Uitstel van operatie bij pneumonie
Uitgangsvraag
Wat is de aanbevolen termijn van uitstel van een electieve operatie na een doorgemaakte pneumonie?
Aanbeveling
Stel een electieve operatie bij een pneumonie 4 tot 6 weken uit, tenzij de voordelen van de operatie groter zijn dan de risico’s van het wachten.
Als een operatie binnen 4 tot 6 weken noodzakelijk is, wordt een geïndividualiseerde multidisciplinaire risicobeoordeling aangeraden.
Overwegingen
Voor- en nadelen van de interventie en de kwaliteit van het bewijs
Er is literatuuronderzoek gedaan naar de gunstige en ongunstige effecten van een korte duur van uitstel van een electieve operatie ten opzichte van een lange duur van uitstel, bij patiënten met een pneumonie die niet-pulmonale chirurgie ondergaan. Er zijn geen studies gevonden die deze vraag konden beantwoorden. De literatuur kan geen richting geven aan de besluitvorming. Hier ligt een kennisvraag. Wel is er literatuur beschikbaar over uitstel van operatie bij patienten met een SARS-CoV-2 pneumonie. De aanbevelingen zijn daarom voornamelijk gebaseerd op expertopinie en waar mogelijk onderbouwd met indirecte literatuur.
Er kunnen geen concrete aanbevelingen worden gedaan voor het uitstellen van een ingreep bij patiënten met een preoperatieve pneumonie veroorzaakt door een andere verwekker dan SARS-CoV-2. Preoperatieve pneumonie wordt in enkele studies bij volwassenen in verband gebracht met een hogere postoperatieve mortaliteit (Jamali, 2018), postoperatieve morbiditeit (Jamali, 2018; Arozullah, 2000; Masrouha, 2016) en verhoogde chirurgische zorgkosten (Davenport, 2005). Een eventuele onderliggende longziekte van de patiënt dient te worden geoptimaliseerd en luchtweginfecties moeten worden behandeld, voor zover de tijd dat toelaat. Aangezien luchtwegreactiviteit kan aanhouden nadat de infectieuze ziekteverwekker is geëlimineerd, moet sterk worden overwogen electieve chirurgie uit te stellen. In de huidige klinische praktijk wordt hiervoor 4 tot 6 weken aangeraden. Hiervoor is geen wetenschappelijke onderbouwing. Om de clinicus een handreiking te geven, adviseren wij deze periode aan te houden. Er is ook geen literatuur over factoren om het herstel van de pneumonie te bevorderen.
Als een operatie binnen 4 tot 6 weken noodzakelijk is, adviseren wij een gepersonaliseerde multidisciplinaire risicobeoordeling. In de literatuur zijn geen specifieke aanbevelingen over welke factoren hierbij in overweging moeten worden genomen. De richtlijnen voor patiënten met SARS-CoV-2 kunnen hiervoor worden toegepast op de patiënten met een pneumonie. In een individuele risicoanalyse kunnen de volgende factoren worden overwogen: patiëntfactoren (leeftijd, comorbiditeiten, functionele status), infectiefactoren (ernst, aanhoudende symptomen) en chirurgische factoren (klinische prioriteit, risico op ziekteprogressie en complexiteit van de operatie).
Electieve operaties dienen worden uitgevoerd bij patiënten die hersteld zijn van hun pneumonie en wanneer de anesthesioloog, chirurg of behandelaar, en de patiënt gezamenlijk besluiten om door te gaan.
SARS-CoV-2 infectie
Het bepalen van het optimale tijdstip voor ingrepen bij patiënten die hersteld zijn van SARS-CoV-2 en het juiste niveau van preoperatieve evaluatie is uitdagend. De COVIDSurg Collaborative stelde vast dat in patiënten met een preoperatieve SARS-CoV-2 diagnose mortaliteit verhoogd lijkt te zijn wanneer zij 0 tot 6 weken na de diagnose geopereerd worden, ook bij asymptomatische patiënten (COVIDSurg Collaborative, 2021). Deze populatie was echter geïncludeerd in oktober 2020, voordat SARS-CoV-2 vaccinaties op de markt waren. Recentere studies, verricht na de uitgebreide publieke vaccinatie en in minder virulente varianten in de post-Omicron fase, suggereren dat deze periode verkort kan worden naar 2 weken (Codner, 2023) en dat operaties mogelijk helemaal niet uitgesteld hoeven te worden bij infectie met de Omicron-variant (Xiong, 2024). De herziene aanbevelingen uit de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk bevelen aan bij een preoperatieve SARS-CoV-2 infectie de ingreep minstens 2 weken uit te stellen, indien klinisch mogelijk (El-Boghdadly, 2022; ASA, 2023). Voor patiënten die niet als laag risico worden beschouwd of een andere operatie ondergaan dan een laag-risico operatie tussen 2 en 7 weken na infectie, adviseren zij een individuele risicoanalyse. Hierbij moeten de volgende factoren worden overwogen: patiëntfactoren (leeftijd; comorbiditeiten en functionele status); infectiefactoren (ernst; aanhoudende symptomen; vaccinatie); en chirurgische factoren (klinische prioriteit; risico op ziekteprogressie; complexiteit van de operatie).
Er is momenteel geen bewijs dat het uitstellen van een operatie langer dan 7 weken nodig is voor patiënten die volledig hersteld zijn van of een SARS-CoV-2-infectie hebben gehad.
Electieve chirurgie dient niet plaatsvinden binnen 2 weken na een SARS-CoV-2-infectie. Dit uitstel stelt anesthesiologen en chirurgen in staat om de ernst van de COVID-19-symptomen van de patiënt te beoordelen en het risico van COVID-19-overdracht van patiënt op klinisch personeel te verminderen.
We raden een geïndividualiseerde multidisciplinaire risicobeoordeling aan voor patiënten die electieve chirurgie nodig hebben binnen 2 tot 7 weken na een SARS-CoV-2-infectie, waarbij patiëntfactoren, de ernst van de infectie, en het chirurgische risico in overweging worden genomen. Electieve operaties dienen alleen worden uitgevoerd bij patiënten wanneer de anesthesioloog, chirurg of behandelaar, en de patiënt gezamenlijk besluiten om door te gaan.
Verder uitstel van chirurgie na 7 weken moet worden overwogen als de patiënt nog steeds COVID-19-symptomen vertoont of als er andere factoren zijn waardoor het risico van doorgaan groter is dan het risico van uitstel.
Waarden en voorkeuren van patiënten (en evt. hun verzorgers)
Voor individuele patiënten kan er een meerwaarde zijn om na een pneumonie de uitstelperiode van 4 tot 6 weken te verkorten. Met name voor patiënten met bedreiging van organen of met een maligniteit is het uitstellen van de operatie mogelijk ongewenst. Electieve operaties dienen alleen te worden uitgevoerd bij patiënten wanneer de anesthesioloog, chirurg of behandelaar, en de patiënt gezamenlijk besluiten om door te gaan. Het is van belang om deze patiënten en hun eventuele verzorgers goed te informeren over de beweegredenen om de operatie uit te stellen, te verwijzen naar de richtlijnen en te adviseren over het verhoogde risico op postoperatieve complicaties.
Kosten (middelenbeslag)
Aangezien een pneumonie voorafgaand aan een operatie geassocieerd is met toegenomen postoperatieve morbiditeit, verblijfsduur en mortaliteit, is het uitstellen van de operatie kosteneffectief. Echter wanneer uitstel leidt tot een verslechterde preoperatieve uitgangssituatie, zoals bijvoorbeeld bij een agressieve maligniteit of een acute aandoening, kan het uitstellen van de operatie leiden tot hogere zorgkosten.
Aanvaardbaarheid, haalbaarheid en implementatie
Er zijn geen studies gedaan naar de haalbaarheid en aanvaardbaarheid van het korter of langer uitstellen van een operatie bij een preoperatieve pneumonie. Voor electieve operaties die binnen 4 tot 6 weken plaatsvinden, wordt een gepersonaliseerde multidisciplinaire risicobeoordeling aanbevolen. Dit vereist een MDO binnen de instelling, waarbij verschillende disciplines bijeen moeten komen. Het organiseren van een MDO, of dit ad hoc is of binnen een vast terugkerend patroon, kan een obstakel vormen voor de implementatie van dit advies.
Rationale van de aanbeveling: weging van argumenten voor en tegen de interventies
Er is geen literatuur die een specifieke uitstelduur voorstelt voor electieve chirurgie bij zowel pulmonaal belaste als niet-pulmonaal belaste patiënten met een preoperatieve lagere luchtweginfectie of pneumonie veroorzaakt door een andere verwekker dan SARS-CoV-2. Aangezien luchtwegreactiviteit kan aanhouden nadat de infectieuze ziekteverwekker is geëlimineerd, moet sterk worden overwogen electieve chirurgie uit te stellen. In de huidige klinische praktijk wordt hiervoor 4 tot 6 weken aangeraden.
Als een operatie binnen 4 tot 6 weken noodzakelijk is, adviseren wij een gepersonaliseerde multidisciplinaire risicobeoordeling. In een individuele risicoanalyse kunnen de volgende factoren worden overwogen: patiëntfactoren (leeftijd, comorbiditeiten, functionele status), infectiefactoren (ernst, aanhoudende symptomen) en chirurgische factoren (klinische prioriteit, risico op ziekteprogressie en complexiteit van de operatie).
Electieve operaties dienen worden uitgevoerd bij patiënten die hersteld zijn van hun pneumonie en wanneer de anesthesioloog, chirurg of behandelaar, en de patiënt gezamenlijk besluiten om door te gaan.
Onderbouwing
Introduction
Preoperative pneumonia is a significant risk factor for poor postsurgical outcomes. Pneumonia leads to an inflammatory response and lung tissue damage. Respiratory infection within 4 weeks before surgery is associated with a higher risk of postoperative pulmonary complications (Canet, 2010) and preoperative pneumonia is associated with increased postoperative complications and mortality (Jamali, 2018).
Based on expert opinion, it is generally recommended to postpone elective surgery for 6 weeks in case of pneumonia, if postponement is feasible. However, shorter delay may be favored. The optimal delay of surgery is unclear for patients with pneumonia.
|
No GRADE |
No evidence was found regarding shorter (< 6 weeks) versus longer (≥ 6 weeks) delay of surgery after pneumonia in patients with pulmonary precondition and an indication for elective surgery. |
Description of studies
No studies were identified that compared delay of surgery in the selected population. However, several publications studied delay of elective surgery in COVID-19 populations. Although the disease and its implications are different from the population of interest, the results may provide indirect evidence. Tabel 1 summarizes the results of studies in COVID-19 populations. The evidence was not graded.
Table 1. Study characteristics and results
Level of evidence of the literature
The evidence was not graded due to a lack of data.
A systematic review of the literature was performed to answer the following question:
What are the benefits and harms of a delay shorter than six weeks compared with a delay of six weeks or more after pneumonia, in patients with pulmonary precondition with an indication for elective surgery?
| P (Patients): | Adult patients with a pulmonary precondition and an indication for elective surgery, that have preoperative pneumonia |
| I (Intervention): | Surgery delay less than 6 weeks after pneumonia |
| C (Comparison): | Surgery delay 6 weeks or more after pneumonia |
| O (Outcomes): |
Postoperative pulmonary complications, length of hospital stay, ICU admission, mortality |
Relevant outcome measures
The guideline development group considered postoperative pulmonary complications as a critical outcome measure for decision making; and hospital length of stay, ICU admission and mortality as important outcomes measures. The working group did not define the outcome measure a priori, but followed definitions used in the studies. For the duration of delay, all comparisons were included.
The working group defined 25% as a minimal clinically (patient) important differences for risk ratios (RR <0.8 or >1.25) and 1 day for length of hospital stay.
Search and select (Methods)
On the May 21, 2024, a systematic search was performed in the databases Embase.com and Ovid/Medline for systematic reviews, RCTs and observational studies comparing different timing of surgery after pneumonia, in patients with pulmonary precondition with an indication for elective surgery, that have preoperative pneumonia. The search resulted in 1073 unique hits. Studies were selected based on the following criteria: a comparison between shorter and longer delay of elective surgery after pneumonia, in patients with pulmonary precondition. Twenty-six studies were initially selected based on title and abstract screening. After reading the full text, all studies were excluded (see the table with reasons for exclusion under the tab Methods).
Results
No studies were included for the analysis.
- American Society of Anesthesiologists (ASA) and Anesthesia Patient Safety Foundation (APSF): Joint Statement on Elective Surgery/Procedures and Anesthesia for Patients After COVID-19 Infection (2023): available at https://www.asahq.org/about-asa/newsroom/news-releases/2023/06/asa-and-apsf-joint-statement-on-elective-surgery-procedures-and-anesthesia-for-patients-after-covid-19-infection
- Arozullah AM, Daley J, Henderson WG, Khuri SF. Multifactorial risk index for predicting postoperative respiratory failure in men after major noncardiac surgery. The National Veterans Administration Surgical Quality Improvement Program. Ann Surg. 2000 Aug;232(2):242-53. doi: 10.1097/00000658-200008000-00015. PMID: 10903604; PMCID: PMC1421137.
- Canet J, Gallart L, Gomar C, Paluzie G, Vallès J, Castillo J, Sabaté S, Mazo V, Briones Z, Sanchis J; ARISCAT Group. Prediction of postoperative pulmonary complications in a population-based surgical cohort. Anesthesiology. 2010 Dec;113(6):1338-50. doi: 10.1097/ALN.0b013e3181fc6e0a. PMID: 21045639.
- Codner JA, Archer RH, Lynde GC, Sharma J. Timing is Everything: Surgical Outcomes for SARS-CoV-2 Positive Patients. World J Surg. 2023 Feb;47(2):437-444. doi: 10.1007/s00268-022-06814-4. Epub 2022 Oct 31. PMID: 36316514; PMCID: PMC9628392.
- COVIDSurg Collaborative; GlobalSurg Collaborative. Timing of surgery following SARS-CoV-2 infection: an international prospective cohort study. Anaesthesia. 2021 Jun;76(6):748-758. doi: 10.1111/anae.15458. Epub 2021 Mar 9. PMID: 33690889; PMCID: PMC8206995.
- Dai X, Ding W, He Y, Huang S, Liu Y, Wu T. Clinical Characteristics and Postoperative Complications in Patients Undergoing Colorectal Cancer Surgery with Perioperative COVID-19 Infection. Cancers (Basel). 2023 Oct 3;15(19):4841. doi: 10.3390/cancers15194841. PMID: 37835535; PMCID: PMC10571873.
- Davenport DL, Henderson WG, Khuri SF, Mentzer RM Jr. Preoperative risk factors and surgical complexity are more predictive of costs than postoperative complications: a case study using the National Surgical Quality Improvement Program (NSQIP) database. Ann Surg. 2005 Oct;242(4):463-8; discussion 468-71. doi: 10.1097/01.sla.0000183348.15117.ab. PMID: 16192806; PMCID: PMC1402344.
- Deng JZ, Chan JS, Potter AL, Chen YW, Sandhu HS, Panda N, Chang DC, Yang CJ. The Risk of Postoperative Complications After Major Elective Surgery in Active or Resolved COVID-19 in the United States. Ann Surg. 2022 Feb 1;275(2):242-246. doi: 10.1097/SLA.0000000000005308. PMID: 34793348; PMCID: PMC8745943.
- El-Boghdadly K, Cook TM, Goodacre T, Kua J, Denmark S, McNally S, Mercer N, Moonesinghe SR, Summerton DJ. Timing of elective surgery and risk assessment after SARS-CoV-2 infection: an update: A multidisciplinary consensus statement on behalf of the Association of Anaesthetists, Centre for Perioperative Care, Federation of Surgical Specialty Associations, Royal College of Anaesthetists, Royal College of Surgeons of England. Anaesthesia. 2022 May;77(5):580-587. doi: 10.1111/anae.15699. Epub 2022 Feb 22. PMID: 35194788; PMCID: PMC9111236.
- Jamali S, Dagher M, Bilani N, Mailhac A, Habbal M, Zeineldine S, Tamim H. The Effect of Preoperative Pneumonia on Postsurgical Mortality and Morbidity: A NSQIP Analysis. World J Surg. 2018 Sep;42(9):2763-2772. doi: 10.1007/s00268-018-4539-4. PMID: 29423742.
- Liu YH, Hu C, Yang XM, Zhang Y, Cao YL, Xiao F, Zhang JJ, Ma LQ, Zhou ZW, Hou SY, Wang E, Loepke AW, Deng M. Association of preoperative coronavirus disease 2019 with mortality, respiratory morbidity and extrapulmonary complications after elective, noncardiac surgery: An observational cohort study. J Clin Anesth. 2024 Aug;95:111467. doi: 10.1016/j.jclinane.2024.111467. Epub 2024 Apr 8. PMID: 38593491.
- Masrouha KZ, Musallam KM, Rosendaal FR, Hoballah JJ, Jamali FR. Preoperative Pneumonia and Postoperative Venous Thrombosis: A Cohort Study of 427,656 Patients Undergoing Major General Surgery. World J Surg. 2016 Jun;40(6):1288-94. doi: 10.1007/s00268-016-3409-1. PMID: 26817651.
- Qudaisat IY, Toubasi AA, Obaid YY, Albustanji FH, Al-Harasis SM, AlOweidi AS. The delaying of elective surgeries after COVID-19 infection decreases postoperative complications. Asian J Surg. 2023 Oct;46(10):4308-4316. doi: 10.1016/j.asjsur.2023.05.002. Epub 2023 May 17. PMID: 37225569; PMCID: PMC10188917.
- Xiong X, Li R, Yan H, Mao Q. The Outcomes of Patients with Omicron Variant Infection who Undergo Elective Surgery: A Propensity-score-matched Case-control Study. Int J Med Sci. 2024 Mar 17;21(5):817-825. doi: 10.7150/ijms.90695. PMID: 38616997; PMCID: PMC11008485.
Table of excluded studies
|
Reference |
Reason for exclusion |
|
Aziz MF, Schenning K, Koike S, O'Glasser A, O'Reilly-Shah VN, Sera V, Mathis M; Multicenter Perioperative Outcomes Group Investigators. Perioperative Mortality of the COVID-19 Recovered Patient Compared to a Matched Control: A Multicenter Retrospective Cohort Study. Anesthesiology. 2024 Feb 1;140(2):195-206. doi: 10.1097/ALN.0000000000004809. PMID: 37844271. |
Wrong population |
|
Codner JA, Archer RH, Lynde GC, Sharma J. Timing is Everything: Surgical Outcomes for SARS-CoV-2 Positive Patients. World J Surg. 2023 Feb;47(2):437-444. doi: 10.1007/s00268-022-06814-4. Epub 2022 Oct 31. PMID: 36316514; PMCID: PMC9628392. |
Wrong population |
|
COVIDSurg Collaborative; GlobalSurg Collaborative. Timing of surgery following SARS-CoV-2 infection: an international prospective cohort study. Anaesthesia. 2021 Jun;76(6):748-758. doi: 10.1111/anae.15458. Epub 2021 Mar 9. PMID: 33690889; PMCID: PMC8206995. |
Wrong population |
|
Dai X, Ding W, He Y, Huang S, Liu Y, Wu T. Clinical Characteristics and Postoperative Complications in Patients Undergoing Colorectal Cancer Surgery with Perioperative COVID-19 Infection. Cancers (Basel). 2023 Oct 3;15(19):4841. doi: 10.3390/cancers15194841. PMID: 37835535; PMCID: PMC10571873. |
Wrong population |
|
Deng JZ, Chan JS, Potter AL, Chen YW, Sandhu HS, Panda N, Chang DC, Yang CJ. The Risk of Postoperative Complications After Major Elective Surgery in Active or Resolved COVID-19 in the United States. Ann Surg. 2022 Feb 1;275(2):242-246. doi: 10.1097/SLA.0000000000005308. PMID: 34793348; PMCID: PMC8745943. |
Wrong population |
|
Liu YH, Hu C, Yang XM, Zhang Y, Cao YL, Xiao F, Zhang JJ, Ma LQ, Zhou ZW, Hou SY, Wang E, Loepke AW, Deng M. Association of preoperative coronavirus disease 2019 with mortality, respiratory morbidity and extrapulmonary complications after elective, noncardiac surgery: An observational cohort study. J Clin Anesth. 2024 Aug;95:111467. doi: 10.1016/j.jclinane.2024.111467. Epub 2024 Apr 8. PMID: 38593491. |
Wrong population |
|
Qudaisat IY, Toubasi AA, Obaid YY, Albustanji FH, Al-Harasis SM, AlOweidi AS. The delaying of elective surgeries after COVID-19 infection decreases postoperative complications. Asian J Surg. 2023 Oct;46(10):4308-4316. doi: 10.1016/j.asjsur.2023.05.002. Epub 2023 May 17. PMID: 37225569; PMCID: PMC10188917. |
Wrong population |
|
Xiong X, Li R, Yan H, Mao Q. The Outcomes of Patients with Omicron Variant Infection who Undergo Elective Surgery: A Propensity-score-matched Case-control Study. Int J Med Sci. 2024 Mar 17;21(5):817-825. doi: 10.7150/ijms.90695. PMID: 38616997; PMCID: PMC11008485. |
Wrong population |
|
Khan IA, Zaid MB, Gold PA, Austin MS, Parvizi J, Bedard NA, Jevsevar DS, Hannon CP, Fillingham YA; AAHKS EBM Committee. Making a Joint Decision Regarding the Timing of Surgery for Elective Arthroplasty Surgery After Being Infected With COVID-19: A Systematic Review. J Arthroplasty. 2022 Oct;37(10):2106-2113.e1. doi: 10.1016/j.arth.2022.05.006. Epub 2022 May 6. PMID: 35533820; PMCID: PMC9074381. |
Wrong population |
|
Guerado E, Cano JR, Pons-Palliser J. Should concurrent infections be treated before performing hip arthroplasty for hip fracture? Bone Joint Res. 2020 Dec;9(12):884-893. doi: 10.1302/2046-3758.912.BJR-2019-0045.R4. PMID: 33350313; PMCID: PMC9021902. |
No comparison of timing/delay |
|
Patterson JT, Bohl DD, Basques BA, Arzeno AH, Grauer JN. Does Preoperative Pneumonia Affect Complications of Geriatric Hip Fracture Surgery? Am J Orthop (Belle Mead NJ). 2017 May/Jun;46(3):E177-E185. PMID: 28666049. |
No comparison of timing/delay |
|
Jamali S, Dagher M, Bilani N, Mailhac A, Habbal M, Zeineldine S, Tamim H. The Effect of Preoperative Pneumonia on Postsurgical Mortality and Morbidity: A NSQIP Analysis. World J Surg. 2018 Sep;42(9):2763-2772. doi: 10.1007/s00268-018-4539-4. PMID: 29423742. |
No comparison of timing/delay |
|
Moletta L, Pierobon ES, Capovilla G, Costantini M, Salvador R, Merigliano S, Valmasoni M. International guidelines and recommendations for surgery during Covid-19 pandemic: A Systematic Review. Int J Surg. 2020 Jul;79:180-188. doi: 10.1016/j.ijsu.2020.05.061. Epub 2020 May 23. PMID: 32454253; PMCID: PMC7245259. |
Wrong population |
|
Adham M, Anam K, Reksodiputro L. Treatment prioritization and risk stratification of head and neck cancer during COVID-19 pandemic: A systematic review. Med J Malaysia. 2022 Jan;77(1):53-59. PMID: 35086995. |
Wrong population |
|
de Bock E, Herman ES, Bastian OW, Filipe MD, Vriens MR, Richir MC. Systematic review and meta-analysis determining the effect of implemented COVID-19 guidelines on surgical oncology volumes and clinical outcomes. Surg Oncol. 2022 Dec;45:101859. doi: 10.1016/j.suronc.2022.101859. Epub 2022 Oct 4. PMID: 36242979; PMCID: PMC9529677. |
Wrong population |
|
Katims AB, Razdan S, Eilender BM, Wiklund P, Tewari AK, Kyprianou N, Badani KK, Mehrazin R. Urologic oncology practice during COVID-19 pandemic: A systematic review on what can be deferrable vs. nondeferrable. Urol Oncol. 2020 Oct;38(10):783-792. doi: 10.1016/j.urolonc.2020.06.028. Epub 2020 Jun 26. PMID: 32703636; PMCID: PMC7318929. |
Wrong population |
|
Chan VW, Tan WS, Leow JJ, Tan WP, Ong WLK, Chiu PK, Gurung P, Pirola GM, Orecchia L, Liew MPC, Lee HY, Wang Y, Chen IA, Castellani D, Wroclawski ML, Mayor N, Sathianathen NJ, Braga I, Liu Z, Moon D, Tikkinen K, Kamat A, Meng M, Ficarra V, Giannarini G, Teoh JY. Delayed surgery for localised and metastatic renal cell carcinoma: a systematic review and meta-analysis for the COVID-19 pandemic. World J Urol. 2021 Dec;39(12):4295-4303. doi: 10.1007/s00345-021-03734-1. Epub 2021 May 24. PMID: 34031748; PMCID: PMC8143063. |
Wrong population |
|
COVIDSurg Collaborative. Mortality and pulmonary complications in patients undergoing surgery with perioperative SARS-CoV-2 infection: an international cohort study. Lancet. 2020 Jul 4;396(10243):27-38. doi: 10.1016/S0140-6736(20)31182-X. Epub 2020 May 29. Erratum in: Lancet. 2020 Jul 25;396(10246):238. doi: 10.1016/S0140-6736(20)31350-7. PMID: 32479829; PMCID: PMC7259900. |
Wrong population |
|
Jonker PKC, van der Plas WY, Steinkamp PJ, Poelstra R, Emous M, van der Meij W, Thunnissen F, Bierman WFW, Struys MMRF, de Reuver PR, de Vries JPM, Kruijff S; Dutch Surgical COVID-19 Research Collaborative. Perioperative SARS-CoV-2 infections increase mortality, pulmonary complications, and thromboembolic events: A Dutch, multicenter, matched-cohort clinical study. Surgery. 2021 Feb;169(2):264-274. doi: 10.1016/j.surg.2020.09.022. Epub 2020 Sep 24. PMID: 33158548; PMCID: PMC7513767. |
Wrong population |
|
Lehtomäki A, Nevalainen R, Ukkonen M, Nieminen J, Laurikka J, Khan J. Trends in the Incidence, Etiology, Treatment, and Outcomes of Pleural Infections in Adults Over a Decade in a Finnish University Hospital. Scand J Surg. 2020 Jun;109(2):127-132. doi: 10.1177/1457496919832146. Epub 2019 Feb 21. PMID: 30791827. |
No comparison of timing/delay |
|
El-Boghdadly K, Cook TM, Goodacre T, Kua J, Blake L, Denmark S, McNally S, Mercer N, Moonesinghe SR, Summerton DJ. SARS-CoV-2 infection, COVID-19 and timing of elective surgery: A multidisciplinary consensus statement on behalf of the Association of Anaesthetists, the Centre for Peri-operative Care, the Federation of Surgical Specialty Associations, the Royal College of Anaesthetists and the Royal College of Surgeons of England. Anaesthesia. 2021 Jul;76(7):940-946. doi: 10.1111/anae.15464. Epub 2021 Mar 18. PMID: 33735942; PMCID: PMC8250763. |
No data to extract |
|
Kovoor JG, Scott NA, Tivey DR, Babidge WJ, Scott DA, Beavis VS, Kok J, MacCormick AD, Padbury RTA, Hugh TJ, Hewett PJ, Collinson TG, Maddern GJ, Frydenberg M. Proposed delay for safe surgery after COVID-19. ANZ J Surg. 2021 Apr;91(4):495-506. doi: 10.1111/ans.16682. Epub 2021 Mar 3. PMID: 33656269; PMCID: PMC8014540. |
No comparison of timing/delay |
|
Widnyana IM, Senapathi TG, Cindryani M, Juwita N, Jeanne B. Pulmonary Complications and 30-Day Mortality Rate in COVID-19 Patients Undergoing Surgery: A Systematic Review and Meta-Analysis. Bali Journal of Anesthesiology. 2022 Oct 1;6(4):201-9. |
Wrong population |
|
Whittaker TM, Abdelrazek MEG, Fitzpatrick AJ, Froud JLJ, Kelly JR, Williamson JS, Williams GL. Delay to elective colorectal cancer surgery and implications for survival: a systematic review and meta-analysis. Colorectal Dis. 2021 Jul;23(7):1699-1711. doi: 10.1111/codi.15625. Epub 2021 Mar 25. PMID: 33714235; PMCID: PMC8251304. |
Wrong population |
|
Chawla A, Thongpat P, Angthong C. The Impacts of COVID-19 on the Management of Ankle Fractures and their Outcomes: A Systematic Review. Ortop Traumatol Rehabil. 2023 Oct 31;25(5):243-248. doi: 10.5604/01.3001.0053.9672. PMID: 38088098. |
No comparison of timing/delay |
|
Kiyatkin ME, Levine SP, Kimura A, Linzer RW, Labins JR, Kim JI, Gurvich A, Gong MN. Increased incidence of post-operative respiratory failure in patients with pre-operative SARS-CoV-2 infection. J Clin Anesth. 2021 Nov;74:110409. doi: 10.1016/j.jclinane.2021.110409. Epub 2021 Jun 22. PMID: 34225188; PMCID: PMC8216857. |
No comparison of timing/delay |
Beoordelingsdatum en geldigheid
Publicatiedatum : 29-09-2025
Beoordeeld op geldigheid : 09-07-2025
Algemene gegevens
De ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule werd ondersteund door het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (www.demedischspecialist.nl/kennisinstituut) en werd gefinancierd uit de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten (SKMS). De financier heeft geen enkele invloed gehad op de inhoud van de richtlijnmodule.
Samenstelling werkgroep
Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2022 een multidisciplinaire werkgroep ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van alle relevante specialismen (zie hiervoor de Samenstelling van de werkgroep) die betrokken zijn bij de zorg voor patiënten met een hoog risico op pulmonale complicaties die een niet-pulmonale ingreep ondergaan.
Werkgroep
Drs. R.P. (Peter) Meijer (voorzitter), anesthesioloog, NVA
Dr. J.P. (Jop) van den Berg, anesthesioloog, NVA
Dr. S.N.T. (Sabrine) Hemmes, anesthesioloog, NVA
Dr. M. (Marije) Marsman, anesthesioloog, NVA
Drs. M.W. (Mart) Groot, anesthesioloog-intensivist, NVIC
Drs. M. (Marjolein) van Laren, longarts, NVALT
Klankbordgroep
Dr. M. (Martijn) Boon, anesthesioloog, NVA
Drs. J.L.A (Jurriën) Embrechts, KNO-arts, NVKNO
Dr. H.J. (Erik) Hulzebos, klinisch inspanningsfysioloog en (sport)fysiotherapeut, KNGF
Drs. Y.J. (Yvonne) Kappe, senior beleidsadviseur/ patiëntvertegenwoordiger, Longfonds
Met ondersteuning van
Drs. F. (Femke) Janssen, junior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten, t/m mei 2023
Drs. A.E. (Amber) van der Meij, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten, vanaf maart 2023
Dr. M.S. (Matthijs) Ruiter, senior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
Belangenverklaringen
De Code ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling is gevolgd. Alle werkgroepleden hebben schriftelijk verklaard of zij in de laatste drie jaar directe financiële belangen (betrekking bij een commercieel bedrijf, persoonlijke financiële belangen, onderzoeksfinanciering) of indirecte belangen (persoonlijke relaties, reputatiemanagement) hebben gehad. Gedurende de ontwikkeling of herziening van een module worden wijzigingen in belangen aan de voorzitter doorgegeven. De belangenverklaring wordt opnieuw bevestigd tijdens de commentaarfase.
Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten.
|
Werkgroeplid |
Functie |
Nevenfuncties |
Gemelde belangen |
Ondernomen actie |
|
Romke Peter Meijer (voorzitter) |
Anesthesioloog, Amsterdam UMC adjunct medisch directeur, Amsterdam UMC tot 1-5-2019
|
Geen |
Geen |
Geen |
|
Johannes Pieter (Jop) van den Berg |
Anesthesioloog in het UMC Groningen, 0,9FTE, betaald. |
Medisch Manager Evenementenzorg, Rode Kruis, vrijwillig (inmiddels afgerond) Lid Medische Raad, Nederlandse Reanimatieraad, vrijwillig |
Uitsluitend de afdeling anesthesiologie ontving (soms) funding voor lopend onderzoek. Er zijn geen individuele financiële conflicten van belangen te vermelden. |
Geen |
|
Marjolein van Laren |
Longarts Dijklander Ziekenhuis Hoorn en Purmerend |
Geen |
Geen |
Geen |
|
Marije Marsman |
Anesthesioloog UMC Utrecht |
Geen |
Artikel gepubliceerd bij NTVG dat gaat over mate van implementatie van deze richtlijn in het UMC Utrecht. |
Geen |
|
Mart Wouter Groot |
Anesthesioloog-intensivist, Erasmus MC |
Geen |
Geen |
Geen |
|
Sabrine Nienke Tallechina Hemmes |
Anesthesioloog, Het Nederlands Kanker Instituut – Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis, Afdeling Anesthesiologie. |
Geen |
Publicaties over postoperative pulmonale complicaties. Enkele gepubliceerde onderzoeken werden deels gefinancieerd door onderzoek-specifieke beurzen van de ESAIC. |
Geen |
|
Amber van der Meij |
Adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten |
Geen |
Geen |
Geen |
|
Matthijs Ruiter |
Senior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten |
Geen |
Geen |
Geen |
|
Klankbord-groeplid |
Functie |
Nevenfuncties |
Gemelde belangen |
Ondernomen actie |
|
Erik Hulzebos
|
Medisch Fysioloog en (sport)fysiotherapeut, UMC Utrecht |
Secretaris VHVL |
Extern gefinancierd onderzoek: Prinses Beatrix Spierfonds |
Geen |
|
Jurriën Embrechts |
Rhinologist / anterior skull base surgeon, Christchurch city hospital, (New Zealand).
|
Data scientist, Expertisecentrum Zorgalgoritmen |
Geen |
Geen |
|
Martijn Boon |
Anesthesioloog Leids Universitair Medisch Centrum |
Geen |
Extern gefinancierd onderzoek: 2. MSD: Invloed van diepe neuromusculaire blokkade op de incidentie van intraoperatieve adverse events, projectleider Ja |
Geen |
|
Yvonne Kappe (Longfonds) |
Senior Beleidsadviseur Longfonds |
Beleidsadviseur astmaVereniging Nederland en Davos |
Geen |
Geen |
Inbreng patiëntenperspectief
Er werd aandacht besteed aan het patiëntenperspectief door het uitnodigen van de Patiëntenfederatie Nederland en Longfonds voor de knelpunteninventarisatie en deelname van Longfonds aan de klankbordgroep. De binnengekomen reacties tijdens op de knelpunteninventarisatie zijn besproken in de werkgroep. De verkregen input is meegenomen bij het opstellen van de uitgangsvragen, de keuze voor de uitkomstmaten en bij het opstellen van de overwegingen. De conceptrichtlijn is tevens voorgelegd aan Longfonds en de eventueel aangeleverde commentaren zijn bekeken en verwerkt.
Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz
Bij de richtlijnmodule is conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uitgevoerd om te beoordelen of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling is de richtlijnmodule op verschillende domeinen getoetst (zie het stroomschema op de Richtlijnendatabase).
|
Module |
Uitkomst kwalitatieve raming |
Toelichting |
|
Uitstel van operatie bij pneumonie |
Geen substantiële financiële gevolgen |
Hoewel uit de toetsing volgt dat de aanbevelingen breed toepasbaar zijn, volgt ook uit de toetsing dat het geen nieuwe manier van zorgverlening of andere organisatie van zorgverlening betreft, het geen toename in het aantal in te zetten voltijdsequivalenten aan zorgverleners betreft en het geen wijziging in het opleidingsniveau van het zorgpersoneel betreft. Er worden daarom geen substantiële financiële gevolgen verwacht. |
Werkwijze
AGREE
Deze richtlijnmodule is opgesteld conform de eisen vermeld in het rapport Medisch Specialistische Richtlijnen 2.0 van de adviescommissie Richtlijnen van de Raad Kwaliteit. Dit rapport is gebaseerd op het AGREE II instrument (Appraisal of Guidelines for Research & Evaluation II; Brouwers, 2010).
Knelpuntenanalyse en uitgangsvragen
Tijdens de voorbereidende fase beoordeelde de werkgroep de aanbevelingen uit de eerdere richtlijn Perioperatieve pulmonale complicaties (NVA, 2012) op noodzaak tot revisie. Daarnaast inventariseerde de werkgroep de knelpunten in de zorg voor patiënten met een hoog risico op pulmonale complicaties die een niet-pulmonale ingreep ondergaan. Tevens zijn er knelpunten aangedragen door de NVA, NVKNO en NVKG via een schriftelijke knelpunteninventarisatie. Een overzicht hiervan is opgenomen onder aanverwante producten.
Op basis van de uitkomsten van de knelpunteninventarisatie zijn door de werkgroep concept-uitgangsvragen opgesteld en definitief vastgesteld.
Uitkomstmaten
Na het opstellen van de zoekvraag behorende bij de uitgangsvraag inventariseerde de werkgroep welke uitkomstmaten voor de patiënt relevant zijn, waarbij zowel naar gewenste als ongewenste effecten werd gekeken. Hierbij werd een maximum van acht uitkomstmaten gehanteerd. De werkgroep waardeerde deze uitkomstmaten volgens hun relatieve belang bij de besluitvorming rondom aanbevelingen, als cruciaal (kritiek voor de besluitvorming), belangrijk (maar niet cruciaal) en onbelangrijk. Tevens definieerde de werkgroep tenminste voor de cruciale uitkomstmaten welke verschillen zij klinisch (patiënt) relevant vonden.
Methode literatuursamenvatting
Een uitgebreide beschrijving van de strategie voor zoeken en selecteren van literatuur is te vinden onder ‘Zoeken en selecteren’ onder Onderbouwing. Indien mogelijk werd de data uit verschillende studies gepoold in een random-effects model. Review Manager 5.4 werd gebruikt voor de statistische analyses. De beoordeling van de kracht van het wetenschappelijke bewijs wordt hieronder toegelicht.
Beoordelen van de kracht van het wetenschappelijke bewijs
De kracht van het wetenschappelijke bewijs werd bepaald volgens de GRADE-methode. GRADE staat voor ‘Grading Recommendations Assessment, Development and Evaluation’ (zie http://www.gradeworkinggroup.org/). De basisprincipes van de GRADE-methodiek zijn: het benoemen en prioriteren van de klinisch (patiënt) relevante uitkomstmaten, een systematische review per uitkomstmaat, en een beoordeling van de bewijskracht per uitkomstmaat op basis van de acht GRADE-domeinen (domeinen voor downgraden: risk of bias, inconsistentie, indirectheid, imprecisie, en publicatiebias; domeinen voor upgraden: dosis-effect relatie, groot effect, en residuele plausibele confounding).
GRADE onderscheidt vier gradaties voor de kwaliteit van het wetenschappelijk bewijs: hoog, redelijk, laag en zeer laag. Deze gradaties verwijzen naar de mate van zekerheid die er bestaat over de literatuurconclusie, in het bijzonder de mate van zekerheid dat de literatuurconclusie de aanbeveling adequaat ondersteunt (Schünemann, 2013; Hultcrantz, 2017).
|
GRADE |
Definitie |
|
Hoog |
|
|
Redelijk |
|
|
Laag |
|
|
Zeer laag |
|
Bij het beoordelen (graderen) van de kracht van het wetenschappelijk bewijs in richtlijnen volgens de GRADE-methodiek spelen grenzen voor klinische besluitvorming een belangrijke rol (Hultcrantz, 2017). Dit zijn de grenzen die bij overschrijding aanleiding zouden geven tot een aanpassing van de aanbeveling. Om de grenzen voor klinische besluitvorming te bepalen moeten alle relevante uitkomstmaten en overwegingen worden meegewogen. De grenzen voor klinische besluitvorming zijn daarmee niet één op één vergelijkbaar met het minimaal klinisch relevant verschil (Minimal Clinically Important Difference, MCID). Met name in situaties waarin een interventie geen belangrijke nadelen heeft en de kosten relatief laag zijn, kan de grens voor klinische besluitvorming met betrekking tot de effectiviteit van de interventie bij een lagere waarde (dichter bij het nuleffect) liggen dan de MCID (Hultcrantz, 2017).
Overwegingen (van bewijs naar aanbeveling)
Om te komen tot een aanbeveling zijn naast (de kwaliteit van) het wetenschappelijke bewijs ook andere aspecten belangrijk en worden meegewogen, zoals aanvullende argumenten uit bijvoorbeeld de biomechanica of fysiologie, waarden en voorkeuren van patiënten, kosten (middelenbeslag), aanvaardbaarheid, haalbaarheid en implementatie. Deze aspecten zijn systematisch vermeld en beoordeeld (gewogen) onder het kopje ‘Overwegingen’ en kunnen (mede) gebaseerd zijn op expert opinion. Hierbij is gebruik gemaakt van een gestructureerd format gebaseerd op het evidence-to-decision framework van de internationale GRADE Working Group (Alonso-Coello, 2016a; Alonso-Coello 2016b). Dit evidence-to-decision framework is een integraal onderdeel van de GRADE methodiek.
Formuleren van aanbevelingen
De aanbevelingen geven antwoord op de uitgangsvraag en zijn gebaseerd op het beschikbare wetenschappelijke bewijs en de belangrijkste overwegingen, en een weging van de gunstige en ongunstige effecten van de relevante interventies. De kracht van het wetenschappelijk bewijs en het gewicht dat door de werkgroep wordt toegekend aan de overwegingen, bepalen samen de sterkte van de aanbeveling. Conform de GRADE-methodiek sluit een lage bewijskracht van conclusies in de systematische literatuuranalyse een sterke aanbeveling niet a priori uit, en zijn bij een hoge bewijskracht ook zwakke aanbevelingen mogelijk (Agoritsas, 2017; Neumann, 2016). De sterkte van de aanbeveling wordt altijd bepaald door weging van alle relevante argumenten tezamen. De werkgroep heeft bij elke aanbeveling opgenomen hoe zij tot de richting en sterkte van de aanbeveling zijn gekomen.
In de GRADE-methodiek wordt onderscheid gemaakt tussen sterke en zwakke (of conditionele) aanbevelingen. De sterkte van een aanbeveling verwijst naar de mate van zekerheid dat de voordelen van de interventie opwegen tegen de nadelen (of vice versa), gezien over het hele spectrum van patiënten waarvoor de aanbeveling is bedoeld. De sterkte van een aanbeveling heeft duidelijke implicaties voor patiënten, behandelaars en beleidsmakers (zie onderstaande tabel). Een aanbeveling is geen dictaat, zelfs een sterke aanbeveling gebaseerd op bewijs van hoge kwaliteit (GRADE gradering HOOG) zal niet altijd van toepassing zijn, onder alle mogelijke omstandigheden en voor elke individuele patiënt.
|
Implicaties van sterke en zwakke aanbevelingen voor verschillende richtlijngebruikers |
||
|
|
||
|
|
Sterke aanbeveling |
Zwakke (conditionele) aanbeveling |
|
Voor patiënten |
De meeste patiënten zouden de aanbevolen interventie of aanpak kiezen en slechts een klein aantal niet. |
Een aanzienlijk deel van de patiënten zouden de aanbevolen interventie of aanpak kiezen, maar veel patiënten ook niet. |
|
Voor behandelaars |
De meeste patiënten zouden de aanbevolen interventie of aanpak moeten ontvangen. |
Er zijn meerdere geschikte interventies of aanpakken. De patiënt moet worden ondersteund bij de keuze voor de interventie of aanpak die het beste aansluit bij zijn of haar waarden en voorkeuren. |
|
Voor beleidsmakers |
De aanbevolen interventie of aanpak kan worden gezien als standaardbeleid. |
Beleidsbepaling vereist uitvoerige discussie met betrokkenheid van veel stakeholders. Er is een grotere kans op lokale beleidsverschillen. |
Organisatie van zorg
In de knelpuntenanalyse en bij de ontwikkeling van de richtlijnmodule is expliciet aandacht geweest voor de organisatie van zorg: alle aspecten die randvoorwaardelijk zijn voor het verlenen van zorg (zoals coördinatie, communicatie, (financiële) middelen, mankracht en infrastructuur). Randvoorwaarden die relevant zijn voor het beantwoorden van deze specifieke uitgangsvraag zijn genoemd bij de overwegingen. Meer algemene, overkoepelende, of bijkomende aspecten van de organisatie van zorg worden behandeld in de module Organisatie van zorg.
Commentaar- en autorisatiefase
De conceptrichtlijnmodule werd aan de betrokken (wetenschappelijke) verenigingen en (patiënt) organisaties voorgelegd ter commentaar. De commentaren werden verzameld en besproken met de werkgroep. Naar aanleiding van de commentaren werd de conceptrichtlijnmodule aangepast en definitief vastgesteld door de werkgroep. De definitieve richtlijnmodule werd aan de deelnemende (wetenschappelijke) verenigingen en (patiënt) organisaties voorgelegd voor autorisatie en door hen geautoriseerd dan wel geaccordeerd.
Literatuur
Agoritsas T, Merglen A, Heen AF, Kristiansen A, Neumann I, Brito JP, Brignardello-Petersen R, Alexander PE, Rind DM, Vandvik PO, Guyatt GH. UpToDate adherence to GRADE criteria for strong recommendations: an analytical survey. BMJ Open. 2017 Nov 16;7(11):e018593. doi: 10.1136/bmjopen-2017-018593. PubMed PMID: 29150475; PubMed Central PMCID: PMC5701989.
Alonso-Coello P, Schünemann HJ, Moberg J, Brignardello-Petersen R, Akl EA, Davoli M, Treweek S, Mustafa RA, Rada G, Rosenbaum S, Morelli A, Guyatt GH, Oxman AD; GRADE Working Group. GRADE Evidence to Decision (EtD) frameworks: a systematic and transparent approach to making well informed healthcare choices. 1: Introduction. BMJ. 2016 Jun 28;353:i2016. doi: 10.1136/bmj.i2016. PubMed PMID: 27353417.
Alonso-Coello P, Oxman AD, Moberg J, Brignardello-Petersen R, Akl EA, Davoli M, Treweek S, Mustafa RA, Vandvik PO, Meerpohl J, Guyatt GH, Schünemann HJ; GRADE Working Group. GRADE Evidence to Decision (EtD) frameworks: a systematic and transparent approach to making well informed healthcare choices. 2: Clinical practice guidelines. BMJ. 2016 Jun 30;353:i2089. doi: 10.1136/bmj.i2089. PubMed PMID: 27365494.
Brouwers MC, Kho ME, Browman GP, Burgers JS, Cluzeau F, Feder G, Fervers B, Graham ID, Grimshaw J, Hanna SE, Littlejohns P, Makarski J, Zitzelsberger L; AGREE Next Steps Consortium. AGREE II: advancing guideline development, reporting and evaluation in health care. CMAJ. 2010 Dec 14;182(18):E839-42. doi: 10.1503/cmaj.090449. Epub 2010 Jul 5. Review. PubMed PMID: 20603348; PubMed Central PMCID: PMC3001530.
Hultcrantz M, Rind D, Akl EA, Treweek S, Mustafa RA, Iorio A, Alper BS, Meerpohl JJ, Murad MH, Ansari MT, Katikireddi SV, Östlund P, Tranæus S, Christensen R, Gartlehner G, Brozek J, Izcovich A, Schünemann H, Guyatt G. The GRADE Working Group clarifies the construct of certainty of evidence. J Clin Epidemiol. 2017 Jul;87:4-13. doi: 10.1016/j.jclinepi.2017.05.006. Epub 2017 May 18. PubMed PMID: 28529184; PubMed Central PMCID: PMC6542664.
Medisch Specialistische Richtlijnen 2.0 (2012). Adviescommissie Richtlijnen van de Raad Kwaliteit. http://richtlijnendatabase.nl/over_deze_site/over_richtlijnontwikkeling.html
Neumann I, Santesso N, Akl EA, Rind DM, Vandvik PO, Alonso-Coello P, Agoritsas T, Mustafa RA, Alexander PE, Schünemann H, Guyatt GH. A guide for health professionals to interpret and use recommendations in guidelines developed with the GRADE approach. J Clin Epidemiol. 2016 Apr;72:45-55. doi: 10.1016/j.jclinepi.2015.11.017. Epub 2016 Jan 6. Review. PubMed PMID: 26772609.
Schünemann H, Brożek J, Guyatt G, et al. GRADE handbook for grading quality of evidence and strength of recommendations. Updated October 2013. The GRADE Working Group, 2013. Available from http://gdt.guidelinedevelopment.org/central_prod/_design/client/handbook/handbook.html.
Zoekverantwoording
Algemene informatie
|
Database(s): Embase.com, Ovid/Medline |
Datum: 21 mei 2024 |
|
Periode: vanaf 2010 |
Talen: geen restrictie |
Zoekopbrengst
|
|
EMBASE |
OVID/MEDLINE |
Ontdubbeld |
|
SR |
49 |
93 |
115 |
|
RCT |
137 |
118 |
224 |
|
Observationele studies |
395 |
495 |
734 |
|
Totaal |
581 |
706 |
1073* |
*in Rayyan
Zoekstrategie
Embase.com
|
No. |
Query |
Results |
|
#1 |
'pneumonia'/exp OR pneumonia*:ti,ab,kw OR pneumonic:ti,ab,kw OR pneumonit*:ti,ab,kw OR bronchopneumon*:ti,ab,kw OR pleuropneumon*:ti,ab,kw OR pneumopleurit*:ti,ab,kw OR lobiti*:ti,ab,kw OR (((lung OR pulmon*) NEAR/3 (inflammat* OR infect*)):ti,ab,kw) |
617920 |
|
#2 |
('therapy delay'/exp OR 'time to treatment'/exp) AND 'elective surgery'/exp OR (((delay* OR postpon* OR timing) NEAR/4 (surg* OR operat* OR procedure* OR elective OR 'non essential*' OR 'non emergen*')):ti,ab,kw) |
47651 |
|
#3 |
#1 AND #2 NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp) NOT (('adolescent'/exp OR 'child'/exp OR adolescent*:ti,ab,kw OR child*:ti,ab,kw OR schoolchild*:ti,ab,kw OR infant*:ti,ab,kw OR girl*:ti,ab,kw OR boy*:ti,ab,kw OR teen:ti,ab,kw OR teens:ti,ab,kw OR teenager*:ti,ab,kw OR youth*:ti,ab,kw OR pediatr*:ti,ab,kw OR paediatr*:ti,ab,kw OR puber*:ti,ab,kw) NOT ('adult'/exp OR 'aged'/exp OR 'middle aged'/exp OR adult*:ti,ab,kw OR man:ti,ab,kw OR men:ti,ab,kw OR woman:ti,ab,kw OR women:ti,ab,kw)) |
925 |
|
#4 |
#3 AND [2010-2024]/py |
742 |
|
#5 |
'meta analysis'/exp OR 'meta analysis (topic)'/exp OR metaanaly*:ti,ab OR 'meta analy*':ti,ab OR metanaly*:ti,ab OR 'systematic review'/de OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR prisma:ti,ab OR prospero:ti,ab OR (((systemati* OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview*)):ti,ab) OR ((systemic* NEAR/1 review*):ti,ab) OR (((systemati* OR literature OR database* OR 'data base*') NEAR/10 search*):ti,ab) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic*) NEAR/3 search*):ti,ab) OR (((literature NEAR/3 review*):ti,ab) AND (search*:ti,ab OR database*:ti,ab OR 'data base*':ti,ab)) OR (('data extraction':ti,ab OR 'data source*':ti,ab) AND 'study selection':ti,ab) OR ('search strategy':ti,ab AND 'selection criteria':ti,ab) OR ('data source*':ti,ab AND 'data synthesis':ti,ab) OR medline:ab OR pubmed:ab OR embase:ab OR cochrane:ab OR (((critical OR rapid) NEAR/2 (review* OR overview* OR synthes*)):ti) OR ((((critical* OR rapid*) NEAR/3 (review* OR overview* OR synthes*)):ab) AND (search*:ab OR database*:ab OR 'data base*':ab)) OR metasynthes*:ti,ab OR 'meta synthes*':ti,ab |
1029881 |
|
#6 |
'clinical trial'/exp OR 'randomization'/exp OR 'single blind procedure'/exp OR 'double blind procedure'/exp OR 'crossover procedure'/exp OR 'placebo'/exp OR 'prospective study'/exp OR rct:ab,ti OR random*:ab,ti OR 'single blind':ab,ti OR 'randomised controlled trial':ab,ti OR 'randomized controlled trial'/exp OR placebo*:ab,ti |
4035170 |
|
#7 |
'major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'case control study'/de OR 'family study'/de OR 'longitudinal study'/de OR 'retrospective study'/de OR 'prospective study'/de OR 'comparative study'/de OR 'cohort analysis'/de OR ((cohort NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('case control' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('follow up' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (observational NEAR/1 (study OR studies)) OR ((epidemiologic NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('cross sectional' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) |
8234169 |
|
#8 |
'case control study'/de OR 'comparative study'/exp OR 'control group'/de OR 'controlled study'/de OR 'controlled clinical trial'/de OR 'crossover procedure'/de OR 'double blind procedure'/de OR 'phase 2 clinical trial'/de OR 'phase 3 clinical trial'/de OR 'phase 4 clinical trial'/de OR 'pretest posttest design'/de OR 'pretest posttest control group design'/de OR 'quasi experimental study'/de OR 'single blind procedure'/de OR 'triple blind procedure'/de OR (((control OR controlled) NEAR/6 trial):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/6 (study OR studies)):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/1 active):ti,ab,kw) OR 'open label*':ti,ab,kw OR (((double OR two OR three OR multi OR trial) NEAR/1 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR ((allocat* NEAR/10 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR placebo*:ti,ab,kw OR 'sham-control*':ti,ab,kw OR (((single OR double OR triple OR assessor) NEAR/1 (blind* OR masked)):ti,ab,kw) OR nonrandom*:ti,ab,kw OR 'non-random*':ti,ab,kw OR 'quasi-experiment*':ti,ab,kw OR crossover:ti,ab,kw OR 'cross over':ti,ab,kw OR 'parallel group*':ti,ab,kw OR 'factorial trial':ti,ab,kw OR ((phase NEAR/5 (study OR trial)):ti,ab,kw) OR ((case* NEAR/6 (matched OR control*)):ti,ab,kw) OR ((match* NEAR/6 (pair OR pairs OR cohort* OR control* OR group* OR healthy OR age OR sex OR gender OR patient* OR subject* OR participant*)):ti,ab,kw) OR ((propensity NEAR/6 (scor* OR match*)):ti,ab,kw) OR versus:ti OR vs:ti OR compar*:ti OR ((compar* NEAR/1 study):ti,ab,kw) OR (('major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'cohort analysis'/de OR 'observational study'/de OR 'cross-sectional study'/de OR 'multicenter study'/de OR 'correlational study'/de OR 'follow up'/de OR cohort*:ti,ab,kw OR 'follow up':ti,ab,kw OR followup:ti,ab,kw OR longitudinal*:ti,ab,kw OR prospective*:ti,ab,kw OR retrospective*:ti,ab,kw OR observational*:ti,ab,kw OR 'cross sectional*':ti,ab,kw OR cross?ectional*:ti,ab,kw OR multicent*:ti,ab,kw OR 'multi-cent*':ti,ab,kw OR consecutive*:ti,ab,kw) AND (group:ti,ab,kw OR groups:ti,ab,kw OR subgroup*:ti,ab,kw OR versus:ti,ab,kw OR vs:ti,ab,kw OR compar*:ti,ab,kw OR 'odds ratio*':ab OR 'relative odds':ab OR 'risk ratio*':ab OR 'relative risk*':ab OR 'rate ratio':ab OR aor:ab OR arr:ab OR rrr:ab OR ((('or' OR 'rr') NEAR/6 ci):ab))) |
15101043 |
|
#9 |
#4 AND #5 - SR |
49 |
|
#10 |
#4 AND #6 NOT #9 - RCT |
137 |
|
#11 |
#4 AND (#7 OR #8) NOT (#9 OR #10) - observationeel |
395 |
|
#12 |
#9 OR #10 OR #11 |
581 |
Ovid/Medline
|
# |
Searches |
Results |
|
1 |
exp Pneumonia/ or pneumonia*.ti,ab,kf. or pneumonic.ti,ab,kf. or pneumonit*.ti,ab,kf. or bronchopneumon*.ti,ab,kf. or pleuropneumon*.ti,ab,kf. or pneumopleurit*.ti,ab,kf. or lobiti*.ti,ab,kf. or ((lung or pulmon*) adj3 (inflammat* or infect*)).ti,ab,kf. |
571640 |
|
2 |
((exp Time-to-Treatment/ or exp Treatment Delay/) and exp Elective Surgical Procedures/) or ((delay* or postpon* or timing) adj4 (surg* or operat* or procedure* or elective or 'non essential*' or 'non emergen*')).ti,ab,kf. |
32329 |
|
3 |
(1 and 2) not (comment/ or editorial/ or letter/) not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/) not ((Adolescent/ or Child/ or Infant/ or adolescen*.ti,ab,kf. or child*.ti,ab,kf. or schoolchild*.ti,ab,kf. or infant*.ti,ab,kf. or girl*.ti,ab,kf. or boy*.ti,ab,kf. or teen.ti,ab,kf. or teens.ti,ab,kf. or teenager*.ti,ab,kf. or youth*.ti,ab,kf. or pediatr*.ti,ab,kf. or paediatr*.ti,ab,kf. or puber*.ti,ab,kf.) not (Adult/ or adult*.ti,ab,kf. or man.ti,ab,kf. or men.ti,ab,kf. or woman.ti,ab,kf. or women.ti,ab,kf.)) |
1330 |
|
4 |
limit 3 to yr="2010 -Current" |
1208 |
|
5 |
meta-analysis/ or meta-analysis as topic/ or (metaanaly* or meta-analy* or metanaly*).ti,ab,kf. or systematic review/ or cochrane.jw. or (prisma or prospero).ti,ab,kf. or ((systemati* or scoping or umbrella or "structured literature") adj3 (review* or overview*)).ti,ab,kf. or (systemic* adj1 review*).ti,ab,kf. or ((systemati* or literature or database* or data-base*) adj10 search*).ti,ab,kf. or ((structured or comprehensive* or systemic*) adj3 search*).ti,ab,kf. or ((literature adj3 review*) and (search* or database* or data-base*)).ti,ab,kf. or (("data extraction" or "data source*") and "study selection").ti,ab,kf. or ("search strategy" and "selection criteria").ti,ab,kf. or ("data source*" and "data synthesis").ti,ab,kf. or (medline or pubmed or embase or cochrane).ab. or ((critical or rapid) adj2 (review* or overview* or synthes*)).ti. or (((critical* or rapid*) adj3 (review* or overview* or synthes*)) and (search* or database* or data-base*)).ab. or (metasynthes* or meta-synthes*).ti,ab,kf. |
747588 |
|
6 |
exp clinical trial/ or randomized controlled trial/ or exp clinical trials as topic/ or randomized controlled trials as topic/ or Random Allocation/ or Double-Blind Method/ or Single-Blind Method/ or (clinical trial, phase i or clinical trial, phase ii or clinical trial, phase iii or clinical trial, phase iv or controlled clinical trial or randomized controlled trial or multicenter study or clinical trial).pt. or random*.ti,ab. or (clinic* adj trial*).tw. or ((singl* or doubl* or treb* or tripl*) adj (blind$3 or mask$3)).tw. or Placebos/ or placebo*.tw. |
2728499 |
|
7 |
Epidemiologic studies/ or case control studies/ or exp cohort studies/ or Controlled Before-After Studies/ or Case control.tw. or cohort.tw. or Cohort analy$.tw. or (Follow up adj (study or studies)).tw. or (observational adj (study or studies)).tw. or Longitudinal.tw. or Retrospective*.tw. or prospective*.tw. or consecutive*.tw. or Cross sectional.tw. or Cross-sectional studies/ or historically controlled study/ or interrupted time series analysis/ [Onder exp cohort studies vallen ook longitudinale, prospectieve en retrospectieve studies] |
4730685 |
|
8 |
Case-control Studies/ or clinical trial, phase ii/ or clinical trial, phase iii/ or clinical trial, phase iv/ or comparative study/ or control groups/ or controlled before-after studies/ or controlled clinical trial/ or double-blind method/ or historically controlled study/ or matched-pair analysis/ or single-blind method/ or (((control or controlled) adj6 (study or studies or trial)) or (compar* adj (study or studies)) or ((control or controlled) adj1 active) or "open label*" or ((double or two or three or multi or trial) adj (arm or arms)) or (allocat* adj10 (arm or arms)) or placebo* or "sham-control*" or ((single or double or triple or assessor) adj1 (blind* or masked)) or nonrandom* or "non-random*" or "quasi-experiment*" or "parallel group*" or "factorial trial" or "pretest posttest" or (phase adj5 (study or trial)) or (case* adj6 (matched or control*)) or (match* adj6 (pair or pairs or cohort* or control* or group* or healthy or age or sex or gender or patient* or subject* or participant*)) or (propensity adj6 (scor* or match*))).ti,ab,kf. or (confounding adj6 adjust*).ti,ab. or (versus or vs or compar*).ti. or ((exp cohort studies/ or epidemiologic studies/ or multicenter study/ or observational study/ or seroepidemiologic studies/ or (cohort* or 'follow up' or followup or longitudinal* or prospective* or retrospective* or observational* or multicent* or 'multi-cent*' or consecutive*).ti,ab,kf.) and ((group or groups or subgroup* or versus or vs or compar*).ti,ab,kf. or ('odds ratio*' or 'relative odds' or 'risk ratio*' or 'relative risk*' or aor or arr or rrr).ab. or (("OR" or "RR") adj6 CI).ab.)) |
5694646 |
|
9 |
4 and 5 - SR |
93 |
|
10 |
(4 and 6) not 9 - RCT |
118 |
|
11 |
(4 and (7 or 8)) not (9 or 10) - observationeel |
495 |
|
12 |
9 or 10 or 11 |
706 |