaar. Eén studie uit 2015 beschrijft 169 zwangerschappen waarbij geen duidelijk verhoogde prevalentie van aangeboren afwijkingen werd geobserveerd (Namazy, 2015). In een verlengde studie vergeleek Namazy et al. (2020) de uitkomsten (n=250) van de originele studie met een gematchte populatie (n=1153) van zwangere vrouwen die niet met omalizumab werden behandeld. Er werd geen bewijs gevonden voor een verhoogd risico op aangeboren afwijkingen bij zwangere vrouwen die werden blootgesteld aan omalizumab in vergelijking met een cohort zonder blootstelling. Het gebruik van omalizumab bij astma tijdens zwangerschap wordt door het Lareb geadviseerd als andere veiligere alternatieven niet afdoende zijn.

Omalizumab kan vermoedelijk veilig worden gebruikt tijdens de periode van borstvoeding. Monoklonale antilichamen zijn grote eiwitmoleculen die nauwelijks in de moedermelk doordringen en grotendeels worden afgebroken in het maagdarmkanaal van de baby. Het is onwaarschijnlijk dat het gebruik van deze medicijnen tijdens het geven van borstvoeding invloed zal hebben op de gezondheid van de zuigeling (Lareb, 2024).

Er zijn geen (observationele) studies bekend over het effect van omalizumab op de kinderwens bij mannen of vrouwen.

Ciclosporine (off-label)

Ciclosporine, hoewel niet teratogeen, is embryotoxisch in diermodellen en wordt in sommige onderzoeken in verband gebracht met vroeggeboorte en een laag geboortegewicht bij kinderen. Het lijkt echter aannemelijk dat dit veroorzaakt wordt door een terugval of verslechtering van de ziekte (zoals IBD) en niet zozeer door de medicatie zelf. Of de voordelen van ciclosporine bij CU, het de risico's bij zwangere vrouwen waard zijn, moet van geval tot geval worden bepaald (Zuberbier, 2022).

Er zijn observationele studies gedaan bij transplantatiepatiënten die ciclosporine gebruiken [Paziana, 2013]. Deze studies suggereren dat ciclosporine geen verhoogd risico op aangeboren afwijkingen geeft. Er is echter een klein risico op bloedbeeldafwijkingen bij pasgeborenen. Ciclosporine kan tijdelijke effecten bij pasgeborenen veroorzaken, zoals neonatale immunosuppressie en leukopenie. Een onderzoek naar azathioprine wees uit dat het risico op neonatale leukopenie het grootst is als de moeder zelf ook leukopenie heeft gehad in het derde trimester. Het wordt daarom geadviseerd het bloedbeeld van de moeder in het derde trimester te controleren en, indien mogelijk, de dosering te verlagen als de ziekte-activiteit dit toelaat (Davison, 1985).

Ciclosporine kan waarschijnlijk veilig worden gebruikt tijdens de borstvoedingsperiode [Lareb, 2024]. Ciclosporine komt in geringe hoeveelheden in de moedermelk terecht en tot nu toe zijn er geen nadelige effecten bij de zuigeling gemeld (Moretti, 2003; Constantinescu, 2014; Nyberg, 1998).

Behandel gedurende de zwangerschap als dit nodig is om de onderliggende ziekte in remissie te houden of om een flare te behandelen. Behandel met een zo laag mogelijke dosis en een zo kort mogelijke duur. Overleg dit eventueel met een gynaecoloog. Zie de module "Gepersonaliseerd behandelplan” voor het afbouwen van omalizumab.

Er zijn geen aanwijzingen dat het gebruik van ciclosporine door de mannelijke vruchtbaarheid beïnvloedt, maar er zijn hierover maar weinig studies voorhanden (Semet, 2017; Egeberg, 2017).

Orale corticosteroïden

Orale corticosteroïden tijdens de zwangerschap worden gebruikt indien nodig. De voorkeur gaat uit naar predniso(lo)n en hydrocortison, omdat deze middelen het minst bij het ongeboren kind terechtkomen. Het is belangrijk om predniso(lo)n en hydrocortison zo kort en in zo laag mogelijke dosering te gebruiken. Een stootkuur met predniso(lo)n wordt niet als bezwaarlijk beschouwd (Lareb, 2024).

Tijdens de borstvoedingsperiode wordt eveneens de voorkeur te geven aan prednison, predniso(lo)n of hydrocortison. Bij het gebruik van hoge doseringen gedurende enkele dagen kan de borstvoeding doorgaan. Methylpredniso(lo)n in doseringen tot 80 mg per dag (in tablet- of capsulevorm) wordt waarschijnlijk ook als veilig beschouwd (Lareb, 2024).

Er zijn geen (observationele) studies bekend over het effect van orale corticosteroïden op de vruchtbaarheid bij vrouwen.

Er zijn geen aanwijzingen dat het gebruik van orale corticosteroïden de mannelijke vruchtbaarheid beïnvloedt, echter de beschikbare studies zijn beperkt van kwaliteit (Semet, 2017).

Waarden en voorkeuren van patiënten

Bij de behandeling van patiënten met een kinderwens met CU, zwangere vrouwen en lacterende vrouwen en de keuze voor de medicamenteuze therapie zijn de waarden en voorkeuren van de patiënt van essentieel belang. Het is belangrijk dat de beslissing om over te gaan op medicamenteuze therapie wordt genomen in samenspraak tussen de patiënt en de zorgverlener.

Zwangere vrouwen hechten natuurlijk waarde aan de gezondheid van hun ongeboren kind en willen dat de gekozen behandeling veilig is. Voor lacterende vrouwen is het eveneens belangrijk dat de medicatie niet schadelijk is voor hun baby. Tegelijkertijd willen beide groepen ook de impact van hun aandoening op hun eigen welzijn minimaliseren, zoals slaapproblemen en vermoeidheid die kunnen voortkomen uit onbehandelde CU.

De keuze voor medicamenteuze therapie moet dus zorgvuldig worden overwogen, rekening houdend met de mogelijke risico's voor de foetus of de zuigeling en de voordelen voor de moeder. De patiënt en de zorgverlener dienen samen te beslissen, waarbij alle beschikbare informatie en het individuele ziektebeeld worden meegenomen. Hierdoor kan een weloverwogen behandelplan worden opgesteld dat recht doet aan de specifieke situatie en voorkeuren van zowel de zwangere vrouw als de lacterende vrouwen of patiënt met een kinderwens. Het is belangrijk om te vermelden dat de achtergrondincidentie van geregistreerde aangeboren afwijkingen rond de 3% ligt (Grevinga 2018). Het gebruik van een veilig middel sluit het ontstaan van een aangeboren afwijking dus niet uit.

Aanvaardbaarheid en haalbaarheid

Het is belangrijk een patiënt volledig wordt geïnformeerd over de verschillende behandelopties, waarbij de voor- en nadelen tijdens zwangerschap en borstvoeding en de mogelijke bijwerkingen worden besproken. Bij de keuze van behandelopties speelt “Samen beslissen” een cruciale rol. Recente informatie voor patiënten is te vinden op de website van ‘Moeders van Morgen’ kennisbank (onderdeel van Lareb). Zij zijn eventueel ook telefonisch te benaderen. Attendeer patiënten op deelname aan het nationale zwangerschapsregister om zo de kennis van medicatie gebruik tijdens de zwangerschap voor toekomstige moeders te vergroten.

Onderbouwing

Achtergrond

Bij zwangerschap, borstvoeding en bij een mogelijke kinderwens, vereist de behandeling van CU speciale aandacht. De klachten van CU kunnen de kwaliteit van leven aantasten (Gonçalo, 2021). Een uitdaging is het onder controle houden van de klachten met medicatie die geen schadelijke bijwerkingen heeft voor de gezondheid van de moeder en het kind.

Het onder controle houden van urticaria tijdens de zwangerschap is van essentieel belang, aangezien aanhoudende jeuk kan leiden tot ernstige verstoring van de slaap. Onderzoek heeft aangetoond dat een kortere slaapduur en verminderde slaapkwaliteit in de laatste weken van de zwangerschap kunnen leiden tot complicaties tijdens de bevalling (Evans, 1995; Lee, 2004).

Bij het overwegen van behandelingen tijdens de zwangerschap of bij een mogelijke zwangerschapswens, moeten de voor- en nadelen van een behandeling zorgvuldig afgewogen worden. Het nemen van een beslissing vereist een gedeelde besluitvorming tussen de arts en de patiënt (eventueel ook in overleg met gynaecoloog), waarbij alle patiënt specifieke factoren in overweging worden genomen om de best mogelijke uitkomst te waarborgen voor zowel moeder als kind.

Conclusies / Summary of Findings

Niet van toepassing.

Samenvatting literatuur

Er werden in totaal 8 studies geïncludeerd op basis van beoordeling van titel en abstract. Uiteindelijk werden alle studies na full tekst screening geëxcludeerd. Specifieke redenen voor exclusie zijn beschreven in de evidence tabellen.

Beschrijving van de resultaten

De beschreven observationele studies zijn afkomstig van de website van het bijwerkingencentrum Lareb. Om de informatie en studies actueel te houden wordt er wekelijks een literatuursearch in pubmed gedaan door het Lareb. De Informatie over alle geneesmiddelen en de bijbehorende classificatie wordt daarnaast periodiek geëvalueerd en zo nodig geüpdatet.

Voor actuele informatie en uitgebreidere beschrijving van de studies wordt verwezen naar de website van Lareb ‘Geneesmiddelen gebruik rondom de zwangerschap’.

De volgende tweede studies (Semet, 2017 en Egeberg, 2017) werden door de werkgroep aangeleverd.

Semet et al. (2017) voerden een systematisch literatuuronderzoek. Deze systematische literatuurstudie geeft een overzicht van bestaande studies over de negatieve impact en verbanden van diverse systemische medicatie op de mannelijke vruchtbaarheid (met uitzondering van cytotoxische geneesmiddelen), met als doel deze gegevens beter toegankelijk te maken voor medisch personeel. In de meeste gevallen zijn de effecten op spermatogenese/zaadrijping omkeerbaar na het stoppen met de medicatie.

Egeberg et al. (2017) deden een cohortstudie zij onderzochten het effect van immunosuppressieve medicatie op de geboorte-uitkomsten van kinderen verwekt door mannen die deze medicijnen gebruikten voor de conceptie. De studie omvatte 417.634 kinderen geboren tussen 2004 en 2010 in Denemarken. Van de vaders gebruikt 2.123 immunosuppressiva voor de conceptie, waarvan 247 ciclosporine gebruikte. Onder kinderen van deze vaders werden geen significante verhoogde risico's gevonden op congenitale afwijkingen, laag geboortegewicht of vroeggeboorte.

Zoeken en selecteren

Om de uitgangsvraag te beantwoorden is een systematische literatuuranalyse uitgevoerd. Voor dit onderzoek is de volgende PICO opgesteld:

P:	Zwangere vrouwen, lacterende vrouwen, patiënten (zowel mannen als vrouwen) met een kinderwens met CU
I:	Tweede generatie antihistaminica (cetirizine, desloradatine, ebastine, fexofenadine, levocetirizine, rupatadine) Leukotriene receptor antagonisten Omalizumab Ciclosporine Orale corticosteroïden
C:	Placebo of add-on vergelijkingen
O:	Effectiviteit Veiligheid (miskraam – complicaties zwangerschap en complicaties partus – teratogeniciteit – ontwikkelingsstoornissen nakomelingen) Kwaliteit van leven: DQLI

De werkgroep definieerde de uitkomstmaten als volgt en hanteerde de in de studies gebruikte definities.

Primair (cruciaal):

Effectiviteit
Veiligheid (miskraam – complicaties zwangerschap en complicaties partus – teratogeniciteit – ontwikkelingsstoornissen nakomelingen)

Secundair (belangrijk):

Kwaliteit van leven: DQLI

Er werd een systematische zoekstrategie uitgevoerd in de elektronische databases Embase en Medline. De zoekstrategie is toegevoegd in bijlage 2. Studies werden geïncludeerd wanneer deze overeenkwamen met de elementen van de PICO en aan de volgende in- en exclusiecriteria voldeden:

Inclusie:

Patiënten met CU
Vergelijkend onderzoek: RCT, CCT, observationeel vergelijkende studies
Volledig tekst beschikbaar in Nederlands of Engels

Exclusie:

Dierenstudies
Follow-up korter dan 4 weken
Observationele niet vergelijkende studies

Referenties

Andersson, N. W., Poulsen, H. E., & Andersen, J. T. (2020). Desloratadine Use During Pregnancy and Risk of Adverse Fetal Outcomes: A Nationwide Cohort Study. The journal of allergy and clinical immunology. In practice, 8(5), 1598–1605. https://doi.org/10.1016/j.jaip.2020.02.017.
Constantinescu, S., Pai, A., Coscia, L. A., Davison, J. M., Moritz, M. J., & Armenti, V. T. (2014). Breast-feeding after transplantation. Best practice & research. Clinical obstetrics & gynaecology, 28(8), 1163–1173. https://doi.org/10.1016/j.bpobgyn.2014.09.001.
Davison, J. M., Dellagrammatikas, H., & Parkin, J. M (1985). Maternal azathioprine therapy and depressed haemopoiesis in the babies of renal allograft patients. BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology, 92(3), 233–239. doi:10.1111/j.1471-0528.1985.tb01088.x.
Egeberg, A., Gislason, G. H., & Nast, A. (2017). Birth outcomes in children fathered by men treated with immunosuppressant drugs before conception—a Danish population-based Cohort Study. Journal of Investigative Dermatology, 137(8), 1790–1792. doi:10.1016/j.jid.2017.03.030.
Evans, M. L., Dick, M. J., & Cark, A. S. (1995). Sleep during the week before Labor. Clinical Nursing Research, 4(3), 238–249. doi:10.1177/105477389500400302.
Geneesmiddelgebruik Rondom de Zwangerschap. Lareb (2021). Retrieved from https://www.lareb.nl/mvm-kennis.
Grevinga, M., Schönbeck, Y., Hindori-Mohangoo, A. D., Reijnders, M. E. B., & Detmar, S. B. (2018). Aangeboren afwijkingen in Nederland 2010-2016: Gebaseerd op de Landelijke Perinatale Registraties. In TNO. TNO. Retrieved September 11, 2024, from https://publications.tno.nl/publication/34633947/x7i9YQ/TNO-2019-R10883.pdf.
Kok, T. H., Taitz, L. S., Bennett, M. J., & Holt, D. W. (1982). Drowsiness due to clemastine transmitted in breast milk. Lancet (London, England), 1(8277), 914–915. https://doi.org/10.1016/s0140-6736(82)92189-4.
The global burden of chronic urticaria for the patient and Society. (2021). British Journal of Dermatology, 184(2). doi:10.1111/bjd.19727.
Lee, K. A., & Gay, C. L. (2004). Sleep in late pregnancy predicts length of labor and type of delivery. American Journal of Obstetrics and Gynecology, 191(6), 2041–2046. doi:10.1016/j.ajog.2004.05.086.
Moretti, M. E., Sgro, M., Johnson, D. W., Sauve, R. S., Woolgar, M. J., Taddio, A., Verjee, Z., Giesbrecht, E., Koren, G., & Ito, S. (2003). Cyclosporine excretion into breast milk. Transplantation, 75(12), 2144–2146. https://doi.org/10.1097/01.TP.0000066352.86763.D0.
Namazy, J. A., Blais, L., Andrews, E. B., Scheuerle, A. E., Cabana, M. D., Thorp, J. M., … Spain, C. V. (2020). Pregnancy outcomes in the omalizumab pregnancy registry and a disease-matched comparator cohort. Journal of Allergy and Clinical Immunology, 145(2). doi:10.1016/j.jaci.2019.05.019.
Namazy, J., Cabana, M. D., Scheuerle, A. E., Thorp, J. M., Chen, H., Carrigan, G., … Andrews, E. B. (2015). The xolair pregnancy registry (expect): The safety of omalizumab use during pregnancy. Journal of Allergy and Clinical Immunology, 135(2), 407–412. doi:10.1016/j.jaci.2014.08.025.
Nyberg, G., Haljamäe, U., Frisenette-Fich, C., Wennergren, M., & Kjellmer, I. (1998). Breast-feeding during treatment with cyclosporine. Transplantation, 65(2), 253–255. https://doi.org/10.1097/00007890-199801270-00019.
Paziana, K., Del Monaco, M., Cardonick, E., Moritz, M., Keller, M., Smith, B., … Armenti, V. (2013). Ciclosporin use during pregnancy. Drug Safety, 36(5), 279–294. doi:10.1007/s40264-013-0034-x.
Semet, M., Paci, M., Saïas‐Magnan, J., Metzler‐Guillemain, C., Boissier, R., Lejeune, H., & Perrin, J. (2017). The impact of drugs on male fertility: A Review. Andrology, 5(4), 640–663. doi:10.1111/andr.12366.
Zuberbier, T., Abdul Latiff, A. H., Abuzakouk, M., Aquilina, S., Asero, R., Baker, D., … Maurer, M. (2021). The International EAACI/Ga2Len/EuroGuiDerm/APAAACI guideline for the definition, classification, diagnosis, and management of urticaria. Allergy, 77(3), 734–766. doi:10.1111/all.15090.

Evidence tabellen

Overzicht van geëxcludeerde studies

Artikel	Reden van exclusie
Einarson, 1997	Komt niet overeen met PICO
Etwel, 2017	Komt niet overeen met PICO
Golembesky, 2018	Komt niet overeen met PICO
Moretti, 2003	Komt niet overeen met PICO
Namazy, 2015	Geen controle groep, verkeerde populatie
Paziana, 2013	Literatuur onderzoek, verkeerde populatie
Tonacci, 2017	Systematic review, geen bruikbare studies
Weber-Schoendorfer, 2008	Geen updosing anti-histaminica, geen subanalyse urticaria

Verantwoording

Beoordelingsdatum en geldigheid

Publicatiedatum : 28-01-2026

Beoordeeld op geldigheid : 28-01-2026

Voor het beoordelen van de actualiteit van deze richtlijn is de werkgroep grotendeels in stand gehouden. Op modulair niveau is een onderhoudsplan beschreven. Bij het opstellen van de richtlijn heeft de werkgroep per module een inschatting gemaakt over de maximale termijn waarop herbeoordeling moet plaatsvinden en eventuele aandachtspunten geformuleerd die van belang zijn bij een toekomstige herziening (update).

De Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV) is regiehouder van deze richtlijn Chronische Urticaria (CU) en eerstverantwoordelijke op het gebied van de actualiteitsbeoordeling van de richtlijn. De andere aan deze richtlijn deelnemende wetenschappelijke verenigingen of gebruikers van de richtlijn delen de verantwoordelijkheid en informeren de regiehouder over relevante ontwikkelingen binnen hun vakgebied.

Initiatief en autorisatie

Initiatief:

Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie

Geautoriseerd door:

Nederlandse Internisten Vereniging
Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie
Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde
Nederlandse Vereniging voor Allergologie en Klinische Immunologie

Algemene gegevens

Aanleiding en afbakening onderwerp

Op initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie is de richtlijn chronische urticaria in 2023-2024 modulair herzien. De herziening betreft overwegend de toevoeging van nieuwe modules met klinische relevante onderwerpen welke ontbraken of toe waren aan herziening: classificatie, monitoring van ziekteactiviteit, ziektecontrole en ziektelast, behandeling van CSU en CIndU bij volwassenen, behandeling bij kinderen, behandeling tijdens zwangerschap, borstvoeding en kinderwens, organisatie van zorg en gepersonaliseerd behandelplan.

Financiering
De ontwikkeling van deze richtlijn is gefinancierd door de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten (SKMS). De SKMS ondersteunt medisch-specialistische beroepsverenigingen bij het bevorderen van de kwaliteit van zorg. De financiering heeft geen invloed gehad op de inhoudelijke totstandkoming van de richtlijn. De werkgroep heeft onafhankelijk gewerkt conform de geldende methodologische standaarden.

Doel en doelgroep

Doel

Deze richtlijn is een document met aanbevelingen ter ondersteuning van de dagelijkse praktijkvoering. De richtlijn berust op de resultaten van wetenschappelijk onderzoek en aansluitende meningsvorming gericht op het vaststellen van goed medisch handelen. De richtlijn geeft aanbevelingen over begeleiding en behandeling van patiënten met chronische urticaria.

Doelgroep

De richtlijn is bestemd voor leden van de medische en paramedische beroepsgroep. Daartoe behoren onder andere: Dermatologen, verpleegkundig specialisten, physician assistants, Secundair kan de richtlijn nuttig zijn voor internisten, allergologen, kinderartsen, huisartsen en apothekers. Voor patiënten werd informatie op thuisarts.nl en een patiënten folder ontwikkeld.

Samenstelling werkgroep

Voor het ontwikkelen van de richtlijn werd een multidisciplinaire werkgroep ingesteld. Bij het samenstellen van de werkgroep werd rekening gehouden met de geografische spreiding van de werkgroepleden en met een evenredige vertegenwoordiging van academische en niet-academische achtergrond. De werkgroepleden hebben onafhankelijk gehandeld en geen enkel lid ontving gunsten met het doel de richtlijnen te beïnvloeden. Naast de afgevaardigden van de verschillende beroepsgroepen is er ook een patiëntvertegenwoordiger betrokken geweest bij de ontwikkeling van de richtlijn.

Werkgroepleden	Vereniging
Dr. H. Röckman, dermatoloog (voorzitter)	NVDV
Dr. M.B.A. van Doorn, dermatoloog	NVDV
Drs. B. Peters, dermatoloog	NVDV
Drs. M. Stadermann, kinderarts-allergoloog	NVK
Dr. J.N.G. Oude Elberink, internist-allergoloog	NVvAKI
P.A. Kentie, verpleegkundig specialist	V&VN
Prof. Dr. E.P. van Puijenbroek, arts, klinisch farmacoloog	Lareb
P. van den Broek, patiëntvertegenwoordiger	HN
C. Berkhof, patiëntvertegenwoordiger	PU
Ondersteuning werkgroep	Vereniging
Drs. T. M. Nlgisang, arts-onderzoeker (vanaf juni 2023)	NVDV
Drs. L.J. van den Oord, arts-onderzoeker (vanaf april 2024)	NVDV
Dr. W.A. van Enst, klinisch epidemioloog & directeur NVDV	NVDV
Drs. M.R. Masselink, arts-onderzoeker (vanaf april 2025)	NVDV
Drs. T. A. Teunissen, arts-onderzoeker (vanaf april 2025)	NVDV

Belangenverklaringen

De KNMG-Code ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling is gevolgd. Alle werkgroepleden hebben schriftelijk verklaard of ze in de laatste drie jaar directe financiële belangen (betrekking bij een commercieel bedrijf, persoonlijke financiële belangen, onderzoeksfinanciëring) of indirecte belangen (persoonlijke relaties, reputatie management, kennisvalorisatie) hebben gehad. Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie.

Werkgroeplid	Hoofdfunctie(s)	Nevenfunctie(s)	Persoonlijke financiële belangen	Persoonlijke relaties	Extern gefinancierd onderzoek	Intellectuele belangen en reputatie	Overige belangen	Getekend op	Acties (voorstel)
Mw. Dr. H. Röckman, (voorzitter)	Dermatoloog (UMC Utrecht)	Geen	(nationale) global adviesraad Novartis Sanofi Research Roundup ThirdHarmonic Spreker vergoeding Novartis	Geen	Geen	Geen	Geen	16-4-2023	Geen
Dhr. Dr. M.B.A. van Doorn	Dermatoloog-klinisch farmacoloog (Erasmus MC) 0,8 fte Dermatoloog-klinisch farmacoloog (Centre for Human Drug Research) 0,2 fte	Spreker, deelname aan adviesraden en organisatie van nascholingen i.s.m. de farmaceutische industrie waarvoor financiële vergoeding (Novartis, AbbVie, Pfizer, LEO pharma, Sanofi, Lilly, Janssen, UCB, BMS, Celgene, Third Harmonic)	Adviseur voor Novartis (deelname adviesraden)	Geen	Uitvoering/deelname aan verschillende extern gefinancierde clinical trials op gebied van chronische urticaria (Novartis, Sanofi, ThirdHarmonic)	Geen	Geen	25-09-2023	Geen
Dhr. Drs. B. Peters	Dermatoloog (Rijnstate)
Mw. Drs. M. Stademann	Kinderarts-allergoloog (UMC Utrecht en Diakonessenhuis Utrecht) Adviseur Allergie team (Kinderkliniek Almere)	Bestuursectie KinderAllergologie (NVK) Organisator basiscurcus kinderallergologie	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	16-11-2023	Geen
Mw. Dr. J.N.G. Oude Elberink	Internist-allergoloog (UMCG)
Mw. P.A. Kentie	Verpleegkundig specialist allergologie (UMC Utrecht)	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	23-09-2023	Geen
Dhr. Prof. Dr. E.P. van Puijenbroek	Senior adviseur Bijwerkingen centrum Lareb	Verbonden aan Rijksuniversiteit Groningen waarvan tot 1 maart 2024 als bijzonder hoogleraar	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	29-72024	Geen
Dhr. P. van den Broek	Eigenaar Van den Broek Advies & Interim Adviseur/projectleider voor Huid Nederland Een deel van die activiteiten wordt mede mogelijk gemaakt door externe financiëring van Novartis (publicatie naar patiënten in kader van Wereldnetelroosdag, informatie over urticaria op de websittes Patiëntenplatform Urticaria en Huid Nederland). Die activiteiten staan los van de inzet in het kader van de richtlijnen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	22-09-2023	Geen
Dhr. C. Berkhof	Patiëntenvertegenwoordiger Key Accountmanager Benelux Sunrise Medical BV	Beheerder van de Facebook Pagina Urticaria NL/BE; met 800+ leden. Eigenaar van de website www.urticaria.nl Alle werkzaamheden zijn onbetaald vanuit een derde partij; dit wordt betaald uit eigen (privé) middelen. EMA; soms meedenken of deelname over het uitvoeren van nieuwe studies	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	22-09-2023	Geen

Inbreng patiëntenperspectief

Er is aandacht besteed aan het patiënten perspectief in alle modules van de herziende richtlijn Chronische Urticaria door de zitting neming van afgevaardigden van Huid Nederland (HN) en Patiëntenplatform Urticariapatiënt (PU) in de werkgroep en de opname van een module over patiëntenvoorlichting. conceptrichtlijn is tevens voor commentaar voorgelegd aan HN en PU.

Wkkgz & Kwalitatieve raming van mogelijke substantiële financiële gevolgen

Bij de richtlijn is conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uitgevoerd of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling zijn richtlijnmodules op verschillende domeinen getoetst (gebaseerd op het stroomschema ontwikkeld door FMS).

Uit de kwalitatieve raming blijkt dat er waarschijnlijk geen substantiële financiële gevolgen zijn, zie onderstaande tabel.

Module	Uitkomst Raming	Toelichting
Behandeling van CU tijdens de kinderwens (ook bij mannen), zwangerschap en lacterende vrouwen	Geen substantiële financiële gevolgen	Uit de toetsing volgt dat de aanbevelingen(en) niet breed toepasbaar zijn (<5.000 patiënten) en zal daarom naar verwachting geen substantiële financiële gevolgen hebben voor de collectieve uitgaven

Implementatie

In de verschillende fasen van de richtlijnontwikkeling is rekening gehouden met de implementatie van de richtlijn(module) en de praktische uitvoerbaarheid van de aanbevelingen. Daarbij is uitdrukkelijk gelet op factoren die de invoering van de richtlijn in de praktijk kunnen bevorderen of belemmeren. De richtlijn wordt via het internet verspreid onder alle relevante beroepsgroepen en ziekenhuizen en er zal in verschillende specifieke vaktijdschriften aandacht worden besteed aan de richtlijn. Tevens zal een samenvatting worden gemaakt. De voorlichtingsfolder van de NVDV zal worden afgestemd op de richtlijn. Het volledige implementatieplan is opgenomen in het bijlagedocument.

Werkwijze

AGREE

Deze richtlijn is opgesteld conform de eisen vermeld in het rapport Medisch Specialistische Richtlijnen 2.0 van de adviescommissie Richtlijnen van de Raad Kwaliteit. Dit rapport is gebaseerd op het AGREE II instrument (Appraisal of Guidelines for Research & Evaluation II; Brouwers, 2010), dat een internationaal breed geaccepteerd instrument is. Onderstaand is de methode stapsgewijs beschreven.

Knelpuntenanalyse

In de voorbereidingsfase heeft een bijeenkomst plaatsgevonden waarvoor alle belanghebbenden zijn uitgenodigd. In deze bijeenkomst zijn knelpunten aangedragen door de werkgroepleden en gemandateerde van verschillende (wetenschappelijke) verenigingen en stakeholders.

Uitgangsvragen en uitkomstmaten

Op basis van de uitkomsten van de knelpuntenanalyse heeft de werkgroep uitgangsvragen opgesteld. Daarbij inventariseerde de werkgroep per uitgangsvraag welke uitkomstmaten voor de patiënt relevant zijn, waarbij zowel naar gewenste als ongewenste effecten werd gekeken. De werkgroep waardeerde deze uitkomstmaten volgens hun relatieve belang bij de besluitvorming rondom aanbevelingen, als cruciaal (kritiek voor de besluitvorming), belangrijk (maar niet cruciaal) en onbelangrijk. Tevens definieerde de werkgroep tenminste voor de cruciale uitkomstmaten welke verschillen zij klinisch (patiënt) relevant vonden.

Strategie voor zoeken en selecteren van literatuur

Voor de afzonderlijke uitgangsvragen werd aan de hand van specifieke zoektermen gezocht naar gepubliceerde wetenschappelijke studies in (verschillende) elektronische databases. Tevens werd aanvullend gezocht naar studies aan de hand van de literatuurlijsten van de geselecteerde artikelen en consultatie van experts. In eerste instantie werd gezocht naar studies met de hoogste mate van bewijs. Literatuur is geselecteerd op basis van vooraf opgestelde selectiecriteria. De geselecteerde artikelen werden gebruikt om de uitgangsvraag te beantwoorden. De databases waarin is gezocht, de zoekstrategie en de gehanteerde selectiecriteria zijn te vinden bij de Zoekverantwoording.

Kwaliteitsbeoordeling individuele studies

Individuele studies werden systematisch beoordeeld, op basis van op voorhand opgestelde methodologische kwaliteitscriteria, om zo het risico op vertekende studieresultaten (risk of bias) te kunnen inschatten. Deze beoordelingen kunt u vinden in de Risk of Bias (RoB) tabellen. De gebruikte RoB instrumenten zijn gevalideerde instrumenten die worden aanbevolen door de Cochrane Collaboration: AMSTAR - voor systematische reviews; Cochrane - voor gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek; Newcastle-Ottowa - voor observationeel onderzoek; QUADAS II – voor diagnostisch onderzoek.

Samenvatten van de literatuur

De relevante onderzoeksgegevens van alle geselecteerde artikelen zijn overzichtelijk weergegeven in evidencetabellen. De belangrijkste bevindingen uit de literatuur werden beschreven in de samenvatting van de literatuur. Bij een voldoende aantal studies en overeenkomstigheid (homogeniteit) tussen de studies werden de gegevens ook kwantitatief samengevat (meta-analyse) met behulp van Review Manager 5.

Beoordelen van de kracht van het wetenschappelijke bewijs (2021)

A) Voor interventievragen (vragen over therapie of screening)

De kracht van het wetenschappelijke bewijs werd bepaald volgens de GRADE-methode. GRADE staat voor ‘Grading Recommendations Assessment, Development and Evaluation’ (zie http://www.gradeworkinggroup.org/). GRADE onderscheidt vier gradaties voor de kwaliteit van het wetenschappelijk bewijs: hoog, redelijk, laag en zeer laag. Deze gradaties verwijzen naar de mate van zekerheid die er bestaat over de literatuurconclusie (Schünemann, 2013).

GRADE	Definitie
Hoog	Er is hoge zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt zoals vermeld in de literatuurconclusie; Het is zeer onwaarschijnlijk dat de literatuurconclusie verandert wanneer er resultaten van nieuw grootschalig onderzoek aan de literatuuranalyse worden toegevoegd.
Redelijk	Er is redelijke zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt zoals vermeld in de literatuurconclusie; Het is mogelijk dat de conclusie verandert wanneer er resultaten van nieuw grootschalig onderzoek aan de literatuuranalyse worden toegevoegd.
Laag	Er is lage zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt zoals vermeld in de literatuurconclusie; Er is een reële kans dat de conclusie verandert wanneer er resultaten van nieuw grootschalig onderzoek aan de literatuuranalyse worden toegevoegd.
Zeer laag	Er is zeer lage zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt zoals vermeld in de literatuurconclusie; De literatuurconclusie is zeer onzeker.

B) Voor vragen over diagnostische tests, schade of bijwerkingen, etiologie en prognose

De kracht van het wetenschappelijke bewijs werd eveneens bepaald volgens de GRADE-methode: GRADE-diagnostiek voor diagnostische vragen (Schünemann, 2008) en een generieke GRADE-methode voor vragen over schade of bijwerkingen, etiologie en prognose. In de gehanteerde generieke GRADE-methode werden de basisprincipes van de GRADE methodiek toegepast: het benoemen en prioriteren van de klinisch (patiënt) relevante uitkomstmaten, een systematische review per uitkomstmaat, en een beoordeling van bewijskracht op basis van de vijf GRADE-criteria (startpunt hoog; downgraden voor risk of bias, inconsistentie, indirectheid, imprecisie, en publicatiebias).

C) Voor vragen over de waarde van meet- of classificatie-instrumenten (klinimetrie)

Deze instrumenten werden beoordeeld op validiteit, intra- (test-hertest) en inter-beoordelaarsbetrouwbaarheid, responsiviteit (alleen bij meetinstrumenten) en bruikbaarheid in de praktijk. (naar keuze: optie-1 ‘Bij ontbreken van een gouden standaard, werd een beoordeling van de bewijskracht van literatuurconclusies achterwege gelaten.’ Of optie-2 ‘De kracht van het wetenschappelijk bewijs werd bepaald met de generieke GRADE-methode’).

Formuleren van de conclusies

Voor elke relevante uitkomstmaat werd het wetenschappelijk bewijs samengevat in één of meerdere literatuurconclusies waarbij het niveau van bewijs werd bepaald volgens de GRADE-methodiek. De werkgroepleden maakten de balans op van elke interventie (overall conclusie). Bij het opmaken van de balans werden de gunstige en ongunstige effecten voor de patiënt afgewogen. De overkoepelende bewijskracht wordt bepaald door de laagste bewijskracht gevonden bij een van de cruciale uitkomstmaten. Bij complexe besluitvorming waarin naast de conclusies uit de systematische literatuuranalyse vele aanvullende argumenten (overwegingen) een rol spelen, werd afgezien van een overkoepelende conclusie. In dat geval werden de gunstige en ongunstige effecten van de interventies samen met alle aanvullende argumenten gewogen onder het kopje 'Overwegingen'.

Overwegingen (van bewijs naar aanbeveling)

Om te komen tot een aanbeveling zijn naast (de kwaliteit van) het wetenschappelijke bewijs ook andere aspecten belangrijk. Door gebruik te maken van de Guideline Development Tool werd het Evidence to decision framework conform GRADE methodiek toegepast. Alle werkgroepleden hebben systematisch antwoord gegeven op vragen over de grootte van het effect en grootte van negatieve consequenties, waarden en voorkeuren van de patiënt, kosten en kosteneffectiviteit, beschikbaarheid van voorzieningen, aanvaardbaarheid, en overwegingen voor subgroepen in de patiëntenpopulatie. Deze aspecten worden, voor zover geen onderdeel van de literatuursamenvatting, vermeld en beoordeeld (gewogen) onder het kopje ‘Overwegingen’.

Formuleren van aanbevelingen

De aanbevelingen geven antwoord op de uitgangsvraag en zijn gebaseerd op het beschikbare wetenschappelijke bewijs en de belangrijkste overwegingen, een weging van de gunstige en ongunstige effecten van de relevante interventies. De kracht van het wetenschappelijk bewijs en het gewicht dat door de werkgroep wordt toegekend aan de overwegingen, bepalen samen de sterkte van de aanbeveling. Conform de GRADE-methodiek sluit een lage bewijskracht van conclusies in de systematische literatuuranalyse een sterke aanbeveling niet a priori uit, en zijn bij een hoge bewijskracht ook zwakke aanbevelingen mogelijk. De sterkte van de aanbeveling wordt altijd bepaald door weging van alle relevante argumenten tezamen.

Randvoorwaarden (Organisatie van zorg)

In de knelpuntenanalyse en bij de ontwikkeling van de richtlijn is expliciet rekening gehouden met de organisatie van zorg: alle aspecten die randvoorwaardelijk zijn voor het verlenen van zorg (zoals coördinatie, communicatie, (financiële) middelen, menskracht en infrastructuur). Randvoorwaarden die relevant zijn voor het beantwoorden van een specifieke uitgangsvraag maken onderdeel uit van de overwegingen bij de bewuste uitgangsvraag. Meer algemene, overkoepelende, of bijkomende aspecten van de organisatie van zorg worden behandeld in de module Organisatie van zorg.

Indicatorontwikkeling

Er werden geen indicatoren ontwikkeld voor deze richtlijn.

Kennislacunes

Tijdens de ontwikkeling van deze richtlijn is systematisch gezocht naar onderzoek waarvan de resultaten bijdragen aan een antwoord op de uitgangsvragen. Bij elke uitgangsvraag is door de werkgroep nagegaan of er (aanvullend) wetenschappelijk onderzoek gewenst is om de uitgangsvraag te kunnen beantwoorden. Een overzicht van de onderwerpen waarvoor (aanvullend) wetenschappelijk van belang wordt geacht, is als aanbeveling beschreven (zie bijlagen bij de modules).

Juridische betekenis van richtlijnen

Richtlijnen zijn geen wettelijke voorschriften maar wetenschappelijk onderbouwde en breed gedragen inzichten en aanbevelingen waaraan zorgverleners zouden moeten voldoen om kwalitatief goede zorg te verlenen. Aangezien richtlijnen uitgaan van ‘gemiddelde patiënten’, kunnen zorgverleners in individuele gevallen zo nodig afwijken van de aanbevelingen in de richtlijn. Afwijken van richtlijnen is, als de situatie van de patiënt dat vereist, soms zelfs noodzakelijk. Een richtlijn beschrijft wat goede zorg is, ongeacht de financieringsbron Zorgverzekeringswet (Zvw), Wet langdurige zorg (Wlz), Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), aanvullende verzekering of eigen betaling door de cliënt/patiënt. Opname van een richtlijn in een register betekent dus niet noodzakelijkerwijs dat de in de richtlijn beschreven zorg verzekerde zorg is. Informatie over kosten zoals beschreven in de richtlijn is gebaseerd op beschikbare gegevens ten tijde van schrijven.

Commentaar- en autorisatiefase

De conceptrichtlijn is aan de betrokken (wetenschappelijke) verenigingen, (patiënt) organisaties en stakeholders voorgelegd ter commentaar (zie ook tabel 1). De commentaren zijn verzameld en besproken met de werkgroep. Naar aanleiding van de commentaren is de conceptrichtlijn aangepast en definitief vastgesteld door de werkgroep. De definitieve richtlijn is aan de deelnemende (wetenschappelijke) verenigingen en (patiënt) organisaties voorgelegd ter autorisatie.

Literatuur

Brouwers MC, Kho ME, Browman GP, et al. AGREE Next Steps Consortium. AGREE II: advancing guideline development, reporting and evaluation in health care. CMAJ. 2010;182(18):E839-42. doi: 10.1503/cmaj.090449. Epub 2010 Jul 5. Review. PubMed PMID: 20603348.

Higgins JPT, Green S (editors). Cochrane Handbook for Systematic Reviews of Interventions Version 5.1.0 [updated March 2011]. The Cochrane Collaboration, 2011. Available from www.handbook.cochrane.org.

Medisch Specialistische Richtlijnen 2.0 (2012). Adviescommissie Richtlijnen van de Raad Kwalitieit.. Online beschikbaar op http://richtlijnendatabase.nl/ Laatst geraadpleegd op [DATUM geraadpleegd voor concepttekst].

Van Everdingen JJE, Burgers JS, Assendelft WJJ, et al. Evidence-based richtlijnontwikkeling. Bohn Stafleu Van Loghum 2004.

Schünemann H, Brożek J, Guyatt G, et al. GRADE handbook for grading quality of evidence and strength of recommendations. Updated October 2013. The GRADE Working Group, 2013. Available from http://gdt.guidelinedevelopment.org/central_prod/_design/client/handbook/handbook.html.

Zoekverantwoording

De volgende afbakening is gebruikt:

Voor de P: Zwangere vrouwen, borstvoedende moeders, patiënten (zowel mannen als vrouwen) met een kinderwens met CSU en CIndU

Voor de I: Tweede generatie antihistaminica (cetirizine, desloradatine, ebastine, fexofenadine, levocetirizine, rupatadine)

Leukotriene receptor antagonisten

Omalizumab

Ciclosporine

Orale corticosteroïden

Voor de C: Placebo of add-on vergelijkingen

Voor de O: Veiligheid (miskraam – complicaties zwangerschap en complicaties partus – teratogeniciteit – ontwikkelingsstoornissen nakomelingen)

Kwaliteit van leven: DQLI

Inclusie- en exclusiecriteria

Inclusiecriteria	Exclusiecriteria
Patiënten met CSU of CIndU	Dierenstudies
SR, RCT’s en CCT’s, observationeel vergelijkende studies vanaf 2020	Follow-up van korter dan 4 weken
Volledig tekst beschikbaar in Nederlands of Engels	Observationeel niet vergelijkende studies

Uitgangsvragen

Welke behandeling van urticaria wordt aanbevolen aan zwangere vrouwen, borstvoedende moeders, patiënten (zowel mannen als vrouwen) met een kinderwens?

EMBASE (24-4-2024)

Zoektermen

'urticaria'/exp OR urticaria*:ti,ab,kw OR weal:ti,ab,kw OR wheal:ti,ab,kw OR wealing:ti,ab,kw OR weals:ti,ab,kw OR whealing:ti,ab,kw OR wheals:ti,ab,kw OR dermatographi*:ti,ab,kw OR 'muckle wells syndrome*':ti,ab,kw OR 'schnitzler syndrome*':ti,ab,kw OR hives:ti,ab,kw OR ((vibrator* NEAR/3 (angioedema OR angiooedema OR 'angio edema' OR 'angio oedema')):ti,ab,kw)
'pregnancy'/exp OR 'pregnant woman'/exp OR pregnan*:ti,ab,kw OR gravidit*:ti,ab,kw OR gestation*:ti,ab,kw
'lactation'/exp OR 'breast feeding'/exp OR 'colostrum'/exp OR 'breast milk'/exp OR 'breast secretion':ti,ab,kw OR 'lactati*':ti,ab,kw OR 'lactic secretion':ti,ab,kw OR 'mammary gland secretion':ti,ab,kw OR 'milk excretion':ti,ab,kw OR 'milk release':ti,ab,kw OR 'milk secretion':ti,ab,kw OR breastfeed*:ti,ab,kw OR 'breast feed*':ti,ab,kw OR colostrium:ti,ab,kw OR colostrum:ti,ab,kw OR 'breast milk':ti,ab,kw OR 'human milk':ti,ab,kw
'fertility'/exp OR 'fecundity':ti,ab,kw OR 'fertil*':ti,ab,kw OR 'sperm-ovum interactions':ti,ab,kw OR (((time OR interval) NEAR/3 (pregnan* OR conception)):ti,ab,kw) OR ((child* NEAR/3 wish):ti,ab,kw) OR childwish:ti,ab,kw
#2 OR #3 OR #4
'acrivastine'/exp OR 'acrivastine':ti,ab,kw OR 'prolert':ti,ab,kw OR 'semprex':ti,ab,kw OR 'cetirizine'/exp OR 'acidrine':ti,ab,kw OR 'adezio':ti,ab,kw OR 'cetirizine':ti,ab,kw OR 'cetizin':ti,ab,kw OR 'cetrimed':ti,ab,kw OR 'cetrine':ti,ab,kw OR 'cetrizet':ti,ab,kw OR 'cetrizin':ti,ab,kw OR 'cetymin':ti,ab,kw OR 'cistamine':ti,ab,kw OR 'deallergy':ti,ab,kw OR 'formistin':ti,ab,kw OR 'generit':ti,ab,kw OR 'livoreactine':ti,ab,kw OR 'nosemin':ti,ab,kw OR 'selitex':ti,ab,kw OR 'setizin':ti,ab,kw OR 'simtec':ti,ab,kw OR 'sutac':ti,ab,kw OR 'terizin':ti,ab,kw OR 'terzine':ti,ab,kw OR 'zyrtek':ti,ab,kw OR 'desloratadine'/exp OR 'aviant':ti,ab,kw OR 'azomyr':ti,ab,kw OR 'claramax':ti,ab,kw OR 'clarinex':ti,ab,kw OR 'clarus':ti,ab,kw OR 'dasergin':ti,ab,kw OR 'dasmini':ti,ab,kw OR 'desalex':ti,ab,kw OR 'desloratadine':ti,ab,kw OR 'deslox':ti,ab,kw OR 'destamin':ti,ab,kw OR 'dynid':ti,ab,kw OR 'escontral':ti,ab,kw OR 'flynise':ti,ab,kw OR 'hitaxa':ti,ab,kw OR 'jovesto':ti,ab,kw OR 'kevenix':ti,ab,kw OR 'lentrica':ti,ab,kw OR 'loranopro':ti,ab,kw OR 'lordestin':ti,ab,kw OR 'lotera':ti,ab,kw OR 'neoclaritine':ti,ab,kw OR 'neoclarityn':ti,ab,kw OR 'opulis':ti,ab,kw OR 'sinalerg':ti,ab,kw OR 'spirabel':ti,ab,kw OR 'supraler':ti,ab,kw OR 'teslor':ti,ab,kw OR 'yosqiero':ti,ab,kw OR 'ebastine'/exp OR 'bactil':ti,ab,kw OR 'bastel':ti,ab,kw OR 'ebachoi':ti,ab,kw OR 'ebarren':ti,ab,kw OR 'ebastel':ti,ab,kw OR 'ebastin':ti,ab,kw OR 'ebonde':ti,ab,kw OR 'ebontan':ti,ab,kw OR 'ebouda':ti,ab,kw OR 'estivan':ti,ab,kw OR 'evastel':ti,ab,kw OR 'kestin':ti,ab,kw OR 'kestinlyo':ti,ab,kw OR 'nosedat':ti,ab,kw OR 'oroba':ti,ab,kw OR 'fexofenadine'/exp OR 'allegra':ti,ab,kw OR 'allegratab':ti,ab,kw OR 'almerg':ti,ab,kw OR 'fexallegra':ti,ab,kw OR 'fexofenadin':ti,ab,kw OR 'fexofenadine':ti,ab,kw OR 'telfast':ti,ab,kw OR 'treathay':ti,ab,kw OR 'levocetirizine'/exp OR 'alergimed':ti,ab,kw OR 'allerwet':ti,ab,kw OR 'aralevo':ti,ab,kw OR 'cetirmar':ti,ab,kw OR 'cezera':ti,ab,kw OR 'contrahist':ti,ab,kw OR 'histisynt':ti,ab,kw OR 'lertazin':ti,ab,kw OR 'levazyr':ti,ab,kw OR 'levocet':ti,ab,kw OR 'levocetira':ti,ab,kw OR 'levocetirizina':ti,ab,kw OR 'levocetirizine':ti,ab,kw OR 'levrix':ti,ab,kw OR 'lirra':ti,ab,kw OR 'muntel':ti,ab,kw OR 'neotemelin':ti,ab,kw OR 'nocedan':ti,ab,kw OR 'nossin':ti,ab,kw OR 'novocetrin':ti,ab,kw OR 'pollezin':ti,ab,kw OR 'rinozal':ti,ab,kw OR 'rovinex':ti,ab,kw OR 'sopras':ti,ab,kw OR 'xazal':ti,ab,kw OR 'xozal':ti,ab,kw OR 'xusal':ti,ab,kw OR 'xusal saft':ti,ab,kw OR 'xysal':ti,ab,kw OR 'xyzal':ti,ab,kw OR 'xyzall':ti,ab,kw OR 'zenaro':ti,ab,kw OR 'zilola':ti,ab,kw OR 'zobral':ti,ab,kw OR 'zyx':ti,ab,kw OR 'zyxbio':ti,ab,kw OR 'loratadine'/exp OR 'aerotina':ti,ab,kw OR 'alavert':ti,ab,kw OR 'alerfast':ti,ab,kw OR 'alernitis':ti,ab,kw OR 'bonalerg':ti,ab,kw OR 'caradine':ti,ab,kw OR 'carin':ti,ab,kw OR 'civeran':ti,ab,kw OR 'clalodine':ti,ab,kw OR 'claratyne':ti,ab,kw OR 'clarid':ti,ab,kw OR 'claritin':ti,ab,kw OR 'cronitin':ti,ab,kw OR 'cronopen':ti,ab,kw OR 'curyken':ti,ab,kw OR 'ezasmin':ti,ab,kw OR 'ezede':ti,ab,kw OR 'frenaler':ti,ab,kw OR 'fristamin':ti,ab,kw OR 'genadine':ti,ab,kw OR 'laredine':ti,ab,kw OR 'lergia':ti,ab,kw OR 'lertamine':ti,ab,kw OR 'loracert':ti,ab,kw OR 'loraclar':ti,ab,kw OR 'loraderm':ti,ab,kw OR 'loradex':ti,ab,kw OR 'loradin':ti,ab,kw OR 'lorahist':ti,ab,kw OR 'loralerg':ti,ab,kw OR 'lorano':ti,ab,kw OR 'loranox':ti,ab,kw OR 'lorapaed':ti,ab,kw OR 'lorastine':ti,ab,kw OR 'loratadine':ti,ab,kw OR 'loratadura':ti,ab,kw OR 'loratan':ti,ab,kw OR 'loratazine':ti,ab,kw OR 'loratidin':ti,ab,kw OR 'loratidine':ti,ab,kw OR 'loraton':ti,ab,kw OR 'loratrim':ti,ab,kw OR 'loratyne':ti,ab,kw OR 'loraxin':ti,ab,kw OR 'mizolastine'/exp OR 'mistamine':ti,ab,kw OR 'mizocler':ti,ab,kw OR 'mizolastine':ti,ab,kw OR 'mizolen':ti,ab,kw OR 'mizollen':ti,ab,kw OR 'zolim':ti,ab,kw OR 'zolistam':ti,ab,kw OR 'rupatadine'/exp OR 'alergoliber':ti,ab,kw OR 'pafinur':ti,ab,kw OR 'rinialer':ti,ab,kw OR 'rupafin':ti,ab,kw OR 'rupatadine':ti,ab,kw OR 'rupatall':ti,ab,kw OR 'tamalis':ti,ab,kw OR 'urtimed':ti,ab,kw OR 'wystamm':ti,ab,kw OR (('second generation' NEAR/3 antihistamin*):ti,ab,kw)
'leukotriene receptor blocking agent'/exp OR ((leukotriene* NEAR/3 (block* OR antagonist* OR inhibitor*)):ti,ab,kw)
'omalizumab'/exp OR 'monoclonal antibody e 25':ti,ab,kw OR 'monoclonal antibody e25':ti,ab,kw OR 'olizumab':ti,ab,kw OR 'omalizumab':ti,ab,kw OR 'rhumab 25':ti,ab,kw OR 'rhumab e25':ti,ab,kw OR 'xolair':ti,ab,kw
'cyclosporine'/exp OR 'atopica':ti,ab,kw OR 'capimune':ti,ab,kw OR 'capsorin':ti,ab,kw OR 'cequa':ti,ab,kw OR 'ciclograft':ti,ab,kw OR 'ciclomulsion':ti,ab,kw OR 'cicloral':ti,ab,kw OR 'ciclosporin':ti,ab,kw OR 'cipol':ti,ab,kw OR 'ciqorin':ti,ab,kw OR 'consupren':ti,ab,kw OR 'cyclaid':ti,ab,kw OR 'cyclasol':ti,ab,kw OR 'cyclokat':ti,ab,kw OR 'cyclosporin':ti,ab,kw OR 'cyclosporine':ti,ab,kw OR 'deximune':ti,ab,kw OR 'equoral':ti,ab,kw OR 'gengraf':ti,ab,kw OR 'ikervis':ti,ab,kw OR 'iminoral':ti,ab,kw OR 'immunosporin':ti,ab,kw OR 'implanta':ti,ab,kw OR 'imunofar':ti,ab,kw OR 'imusporin':ti,ab,kw OR 'menelri':ti,ab,kw OR 'mitogard':ti,ab,kw OR 'neciclopin':ti,ab,kw OR 'neoimmun':ti,ab,kw OR 'neoral':ti,ab,kw OR 'opsisporin':ti,ab,kw OR 'optimmune':ti,ab,kw OR 'padciclo':ti,ab,kw OR 'papilock':ti,ab,kw OR 'pulminiq':ti,ab,kw OR 'restasis':ti,ab,kw OR 'restaysis':ti,ab,kw OR 'sanciclo':ti,ab,kw OR 'sandimmun':ti,ab,kw OR 'sandimun':ti,ab,kw OR 'sandimune':ti,ab,kw OR 'sangcya':ti,ab,kw OR 'seciera':ti,ab,kw OR 'sporilen':ti,ab,kw OR 'vanquoral':ti,ab,kw OR 'vekacia':ti,ab,kw OR 'verkazia':ti,ab,kw OR 'vevye':ti,ab,kw
'corticosteroid'/exp OR 'corticosteroid therapy'/exp OR corticosteroid*:ti,ab,kw OR glucocortico*:ti,ab,kw OR 'adrenal cortex hormone*':ti,ab,kw OR 'adrenal steroid*':ti,ab,kw OR corticoid*:ti,ab,kw OR corticotherap*:ti,ab,kw
#6 OR #7 OR #8 OR #9 OR #10
#1 AND #5 AND #11
'meta analysis'/exp OR 'meta analysis (topic)'/exp OR metaanaly*:ti,ab OR 'meta analy*':ti,ab OR metanaly*:ti,ab OR 'systematic review'/de OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR prisma:ti,ab OR prospero:ti,ab OR (((systemati* OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview*)):ti,ab) OR ((systemic* NEAR/1 review*):ti,ab) OR (((systemati* OR literature OR database* OR 'data base*') NEAR/10 search*):ti,ab) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic*) NEAR/3 search*):ti,ab) OR (((literature NEAR/3 review*):ti,ab) AND (search*:ti,ab OR database*:ti,ab OR 'data base*':ti,ab)) OR (('data extraction':ti,ab OR 'data source*':ti,ab) AND 'study selection':ti,ab) OR ('search strategy':ti,ab AND 'selection criteria':ti,ab) OR ('data source*':ti,ab AND 'data synthesis':ti,ab) OR medline:ab OR pubmed:ab OR embase:ab OR cochrane:ab OR (((critical OR rapid) NEAR/2 (review* OR overview* OR synthes*)):ti) OR ((((critical* OR rapid*) NEAR/3 (review* OR overview* OR synthes*)):ab) AND (search*:ab OR database*:ab OR 'data base*':ab)) OR metasynthes*:ti,ab OR 'meta synthes*':ti,ab
'clinical trial'/exp OR 'randomization'/exp OR 'single blind procedure'/exp OR 'double blind procedure'/exp OR 'crossover procedure'/exp OR 'placebo'/exp OR 'prospective study'/exp OR rct:ab,ti OR random*:ab,ti OR 'single blind':ab,ti OR 'randomised controlled trial':ab,ti OR 'randomized controlled trial'/exp OR placebo*:ab,ti
'major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'case control study'/de OR 'family study'/de OR 'longitudinal study'/de OR 'retrospective study'/de OR 'prospective study'/de OR 'comparative study'/de OR 'cohort analysis'/de OR ((cohort NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('case control' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('follow up' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (observational NEAR/1 (study OR studies)) OR ((epidemiologic NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('cross sectional' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti)
'case control study'/de OR 'comparative study'/exp OR 'control group'/de OR 'controlled study'/de OR 'controlled clinical trial'/de OR 'crossover procedure'/de OR 'double blind procedure'/de OR 'phase 2 clinical trial'/de OR 'phase 3 clinical trial'/de OR 'phase 4 clinical trial'/de OR 'pretest posttest design'/de OR 'pretest posttest control group design'/de OR 'quasi experimental study'/de OR 'single blind procedure'/de OR 'triple blind procedure'/de OR (((control OR controlled) NEAR/6 trial):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/6 (study OR studies)):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/1 active):ti,ab,kw) OR 'open label*':ti,ab,kw OR (((double OR two OR three OR multi OR trial) NEAR/1 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR ((allocat* NEAR/10 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR placebo*:ti,ab,kw OR 'sham-control*':ti,ab,kw OR (((single OR double OR triple OR assessor) NEAR/1 (blind* OR masked)):ti,ab,kw) OR nonrandom*:ti,ab,kw OR 'non-random*':ti,ab,kw OR 'quasi-experiment*':ti,ab,kw OR crossover:ti,ab,kw OR 'cross over':ti,ab,kw OR 'parallel group*':ti,ab,kw OR 'factorial trial':ti,ab,kw OR ((phase NEAR/5 (study OR trial)):ti,ab,kw) OR ((case* NEAR/6 (matched OR control*)):ti,ab,kw) OR ((match* NEAR/6 (pair OR pairs OR cohort* OR control* OR group* OR healthy OR age OR sex OR gender OR patient* OR subject* OR participant*)):ti,ab,kw) OR ((propensity NEAR/6 (scor* OR match*)):ti,ab,kw) OR versus:ti OR vs:ti OR compar*:ti OR ((compar* NEAR/1 study):ti,ab,kw) OR (('major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'cohort analysis'/de OR 'observational study'/de OR 'cross-sectional study'/de OR 'multicenter study'/de OR 'correlational study'/de OR 'follow up'/de OR cohort*:ti,ab,kw OR 'follow up':ti,ab,kw OR followup:ti,ab,kw OR longitudinal*:ti,ab,kw OR prospective*:ti,ab,kw OR retrospective*:ti,ab,kw OR observational*:ti,ab,kw OR 'cross sectional*':ti,ab,kw OR cross?ectional*:ti,ab,kw OR multicent*:ti,ab,kw OR 'multi-cent*':ti,ab,kw OR consecutive*:ti,ab,kw) AND (group:ti,ab,kw OR groups:ti,ab,kw OR subgroup*:ti,ab,kw OR versus:ti,ab,kw OR vs:ti,ab,kw OR compar*:ti,ab,kw OR 'odds ratio*':ab OR 'relative odds':ab OR 'risk ratio*':ab OR 'relative risk*':ab OR 'rate ratio':ab OR aor:ab OR arr:ab OR rrr:ab OR ((('or' OR 'rr') NEAR/6 ci):ab)))
#12 AND [1990-2020]/py NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp)
#13 AND #17 SR
#14 AND #17 NOT #18 Clinical trials, RCTs
(#15 OR #16) AND #17 NOT #18 NOT #19 OBS
#18 OR #19 OR #20

Resultaten = 171

MEDLINE (24-4-2024)