Waar gaat deze richtlijn over?

Schurft (scabiës) is een huidziekte die wordt veroorzaakt door de scabiësmijt. Deze parasiet (Sarcoptes scabiei var.hominis) komt alleen voor bij mensen en kent meerdere varianten: gewone scabiës (een infectie met enkele mijten) en scabiës crustosa (een infectietype waarbij doorgaans veel mijten, papels en noduli in een sterk verdikte hoornlaag worden waargenomen). Er gelden striktere infectiepreventiemaatregelen voor scabiës crustosa dan voor gewone scabiës.

Scabiës crustosa veroorzaakt een heel ander klinisch beeld dan de gewone scabiës. De huidziekte wordt vaak pas na dagen tot weken herkend. Scabiës crustosa komt vaak voor bij patiënten met afweerstoornissen. Hierdoor komt scabiës crustosa relatief va(a)k(er) voor in zorginstellingen. Hoewel scabiës niet levensbedreigend is en zelfs niet gevaarlijk voor de patiënt, moet deze aandoening zeer serieus worden genomen, omdat de klachten zowel lichamelijk als emotioneel belastend worden ervaren. 

De bestrijding van een scabiës uitbraak (waarbij n > 3) in een zorginstelling is complex en vergt een multidisciplinaire aanpak. De richtlijn beschrijft een uitgebreid stappenplan voor zorginstellingen. Onderwerpen die daarin aan bod komen zijn: taken en bevoegdheden van een outbreakmanagement team, de rol van scabiësdiagnostiek en een behandelvoorkeur bij een bestrijding van een uitbraak. Daarnaast worden ook infectiepreventiemaatregelen beschreven voor zorgmedewerkers tijdens het verplegen van een index met scabiës en de te nemen reinigingsmaatregelen. 

Voor wie is deze richtlijn bedoeld?

De beoogde gebruikers van de richtlijn betreffen al diegenen die werkzaam zijn in de medisch-specialistische zorg en betrokken zijn bij het opstellen van het infectiepreventiebeleid, zoals kwaliteitsmedewerkers, deskundigen infectiepreventie, artsen-microbioloog, en dermatologen.

Wat is het doel van deze richtlijn?

Het doel van de richtlijn Scabiës is om zorgmedewerkers handvatten te bieden voor de infectiepreventiemaatregelen bij een of meerdere gevallen van scabiës binnen een zorginstelling. In deze richtlijn komen de volgende onderwerpen aan bod: 

-           Outbreakmanagement; 

-           De rol van diagnostiek; 

-           Behandelvoorkeur bij bestrijding;

-           Isolatiemaatregelen;

-           Reiniging en desinfectie.

Afbakening van de richtlijn

Naast deze richtlijn zijn er drie richtlijnen in Nederland over scabiës:

1. LCI- richtlijn Scabiës | LCI-richtlijnen (rivm.nl)

De LCI-richtlijn wordt onder andere gebruikt door de GGD en is bedoeld voor situaties waarbij meer dan één index bekend is, zoals een gezin of studentenhuis tot en met een uitbraaksituatie in een verpleeghuis. De doelgroep van deze richtlijn is alles buiten de medisch-specialistische zorg.  Het gedeelte outbreakmanagement in zorginstellingen dat nu in de LCI-richtlijn staat vermeld, wordt (deels) opgenomen in deze richtlijn. Zie ook het RIVM-stappenplan Aanpak schurft met Ivermectinepillen – voor instellingen.

2. NHG-richtlijn Scabiës | NHG-richtlijnen

Dit is een behandelrichtlijn voor huisartsen.

3. Richtlijn Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (NVMM/NVDV)

Dit is een richtlijn over verschillende seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s), waaronder Scabiës. Hierin wordt beschreven: de ziekte (inclusief verwekker), transmissie, diagnostiek, sleutelpopulatie (voorheen risicogroepen), epidemiologie, preventie, maatregelen, partnernotificatie (voorheen partnerwaarschuwing) en behandeling. Sommige werkgroepleden van deze MDR-SOA richtlijn zijn vertegenwoordigd in de SRI-werkgroep en SRI-klankbordgroep. 

Hoe is de richtlijn tot stand gekomen?

De richtlijn is in eerste instantie generiek opgesteld door een multidisciplinaire werkgroep met vertegenwoordigers uit de relevante domeinen, afkomstig van NVMM, NVDV, VHIG, RIVM, NVAVG, en NVAB. Tijdens de commentaarfase is de richtlijn voorgelegd aan onder andere de Patiëntenfederatie Nederland (PFNL), de koepelorganisaties van ziekenhuizen en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Op 1 december 2025 is de richtlijn vervolgens gespecificeerd voor de medisch specialistische zorg. Hierbij zijn uitsluitend tekstuele aanpassingen gedaan (dus geen inhoudelijke wijzigingen), zodat alleen de aanbevelingen en adviezen relevant voor ziekenhuizen zijn opgenomen. Elk domein maakt deze vertaalslag afzonderlijk. Dit zorgt voor een betere aansluiting bij de praktijk en maakt toekomstige herzieningen eenvoudiger.

Het SRI is als houder van deze richtlijn de eerstverantwoordelijke voor de actualiteit van deze richtlijn. Het RIVM heeft namens het SRI de begeleidende rol gehad bij de richtlijnontwikkeling. De andere deelnemers aan deze richtlijn (wetenschappelijke verenigingen) en gebruikers van de richtlijn delen de verantwoordelijkheid en informeren de eerstverantwoordelijke over relevante ontwikkelingen binnen hun vakgebied.