Postoperatieve pijn

Initiatief: Cluster Perioperatief proces Aantal modules: 74

NSAIDs bij een darmanastomose

Publicatiedatum: 30-06-2026
Beoordeeld op geldigheid: 30-06-2026

Uitgangsvraag

Wat is de plaats van NSAID’s bij patiënten die een darmanastomose ondergaan?

Aanbeveling

Schrijf niet standaard NSAID’s voor aan patiënten voor postoperatieve pijn na een operatie met (colorectale) darmanastomose.

 

Weeg het risico van gebruik van NSAID’s af tegen de mogelijke complicaties van andere pijnstillers op basis van individuele patiëntkenmerken.

Overwegingen

Balans tussen gewenste en ongewenste effecten

Er is een systematisch literatuuronderzoek uitgevoerd naar de voor- en nadelen van het gebruik van NSAID’s ten opzichte van geen NSAID’s bij patiënten die een colorectale anastomose ondergaan.

 

De cruciale uitkomstmaat was lekkage van anastomose. Er werd een hogere incidentie van lekkage waargenomen in de NSAID-groep, met een relatief risico van 1,38 in het nadeel van de NSAID groep. Echter doorkruist het 95% betrouwbaarheidsinterval beide grenzen van klinische besluitvorming; zowel een verlaagd als een verhoogd risico op naadlekkage zijn mogelijk, wat duidt op ernstige imprecisie. De bewijskracht voor deze uitkomst is zeer laag, vanwege beperkingen in de onderliggende studies (risico op bias) en de genoemde inconsistente resultaten en is daarmee een kennislacune.

 

Subgroepanalyses werden uitgevoerd om te onderzoeken of de effecten varieerden afhankelijk van het type NSAID dat werd toegediend.

  1. Voor COX-2 remmers werd een relatief risico van 1,81 gevonden, wat wijst op een klinisch relevant nadeel van COX-2 remmers. Echter, het betrouwbaarheidsinterval is breed en doorkruist de bovengrens van klinische besluitvorming, wat duidt op imprecisie. Daarnaast is er sprake van een risico op bias in de onderliggende studies, waardoor de bewijskracht voor deze uitkomst zeer laag is.
  2. Voor niet-selectieve NSAID’s was het gepoolde effect een RR van 1,69, wat eveneens wijst op een klinisch relevant nadeel van NSAID’s. Echter doorkruist het betrouwbaarheidsinterval de bovengrens van klinische relevantie en zijn de resultaten inconsistent, waardoor zowel een verhoogd als geen verhoogd risico niet kan worden uitgesloten. De bewijskracht voor deze uitkomst is zeer laag vanwege methodologische beperkingen in de onderliggende studies en aanzienlijke imprecisie en inconsistentie.

Waarden en voorkeuren van patiënten (en eventueel hun naasten/verzorgers)

Het gebruik van NSAID’s is (tenzij bij uitzondering) vooral een medische beslissing op basis van het risicoprofiel van de patiënten. Voor de patiënt is hierbij van belang dat er pijnstilling wordt voorgeschreven die minimale bijwerkingen en complicaties geeft, maar wel adequate pijnstilling. De voorkeur gaat ernaar uit om pijnstilling te bereiken met minder gebruik van opioïden vanwege het bijwerkingsprofiel en het risico op afhankelijkheid, indien mogelijk.  Voor bijwerkingen en contra-indicaties m.b.t. NSAID’s verwijzen we naar het farmacotherapeutisch kompas. De bijwerkingen, contra-indicaties en alternatieve pijnstilling opties zijn van belang voor communicatie met de patiënt.

 

Kostenaspecten

NSAID’s brengen minimale kosten met zich mee. Dit speelt daarom geen rol in de afweging of ze voorgeschreven worden aan patiënten die een operatie met darmanastomose ondergaan.

 

Gelijkheid ((health) equity/equitable)

De interventie zou effect kunnen hebben op de gezondheidsgelijkheid omdat NSAID’s vaker voorgeschreven kunnen gaan worden en als “over the counter” medicatie wellicht niet uit de verzekering vergoed worden. Echter wordt dit effect op gelijkheid dermate klein geacht, dat dit niet meeweegt voor de aanbeveling.

 

Aanvaardbaarheid

Ethische aanvaardbaarheid

De interventie is aanvaardbaar voor de betrokkenen.

 

Duurzaamheid

De interventie heeft weinig  impact op duurzaamheid. Bij gebruik van NSAID’s zal minder gebruik van andere pijnstillers noodzakelijk zijn. Voor duurzaamheidsoverwegingen van verschillende NSAID’s, verwijzen we naar submodule Niet-selectieve NSAID’s versus COX-2 remmers.

 

Haalbaarheid

De interventie lijkt haalbaar en is over het algemeen al standaardzorg in de praktijk.

 

Rationale van de aanbeveling: weging van argumenten voor en tegen de interventies

Het cluster heeft op basis van de literatuur een asymmetrische verdeling van de uitkomsten gevonden als het gaat om de invloed van het gebruik van NSAID’s op het ontstaan van naadlekkage. Daarbij is er in het relatieve risico een trend naar hoger risico. Echter, het huidige wetenschappelijke bewijs is te onzeker om te concluderen dat er een hoger risico is op naadlekkage door gebruik van NSAID’s. Na weging van alle argumenten is er door het cluster besloten om niet standaard NSAID’s aan te bevelen bij een darmanastomose vanuit veiligheidsoverwegingen. NSAID’s hebben hun eigen (bekende) risicoprofiel en hiermee moet rekening gehouden worden bij voorschrijven, ook rondom darmoperaties.In de klinische praktijk is het van belang om het risico altijd af te wegen tegen het gebruik  van alternatieve pijnstillers, dit zal vaak gaan over opioïden, op basis van individuele patiëntkenmerken. In deze module is er geen directe vergelijking uitgezocht in de literatuur tussen het gebruik van NSAID’s en andere pijnstillers voor deze indicatie.

Onderbouwing

The general contraindications and adverse effects of NSAIDs are well established and have been documented in sources such as the NHG Guideline on Pain and the guideline on systemic NSAID use. There is a need to revise the current guideline module in response to clinical concerns regarding the use of NSAIDs in patients undergoing intestinal anastomosis, particularly with respect to their potential association with anastomotic leakage.

Summary of findings

Population: Patients undergoing an intestinal anastomosis

Intervention: NSAIDs

Comparator: no NSAIDs

Outcome

Timeframe

Study results and measurements

Absolute effect estimates

Certainty of the evidence

(Quality of evidence)

Summary

no NSAIDs

NSAIDs

AL

(critical)

 

Relative risk: 1.38

(CI 95% 0.93 - 2.06)

Based on data from 39,750 participants in 15 studies1

 

45

per 1000

58

per 1000

Very Low

Due to serious risk of bias, Due to serious inconsistency Due to serious imprecision2

The evidence is very uncertain regarding whether NSAID use increases the risk of anastomotic leakage compared to non-NSAID use in patients undergoing intestinal anastomosis

(Kastora 2021; Klein 2012; Paulasir 2025; Wu 2022)

Difference: 13 more per 1000

(CI 95% 3 fewer - 48 more)

1. Systematic review [1] with included studies: Rutegard, 2016; Lai, 2013; Paulasir, 2015; Wu, 2022; Zittel, 2013; Gong, 2014; Gorrisen, 2012; Bakker, 201; Gessler, 2016, Klein, 2012; Klein, 2019; Sim, 2007; Wattchow, 2009; EuroSurg, 2020; Hultberg, 2017. Baseline/comparator Control arm of reference used for intervention .

2. Risk of Bias: serious. Inconsistency: serious. Imprecision: serious.

 

Summary of findings – subgroup analyses

Population: Patients undergoing an intestinal anastomosis

Intervention: 1) COX-2 inhibitors or 2) nonselective NSAIDs

Comparator: no NSAIDs

Outcome

Timeframe

Study results and measurements

Absolute effect estimates

Certainty of the evidence

(Quality of evidence)

Summary

Control

COX-2 inhibitors

AL

(critical)

 

Relative risk: 1.81 (CI 95% 0.80 - 4.06)

Based on data from 38255 participants in 8 studies3

 

39

per 1000

45

per 1000

Very Low

Due to serious risk of bias, Due to serious imprecision4

The evidence is very uncertain regarding whether COX-2 inhibitors increase the risk of anastomotic leakage compared to non-NSAID use in patients undergoing intestinal anastomosis.

(Kastora 2021; Wu 2022)

Difference: 7 more per 1000

(CI 95% 8 fewer - 118 more)

Outcome

Timeframe

Study results and measurements

Absolute effect estimates

Certainty of the evidence

(Quality of evidence)

Summary

Control

Nonselective NSAIDs

AL

(critical)

 

Relative risk: 1.69

(CI 95% 0.90 - 3.18)

Based on data from 20414 participants in 8 studies5

 

41

per 1000

71

per 1000

Very Low

Due to serious risk of bias, Due to serious inconsistency6

The evidence is very uncertain regarding whether non-selective NSAID use increases the risk of anastomotic leakage compared to non-NSAID use in patients undergoing intestinal anastomosis

(Kastora 2021; Klein 2012; Wu 2022)

Difference: 30 more per 1000

(CI 95% 4 fewer - 89 more)

1. Systematic review [1] with included studies: Rutegard 2016, Wu 2022, Zittel 2013, Gorrisen 2012, Sim 2007, Wattchow 2009, EuroSurg 2020 Baseline/comparator Control arm of reference used for intervention .

2. Risk of Bias: serious. Imprecision: serious.

3. Systematic review [1] with included studies: Rutegard 2016, Wu 2022, Gorrisen 2012, Gessler 2016, Klein 2012, Klein 2019, Wattchow 2009, Baseline/comparator Control arm of reference used for intervention

4. Risk of Bias: serious. Inconsistency: serious.

Description of studies

A total of 4 studies were included in the analysis of the literature: one systematic review and three individual studies. Important study characteristics and results are summarized in table 2. The assessment of the risk of bias is summarized in the risk of bias tables (under the tab ‘Evidence tabellen’).

 

Table 2. Characteristics of included studies

Study

Participants

Comparison

Follow-upa

Outcome measures

Comments

Risk of bias (per outcome measure)*

Included in systematic review Kastora, 2021

Bakker, 2016

N at baseline: 856

Intervention: 450

Colon mebutan: 93

Colon Ibuprofen: 69

Rectum diclofenac: 288

 

Control: 322

Colon no NSAIDs: 282

Rectum no NSADs: 40

 

 

Population: Netherlands

Intervention:

Diclofenac, ibuprofen, mebutan

 

Control:

no NSAIDs

 

 

 

<30 daysa

AL

None

Retrospective observational study

Inadequate follow-up

EuroSurg, 2020

N at baseline: 4146

Intervention: 1317

Control: 2847

 

 

Population: Global – Europe, Australia and South Africa

Intervention:

NSAIDs

 

Control:

no NSAIDs

 

<30 daysa

AL

None

Prospective observational study

Inadequate follow-up

Gessler, 2016

N at baseline : 10565

Intervention: 497

Control: 11068

 

 

Population: Sweden

Intervention:

AL

 

Control:

no AL

³30 daysa

AL

None

Retrospective case-control study

Gong, 2014

N at baseline: 753

Intervention: 57

Control: 696

 

 

Population: China

Intervention:

AL

 

Control:

no AL

³30 daysa

AL

None

Prospective observational study

Gorrisen, 2012

N at baseline: 795

Intervention: 322

non-selective diclofenac: 201

COX2, meloxicam and celecoxib: 77

Selective NSAIDs: 44

 

Control: 471

 

 

Population: Netherlands

Intervention:

Diclofenac, COX-2 inhibitors, meloxical, celecoxib, non-selective NSAIDs

 

Control:

no NSAIDs

 

<30 daysa

AL

None

Retrospective observational study

Inadequate follow-up

Klein, 2009

N at baseline : 75

Intervention: 33

Control: 42

 

 

Population: Denmark

Intervention:

Diclofenac

 

Control:

No diclofenac

 

<30 daysa

AL

None

Retrospective case-control study

Inadequate follow-up

Lai, 2013

N at baseline: 1312

Intervention: 1194

Control: 118

 

 

Population: China

Intervention:

AL

 

Control:

no AL

³30 daysa

AL

None

Retrospective observational study

Rutegard, 2016

N at baseline: 2605

Intervention: 1458

Control: 1147

 

 

Population: Sweden

Intervention:

NSAIDs (Ibuprofen, naproxen, nabumetone), COX-2 selective (Celecoxib and diclofenac)

*Diclofenac was added in the COX-2 group

 

Control:

No NSAIDs

³30 daysa

AL

None

Retrospective observational study

Hultberg, 2017

N at baseline: 1495

Intervention: 411

Control: 1084

 

 

Population: Sweden

Intervention:

NSAIDs; non-selective and COX-2 selective

 

Control:

no NSAIDs

³30 daysa

AL

None

Retrospective observational study

Sim, 2007

N at baseline: 79 

Intervention: 40

Control: 39

 

 

Population: Singapore

Intervention:

Valdecoxib

 

Control:

no Valdecoxib

³30 daysa

AL

 

RCT

Wattchow, 2009

N at baseline: 210

Intervention:

Celecoxib: 74

Diclofenac: 69

Control: 67

 

 

Population: Australia

Intervention:

Celecoxib, diclofenac

 

Control:

Placebo

³30 daysa

AL

None

RCT

Zittel, 2013

N at baseline: 205

Intervention: 101

Control: 104

 

 

Population: Sweden

Intervention:

Etoricoxib

 

Control:

Control

<30 daysa

AL

None

Prospective observational study

Inadequate follow-up

Individual studies

 

 

 

 

 

 

Klein, 2012

N at baseline: 2766

Intervention: 885

Ibuprofen: 655

Diclofenac: 226

Control: 1871

 

Age (mean, range): 70 (62-77)

 

Sex (m:f)

Intervention: 479:402

Control: 960:911

 

Population: Denmark

Intervention:

NSAIDS; ibuprofen, diclofenac

 

Control:

no NSAIDs

30 days

AL

None

Prospective cohort study

 

 

 

 

 

 

 

Paulasir, 2015

N at baseline: 4360

Intervention: 1297

Control: 3063

 

Age (mean, SD)

Intervention: 61.2 (14.2)

Control: 64.2 (14.7)

 

Sex (m)

Intervention: 561

Control: 1408

 

Population: USA

Intervention:

NSAID

 

Control:

no NSAIDs

?

AL

None

Retrospective observational study

 

 

 

 

 

 

 

Wu, 2022

N at baseline: 10584

Intervention: 3999

COX-2: 2578

Non-selective NSAIDS: 1421

Control: 6585

 

Age (mean, range)

Intervention: 63.5 (55.0-74.0)

Control: 65 (56.0-75.0)

 

Sex (m:f)

Intervention: 2214:1785

Control: 3685:2900

 

Population: Taiwan

Intervention:

NSAIDS; non-selective, COX-2

 

Control:

no NSAIDs

21 days

AL

None

Retrospective observational study

M, men; f, female; N, number of participants; AL, anastomotic leak

*For further details, see risk of bias table in the appendix

AAdequate follow-up was defined as >30 days in the quality assessment of the systematic review by Kastora (2021). Although follow-up duration was not always explicitly reported in the included studies, a low score on this item in the quality assessment indicates a follow-up shorter than 30 days.

 

Results

A total of 4 studies were included, comprising 15 underlying primary studies (RCTs and observational studies) that compared NSAID use to no NSAIDs or placebo in the context of colorectal surgery. Of these, 12 primary studies were included in the SR by Kastora (2021), which specifically compared NSAIDs to no NSAIDs or placebo in colorectal cancer procedures. In addition, three further primary studies were included (Klein, 2012; Paulasir, 2025; Wu, 2022).

 

Anastomotic leakage

Across 15 studies involving 39,750 patients, 5.8% (745 out of 12,839) of those who received NSAIDs experienced an AL, compared to 4.5% (1,212 out of 26,911) in the non-NSAID group. The pooled risk ratio (RR) was 1.38 (95% CI: 0.93 to 2.06), indicating a clinically relevant difference.

 

Figure 1 Forest plot AL for included RCTs

Figure 1. Forest plot of functional status comparing NSAIDs versus no NSAIDs on AL for included RCTs and observational studies

Risk Ratio, random effects model. Z: p-value of overall effect; df: degrees of freedom; I2; statistical heterogeneity; CI: confidence interval

 

NSAID type

Subgroup analyses were performed to determine whether the effects varied depending on the type of NSAID administered.

  1. COX-2 inhibitors: AL occurred in 4.5% (127 out of 2,807) of patients who received COX-2 inhibitors, compared to 3.9% (385 out of 9,989) in the non-NSAID group. The RR was 1.81 (95% CI: 0.80 to 4.06), suggesting a clinically relevant difference.
  2. Non-selective NSAIDs: AL occurred in 7.1% (361 out of 5,103) of patients who received non-selective NSAIDs, compared to 4.1% (648 out of 15,911) in the non-NSAID group. The pooled RR was 1.69 (95% CI 0.90 to 3.18), indicating a clinically relevant difference.

Figure 2 Forest plot AL vor NS NSAIDS

Figure 2. Forest plot of functional status comparing NSAIDs versus no NSAIDs on AL for NS-NSAIDS 

Risk Ratio, random effects model. Z: p-value of overall effect; df: degrees of freedom; I2; statistical heterogeneity; CI: confidence interval

A systematic review of the literature was performed to answer the following question(s):

What is the influence of postoperative use of NSAIDS to no NSAIDS in patients undergoing a colorectal anastomosis on anastomotic leakage (AL)?

 

Table 1. PICO

Patients Patients undergoing a surgical procedure with an intestinal anastomosis
Intervention Use of non-selective/selective NSAIDs up to 14 days
Control No NSAIDs or placebo
Outcomes Anastomotic leakage
Other selection criteria Study design: systematic reviews and randomized controlled trials

Relevant outcome measures

The guideline panel considered anastomotic leakage as a critical outcome measure for decision making.

 

A priori, the guideline panel did not define the outcome measures listed above but used the definitions used in the studies.

 

The guideline panel defined the following thresholds as a minimal clinically (patient) important difference.

  • For continuous outcomes, a threshold of 10% for continuous outcomes.
  • For dichotomous outcomes, a threshold of <0.80 and >1.25.

Search and select (Methods)

A systematic literature search was performed by a medical information specialist using the following bibliographic databases: Embase.com and Ovid/Medline. Both databases were searched from 2005 to 14 of May 2025 for systematic reviews, RCTs and observational studies. Systematic searches were completed using a combination of controlled vocabulary/subject headings (e.g., Emtree-terms, MeSH) wherever they were available and natural language keywords. The overall search strategy was derived from three primary search concepts: (1) intestinal surgery; (2) NSAIDs; (3) anastomotic leakage. Duplicates were removed using EndNote software. After deduplication a total of 193 records were imported for title/abstract screening. Inclusion criteria were conform the PICO, and in addition, only publications that reported on NSAIDs used in the Netherlands were relevant for inclusion, except metamizole was excluded since the registration of this NSAID is up for debate (EMA review).

 

Initially, 44 studies were selected based on title and abstract screening. After reading the full text, 40 studies were excluded (see the exclusion table under the tab ‘Evidence tabellen’), and 4 studies were included. Although initially no filter was used for the type of intestinal anastomosis, almost all articles exclusively described patients with a colon or colorectal anastomosis. We therefore limited the recommendations to patients undergoing colorectal surgery with a colon or colon-rectum anastomosis.

  1. Bakker N, Deelder J, Richir M et al. Risk of anastomotic leakage with nonsteroidal anti-inflammatory drugs within an enhanced recovery program. Journal of Gastrointestinal Surgery. 2015;20(4):776-782. doi:10.1007/s11605-015-3010-1 EuroSurg Collaborative. Safety and efficacy of non-steroidal anti-inflammatory drugs to reduce ileus after colorectal surgery. Br J Surg. 2020 Jan;107(2):e161-e169. doi:10.1002/bjs.11326. Epub 2019 Oct 9. PMID: 31595986.
  2. Gessler B, Bock D, Pommergaard H, Burcharth J, Rosenberg J, Angenete E. Risk factors for anastomotic dehiscence in colon cancer surgery—a population-based registry study. Int J Colorectal Dis. 2016;31(4):895-902. doi:10.1007/s00384-016-2532-7.
  3. Gong JP, Yang L, Huang XE, et al. Outcomes based on risk assessment of anastomotic leakage after rectal cancer surgery. Asian Pac J Cancer Prev. 2014;15(2):707-12. doi:10.7314/apjcp.2014.15.2.707. PMID: 24568483.
  4. Gorissen K, Benning D, Berghmans T et al. Risk of anastomotic leakage with non-steroidal anti-inflammatory drugs in colorectal surgery. British Journal of Surgery. 2012;99(5):721-727. doi:10.1002/bjs.8691.
  5. Kastora SL, Osborne LL, Jardine R, Kounidas G, Carter B, Myint PK. Non-steroidal anti-inflammatory agents and anastomotic leak rates across colorectal cancer operations and anastomotic sites: A systematic review and meta-analysis of anastomosis specific leak rate and confounding factors. Eur J Surg Oncol. 2021 Nov;47(11):2841-2848. doi: 10.1016/j.ejso.2021.05.040. Epub 2021 Jun 1. PMID: 34099356.
  6. Klein M, Andersen L, Harvald T, Rosenberg J, Gögenur I. Increased Risk of Anastomotic Leakage with Diclofenac Treatment after Laparoscopic Colorectal Surgery. Dig Surg. 2009;26(1):27-30. doi:10.1159/000193329.
  7. Klein M, Gögenur I, Rosenberg J. Postoperative use of non-steroidal anti-inflammatory drugs in patients with anastomotic leakage requiring reoperation after colorectal resection: cohort study based on prospective data. BMJ. 2012 Sep 26;345:e6166. doi:10.1136/bmj.e6166. PMID: 23015299; PMCID: PMC3458793.
  8. Kverneng Hultberg D, Angenete E, Lydrup M, Rutegård J, Matthiessen P, Rutegård M. Nonsteroidal anti-inflammatory drugs and the risk of anastomotic leakage after anterior resection for rectal cancer. European Journal of Surgical Oncology (EJSO). 2017;43(10):1908-1914. doi:10.1016/j.ejso.2017.06.010.
  9. Lai R, Lu Y, Li Q, Guo J, Chen G, Zeng W. Risk factors for anastomotic leakage following anterior resection for colorectal cancer: the effect of epidural analgesia on occurrence. Int J Colorectal Dis. 2012;28(4):485-492. doi:10.1007/s00384-012-1585-5.
  10. Paulasir S, Kaoutzanis C, Welch KB, Vandewarker JF, Krapohl G, Lampman RM, Franz MG, Cleary RK. Nonsteroidal Anti-inflammatory Drugs: Do They Increase the Risk of Anastomotic Leaks Following Colorectal Operations? Dis Colon Rectum. 2015 Sep;58(9):870-7. doi:10.1097/DCR.0000000000000430. PMID: 26252849.
  11. Rutegård M, Westermark S, Kverneng Hultberg D, Haapamäki M, Matthiessen P, Rutegård J. Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drug Use and Risk of Anastomotic Leakage after Anterior Resection: A Protocol-Based Study. Dig Surg. 2016;33(2):129-135. doi:10.1159/000443216.
  12. Sim R, Cheong D, Wong K, Lee B, Liew Q. Prospective randomized, double-blind, placebo-controlled study of pre- and postoperative administration of a COX-2-specific inhibitor as opioid-sparing analgesia in major colorectal surgery. Colorectal Disease. 2007;9(1):52-60. doi:10.1111/j.1463-1318.2006.00998.x.
  13. Wattchow D, De Fontgalland D, Bampton P, Leach P, McLaughlin K, Costa M. Clinical trial: the impact of cyclooxygenase inhibitors on gastrointestinal recovery after major surgery - a randomized double blind controlled trial of celecoxib or diclofenac vs. placebo. Aliment Pharmacol Ther. 2009;30(10):987-998. doi:10.1111/j.1365-2036.2009.04126.x.
  14. Wu CY, Cheng KC, Chen YJ, Lu CC, Lin YM. Risk of NSAID-associated anastomosis leakage after colorectal surgery: a large-scale retrospective study using propensity score matching. Int J Colorectal Dis. 2022 May;37(5):1189-1197. doi:10.1007/s00384-022-04160-4. Epub 2022 Apr 27. PMID: 35476135.
  15. Zittel T, Razavi D, Papp A, Lundberg K. Increased Risk for Complications After Colorectal Surgery With Selective Cyclo-oxygenase 2 Inhibitor Etoricoxib. Diseases of the Colon & Rectum. 2013;56(6):761-767. doi:10.1097/dcr.0b013e318285bb5a.

Beoordelingsdatum en geldigheid

Publicatiedatum  : 30-06-2026

Beoordeeld op geldigheid  : 30-06-2026

Initiatief en autorisatie

Initiatief:
  • Cluster Perioperatief proces
Geautoriseerd door:
  • Nederlandse Internisten Vereniging
  • Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie
  • Nederlandse Vereniging van Anesthesiemedewerkers
  • Nederlandse Vereniging voor Heelkunde
  • Nederlandse Vereniging voor Neurochirurgie
  • Nederlandse Vereniging van Ziekenhuisapothekers
  • Stichting Pijn-Hoop

Samenstelling werkgroep

Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2022 een multidisciplinair cluster ingesteld. Het cluster perioperatief proces bestaat uit meerdere richtlijnen (zie hier de actuele clusterindeling). De stuurgroep bewaakt het proces van modulair onderhoud binnen het cluster. De expertisegroepsleden brengen hun expertise in, indien nodig. De volgende personen uit het cluster zijn betrokken geweest bij de herziening van deze module:

 

Clusterstuurgroepleden

  • dr. P.N.M.Y.H. (Peter) Go (voorzitter), chirurg
  • prof. R.J. (Robert Jan) Stolker (voorzitter), anesthesioloog
  • dr. S.H. (Steven) Renes, anesthesioloog-pijnspecialist
  • R.S. (Ramon) Dekker, internist-ouderengeneeskunde
  • drs. E.A. (Ward) van Bodegraven, aios chirurgie
  • dr. N.P. (Nanne) Kort, orthopeed
  • dr. D. (Didy) Jacobsen, klinisch geriater
  • dr. R.A.F. (Rob) de Lind van Wijngaarden, cardiothoracaal chirurg
  • N.H.B. C. (Nicole) Dreessen, voorzitter Landelijke Vereniging voor Operatieassistenten
  • dr. T.J. (Tim) van Oostenbrugge, uroloog
  • dr. K.B. (Kim) Gombert-Handoko, ziekenhuisapotheker 

Betrokken clusterexpertisegroepleden

  • Msc. S.F.(Cedric) Lau, ziekenhuisapotheker
  • dr. C.L.M. (Camiel) De Roij van Zuijdewijn, internist
  • dr. K.M. (Mariam) Slot, neurochirurg
  • dr. P.H.W. (Pieter) Lubbert, chirurg
  • Prof. J. (Jörgen) Bruhn, anesthesioloog-pijnspecialist
  • M.H.J. (Margot) Roozekrans, anesthesioloog-pijnspecialist
  • B.J. (Bart) Kramers, aios internist
  • H. (Hans) van Dongen, patiëntenvertegenwoordiger
  • R. (Remko) ter Riet, anesthesiemedewerker

Met ondersteuning van

  • Dr. F. (Floor) Willeboordse, senior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
  • I. (Irma) van Dijk, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
  • E. (Esther) van der Bijl, literatuurspecialist, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten

Belangenverklaringen

Een overzicht van de belangen van de clusterleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten via secretariaat@kennisinstituut.nl.

 

Gemelde (neven)functies en belangen stuurgroep

Naam

Hoofdfunctie

Nevenwerkzaamheden

Persoonlijke financiële belangen

Persoonlijke relaties

Extern gefinancierd onderzoek

Intellectuele belangen en reputatie

Overige belangen

Restrictie

*Peter Go

Chirurg (niet praktiserend, pensioen), Voorzitter landelijke rondetafel Concentratie en Spreiding Vaatchirurgie

Bestuurslid Pensioenfonds SPMS (Stichting Pensioenfonds Medische Specialisten).

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen restricties

*Robert Jan Stolker

Emeritus hoogleraar anesthesiologie ErasmusMC ihb perioperatieve geneeskunde

Lid regionaal tuchtcollega Amsterdam (vacatiegelden); Lid pleanire commissie instellingsvisitaties (registratie commissie geneeskundig specialisten) (vacatiegleden); Mediator bij bemiddeling en mediation, Haaglanden (onbetaald); Voorzitter werkgroep chronische pijn bij kinderen (NVA) (onbetaald)

Geen

Geen

Health Holland TKI grant voor extern gefinancierd onderzoek. Triage pre-operatieve polikliniek. Ik heb geen financiële of bestuurlijke belangen. Rol: promotor (onbezoldigd) van twee promovendi. Geen projectleider.

Geen

Geen

Geen restricties

Ramon Dekker

Internist ouderengeneeskunde bij Ziekenhuis Rivierenland vakgroep geriatrie per november 2021 - betaald

2021 – heden Commissielid NIV kerngroep Ouderengeneeskunde – Kwaliteit & Richtlijnen - onbetaald

2021 – heden Lid project Medical audit FMS multidisciplinaire richtlijn Polyfarmacie bij ouderen - onbetaald

2021- heden Lid Projectgroep FMS Richtlijn Urine incontinentie in de 2e en 3e lijn - onbetaald

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen restricties

Steven Renes

Anesthesioloog-pijnspecialist, RadboudUMC

Kwaliteitsvisitatie NVA, vacatiegeld

Medisch Specialistische Rapportage

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen restricties

Nanne Kort

Orthopeed bij CortoClinics

medisch directeur cortoclinics

Lid van de beroeps Belangen Commissie  (BBC) van het NOV

Eigenaar en medisch directeur cortoclinics

 

Geen

Geen

Medisch directeur cortoclinics: De behandeling moet geoptimaliseerd zijn in het belang van een zo voorspoedig en comfortabel mogelijke genezing. Technologie en het inzetten van de nieuwste kennis kunnen een verrijking zijn. Daarbij moet steeds weer worden overwogen of deze in dienst staan van de cliënt.

Geen

Geen restricties

Didy Jacobsen

Academisch medisch specialist Radboudumc, Nijmegen > patientenzorg, onderwijs, themaleider valpreventie, superuser. (betaald) ook gedetacheerd naar St.  Maartenskliniek, Nijmegen, perioperatieve patiënten zorg voor kwetsbare ouderen. (betaald via Radboud)

Geen

Geen

projectplan "Operationalizing and harmonizing patient-centered cancer care in older adults with high-risk cutaneous squamous cell carcinoma" > dit onderzoek moet nog gaan lopen via dermatologie. betrokken als geriatrisch deskundige. Het projectplan is niet actief datum (feb 2026).

 

Geen

Geen

Geen

Geen restricties

Rob de Lind van Wijngaarden

Cardiothoracaal chirurg, Amsterdam UMC

Geen Bestuurslid kwaliteit van de Nederlandse Vereniging voor Thoraxchirurgie. Dit is een onbezoldigde functie.

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen restricties

Nicole Dreessen

Teamleider Ok Medisch Centrum Zuyderland

Voorzitter LVO (Landelijke Vereniging voor Operatieassistenten

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen restricties

Tim van Oostenbrugge

Uroloog Deventer Ziekenhuis, betaald

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen restricties

Kim Gombert-Handoko

Ziekenhuisapotheker LUMC

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen restricties

Ward van Bodegraven

AIOS heelkunde per 1 april 2025 in het Tergooi MC

Geen

Geen

Geen

Intuitive: Europese registratie van minimaal invasieve pancreas-chirurgie.

 

Johnson & Johnson:

Financiele bijdrage bij PANDORINA trial. RCT tussen wel of geen drain na pancreasstaartresectie.

 

Niet gerelateerd aan deze richtlijnmodule.

Geen

Geen

Geen restricties

*voorzitter

 

Gemelde (neven)functies en belangen (betrokken) expertisegroep

Naam

Hoofdfunctie

Nevenwerkzaamheden

Persoonlijke financiële belangen

Persoonlijke relaties

Extern gefinancierd onderzoek

Intellectuele belangen en reputatie

Overige belangen

Restrictie

Cedric Lau

Ziekenhuisapotheker (Scheldezoom Farmacie, gedetacheerd in het Admiraal de Ruyter ziekenhuis)

Net gestopt bij het Albert Schweitzer ziekenhuis als ziekenhuisapotheker, daar nog wel geaffilieerd als ziekenhuisapotheker-onderzoeker

Werkgroep Obesitas en bariatrie

Afronding promotieonderzoek op het gebied van bariatrie en geneesmiddelen

 

Geen, promotie onderzoek is op een ander vlak

Geen

Promotieonderzoek door het Albert Schweitzer ziekenhuis voor onderzoek naar Bariatrie en geneesmiddelen

1. Albert Schweitzer ziekenhuis - bariatrie, geneesmiddelen (Projectleider NEE)

Geen

Geen

Geen restricties

Jörgen Bruhn

Afdelingshoofd Anesthesiologie, Pijn en Palliatieve Geneeskunde

 

Geen

Patent Trachospray.

 

Niet gerelateerd aan de richtlijnmodule

Geen

Geen

Patent Trachospray.

 

Niet gerelateerd aan de richtlijnmodule

Geen

Geen restricties

Pieter Lubbert

Chirurg, bestuurslid coöperatie Heelkunde Friesland

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen restricties

Margot Roozekrans

Anesthesioloog - pijnspecialist, Medisch Specialisten Noordwest

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen restricties

Camiel de Roij van Zuijdewijn

 

*Internist-nefroloog, klinisch farmacoloog, epidemioloog; Medisch Specialistische Cooperatie Kennemerland u.a./Spaarne Gasthuis

*Epidemioloog/onderzoeker, Amsterdam UMC

*lid sectie registratie NFN (onbetaald)

*diverse lessen aan verpleegkundigen/praktijkondersteuners (honorarium betaald aan Spaarne Gasthuis Academie tbv wetenschappelijk onderzoek)

Geen

Geen

Onderzoeksgelden ontvangen van Nierstichting Nederland, Niercentrum aan de Amstel en B.Braun Avitum A.G.

1. B.Braun Avitum A.G.: Effect van dialysemodaliteiten op

intradialytische hemodynamiek, weefselschade en

patientbeleving.

2. Niercentrum aan de Amstel: Effect van

dialysemodaliteiten op intradialytische hemodynamiek,

weefselschade en patientbeleving.

3. B.Braun Avitum A.G.: Effect dialysemodaliteit

en dialysaat-zout op non-osmotisch zout en microcirculatie.

4. Nierstichting Nederland: Effect

dialysemodaliteit en dialysaat-zout op non-osmotisch zout en microcirculatie. Projectleider.

5. Niercentrum aan de Amstel: Effect

dialysemodaliteit en dialysaat-zout op non-osmotisch zout en microcirculatie. Projectleider.

 

Allen niet gerelateerd aan de richtlijnmodule.

Geen

Geen

Geen restricties

Bart Kramers

AIOS interne geneeskunde, UMCG

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen restricties

Mariam Slot

 

Neurochirurg, Amsterdam UMC

Afdelingshoofd sinds 2025

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen restricties

Hans van Dongen

Penningmeester stichting Pijn Hoop.

Pijn naar één stem, patiënten vertegenwoordiger.

Alleen vrijwilligerswerk, gepensioneerd

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen

Geen restricties

Remko ter Riet

Anesthesiemedewerker en Physisian Assistant ZGT/Nocepta Hengelo (O) 0,5 fte. Docent Peri-Operatieve Verpleegkunde | Opleiding tot Anthesiemedewerker/Saxion Hogeschool Enschede 0,5fte.

Voorzitter beroepsvereniging van Anesthesiemedewerkers (NVAM) ; Lid Pijn Alliantie in Nederland | PA!N. (namens NVAM) ; lid. Werkgroep de Groene OK

Geen

Geen

Voorzitter beroepsvereniging NVAM

 

Geen

Geen

Geen restricties

Inbreng patiëntenperspectief

Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz

Bij de richtlijnmodule voerden de clusterleden conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uit om te beoordelen of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling is de richtlijnmodule op verschillende domeinen getoetst (zie het stroomschema bij Werkwijze).

Module

Uitkomst raming

Toelichting

NSAID’s bij darmanastomose

geen financiële gevolgen

Hoewel uit de toetsing volgt dat de aanbeveling(en) breed toepasbaar zijn (>40.000 patiënten), volgt ook uit de toetsing dat het overgrote deel (±90%) van de zorgaanbieders en zorgverleners al aan de norm voldoet. Er worden daarom geen substantiële financiële gevolgen verwacht.

Werkwijze

Voor meer details over de gebruikte richtlijnmethodologie verwijzen wij u naar de Werkwijze. Relevante informatie voor de ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule is hieronder weergegeven.

Volgende:
Kinderen