Colonoscopie bij acuut of ongoing rectal bloedverlies
Uitgangsvraag
Welke behandeling heeft de voorkeur bij hemodynamisch stabiele patiënten met acuut niet-iatrogeen rectaal bloedverlies: afwachtend beleid of colonoscopie?
Aanbeveling
Aanbeveling-1
Voer niet standaard een colonoscopie uit bij hemodynamisch stabiele patiënten met een bloeding in de onderste tractus digestivus die recent (<5 jaar) een colonoscopie hebben gehad.
Weeg de klinische consequenties af en neem hierbij ook het perspectief van de patiënt mee in de beslissing om al dan niet een colonoscopie te verrichten.
Aanbeveling-2
Voer een colonoscopie uit bij een vermoeden op een andere bloedingsoorzaak dan een divertikelbloeding.
Overwegingen
Balans tussen gewenste en ongewenste effecten
Er is een systematische zoekactie verricht naar de gewenste en ongewenste effecten van colonoscopie vergeleken met afwachtend beleid bij volwassen hemodynamisch stabiele patiënten met acuut of persisterend niet iatrogeen rectaal bloedverlies. Op het moment van schrijven (2024) zijn geen studies naar voren gekomen die aan de zoek- en selectiecriteria voldoen en een antwoord kunnen geven op deze specifieke vraag. Vanwege het gebrek aan bewijs kunnen op basis van deze literatuurstudie geen conclusies getrokken worden over de effecten van colonoscopie versus afwachtend beleid (geen colonoscopie) op de gekozen uitkomstmaten. Er ligt hier dan ook een kennislacune.
Een studie van Oakland (2017) laat zien, ongeacht de oorzaak van het rectaal bloedverlies, dat slechts 30% van de opgenomen patiënten met rectaal bloedverlies een colonoscopie ondergaan, ondanks dat de richtlijn van British Society of Gastroenterology anders adviseert. Een van de redenen hiervoor zou kunnen zijn dat patiënten met bloedverlies en zonder hemodynamische instabiliteit, semi recentelijk een colonoscopie hebben ondergaan zonder significante bevindingen en bijv. divertikels of angiodysplasieën zijn beschreven. Of er wetenschappelijke onderbouwing kan worden gevonden om in deze subgroep van patiënten een afwachtend beleid te voeren en af te zien van een colonoscopie, is in deze module onderzocht.
Recentelijk zijn er een tweetal case-series beschreven waarbij de uitkomsten van een conservatief beleid zijn beschreven. In een beperkte Japanse studie ondergingen alle patiënten met een voorspeld ernstige bloeding een CT-angiografie (Doi, 2020). Bij hemodynamische stabiliteit (bloeddruk > 90 mmHg), ongeacht wel of geen contrast extravasatie op de CT-scan, werd een conservatief beleid gevoerd. In totaal werden er 142 patiënten geïncludeerd, waarbij er bij 137 patiënten een conservatief beleid werd gevoerd. De gemiddelde ligduur van patiënten was 11 dagen. Recidief bloeding trad op bij 1/3 deel van de patiënten en ze werden allemaal conservatief behandeld (zonder colonoscopie of CT-Angiografie).
Lipcsey (2022) vergeleek in een retrospectief cohort van 344 patiënten met lage tractus digestivus bloeding (LGIB) de uitkomsten van een conservatief beleid (N= 81) in vergelijking tot een interventioneel beleid (N=263). Beide groepen werden met elkaar vergeleken na propensity score matching voor de bekende confounders. Er werd geen verschil gevonden in het percentage heropnames (~20%) of recidief bloeding (~13%) (Lipcsey, 2022).
Op basis van deze twee studies kan er geen duidelijke aanbeveling worden gedaan, maar de resultaten tonen wel aan dat een deel van de patiënten die zich presenteren met een significante lage tractus digestivus bloeding conservatief kunnen worden behandeld, zonder een colonoscopie te moeten ondergaan.
Voor een colonoscopie dient de darm voorbereid te worden, wat door veel patiënten als zeer belastend wordt ervaren. Er is geen bewijs dat darmlavage de bloeding doet stoppen. Dit is wel soms een van de redenen waarom de patiënt op colonoscopie wordt voorbereid.
Het lijkt erop dat een conservatief beleid (zonder colonoscopie) niet leidt tot meer nabloedingen of langere ziekenhuis opnames.
De belasting van een CT-A lijkt voor een patiënt geringer dan voor een colonoscopie. Een CT-A heeft als voordeel dat een mogelijk oorzaak kan worden opgespoord, ook als er geen contrast extravasatie te zien is. Te denken valt aan de aanwezigheid van divertikels, dikkedarmkanker en ischemische colitis.
Zoals eerder beschreven zijn er verschillende scoringssystemen om het risico op een gecompliceerd beloop in te schatten, echter geen van deze scores houdt er rekening mee of de patiënt eerder een colonoscopie heeft ondergaan. In principe wordt iedere patiënt geadviseerd een volledige colonoscopie te ondergaan om de oorzaak van de bloeding vast te stellen hetzij tijdens de opname, dan wel op een later moment in poliklinische setting.
Deze indicatie vervalt als er eerder een colonoscopie is verricht. Bij patiënten die eerder een colonoscopie hebben ondergaan is de te verwachten opbrengst van een colonoscopie laag.
Wat de exacte houdbaarheid van een eerdere colonoscopie is, hangt gedeeltelijk af van de bevindingen en de kwaliteit van de initiële colonoscopie. Indien er geen poliepen of colorectaal carcinoom (CRC) zijn gevonden en er een adequate bowel preparation score (BPPS) is gerapporteerd, dan wordt aangenomen dat een colonoscopie tot tien jaar geleden een beschermend effect op het hebben van CRC heeft (Heisser, 2022). De kans op een interval colorectaal carcinoom is 0.91% (Bretthauer, 2022). Dit rechtvaardigt in veel gevallen geen nieuwe colonoscopie.
Voor de behandeling van hemodynamisch instabiele verwijzen we naar de ESGE richtlijn (Triantaffylo, 2021). Hierin wordt geadviseerd een CT-angiografie te verrichten, gevolgd door embolisatie afhankelijk van de locatie van de bloeding.
Waarden en voorkeuren van patiënten (en eventueel hun naasten/verzorgers)
Voor patiënten is het vooral belangrijk dat snel en zorgvuldig wordt bepaald hoe ernstig de bloeding is, zodat tijdig de juiste zorg kan worden gestart. Zij willen dat ernstige bloedingen direct worden herkend om risico’s zoals verslechtering of complicaties te voorkomen, maar ook dat onnodige belastende onderzoeken bij milde klachten worden vermeden. Het is voor patienten belangrijk om snel duidelijkheid te krijgen over de ernst en wat dit betekent voor hun situatie. Bij de keuze tussen afwachtend beleid en colonoscopie vinden patiënten het belangrijk dat de behandeling past bij hun conditie en risico’s. Zij willen dat een ingreep zoals een colonoscopie alleen wordt gedaan wanneer dit echt toegevoegde waarde heeft, maar ook dat een mogelijke oorzaak of behandelmogelijkheid van het bloedverlies niet wordt gemist. Daarbij hechten patiënten veel waarde aan een goede balans tussen effectiviteit, veiligheid en belasting van het onderzoek, en aan duidelijke uitleg zodat zij kunnen meebeslissen.
Kostenaspecten
Een colonoscopie kost in 2024 € 1.065,00 (OpenDisData, kijkoperatie screening BVO).
Bij afwachtend beleid worden kosten voor een colonoscopie uitgespaard. Hoe groot deze groep patiënten is die zich presenteert met een bloeding en een colonoscopie in het (recente) verleden heeft gehad is onduidelijk. Het is onbekend of het kiezen voor afwachtend beleid minder of meer kosten levert ten opzichte van colonoscopie.
Gelijkheid ((health) equity/equitable)
Een colonoscopie of een conservatieve behandeling van patiënten die zich presenteren met een lage tractus digestivus bloeding heeft geen invloed op gezondheidsgelijkheid. Een bloeding kan iedereen overkomen en is niet geassocieerd met klasse-ongelijkheid.
Aanvaardbaarheid
Ethische aanvaardbaarheid
Een colonoscopie of afwachtend beleid lijken beide aanvaardbare behandelingen van patiënten met een lage tractus digestivus bloeding. Een ethisch bezwaar kan zijn dat het onnodig inzetten van een colonoscopie bijdraagt aan de schaarste is in de endoscopiecapaciteit. Een afwachtend beleid, zonder colonoscopie, kan positief bijdragen aan deze schaarste.
Duurzaamheid
Het afzien van coloscopie bespaart materialen zoals plastic, wegwerpmateriaal, clipjes, etc. Daarnaast, in tijden van schaarste van personeel en lange wachttijden zorgt afwachtend beleid ervoor dat andere patiënten eerder geholpen kunnen worden.
Haalbaarheid
In Groot-Brittannië ondergaat zeker 30% van de patiënten die zich presenteren met een lage tractus digestivus bloeding geen colonoscopie en wordt conservatief behandeld. In de praktijk wordt op basis van wensen en conditie van de patiënt een inschatting gemaakt of het verrichten van een colonoscopie wenselijk is en behandelconsequenties heeft.
Het is dus al iets wat in de praktijk gebeurt zonder dat hiervoor wetenschappelijke studies van hoge kwaliteit zijn gedaan.
Rationale van aanbeveling-1: weging van argumenten voor en tegen de interventies
De toegevoegde waarde van een colonoscopie in de diagnostiek en acute behandeling van een bloeding in de lage tractus digestivus is beperkt en in de meeste gevallen stopt de bloeding spontaan. De toegevoegde waarde van een colonoscopie dient per patiënt te worden afgewogen, waarbij de kliniek en de wens van patiënt bepalend zijn.
Een afwachtende, conservatieve benadering (met of zonder CT-angiografie) heeft als voordeel dat het minder belastend is voor de patiënt. Het nadeel is dat de kans bestaat een endoscopische behandelbaar focus of een interval poliep of CRC te missen. Het voordeel van een colonoscopie is dat het duidelijk wordt waar de bloeding vandaan komt, maar in de meeste gevallen is de bloeding spontaan gestopt en is er geen duidelijk behandelbaar focus te zien. Het nadeel is dat het belastend is voor de patiënt en er risico is op complicaties.
Een patiënt met een lage tractus digestivus bloeding die spontaan is gestopt, en die minder dan vijf jaar geleden een colonoscopie (van voldoende kwaliteit) heeft ondergaan, rechtvaardigt in veel gevallen geen nieuwe colonoscopie. De termijn van vijf jaar is arbitrair bepaald. Indien een patiënt een eerdere colonoscopie zonder bevindingen heeft ondergaan, dan is het risico op een colorectaal carcinoom tot 12-15 jaar na de colonoscopie verlaagd in vergelijking tot een patiënt die nooit een colonoscopie heeft ondergaan (Lee, 2019; Ruco, 2024). Indien er bij een colonoscopie poliepen zijn gevonden, dan is dit beschermde effect van een colonoscopie circa zeven jaar (Løberg, 2014). Gebaseerd op de gegevens uit deze studies lijkt het gerechtvaardigd om een termijn van vijf jaar aan te houden, waarbij dit zelfs aan conservatieve kant is.
Op basis van deze rationale is de werkgroep van mening dat patiënten die zich presenteren met rectaal bloedverlies dat spontaan stopt, en er eerder een colonoscopie is verricht (in de afgelopen vijf jaar) er geen reden is deze te herhalen, aangezien de kans op het vinden van een oorzaak zeer klein is. Mocht er klinisch een reden zijn om te denken aan een dunne darm focus, dan kan een videocapsule-endoscopie (VCE) worden overwogen om een focus in de dunne darm uit te sluiten. Bij verdenking op een ischemische colitis heeft een CT-angiografie de voorkeur.
Eindoordeel:
Zwakke aanbeveling tegen (Niet doen).
Rationale van aanbeveling-2: weging van argumenten voor en tegen de interventies
De klinische context speelt een belangrijke rol bij de beslissing om al dan niet een colonoscopie te verrichten. Alternatieve diagnosen voor acuut bloedverlies uit de tractus digestivus zijn bijvoorbeeld darmischemie, ontstekingsziekten zoals colitis ulcerosa of M. Crohn of een proctologisch focus. Dit kunnen acute presentaties van rectaal bloedverlies zijn, waarbij bevindingen van een eerdere colonoscopie van minder belang zijn.
Eindoordeel:
Zwakke aanbeveling voor (Doen).
Onderbouwing
Patients with ongoing rectal blood loss have an indication for a colonoscopy. However, the diagnostic yield of these colonoscopies is disappointing. Afterwards, a conservative management often leads to spontaneous resolution. So, most of the time these bleedings are self-limiting. The ASGE guideline suggests that patients who have had a recent colonoscopy within 12 months with an adequate bowel preparation and present with stable lower gastrointestinal bleeding (LGIB) can potentially be managed conservatively without performing a colonoscopy if their bleeding subsides while in the hospital (Sengupta, 2023). Therefore, in this subsection we searched for the available evidence in literature supporting this guideline recommendation.
Summary of Findings
|
Outcome
|
Study results and measurements |
Absolute effect estimates |
Certainty of the Evidence (Quality of evidence) |
Conclusions |
|
|
Colonoscopy |
Expectant management |
||||
|
Re-intervention rate (critical) |
- |
- |
No GRADE (no evidence was found)
|
No conclusions could be drawn regarding the effect of colonoscopy on re-intervention rate when compared with expectant management (no colonoscopy) in adult hemodynamically stable patients with acute or ongoing (non-iatrogenic) rectal bleeding, because of absence of data. |
|
|
Re-bleeding rate (critical) |
- |
- |
No GRADE (no evidence was found)
|
No conclusions could be drawn regarding the effect of colonoscopy on re-bleeding rate when compared with expectant management (no colonoscopy) in adult hemodynamically stable patients with acute or ongoing (non-iatrogenic) rectal bleeding, because of absence of data. |
|
|
Persistent bleeding rate (critical) |
- |
- |
No GRADE (no evidence was found)
|
No conclusions could be drawn regarding the effect of colonoscopy on persistent bleeding rate when compared with expectant management (no colonoscopy) in adult hemodynamically stable patients with acute or ongoing (non-iatrogenic) rectal bleeding, because of absence of data. |
|
|
Blood transfusion (critical) |
- |
- |
No GRADE (no evidence was found)
|
No conclusions could be drawn regarding the effect of colonoscopy on blood transfusions when compared with expectant management (no colonoscopy) in adult hemodynamically stable patients with acute or ongoing (non-iatrogenic) rectal bleeding, because of absence of data. |
|
|
Mortality (important) |
- |
- |
No GRADE (no evidence was found)
|
No conclusions could be drawn regarding the effect of colonoscopy on mortality rate when compared with expectant management (no colonoscopy) in adult hemodynamically stable patients with acute or ongoing (non-iatrogenic) rectal bleeding, because of absence of data. |
|
|
Identification of bleeding focus (important) |
- |
- |
No GRADE (no evidence was found)
|
No conclusions could be drawn regarding the effect of colonoscopy on the identification of bleeding focus when compared with expectant management (no colonoscopy) in adult hemodynamically stable patients with acute or ongoing (non-iatrogenic) rectal bleeding, because of absence of data. |
|
|
Length of hospital stay (important) |
- |
- |
No GRADE (no evidence was found)
|
No conclusions could be drawn regarding the effect of colonoscopy on the length of hospital stay when compared with expectant management (no colonoscopy) in adult hemodynamically stable patients with acute or ongoing (non-iatrogenic) rectal bleeding, because of absence of data. |
|
No studies were found that fulfilled the PICO criteria.
A systematic review of the literature was performed to answer the following question:
What are the favorable and unfavorable effects of colonoscopy compared with expectant management (no colonoscopy) for adult hemodynamically stable patients with acute or ongoing non-iatrogenic rectal bleeding, who underwent a colonoscopy in the past 12 months?
Table 1. PICO
| Patients | Adult hemodynamically stable patients with acute or ongoing non-iatrogenic rectal bleeding, who underwent a colonoscopy in the past 12 months |
| Intervention | Colonoscopy |
| Control | Expectant management (no colonoscopy) |
| Outcomes | Re-intervention rate, re-bleeding rate, persistent bleeding rate, blood transfusion requirements, mortality < 30 days after admission, identification of bleeding focus, length of hospital stay |
| Other selection criteria |
Study design: systematic reviews, randomized controlled trials, comparative observational studies |
Relevant outcome measures
The guideline panel considered re-intervention rate, re-bleeding rate, persistent bleeding and blood transfusion as critical outcome measures for decision making; and mortality, identification of bleeding focus, length of hospital stay as important outcome measures for decision making.
A priori, the guideline panel did not define the outcome measures listed above but used the definitions used in the studies.
The guideline panel did not define minimal clinically (patient)important difference.
Search and select (Methods)
The databases Medline (via OVID) and Embase (via Embase.com) were searched with relevant search terms from the 1st of January 2000 until the 27th of May 2024. The detailed search strategy is listed under the tab ‘Literature search strategy’. The systematic literature search resulted in 1.868 hits (210 SRs, 650 RCTs and 1.008 observational studies). Studies were selected based on the following criteria:
- systematic reviews (searched in at least two databases, detailed search strategy with search date, in- and exclusion criteria, exclusion table, risk of bias assessment and results of individual studies available), RCTs and comparative observational studies.
- studies fulfilling the PICO criteria.
- full-text publication in English.
Based on title and abstract screening none of the studies fulfilled the PICO criteria (1.868 studies were excluded and 0 studies were included).
- Bretthauer M, Løberg M, Wieszczy P, Kalager M, Emilsson L, Garborg K, Rupinski M, Dekker E, Spaander M, Bugajski M, Holme Ø, Zauber AG, Pilonis ND, Mroz A, Kuipers EJ, Shi J, Hernán MA, Adami HO, Regula J, Hoff G, Kaminski MF; NordICC Study Group. Effect of Colonoscopy Screening on Risks of Colorectal Cancer and Related Death. N Engl J Med. 2022 Oct 27;387(17):1547-1556. doi: 10.1056/NEJMoa2208375. Epub 2022 Oct 9. PMID: 36214590.
- Doi H, Sasajima K, Takahashi M, Sato T, Ootsu I, Chinzei R. Effectiveness of Conservative Treatment without Early Colonoscopy in Patients with Colonic Diverticular Hemorrhage. Can J Gastroenterol Hepatol. 2020 Jan 14;2020:3283940. doi: 10.1155/2020/3283940. PMID: 32399458; PMCID: PMC7201635.
- Heisser T, Kretschmann J, Hagen B, Niedermaier T, Hoffmeister M, Brenner H. Prevalence of Colorectal Neoplasia 10 or More Years After a Negative Screening Colonoscopy in 120 000 Repeated Screening Colonoscopies. JAMA Intern Med. 2023 Mar 1;183(3):183-190. doi: 10.1001/jamainternmed.2022.6215. PMID: 36648785; PMCID: PMC9857826.
- Lee JK, Jensen CD, Levin TR, Zauber AG, Schottinger JE, Quinn VP, Udaltsova N, Zhao WK, Fireman BH, Quesenberry CP, Doubeni CA, Corley DA. Long-term Risk of Colorectal Cancer and Related Deaths After a Colonoscopy With Normal Findings. JAMA Intern Med. 2019 Feb 1;179(2):153-160. doi: 10.1001/jamainternmed.2018.5565. PMID: 30556824; PMCID: PMC6439662.
- Lipcsey M, Stein DJ, Moore M, Maheshwari R, Feuerstein JD. Intervention versus observation in patients presenting with lower gastrointestinal bleeding. Techniques and Innovations in Gastrointestinal Endoscopy. 2022, 24,2: 145-152. DOI: 10.1016/j.tige.2021.12.001.
- Løberg M, Kalager M, Holme Ø, Hoff G, Adami HO, Bretthauer M. Long-term colorectal-cancer mortality after adenoma removal. N Engl J Med. 2014 Aug 28;371(9):799-807. doi: 10.1056/NEJMoa1315870. PMID: 25162886.
- Oakland K, Guy R, Uberoi R, Hogg R, Mortensen N, Murphy MF, Jairath V; UK Lower GI Bleeding Collaborative. Acute lower GI bleeding in the UK: patient characteristics, interventions and outcomes in the first nationwide audit. Gut. 2018 Apr;67(4):654-662. doi: 10.1136/gutjnl-2016-313428. Epub 2017 Feb 1. PMID: 28148540.
- Ruco A, Moineddin R, Sutradhar R, Tinmouth J, Li Q, Rabeneck L, Del Giudice ME, Dubé C, Baxter NN. Duration of risk reduction in colorectal cancer incidence and mortality after a complete colonoscopy in Ontario, Canada: a population-based cohort study. Lancet Gastroenterol Hepatol. 2024 Jul;9(7):601-608. doi: 10.1016/S2468-1253(24)00084-0. Epub 2024 May 16. PMID: 38761808.
- Sengupta N, Feuerstein JD, Jairath V, Shergill AK, Strate LL, Wong RJ, Wan D. Management of Patients With Acute Lower Gastrointestinal Bleeding: An Updated ACG Guideline. Am J Gastroenterol. 2023 Feb 1;118(2):208-231. doi: 10.14309/ajg.0000000000002130. Epub 2022 Sep 21. PMID: 36735555.
- Triantafyllou K, Gkolfakis P, Gralnek IM, Oakland K, Manes G, Radaelli F, Awadie H, Camus Duboc M, Christodoulou D, Fedorov E, Guy RJ, Hollenbach M, Ibrahim M, Neeman Z, Regge D, Rodriguez de Santiago E, Tham TC, Thelin-Schmidt P, van Hooft JE. Diagnosis and management of acute lower gastrointestinal bleeding: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Guideline. Endoscopy. 2021 Aug;53(8):850-868. doi: 10.1055/a-1496-8969. Epub 2021 Jun 1. Erratum in: Endoscopy. 2021 Aug;53(8):C10. doi: 10.1055/a-1528-2092. PMID: 34062566.
Risk of Bias tables
Niet van toepassing.
Table of excluded studies
Niet van toepassing.
Beoordelingsdatum en geldigheid
Publicatiedatum : 24-08-2026
Beoordeeld op geldigheid : 24-08-2026
Algemene gegevens
De ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule werd ondersteund door het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (www.demedischspecialist.nl/kennisinstituut) en werd gefinancierd door de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten (SKMS). De financier heeft geen enkele invloed gehad op de inhoud van de richtlijnmodule.
Samenstelling werkgroep
Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2023 een multidisciplinaire werkgroep ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van relevante specialismen (zie hiervoor de Samenstelling van de werkgroep) die betrokken zijn bij de zorg voor patiënten met (acute) tractus digestivus bloedingen.
Werkgroep
- Dr. I.L. (Lisanne) Holster (voorzitter), MDL-arts, Maasstad Ziekenhuis (NVMDL)
- Dr. E.T.T.L. (Eric) Tjwa, MDL-arts, Radboud UMC (NVMDL)
- Dr. L.G. (Lisette) Capelle, MDL-arts, Meander Medisch Centrum Amersfoort (NVMDL)
- Dr. N.L. (Nicolette) de Groot, MDL-arts, Rode Kruis Ziekenhuis Beverwijk (NVMDL)
- Dr. J.F. (Jilling) Bergmann, MDL-arts, HagaZiekenhuis (NVMDL)
- Dr. J.J. (Jurjen) Boonstra, MDL-arts, Leids Universitair Medisch Centrum (NVMDL)
- Dr. C.M.J. (Lia) Goltstein, AIOS MDL-ziekten, Jeroen Bosch ziekenhuis (NVMDL)
- Drs. T.E.A. (Tychon) Geeraedts, Radboud UMC (NVvR)
Klankbordgroep
- Dr. K.H. (Klaas) de Groot, internist-intensivist, Franciscus en Vlietland te Rotterdam en Schiedam (NVIC)
- Drs. K.S. (Kay) van Wonderen, SEH-arts, Treant (NVSHA)
- Dr. C. (Charlotte) van Noord, internist, Maasstad Ziekenhuis (NIV)
Met ondersteuning van
- Dr. E. V. (Ekaterina) Baranova-van Dorp, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
- Dr. N. (Nikita) van der Zwaluw, senior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (tot 22-09-2025)
- E. (Esther) van der Bijl, medisch informatiespecialist, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
Belangenverklaringen
Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten via secretariaat@kennisinstituut.nl.
Gemelde (neven)functies en belangen werkgroepleden
|
Naam |
Hoofdfunctie |
Nevenwerkzaamheden |
Persoonlijke Financiële belangen |
Persoonlijke Relaties |
Extern gefinancierd onderzoek |
Intell, belangen en reputaties |
Overige belangen |
Actie |
|
Eric Tjwa |
MDL-arts Radboudumc 0.9 fte |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
geen restrictie |
|
Jilling Bergmann |
MDL-arts in Haga Ziekenhuis Den Haag |
MDL-arts DC Klinieken Lairesse |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
geen restrictie |
|
Jurjen Boonstra |
Maag-, Darm-, Leverarts Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC)
1.0 fte |
Redactieraad Nederlands tijdschrift voor Oncologie |
Geen |
Neen |
1. TRIASSIC studie (gerandomiseerde studie ESD vs TAMIS rectum laesies >2cm) - darmkanker- gesponsord door ZonMW, geen projectleider* 2. RUBATO trial (studie naar patient preferentie follow-up na T1 CRC), vragenlijst onderzoek onder patienten en dokters, na darmkanker, gesponsord door ZonMW, geen projectleider**
* ZonMw - 'A multicentre, randomised controlled trial comparing Transanal minimal invAsive Suergery (TAMIS) and and endoscopic Submucosal dIsseCtion (ESD) for resection of non-pedunculated rectal lesions.'- Geen projectleider ** ZonMw - 'ExploRing preferences and attitUdes of Both patients And doctors TOwards surveillance after local resection of T1 colorectal cancer: the RUBATO-study' - Geen Projectleider |
Geen |
Geen |
geen restrictie |
|
Lia Goltstein |
AIOS Maag-, Darm- en Leverziekten (betaald) - Radboudumc AIOS Interne geneeskunde, vooropleiding MDL (betaald) - Jeroen Bosch ziekenhuis |
Arts-onderzoeker Evidence based management of Gastrointestinal angiodysplasias (onbetaald) - Radboudumc |
Geen persoonlijke financiële belangen. |
Geen persoonlijke relaties die baat kunnen hebben bij een bepaalde uitkomst van het advies. |
De SAIPAN studie* (binnen mijn promotietraject; Clinicaltrials. Gov ID: NCT02874326) - werd gesponsord door ZonMw - Geen projectleider
* 'Effectiveness of Somatostatin Analogues in Patients with hereditary hemorrhagic telangiectasia and symptomatic gastrointestinal bleeding, the SAIPAN-trial: a multicenter, randomized, open-label, parallel-group, superiority trial' |
Geen intellectuele belangen of reputatie die baat hebben/heeft bij een bepaalde uitkomst. |
Niet van toepassing |
geen restrictie |
|
Lisanne Holster (vz.) |
NVMDL MDL-arts in het Maasstad ziekenhuis |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
geen restrictie |
|
Lisette Capelle |
MDL-arts in Meander Medisch centrum |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
geen restrictie |
|
Nicolette de Groot |
MDL-arts zelfstandig werkzaam in RKZ Beverwijk |
Geen |
Geen |
Nee |
Nee |
Niet van toepassing |
Niet van toepassing |
geen restrictie |
|
Tychon Geeraedts |
Interventieradioloog bij Radboud UMC |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
geen restrictie |
Gemelde (neven)functies en belangen klankbordgroepleden
|
Naam |
Hoofdfunctie |
Nevenwerkzaamheden |
Persoonlijke Financiële belangen |
Persoonlijke Relaties |
Extern gefinancierd onderzoek |
Intell, belangen en reputaties |
Overige belangen |
Actie |
|
Charlotte van Noord |
Internist-acute geneeskunde Maasstad Ziekenhuis |
sinds 30 oktober 2025 geen voorzitter meer |
Geen |
Niet van toepassing |
Niet van toepassing |
Niet van toepassing |
Niet van toepassing |
geen restrictie |
|
Kay van Wonderen |
SEH-arts, Treant |
Penningmeester NVSHA Vacatiegelden |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
Geen |
geen restrictie |
|
Klaas de Groot |
Internist-intensivist, Franciscus en Vlietland te Rotterdam en Schiedam |
Commissie Richtlijnontwikkeling NVIC, onbetaald FMS - kennisinstituut, clusterstuurgroep IC, onbetaald |
Geen financieel belang |
Geen |
REMAP-CAP - ZonMw - Pneumonie behandeling - Geen projectleider - REMAP-CAP (tot januari 2025 locale hoofdonderzoeker) |
Geen |
Geen |
geen restrictie |
Inbreng patiëntenperspectief
Inbreng patiëntenperspectief
De werkgroep besteedde aandacht aan het patiëntenperspectief door het uitnodigen van Patiëntenfederatie Nederland voor de schriftelijke knelpunteninventarisatie. Het verslag hiervan is besproken in de werkgroep. De conceptrichtlijn is tevens ter commentaar voorgelegd aan Patiëntenfederatie Nederland. De paragraaf ‘waarden en voorkeuren van patiënten’ binnen de overwegingen is door Patiëntenfederatie Nederland opgesteld.
Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz
Bij de richtlijnmodule voerde de werkgroep conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uit om te beoordelen of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling is de richtlijnmodule op verschillende domeinen getoetst (zie het stroomschema bij Werkwijze).
|
Module |
Uitkomst raming |
Toelichting |
|
Onderste tractus digestivus bloedingen |
||
|
Submodule Colonoscopie bij acuut of ongoing rectal bloedverlies |
geen financiële gevolgen |
Uit de toetsing volgt dat de aanbevelingen niet breed toepasbaar zijn (<5.000 patiënten) en daarom naar verwachting geen substantiële financiële gevolgen zullen hebben voor de collectieve uitgaven. |
Werkwijze
Voor meer details over de gebruikte richtlijnmethodologie verwijzen wij u naar de Werkwijze. Relevante informatie voor de ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule is hieronder weergegeven.
Zoekverantwoording
Zoekstrategie - 27 mei 2024
Embase.com
|
No. |
Query |
Results |
|
#1 |
'lower gastrointestinal bleeding'/exp OR 'rectum hemorrhage'/exp OR ((lower NEAR/3 (gastrointestinal OR gi OR digestive) NEAR/3 (bleeding* OR haemorrhag* OR hemorrhag* OR blood*)):ti,ab,kw) OR (((rectum OR rectal OR rectocolic) NEAR/3 (bleeding* OR haemorrhag* OR hemorrhag* OR blood*)):ti,ab,kw) OR lgib:ti,ab,kw OR proctorrhag*:ti,ab,kw OR rectorrhag*:ti,ab,kw |
39616 |
|
#2 |
'conservative treatment'/exp OR 'active surveillance'/exp OR (((conservative OR observative) NEAR/2 (management OR treatment*)):ti,ab,kw) OR noninvasive:ti,ab,kw OR 'non invasive':ti,ab,kw OR expectative*:ti,ab,kw OR expectant*:ti,ab,kw OR 'watchful wait*':ti,ab,kw OR 'wait and see':ti,ab,kw OR 'wait & see':ti,ab,kw OR 'no treatment*':ti,ab,kw OR 'natural course*':ti,ab,kw OR observation*:ti,ab,kw OR 'no intervention*':ti,ab,kw OR 'active surveillance*':ti,ab,kw |
2635416 |
|
#3 |
#1 AND #2 |
4661 |
|
#4 |
((management OR treatment* OR therap*) NEAR/8 ('lower gastro-intestinal bleeding' OR 'lower gastrointestinal bleeding' OR lgib)):ti,ab,kw |
514 |
|
#5 |
#3 OR #4 |
5106 |
|
#6 |
#5 AND [2000-2024]/py NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp) |
2927 |
|
#7 |
'meta analysis'/exp OR 'meta analysis (topic)'/exp OR metaanaly*:ti,ab OR 'meta analy*':ti,ab OR metanaly*:ti,ab OR 'systematic review'/de OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR prisma:ti,ab OR prospero:ti,ab OR (((systemati* OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview*)):ti,ab) OR ((systemic* NEAR/1 review*):ti,ab) OR (((systemati* OR literature OR database* OR 'data base*') NEAR/10 search*):ti,ab) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic*) NEAR/3 search*):ti,ab) OR (((literature NEAR/3 review*):ti,ab) AND (search*:ti,ab OR database*:ti,ab OR 'data base*':ti,ab)) OR (('data extraction':ti,ab OR 'data source*':ti,ab) AND 'study selection':ti,ab) OR ('search strategy':ti,ab AND 'selection criteria':ti,ab) OR ('data source*':ti,ab AND 'data synthesis':ti,ab) OR medline:ab OR pubmed:ab OR embase:ab OR cochrane:ab OR (((critical OR rapid) NEAR/2 (review* OR overview* OR synthes*)):ti) OR ((((critical* OR rapid*) NEAR/3 (review* OR overview* OR synthes*)):ab) AND (search*:ab OR database*:ab OR 'data base*':ab)) OR metasynthes*:ti,ab OR 'meta synthes*':ti,ab |
1031672 |
|
#8 |
'clinical trial'/exp OR 'randomization'/exp OR 'single blind procedure'/exp OR 'double blind procedure'/exp OR 'crossover procedure'/exp OR 'placebo'/exp OR 'prospective study'/exp OR rct:ab,ti OR random*:ab,ti OR 'single blind':ab,ti OR 'randomised controlled trial':ab,ti OR 'randomized controlled trial'/exp OR placebo*:ab,ti |
4039521 |
|
#9 |
'major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'case control study'/de OR 'family study'/de OR 'longitudinal study'/de OR 'retrospective study'/de OR 'prospective study'/de OR 'comparative study'/de OR 'cohort analysis'/de OR ((cohort NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('case control' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('follow up' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (observational NEAR/1 (study OR studies)) OR ((epidemiologic NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('cross sectional' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) |
8246136 |
|
#10 |
'case control study'/de OR 'comparative study'/exp OR 'control group'/de OR 'controlled study'/de OR 'controlled clinical trial'/de OR 'crossover procedure'/de OR 'double blind procedure'/de OR 'phase 2 clinical trial'/de OR 'phase 3 clinical trial'/de OR 'phase 4 clinical trial'/de OR 'pretest posttest design'/de OR 'pretest posttest control group design'/de OR 'quasi experimental study'/de OR 'single blind procedure'/de OR 'triple blind procedure'/de OR (((control OR controlled) NEAR/6 trial):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/6 (study OR studies)):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/1 active):ti,ab,kw) OR 'open label*':ti,ab,kw OR (((double OR two OR three OR multi OR trial) NEAR/1 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR ((allocat* NEAR/10 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR placebo*:ti,ab,kw OR 'sham-control*':ti,ab,kw OR (((single OR double OR triple OR assessor) NEAR/1 (blind* OR masked)):ti,ab,kw) OR nonrandom*:ti,ab,kw OR 'non-random*':ti,ab,kw OR 'quasi-experiment*':ti,ab,kw OR crossover:ti,ab,kw OR 'cross over':ti,ab,kw OR 'parallel group*':ti,ab,kw OR 'factorial trial':ti,ab,kw OR ((phase NEAR/5 (study OR trial)):ti,ab,kw) OR ((case* NEAR/6 (matched OR control*)):ti,ab,kw) OR ((match* NEAR/6 (pair OR pairs OR cohort* OR control* OR group* OR healthy OR age OR sex OR gender OR patient* OR subject* OR participant*)):ti,ab,kw) OR ((propensity NEAR/6 (scor* OR match*)):ti,ab,kw) OR versus:ti OR vs:ti OR compar*:ti OR ((compar* NEAR/1 study):ti,ab,kw) OR (('major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'cohort analysis'/de OR 'observational study'/de OR 'cross-sectional study'/de OR 'multicenter study'/de OR 'correlational study'/de OR 'follow up'/de OR cohort*:ti,ab,kw OR 'follow up':ti,ab,kw OR followup:ti,ab,kw OR longitudinal*:ti,ab,kw OR prospective*:ti,ab,kw OR retrospective*:ti,ab,kw OR observational*:ti,ab,kw OR 'cross sectional*':ti,ab,kw OR cross?ectional*:ti,ab,kw OR multicent*:ti,ab,kw OR 'multi-cent*':ti,ab,kw OR consecutive*:ti,ab,kw) AND (group:ti,ab,kw OR groups:ti,ab,kw OR subgroup*:ti,ab,kw OR versus:ti,ab,kw OR vs:ti,ab,kw OR compar*:ti,ab,kw OR 'odds ratio*':ab OR 'relative odds':ab OR 'risk ratio*':ab OR 'relative risk*':ab OR 'rate ratio':ab OR aor:ab OR arr:ab OR rrr:ab OR ((('or' OR 'rr') NEAR/6 ci):ab))) |
15119734 |
|
#11 |
#6 AND #7 – SR’s |
181 |
|
#12 |
#6 AND #8 NOT #11 – RCT’s |
586 |
|
#13 |
#6 AND (#9 OR #10) NOT (#11 OR #12) – Observationele studies |
891 |
|
#14 |
#11 OR #12 OR #13 |
1658 |
Ovid/Medline
|
# |
Searches |
Results |
|
1 |
(exp Gastrointestinal Hemorrhage/ and (Lower Gastrointestinal Tract/ or exp Rectum/ or lower.ti,ab,kf. or rectum.ti,ab,kf. or rectal.ti,ab,kf.)) or ((lower adj3 (gastrointestinal or gi or digestive) adj3 (bleeding* or haemorrhag* or hemorrhag* or blood*)) or ((rectum or rectal or rectocolic) adj3 (bleeding* or haemorrhag* or hemorrhag* or blood*)) or lgib or proctorrhag* or rectorrhag*).ti,ab,kf. |
13567 |
|
2 |
exp Conservative Treatment/ or exp Watchful Waiting/ or ((conservative or observative) adj2 (management or treatment*)).ti,ab,kf. or noninvasive.ti,ab,kf. or non invasive.ti,ab,kf. or expectative*.ti,ab,kf. or expectant*.ti,ab,kf. or watchful wait*.ti,ab,kf. or "wait and see".ti,ab,kf. or wait & see.ti,ab,kf. or no treatment*.ti,ab,kf. or natural course*.ti,ab,kf. or observation*.ti,ab,kf. or no intervention.ti,ab,kf. or active surveillance.ti,ab,kf. |
1451567 |
|
3 |
1 and 2 |
881 |
|
4 |
((management or treatment* or therap*) adj8 ('lower gastro-intestinal bleeding' or 'lower gastrointestinal bleeding' or lgib)).ti,ab,kf. |
315 |
|
5 |
3 or 4 |
1168 |
|
6 |
limit 5 to yr="2000 -Current" |
976 |
|
7 |
6 not (comment/ or editorial/ or letter/) not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/) |
942 |
|
8 |
meta-analysis/ or meta-analysis as topic/ or (metaanaly* or meta-analy* or metanaly*).ti,ab,kf. or systematic review/ or cochrane.jw. or (prisma or prospero).ti,ab,kf. or ((systemati* or scoping or umbrella or "structured literature") adj3 (review* or overview*)).ti,ab,kf. or (systemic* adj1 review*).ti,ab,kf. or ((systemati* or literature or database* or data-base*) adj10 search*).ti,ab,kf. or ((structured or comprehensive* or systemic*) adj3 search*).ti,ab,kf. or ((literature adj3 review*) and (search* or database* or data-base*)).ti,ab,kf. or (("data extraction" or "data source*") and "study selection").ti,ab,kf. or ("search strategy" and "selection criteria").ti,ab,kf. or ("data source*" and "data synthesis").ti,ab,kf. or (medline or pubmed or embase or cochrane).ab. or ((critical or rapid) adj2 (review* or overview* or synthes*)).ti. or (((critical* or rapid*) adj3 (review* or overview* or synthes*)) and (search* or database* or data-base*)).ab. or (metasynthes* or meta-synthes*).ti,ab,kf. |
748710 |
|
9 |
exp clinical trial/ or randomized controlled trial/ or exp clinical trials as topic/ or randomized controlled trials as topic/ or Random Allocation/ or Double-Blind Method/ or Single-Blind Method/ or (clinical trial, phase i or clinical trial, phase ii or clinical trial, phase iii or clinical trial, phase iv or controlled clinical trial or randomized controlled trial or multicenter study or clinical trial).pt. or random*.ti,ab. or (clinic* adj trial*).tw. or ((singl* or doubl* or treb* or tripl*) adj (blind$3 or mask$3)).tw. or Placebos/ or placebo*.tw. |
2730365 |
|
10 |
Epidemiologic studies/ or case control studies/ or exp cohort studies/ or Controlled Before-After Studies/ or Case control.tw. or cohort.tw. or Cohort analy$.tw. or (Follow up adj (study or studies)).tw. or (observational adj (study or studies)).tw. or Longitudinal.tw. or Retrospective*.tw. or prospective*.tw. or consecutive*.tw. or Cross sectional.tw. or Cross-sectional studies/ or historically controlled study/ or interrupted time series analysis/ [Onder exp cohort studies vallen ook longitudinale, prospectieve en retrospectieve studies] |
4734507 |
|
11 |
Case-control Studies/ or clinical trial, phase ii/ or clinical trial, phase iii/ or clinical trial, phase iv/ or comparative study/ or control groups/ or controlled before-after studies/ or controlled clinical trial/ or double-blind method/ or historically controlled study/ or matched-pair analysis/ or single-blind method/ or (((control or controlled) adj6 (study or studies or trial)) or (compar* adj (study or studies)) or ((control or controlled) adj1 active) or "open label*" or ((double or two or three or multi or trial) adj (arm or arms)) or (allocat* adj10 (arm or arms)) or placebo* or "sham-control*" or ((single or double or triple or assessor) adj1 (blind* or masked)) or nonrandom* or "non-random*" or "quasi-experiment*" or "parallel group*" or "factorial trial" or "pretest posttest" or (phase adj5 (study or trial)) or (case* adj6 (matched or control*)) or (match* adj6 (pair or pairs or cohort* or control* or group* or healthy or age or sex or gender or patient* or subject* or participant*)) or (propensity adj6 (scor* or match*))).ti,ab,kf. or (confounding adj6 adjust*).ti,ab. or (versus or vs or compar*).ti. or ((exp cohort studies/ or epidemiologic studies/ or multicenter study/ or observational study/ or seroepidemiologic studies/ or (cohort* or 'follow up' or followup or longitudinal* or prospective* or retrospective* or observational* or multicent* or 'multi-cent*' or consecutive*).ti,ab,kf.) and ((group or groups or subgroup* or versus or vs or compar*).ti,ab,kf. or ('odds ratio*' or 'relative odds' or 'risk ratio*' or 'relative risk*' or aor or arr or rrr).ab. or (("OR" or "RR") adj6 CI).ab.)) |
5698228 |
|
12 |
7 and 8 – SR’s |
81 |
|
13 |
(7 and 9) not 12 – RCT’s |
133 |
|
14 |
(7 and (10 or 11)) not (12 or 13) – Observationele studies |
397 |
|
15 |
12 or 13 or 14 |
612 |