Immobilisatie bij de nabehandeling
Uitgangsvraag
Wat is de plaats van immobilisatie vergeleken met functionele bewegingen bij adl activiteiten, bij de nabehandeling na een operatieve stabilisatie van de schouder?
Aanbeveling
Overweeg na een arthroscopische stabilisatie (al dan niet in combinatie met een remplissage) of een Latarjet procedure zo snel mogelijk te stoppen met immobilisatie.
Start vervolgens met een functionele nabehandeling op geleide van klachten, eventueel onder begeleiding van een fysio- / oefentherapeut.
Overwegingen
Balans tussen gewenste en ongewenste effecten
Er is literatuuronderzoek gedaan naar de effecten postoperatieve functionele bewegingen bij adl-activiteiten vergeleken met postoperatieve immobilisatie bij patiënten met schouderinstabiliteit die operatief zijn behandeld. Er werd een gerandomiseerde trial gevonden waarin nabehandeling met lichamelijke activiteit op de eerste dag postoperatief, werd vergeleken met immobilisatie middels een sling (drie weken). In deze studie was de duur van postoperatieve immobilisatie slecht drie weken, terwijl in de PICO een immobilisatie periode van vier tot zes weken werd gedefinieerd. Desondanks werd deze studie relevant bevonden voor het beantwoorden van de uitgangsvraag.
Er werden in beide groepen geen gevallen van reluxatie gerapporteerd (cruciale uitkomstmaat), wel waren er in beide studie-armen twee patiënten met een positieve anterior apprehension test. Op de cruciale uitkomstmaat reluxatie lijkt er geen klinisch relevant verschil te zijn tussen beide manier van nabehandelen (GRADE zeer laag), echter bestaat er veel onzekerheid rond dit gevonden effect. Op de belangrijke uitkomstmaten range of motion en terugkeer naar activiteit werden geen klinisch relevante verschillen gevonden (GRADE laag), maar ook hier bestaat er onzekerheid over het daadwerkelijke effect. Voor de uitkomstmaat ossale consolidatie (van bot blokje) na Latarjet of Eden Hybinette ingreep werd geen bewijs gevonden.
Naast de effecten op de uitkomstmaten die waren gedefinieerd in de PICO, werden er in Kim (2003) aanvullende uitkomsten beschreven. Ten aanzien van de terugkeer naar activiteit werd in Kim (2003) gerapporteerd dat de tijd om tot 90% van het activiteitenlevel te komen, significant korter was bij de patiënten die nabehandeling met directe functionele activiteit ondergingen, vergeleken met nabehandeling met immobilisatie. Ook werd er gerapporteerd dat de patiënten die nabehandeling met functionele activiteit ondergingen, minder pijn ervaarden dan de patiënten in de nabehandeling met immobilisatie groep.
Bij de nabehandeling na arthroscopisch herstel van de Bankart laesie, al dan niet in combinatie met een remplissage, kan in principe vanaf de eerste dag postoperatief geoefend worden, zodra de pijn dit toelaat. Voorwaarde is wel dat de operateur peroperatief (onder zicht) heeft vastgesteld dat het capsulolabrale complex stabiel is gerefixeerd. Zoals in de studie van Kim (2003) is aangetoond is een mogelijk voordeel van een direct functionele nabehandeling het feit dat het activiteitenlevel sneller wordt bereikt in vergelijking met immobilisatie als nabehandeling. Hetzelfde geldt voor pijn; minder pijn na functioneel nabehandelen.
Bij de nabehandeling na een (open) Latarjet procedure (engaging Hill-Sachs/off track lesion, collision sports) of een Eden-Hybinette kan eveneens direct functioneel worden bewogen vanaf de eerste dag postoperatief indien pijn dat toelaat. Dit heeft immers geen negatieve invloed op de solide fixatie van het botblok. Na open procedure bestaat er wel risico op verlittekening tussen deltoideus, subscapularis en voorste kapsel en derhalve meer kans op postoperatieve stijfheid dan na een scopische ingreep. Na een open Bankart procedure is de nabehandeling afhankelijk van de wijze waarop de subscapularispees is geopend. Na een verticale split zal na hechten de pees moeten genezen en zal in de eerste 6 weken geen exorotatie worden uitgevoerd. Als de open Bankart procedure via een horizontale split in de subscapularispees kan worden uitgevoerd is direct postoperatieve functionele nabehandeling mogelijk.
Kwaliteit van bewijs
De overall kwaliteit van bewijs is (zeer) laag. Dit betekent dat we (zeer) onzeker zijn over het gevonden geschatte effect van de cruciale uitkomstmaten.
Er is afgewaardeerd vanwege (zeer) ernstige:
- Risk of Bias: methodologische beperkingen waaronder een gebrek aan blindering
- Imprecisie: onnauwkeurigheid omdat het betrouwbaarheidsinterval (beide) grenzen van klinische relevantie overschrijdt, waardoor het onduidelijk is of het gevonden effect daadwerkelijk in het voordeel van nabehandeling met functionele bewegingen bij adl-activiteiten ligt, of in het voordeel van nabehandeling met immobilisatie. Het aantal patiënten en het aantal cases is laag.
Waarden en voorkeuren van patiënten (en eventueel hun naasten/verzorgers)
De studie van Kim (2003) suggereert minder pijn en snellere terugkeer naar activiteiten na functioneel nabehandelen. Zeker na een open procedure (pijnlijk voor de patiënt, eerste dagen postoperatief) kan kortdurend gebruik van sling comfort bieden. Mogelijke nadelen voor de patiënt bij langdurige immobilisatie (6 weken) zijn hinder in okselhygiëne/persoonlijke verzorging en ongemak.
Het is belangrijk dat de patiënt geïnformeerd wordt over de voor- en nadelen van functionele nabehandeling en nabehandeling met immobilisatie. Dit gesprek vindt plaats voor de ingreep.
Voor specifieke subgroepen gelden mogelijk aanvullende overwegingen, bijvoorbeeld met het oog op compliance. Soms is het goed om wel te immobiliseren als er een lage compliance is, en bijvoorbeeld de patiënt de eerste dag na de ingreep al het rugbyveld wil betreden. Dus het psychologische effect van een sling is hierbij van belang.
Kostenaspecten
Kosten die verbonden zijn aan nabehandeling, zijn kosten voor een sling, bezoek en coaching van fysio-/oefentherapeut na functionele nabehandeling, maar ook na immobilisatie. Hoe vaak een bezoek noodzakelijk is, en de kosten van een consult, kan per individu verschillen. Het is echter niet aannemelijk dat hierin een verschil zal zijn tussen directe functionele nabehandeling of immobilisatie.
Nabehandeling met directe functionele bewegingen bij adl-activiteiten levert waarschijnlijke gelijke kosten ten opzichte van nabehandeling met immobilisatie. Kostenoverwegingen spelen waarschijnlijk geen rol bij de keuze voor nabehandeling.
Gelijkheid ((health) equity/equitable)
De interventie leidt tot geen toename of afname van gezondheidsgelijkheid want de zorg die geleverd moet worden is in principe voor iedereen toegankelijk.
Aanvaardbaarheid
Ethische aanvaardbaarheid
Beide manieren van nabehandelen lijken aanvaardbaar voor de betrokkenen. Er zijn geen ethische bezwaren.
Duurzaamheid
Bij beide manieren van nabehandelen spelen duurzaamheidsaspecten geen rol.
Haalbaarheid
Momenteel is de keuze voor nabehandeling voornamelijk afhankelijk van de operateur. Nabehandeling met directe functionele bewegingen bij adl-activiteiten is nog geen standaard zorg in de praktijk. Voor een adequate implementatie van nabehandeling met directe functionele bewegingen bij adl-activiteiten, is het noodzakelijk dat meer onderzoek wordt gedaan en de opgedane de kennis hierover wordt verspreid.
Rationale van de aanbeveling: weging van argumenten voor en tegen de interventies
Er is slechts beperkt bewijs ten aanzien van nabehandeling met directe functionele bewegingen bij adl-activiteiten, of nabehandeling met immobilisatie. Mogelijk dat er voor de patiënt enige voordelen zijn indien er nabehandeling wordt aangeboden met directe functionele bewegingen bij adl-activiteiten. Namelijk een kortere tijd tot terugkeer naar activiteit en minder pijn. De eerste dagen postoperatief kunnen patiënten veel pijn ervaren en kan een sling comfort bieden. Er is geen bewijs gevonden dat nabehandeling met directe functionele bewegingen bij adl-activiteiten leidt tot slechtere uitkomsten. De keuze voor de eerste fase van de nabehandeling is met name afhankelijk van het type ingreep dat wordt gedaan, de operateur en eventueel de behandelend fysio-/oefentherapeut.
Eindoordeel:
Zwakke aanbeveling voor nabehandeling met direct fysieke activiteit, mits de pijn dat toelaat.
Onderbouwing
Achtergrond
There is no consensus among orthopedic surgeons what period of immobilization is necessary after operative stabilization of the shoulder. Also, there is no consensus for postoperative rehabilitation, now it depends on the surgeons’ choice, the type of operation (arthroscopic or open procedure) and patient related factors.
Conclusies / Summary of Findings
Summary of Findings
“What are the risks and benefits of postoperative immobilization compared to postoperative functional activity in patients with shoulder instability who were operatively treated?”
Population: patients with shoulder instability that was operatively treated
Intervention: postoperative functional activity
Controle: postoperative immobilization
Click here to see this table in a document.
|
Outcome
|
Study results and measurements |
Absolute effect estimates |
Certainty of the Evidence (Quality of evidence) |
Summary |
|
|
Postoperative immobilization |
Postoperative functional activity |
||||
|
Redislocation |
Relative risk: - Based on data from 62 participants in 1 study
|
0 per 1000 |
0 per 1000 |
Very low Due to risk of bias and imprecision1 |
The evidence is very uncertain about the effect of postoperative functional activity compared to postoperative immobilization in patients with shoulder instability that was operatively treated.
(Kim, 2003) |
|
Redislocation – positive apprehension test
|
Relative risk: 0.82 (CI 95% 0.12 - 5.48) Based on data from 62 participants in 1 study
|
71 per 1000 |
58 per 1000 |
Very low Due to risk of bias and imprecision1 |
The evidence is very uncertain about the effect of postoperative functional activity compared to postoperative immobilization in patients with shoulder instability that was operatively treated.
(Kim, 2003) |
|
Difference: 13 fewer per 1000 (CI 95% 62 fewer - 318 more) |
|||||
|
Range of motion
|
Measured by: forward elevation, external rotation at side, external rotation at 90 degrees abduction and internal rotation behind back. Based on data from 62 participants in 1 study
|
Range of motion was measured with: forward elevation (MD -3.00, 95% CI -6.34 to 0.34), external rotation at side (MD -2.00, 95% CI -5.17 to 1.17), external rotation at 90 degrees abduction (MD -3.00 (95% CI - 5.17 to 1.17) and internal rotation behind back (MD -0.20, 95% CI -1.01 to 0.61) |
Low Due to risk of bias and imprecision2 |
Postoperative functional activity may not reduce or increase Range of Motion when compared with postoperative immobilization in patients with shoulder instability that was operatively treated.
(Kim, 2003) |
|
|
Return to activity
|
Measured by: visual analogue scale High better Based on data from 62 participants in 1 study
|
83 Mean |
82 Mean |
Low Due to risk of bias and imprecision2 |
Postoperative functional activity may not reduce or increase return to activity when compared with postoperative immobilization in patients with shoulder instability that was operatively treated.
(Kim, 2003) |
|
Difference: MD 1 lower (CI 95% 8.23 lower - 4.23 higher) |
|||||
|
Consolidation of bone block after Latarjet
|
|
|
No GRADE (no evidence was found) |
No evidence was found regarding the effect of postoperative functional activity when compared with postoperative immobilization in patients with shoulder instability that was operatively treated. |
|
Risk of Bias: serious. Insufficient blinding of participants and researchers; Imprecision: very serious. Overlap of the lower and upper limitid of the 95% confidence interval with the minimal clinically important difference.
Risk of Bias: serious. Insufficient blinding of participants and researchers; Imprecision: serious. Low number of cases and patients.
Samenvatting literatuur
Description of studies
One study was included in the analysis of the literature (Kim, 2003). This study was included in the systematic review from Lloyd (2021). In the systematic review from Lloyd (2021) were 5 RCTs included of which only the RCT from Kim (2003) was considered relevant for the purpose of this guideline. The other randomized controlled trials that were included in the review from Lloyd (2021) were not considered relevant as a surgical management strategy was compared to non-operative management (Bottoni, 2002; Edmonds, 2003; Kirkley, 2005), or supervised rehabilitation was compared to rehabilitation at home (Ismael, 2014).
Kim (2003) compared accelerated rehabilitation (staged range of motion and strengthening exercises from immediate postoperative day) with conventional rehabilitation (3 weeks immobilization using an abduction sling) in patients with recurrent shoulder instability, who underwent classic Bankart lesion with a healthy labrum and Bankart lesion limited to 1 cm above the midglenoid notch. Patients with acute initial instability, a bony Bankart lesion, multidirectional or posterior in- stability, glenohumeral or generalized ligamentous laxity, anterior glenoid defect greater than 30% of the glenoid circumference, or any associated lesion, such as a partial- or full-thickness rotator cuff tear, articular lesion, unstable superior labral lesion, or previous surgery were excluded. While the duration of immobilization was only 3 weeks, and not 4 – 6 weeks as was defined in the PICO, the guideline panel considered this study relevant for answering the question.
Important study characteristics and results are summarized in Table 2. The assessment of the risk of bias is summarized in the risk of bias tables (under the tab ‘Evidence tabellen’).
Table 2. Characteristics of included studies
|
Study |
Participants (number, age, other important characteristics) |
Comparison |
Follow-up |
Outcome measures |
Comments |
Risk of bias (per outcome measure)* |
|
Kim, 2003 |
N at baseline Intervention: 34 Control: 28
Age; years (sd) Intervention: 29 (5.8) Control: 28 (5.6)
Sex; n (%) female Intervention: 7 (20%) Control: 5 (18%)
Glenoid defect; n grade 2 / grade 3 Intervention: 6/27 Control: 8/20
Pre-operative ROWE score; mean (sd) Intervention: 22.7 (8.7) Control: 23.9 (7.9) |
Intervention: Accelerated rehabilitation program (group 2); gradual exercise from the first postoperative day. Sling during sleep, for the first two weeks. At 4 weeks full ROM, except for extreme external rotation.
Control: Conventional rehabilitation program (group 1); 3 weeks sling with pillow spacer. After 3 weeks gentle pendulum exercise and progressive forward elevation exercises. |
Six weeks + Final follow-up
Mean follow-up 31 months (SD 9)
|
Redislocation Range of motion Return to activity
|
Patients who were active in sports were excluded (> 5 hours / week).
Immobilization for only 3 weeks (not 4-6 weeks, as defined in the PICO) |
Some concerns (lack of blinding) |
*For further details, see risk of bias table in the appendix
Results
Redislocation
Kim (2003) reported no cases of redislocation in the accelerated rehabilitation group (0/34, 0%) and the conventional rehabilitation group (0/28, 0%). Two patients in the accelerated rehabilitation group had positive anterior apprehension test results (2/34, 5,9%) and two patients in the conventional rehabilitation group (2/28, 7.1%). The RR was 0.82 (95% CI: 0.12 to 5.48).
Range of motion
Kim (2003) reported the following range-of motion deficits in the accelerated rehabilitation group and the conventional rehabilitation group.
Forward elevation (degrees)
In the accelerated rehabilitation group: 2 ± 7.3 degrees, compared to 4 ± 6.1 in the conventional rehabilitation group. The MD was: -3.00 (95% CI: -6.34 to 0.34).
External rotation at side (degrees)
In the accelerated rehabilitation group: 3 ± 4.1 degrees, compared to 5 ± 7.7 in the conventional rehabilitation group. The MD was: -2.00 (95%CI: -5.17 to 1.17).
External rotation at 90 degrees of abduction
In the accelerated rehabilitation group: 3 ± 3.8 degrees, compared to 6 ± 3.4 in the conventional rehabilitation group. The MD was: -3.00 (95% CI: -4.79 to -1.21).
Internal rotation behind back (vertebral level)
In the accelerated rehabilitation group: 0.6 ± 1.2 degrees, compared to 0.8 ± 1.9 in the conventional rehabilitation group. The MD was: -0.20 (95% CI: -1.01 to 0.61).
Return to activity
Kim (2003) reported that at final follow-up, the mean activity return (%) was 82 ± 13% in the accelerated rehabilitation group, compared to 83 ± 12% in the conventional rehabilitation group. The MD was: -1.00 (95%CI: -7.23 to 5.23).
Consolidation of bone block after Latarjet
No studies were found that reported the outcome measure consolidation of bone block after Latarjet in patients with shoulder instability undergoing postoperative functional activity or immobilization.
Zoeken en selecteren
A systematic review of the literature was performed to answer the following question:
“What are the risks and benefits of postoperative immobilization compared to postoperative functional activity in patients with shoulder instability who were operatively treated?”
Table 1. PICO
| Patients | Patients with anterior/inferior shoulder instability who were operatively treated (open surgery or arthroscopic procedure) |
| Intervention | Postoperative functional activity (one week postoperative) |
| Control | Postoperative immobilization (4-6 weeks) |
| Outcomes | Redislocation, function, range of motion (ROM, at 3 months), consolidation of bone block after Latarjet (6 weeks) |
| Other selection criteria |
Study design: systematic reviews and randomized controlled trials Published after 2010 |
Relevant outcome measures
The guideline development group considered redislocation as a critical outcome measure for decision making; and function, range of motion, and consolidation of bone block after Latarjet procedure as an important outcome measure for decision making.
A priori, the guideline development group did not define the outcome measures listed above but used the definitions used in the studies.
The guideline development group defined a threshold 25% for dichotomous outcomes (0.80< RR >1.25) and 10% for continuous outcomes (MD as a minimal clinically (patient) important difference.
Search and select (Methods)
The databases Medline (via OVID) and Embase (via Embase.com) were searched with relevant search terms from 2010 until 06-05-2024. The detailed search strategy is depicted under the tab Methods. The systematic literature search resulted in 109 hits. Studies were selected based on the following criteria: systematic reviews and randomized controlled trials comparing the effectiveness of postoperative immobilization with postoperative functional activity in patients with shoulder instability who were operatively treated (see Table 1). Fourteen studies were initially selected based on title and abstract screening. After reading the full text, thirteen studies were excluded (see the table with reasons for exclusion under the tab Methods), and one study was included.
Results
One study was included in the analysis of the literature. Important study characteristics and results are summarized in the evidence tables. The assessment of the risk of bias is summarized in the risk of bias tables.
Referenties
- Kim SH, Ha KI, Jung MW, Lim MS, Kim YM, Park JH. Accelerated rehabilitation after arthroscopic Bankart repair for selected cases: a prospective randomized clinical study. Arthroscopy. 2003 Sep;19(7):722-31. doi: 10.1016/s0749-8063(03)00397-9. PMID: 12966380.
Evidence tabellen
Risk of bias table for intervention studies (randomized controlled trials; based on Cochrane risk of bias tool and suggestions by the CLARITY Group at McMaster University)
|
Study reference
(first author, publication year) |
Was the allocation sequence adequately generated?
|
Was the allocation adequately concealed?
|
Blinding: Was knowledge of the allocated interventions adequately prevented?
Were patients blinded?
Were healthcare providers blinded?
Were data collectors blinded?
Were outcome assessors blinded?
Were data analysts blinded? |
Was loss to follow-up (missing outcome data) infrequent?
|
Are reports of the study free of selective outcome reporting?
|
Was the study apparently free of other problems that could put it at a risk of bias?
|
Overall risk of bias If applicable/necessary, per outcome measure
|
|
Kim, 2003 |
Definitely yes
Reason: one of the circulating nurses in the operating room opened a randomly selected envelope that contained 1 of the 2 numbers.
|
Probably yes
Reason: envelopes were used, that were opened by a nurse. |
Definitely no
Reason: nature of the intervention makes blinding not possible. Outcome assessors were blinded. |
Probably yes
Reason: 4 patients who did not complete the follow-up were excluded. |
Definitely yes
Reason: the outcomes stated in the method section were reported. |
Probably yes
Reason: No other sources of bias could be identified. |
Some concerns, due to (partly) lack of blinding. |
List of excluded studies
|
Reference |
Reason for exclusion |
|
Abdel Khalik H, Lameire DL, Leroux T, Bhandari M, Khan M. Arthroscopic stabilization surgery for first-time anterior shoulder dislocations: a systematic review and meta-analysis. J Shoulder Elbow Surg. 2024 Mar 1:S1058-2746(24)00155-1. doi: 10.1016/j.jse.2024.01.037. Epub ahead of print. PMID: 38430981. |
wrong population: managememt of first time anterior shoulder dislocation |
|
Belk JW, Wharton BR, Houck DA, Bravman JT, Kraeutler MJ, Mayer B, Noonan TJ, Seidl AJ, Frank RM, McCarty EC. Shoulder Stabilization Versus Immobilization for First-Time Anterior Shoulder Dislocation: A Systematic Review and Meta-analysis of Level 1 Randomized Controlled Trials. Am J Sports Med. 2023 May;51(6):1634-1643. doi: 10.1177/03635465211065403. Epub 2022 Feb 11. PMID: 35148222. |
Wrong comparison: surgical stabilization versus sling immoblization |
|
Coyle M, Jaggi A, Weatherburn L, DanielI H, Chester R. Post-operative rehabilitation following traumatic anterior shoulder dislocation: A systematic scoping review. Shoulder Elbow. 2023 Oct;15(5):554-565. doi: 10.1177/17585732221089636. Epub 2022 Mar 31. PMID: 37811389; PMCID: PMC10557935. |
Wrong study design: scoping review |
|
Dickens JF, Rue JP, Cameron KL, Tokish JM, Peck KY, Allred CD, Svoboda SJ, Sullivan R, Kilcoyne KG, Owens BD. Successful Return to Sport After Arthroscopic Shoulder Stabilization Versus Nonoperative Management in Contact Athletes With Anterior Shoulder Instability: A Prospective Multicenter Study. Am J Sports Med. 2017 Sep;45(11):2540-2546. doi: 10.1177/0363546517712505. Epub 2017 Jun 28. PMID: 28657778. |
wrong study design: observational study |
|
Goetti P, Martinho T, Seurot A, Bothorel H, Lädermann A. Is sling immobilization necessary after open Latarjet surgery for anterior shoulder instability? A randomized control trial. Trials. 2023 Feb 27;24(1):148. doi: 10.1186/s13063-023-07180-9. PMID: 36850012; PMCID: PMC9969622. |
wrong study design: study protocol |
|
Gutkowska O, Martynkiewicz J, Gosk J. Position of Immobilization After First-Time Traumatic Anterior Glenohumeral Dislocation: A Literature Review. Med Sci Monit. 2017 Jul 15;23:3437-3445. doi: 10.12659/msm.901876. PMID: 28710344; PMCID: PMC5523960. |
wrong design: narrative review of cadaveric studies, imaging studies, clinical studies and meta-analyses |
|
Hagen MS, Allahabadi S, Zhang AL, Feeley BT, Grace T, Ma CB. A randomized single-blinded trial of early rehabilitation versus immobilization after reverse total shoulder arthroplasty. J Shoulder Elbow Surg. 2020 Mar;29(3):442-450. doi: 10.1016/j.jse.2019.10.005. Epub 2020 Jan 7. PMID: 31924519. |
Wrong population |
|
Hasebroock AW, Brinkman J, Foster L, Bowens JP. Management of primary anterior shoulder dislocations: a narrative review. Sports Med Open. 2019 Jul 11;5(1):31. doi: 10.1186/s40798-019-0203-2. PMID: 31297678; PMCID: PMC6624218. |
wrong design and population: narrative review management of primary dislocation |
|
Kim K, Saper MG. Postoperative Management Following Arthroscopic Bankart Repair in Adolescents and Young Adults: A Systematic Review. Arthrosc Sports Med Rehabil. 2020 Dec 15;2(6):e839-e845. doi: 10.1016/j.asmr.2020.05.016. PMID: 33364615; PMCID: PMC7754521. |
Systematic review of observational studies |
|
Lloyd G, Day J, Lu J, Lincoln A, Attanasio S, Svoboda S. Postoperative Rehabilitation of Anterior Glenohumeral Joint Instability Surgery: A Systematic Review. Sports Med Arthrosc Rev. 2021 Jun 1;29(2):54-62. doi: 10.1097/JSA.0000000000000305. PMID: 33972482. |
wrong comparison: surgical management versus non-surgical management / supervised rehabiliatation versus rehabilitation at home. 1 Relevant RCT included |
|
Minkus M, Wolke J, Akgün D, Scheibel M. Mid- to long-term results of postoperative immobilization in internal vs. external rotation after arthroscopic anterior shoulder stabilization. JSES Int. 2021 Sep 3;5(6):960-966. doi: 10.1016/j.jseint.2021.07.004. PMID: 34766070; PMCID: PMC8568811. |
wrong study design: observational study |
|
Paterson WH, Throckmorton TW, Koester M, Azar FM, Kuhn JE. Position and duration of immobilization after primary anterior shoulder dislocation: a systematic review and meta-analysis of the literature. J Bone Joint Surg Am. 2010 Dec 15;92(18):2924-33. doi: 10.2106/JBJS.J.00631. PMID: 21159993. |
wrong population: immobilization of primary anterior shoulder dislocation |
|
Rahu, Ma,. Traumaatiline õlaliigese eesmine nihestus (traumatic anterior shoulder dislocation). Eesti Arst, 2012. |
wrong design: narrative review - full text not available |
|
Yin B, Levy D, Meadows M, Moen T, Gorroochurn P, Cadet ER, Levine WN, Ahmad CS. How does external rotation bracing influence motion and functional scores after arthroscopic shoulder stabilization? Clin Orthop Relat Res. 2014 Aug;472(8):2389-96. doi: 10.1007/s11999-013-3343-6. PMID: 24158541; PMCID: PMC4079886. |
wrong study design: observational study |
Verantwoording
Beoordelingsdatum en geldigheid
Publicatiedatum : 17-02-2026
Beoordeeld op geldigheid : 17-02-2026
Algemene gegevens
De ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule werd ondersteund door het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (www.demedischspecialist.nl/kennisinstituut) en werd gefinancierd door de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten (SKMS). De financier heeft geen enkele invloed gehad op de inhoud van de richtlijnmodule.
Samenstelling werkgroep
Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodules is in 2022 een multidisciplinaire werkgroep ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van alle relevante specialismen (zie hiervoor de Samenstelling van de werkgroep) die betrokken zijn bij de zorg voor patiënten met schouderinstabiliteit.
Werkgroep richtlijn schouderinstabiliteit
- Prof. Dr. M.P.J (Michel) Bekerom, orthopedisch chirurg OLVG en MC Jan van Gooijen, NOV – voorzitter richtlijnwerkgroep
- Dr. J.J.A.M. (Jos) van Raaij, orthopedisch chirurg, niet praktiserend, NOV
- Dr. O.A.J. (Olivier) van der Meijden, orthopedisch chirurg Albert Schweitzer Ziekenhuis, NOV
- Dr. A.R. (Alex) Poublon, orthopedisch chirurg Ziekenhuis Gelderse Vallei, NOV
- Dr. T.D.W. (Tjarco) Alta, orthopedisch chirurg Spaarne Gasthuis, NOV
- Dr. R.J. (Robert Jan) Derksen, traumachirurg, Zaans Medisch Centrum, NVvH
- MSc. F. (Femke) Boon, fysio-, manueel therapeut, extended scope specialist Schoudercentrum IBC, KNGF
- MSc. K.M.C. (Karin) Hekman, fysio-, manueel therapeut, extended scope specialist, Schoudercentrum IBC, KNGF
- Dr. I.D. (Iris) Kilsdonk, radioloog Deventer Ziekenhuis, NVvR
- Dr. H.J. (Henk-Jan) van der Woude, radioloog OLVG, NVvR
- Drs. H.K. (Rik) van der Kolk, sportarts OLVG, VSG
- Mevr. drs. G. (Gerardine) Willemsen-de Mey, patiëntvertegenwoordiger Nationale Vereniging ReumaZorg Nederland
Met ondersteuning van
- Dr. J. (Jacqueline) Jennen, adviseur Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (tot december 2023)
- Dr. F. (Floor) Willeboordse, senior adviseur Kennisinstituut van de Federatie Medisch Speciaisten (tot januari 2025)
- Dr. M.S. (Matthijs) Ruiter, senior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (vanaf januari 2025)
- MSc. D.G. (Dian) Ossendrijver, adviseur kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (vanaf december 2023)
- Dr. M. (Michiel) Oerbekke, adviseur Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
- Dr. J. (Jing) de Haan-Du, adviseur Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
- E. (Esther) van Bijl, medisch informatiespecialist, kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
Belangenverklaringen
Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten via secretariaat@kennisinstituut.nl.
Gemelde (neven)functies en belangen werkgroep
|
Naam |
Hoofdfunctie |
Neven werkzaamheden |
Persoonlijke financiële belangen |
Persoonlijke relaties |
Extern gefinancierd onderzoek |
Intellectuele belangen en reputatie |
Overige belangen |
Datum |
Restrictie |
|
Michel van den Bekerom (voorzitter) |
Orthopedisch chirurg, OLVG, Amsterdam |
Betaald onderwijs geven bij/voor: |
Geen |
Geen |
Onderzoek gesteund door: SECEC (European Society for surgery of the shoulder an the elbow), ZonMW, SNN (Smith and Nephew). Het OLVG ontvangt financiële support voor een shoulder and elbow clinical and research fellowship van van Smith en Nephew. Dit fellowship wordt mede (financieel) ondersteund door een firma die materiaal maakt dat gebruikt wordt voor schouderstabilisaties. Het betreft een overeenkomst tussen het OLVG en de firma vanwege educatieve doeleinden. |
Geen |
Het OLVG is voornemens om een consultancy contract met zimmer/biomet op te stellen zodat ik op vraag elders kan opereren. |
19-10-2022 |
Geen restricties
|
|
Jos van Raaij |
Orthopedisch chirurg, Martini ziekenhuis Groningen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
11-07-2022 |
Geen restricties |
|
Olivier van der Meijden |
Orthopedisch chirurg |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
28-09-2023 |
Geen restricties |
|
Alexander Poublon |
Orthopedisch chirurg met aandachtsgebied schouder |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
06-10-2023 |
Geen restricties |
|
Tjarco Alta |
Orthopedisch Chirurg |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
28-09-2023 |
Geen restricties |
|
Karin Hekman |
Fysiotherapeut bij Schoudercentrum IBC |
Voorzitter Schoudernetwerk Nederland; onkostenvergoeding |
Ik behandel patiënten die schouderinstabiliteit hebben binnen het schoudercentrum en binnen MC Jan van Goyen, dit is de reden voor het plaatsnemen in deze expertise groep. |
Geen |
Geen |
Het enige voordeel dat deelname aan deze richtlijn oplevert is nog meer persoonlijke expertise wat mogelijk leidt tot een verdieping van de fysiotherapeutische toepassingen bij schouderinstabiliteit. Dit is voor het SchouderNetwerk Nederland van primair belang en kan leiden tot uitdragen van kennis naar de regionale netwerken. Als voorzitter van deze stichting voel ik mij hier verantwoordelijk voor. |
Geen |
09-10-2023 |
Geen restricties |
|
Femke Boon |
Fysio- manueel therapeut en Extended Scope specialist bij Schoudercentrum IBC locatie Amstelland |
- 2x/ maand elleboog-schouder orthopedie poli bij Medisch Centrum Jan van Goyen (betaald, gedetacheerd vanuit IBC) |
Werkzaam bij Schoudercentrum IBC Amstelland |
Geen |
Richtlijn ontwikkeling FMS primaire anterieure schouderluxaties |
Geen |
Geen |
4-10-2023 |
Geen restricties |
|
Iris Kilsdonk |
Deventer Ziekenhuis |
Bestuurslid NVvR, sectie muskuloskeletale radiologie |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
2-10-2023 |
Geen restricties |
|
Robert Jan Derksen |
Traumachirurg Zaans Medisch Centrum |
Bestuurslid NVT |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
28-08-2022 |
Geen restricties |
|
Rik van der Kolk |
Sportarts, OLVG |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
10-08-2022 |
Geen restricties |
|
Henk-Jan van der Woude |
Radioloog Onze Lieve Vrouwe Gasthuis Amsterdam |
Consulent Commissie voor Beentumoren, onbezoldigd |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
07-02-2023 |
Geen restricties |
Inbreng patiëntenperspectief
De werkgroep besteedde aandacht aan het patiëntenperspectief door het uitnodigen van de Patiëntenfederatie Nederland en de Nationale Vereniging ReumaZorg Nederland voor de knelpunteninventarisatie. Daarnaast nam een patiëntvertegenwoordiger van ReumaZorg Nederland deel aan de werkgroep. De verkregen input is meegenomen bij het opstellen van de uitgangsvragen, de keuze voor de uitkomstmaten en bij het opstellen van de overwegingen. De conceptrichtlijn is tevens voor commentaar voorgelegd aan Patiëntenfederatie Nederland en ReumaZorg Nederland en de eventueel aangeleverde commentaren zijn bekeken en verwerkt
Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz
Bij de richtlijnmodule voerde de werkgroep conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uit om te beoordelen of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling is de richtlijnmodule op verschillende domeinen getoetst (zie het stroomschema bij Werkwijze).
|
Module |
Uitkomst raming |
Toelichting |
|
Immobilisatie bij de nabehandeling |
Geen financiële gevolgen |
Uit de toetsing volgt dat de aanbeveling(en) niet breed toepasbaar zijn (<5.000 patiënten) en zal daarom naar verwachting geen substantiële financiële gevolgen hebben voor de collectieve uitgaven.
|
Werkwijze
Voor meer details over de gebruikte richtlijnmethodologie verwijzen wij u naar de Werkwijze. Relevante informatie voor de ontwikkeling van deze richtlijn is hieronder weergegeven.
Zoekverantwoording
Algemene informatie
|
Cluster/richtlijn: Cluster bovenste extremiteiten - Richtlijn Schouderinstabiliteit – UV5.1 Immobilisatie |
|
|
Overkoepelende uitgangsvraag: Wat is de optimale nabehandeling bij een benige of wekedelen schouderstabilisatie? Subvraag: Wat is de optimale nabehandeling bij een operatieve ingreep om stabilisatie van de schouder te herstellen? |
|
|
Database(s): Embase.com, Ovid/Medline |
Datum: 6 mei 2024 |
|
Periode: vanaf 2010 |
Talen: geen restrictie |
|
Literatuurspecialist: Esther van der Bijl |
Rayyan review: https://rayyan.ai/reviews/1022906 |
|
BMI-zoekblokken: voor verschillende opdrachten wordt (deels) gebruik gemaakt van de zoekblokken van BMI-Online https://blocks.bmi-online.nl/ Bij gebruikmaking van een volledig zoekblok zal naar de betreffende link op de website worden verwezen. |
|
|
Toelichting: Voor deze vraag is gezocht op de elementen (schouderinstabiliteit OF ossale schouderstabilisatie OF wekedelen schouderstabilisatie) EN immobilisatie.
Het sleutelartikel valt uit op studiedesign. |
|
Zoekopbrengst
|
|
EMBASE |
OVID/MEDLINE |
Ontdubbeld |
|
SR |
44 |
30 |
48 |
|
RCT |
54 |
26 |
61 |
|
Totaal |
98 |
56 |
109* |
*in Rayyan
Zoekstrategie - 6 mei 2024
Embase.com
|
No. |
Query |
Results |
|
#1 |
'shoulder dislocation'/exp OR 'recurrent shoulder dislocation'/exp OR 'bankart lesion'/exp OR ('shoulder'/exp AND ('dislocation'/de OR 'recurrent dislocation'/exp OR 'subluxation'/exp OR 'joint dislocation'/exp OR 'joint instability'/de)) OR ((('shoulder*' OR 'gleno-humer*' OR 'glenoid*' OR 'humer*' OR 'scapulohumer*' OR 'glenohumer*') NEAR/3 ('dislocat*' OR 'diastasis' OR 'instabil*' OR 'luxat*' OR 'subluxat*' OR 'defect*')):ti,ab,kw) OR ((('shoulder*' OR glenoid* OR 'gleno-humer*' OR 'humer*' OR 'scapulohumer*' OR 'glenohumer*') NEAR/6 'bon*' NEAR/3 ('loss*' OR 'erosion*')):ti,ab,kw) OR ((('bankart' OR 'hill-sachs') NEAR/3 ('fracture*' OR 'lesion*' OR 'tear*')):ti,ab,kw) OR ((('on track' OR 'off track') NEAR/3 ('hill sachs' OR 'bone loss*' OR 'shoulder*' OR 'lesion*')):ti,ab,kw) OR ((shoulder* NEAR/3 'soft tissue procedure*'):ti,ab,kw) |
19001 |
|
#2 |
'latarjet procedure'/exp OR 'eden-hybinette procedure'/exp OR 'bankart repair'/exp OR 'putti-platt operation'/exp OR 'slap repair'/exp OR ((shoulder* NEAR/3 ('bon*' OR 'osseous') NEAR/3 ('graft*' OR 'autograft*' OR 'allograft*' OR 'augmentation' OR 'block*' OR 'transplant*')):ti,ab,kw) OR ((('bristow-latarjet' OR 'latarjet' OR 'latarjet-bristow' OR 'eden hybbinette' OR 'hybbinette eden') NEAR/3 ('operat*' OR 'procedure*' OR 'surger*' OR 'technique*' OR 'stabilizat*' OR 'repair*')):ti,ab,kw) OR ((('bankart' OR 'putti-platt' OR 'slap' OR 'superior labr* anterior posterior') NEAR/3 ('operat*' OR 'procedure*' OR 'repair*' OR 'surger*' OR 'technique*' OR 'stabilizat*')):ti,ab,kw) OR 'capsulolabral repair*':ti,ab,kw OR 'remplissage':ti,ab,kw |
3599 |
|
#3 |
((shoulder* NEAR/7 stabilisat* NEAR/7 surger*):ti,ab,kw) OR ((shoulder* NEAR/7 instabilit* NEAR/7 surger*):ti,ab,kw) |
515 |
|
#4 |
#1 OR #2 OR #3 |
19703 |
|
#5 |
'immobilization'/exp OR 'mobilization'/exp OR 'immobility'/exp OR 'immobilis*':ti,ab,kw OR 'immobiliz*':ti,ab,kw OR mobilis*:ti,ab,kw OR mobiliz*:ti,ab,kw |
347475 |
|
#6 |
#4 AND #5 |
1008 |
|
#7 |
#6 AND [2010-2024]/py NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp) |
399 |
|
#8 |
'meta analysis'/exp OR 'meta analysis (topic)'/exp OR metaanaly*:ti,ab OR 'meta analy*':ti,ab OR metanaly*:ti,ab OR 'systematic review'/de OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR prisma:ti,ab OR prospero:ti,ab OR (((systemati* OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview*)):ti,ab) OR ((systemic* NEAR/1 review*):ti,ab) OR (((systemati* OR literature OR database* OR 'data base*') NEAR/10 search*):ti,ab) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic*) NEAR/3 search*):ti,ab) OR (((literature NEAR/3 review*):ti,ab) AND (search*:ti,ab OR database*:ti,ab OR 'data base*':ti,ab)) OR (('data extraction':ti,ab OR 'data source*':ti,ab) AND 'study selection':ti,ab) OR ('search strategy':ti,ab AND 'selection criteria':ti,ab) OR ('data source*':ti,ab AND 'data synthesis':ti,ab) OR medline:ab OR pubmed:ab OR embase:ab OR cochrane:ab OR (((critical OR rapid) NEAR/2 (review* OR overview* OR synthes*)):ti) OR ((((critical* OR rapid*) NEAR/3 (review* OR overview* OR synthes*)):ab) AND (search*:ab OR database*:ab OR 'data base*':ab)) OR metasynthes*:ti,ab OR 'meta synthes*':ti,ab |
1024732 |
|
#9 |
'clinical trial'/exp OR 'randomization'/exp OR 'single blind procedure'/exp OR 'double blind procedure'/exp OR 'crossover procedure'/exp OR 'placebo'/exp OR 'prospective study'/exp OR rct:ab,ti OR random*:ab,ti OR 'single blind':ab,ti OR 'randomised controlled trial':ab,ti OR 'randomized controlled trial'/exp OR placebo*:ab,ti |
4022927 |
|
#10 |
#7 AND #8 – SR’s |
44 |
|
#11 |
#7 AND #9 NOT #10 – RCT’s |
54 |
|
#12 |
#10 OR #11 |
98 |
Ovid/Medline
|
# |
Searches |
Results |
|
1 |
exp Shoulder Dislocation/ or exp Bankart Lesions/ or (exp Shoulder Joint/ and exp Joint Instability/) or ((shoulder* or gleno-humer* or glenoid* or humer* or scapulohumer* or glenohumer*) adj3 (dislocat* or diastasis or instabil* or luxat* or subluxat* or defect*)).ti,ab,kf. or ((shoulder* or glenoid* or gleno-humer* or humer* or scapulohumer* or glenohumer*) adj6 bon* adj3 (loss* or erosion*)).ti,ab,kf. or ((bankart or hill-sachs) adj3 (fracture* or lesion* or tear*)).ti,ab,kf. or ((on track or off track) adj3 (hill sachs or bone loss* or shoulder* or lesion*)).ti,ab,kf. or (shoulder* adj3 soft tissue procedure*).ti,ab,kf. |
14013 |
|
2 |
((shoulder* adj3 (bon* or osseous) adj3 (graft* or autograft* or allograft* or augmentation or block* or transplant*)) or ((bristow-latarjet or latarjet or latarjet-bristow or eden hybbinette or hybbinette eden) adj3 (operat* or procedure* or surger* or technique* or stabilizat* or repair*)) or ((bankart or putti-platt or slap or superior labr* anterior posterior) adj3 (operat* or procedure* or repair* or surger* or technique*)) or capsulolabral repair* or remplissage).ti,ab,kf. |
2819 |
|
3 |
((shoulder* adj7 stabilisat* adj7 surger*) or (shoulder* adj7 instabilit* adj7 surger*)).ti,ab,kf. |
407 |
|
4 |
1 or 2 or 3 |
14565 |
|
5 |
exp Immobilization/ or immobilis*.ti,ab,kf. or immobiliz*.ti,ab,kf. or mobilis*.ti,ab,kf. or mobiliz*.ti,ab,kf. |
249050 |
|
6 |
4 and 5 |
602 |
|
7 |
limit 6 to yr="2010 -Current" |
269 |
|
8 |
7 not (comment/ or editorial/ or letter/) not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/) |
254 |
|
9 |
meta-analysis/ or meta-analysis as topic/ or (metaanaly* or meta-analy* or metanaly*).ti,ab,kf. or systematic review/ or cochrane.jw. or (prisma or prospero).ti,ab,kf. or ((systemati* or scoping or umbrella or "structured literature") adj3 (review* or overview*)).ti,ab,kf. or (systemic* adj1 review*).ti,ab,kf. or ((systemati* or literature or database* or data-base*) adj10 search*).ti,ab,kf. or ((structured or comprehensive* or systemic*) adj3 search*).ti,ab,kf. or ((literature adj3 review*) and (search* or database* or data-base*)).ti,ab,kf. or (("data extraction" or "data source*") and "study selection").ti,ab,kf. or ("search strategy" and "selection criteria").ti,ab,kf. or ("data source*" and "data synthesis").ti,ab,kf. or (medline or pubmed or embase or cochrane).ab. or ((critical or rapid) adj2 (review* or overview* or synthes*)).ti. or (((critical* or rapid*) adj3 (review* or overview* or synthes*)) and (search* or database* or data-base*)).ab. or (metasynthes* or meta-synthes*).ti,ab,kf. |
743814 |
|
10 |
exp clinical trial/ or randomized controlled trial/ or exp clinical trials as topic/ or randomized controlled trials as topic/ or Random Allocation/ or Double-Blind Method/ or Single-Blind Method/ or (clinical trial, phase i or clinical trial, phase ii or clinical trial, phase iii or clinical trial, phase iv or controlled clinical trial or randomized controlled trial or multicenter study or clinical trial).pt. or random*.ti,ab. or (clinic* adj trial*).tw. or ((singl* or doubl* or treb* or tripl*) adj (blind$3 or mask$3)).tw. or Placebos/ or placebo*.tw. |
2721598 |
|
11 |
8 and 9 – SR’s |
30 |
|
12 |
(8 and 10) not 11 – RCT’s |
26 |
|
13 |
11 or 12 |
56 |