Meetinstrumenten spiermassa

Publicatiedatum: 22-01-2026

Beoordeeld op geldigheid: 22-01-2026

Uitgangsvraag

Welke methode heeft de voorkeur voor het meten van spiermassa als onderdeel van de diagnostiek naar ondervoeding en/of sarcopenie bij ouderen met een kwetsbare gezondheid op de polikliniek, afdeling geriatrie en andere ziekenhuisafdelingen?

Aanbeveling

Gebruik bij ouderen met een kwetsbare gezondheid en een lage spierkracht de multi-frequency Bio-elektrische Impedantie Analyse (mf-BIA*) om spiermassa te bepalen als de diagnose sarcopenie definitief vastgesteld dient te worden in het kader van bijvoorbeeld wetenschappelijk onderzoek. Voor de klinische praktijk is dit niet altijd noodzakelijk.

_{* Doe een BIA meting in een euvoleme status, indien dit niet het geval is bij opname, wacht dan liever een paar dagen tot euvolemie bereikt is. Verricht de meting het liefst liggend, vlak voor de maaltijd of twee uur na de maaltijd. Het liefst met lege blaas en gebruik makend van klemmen in plaats van plakkers in verband met mogelijk fragiele huid}

Gebruik de mf-BIA om de spiermassa te meten bij de diagnostiek van ondervoeding als dit nodig is volgens de GLIM-criteria.

Hanteer de volgende afkapwaarden voor lage spiermassa:

Vrouwen: ASMI <5.5 kg/m2
Mannen: ASMI <7.0 kg/m2

Gebruik geen BIA indien er sprake is van een ICD of pacemaker.

Overweeg bij ouderen met een kwetsbare gezondheid met een verhoogd risico op ondervoeding en/of sarcopenie, waar een DEXA wordt verricht, standaard een spiermassameting via DEXA aan tevragen in plaats van de BIA.

Overweeg bij poliklinische oncologische patiënten met verhoogd risico op ondervoeding en/of sarcopenie, waar een CT-scan wordt gemaakt voor diagnostiek of stadiëring van maligniteit en de infrastructuur beschikbaar is, standaard een spiermassameting aan te vragen via een CT-scan in plaats van de BIA.

Overwegingen

Voor- en nadelen van de interventie en de kwaliteit van het bewijs

In deze literatuursamenvatting werden vijf observationele studies geïncludeerd die de criterium validiteit en de betrouwbaarheid van de single-frequency BIA, de multi-frequency BIA, de middelarm omtrekmeting (MAMC) en de kuitomtrekmeting (CC) voor het meten van spiermassa bij oudere patiënten in het ziekenhuis rapporteerden.

De gevonden criterium validiteit (sensitiviteit en specificiteit) van de single-frequency BIA was erg inconsistent tussen de drie studies (Reiss, 2016; Reiter, 2019; Sousa-Santos, 2021). Er waren geen studies beschikbaar die de betrouwbaarheid en de responsiviteit van de single-frequency BIA rapporteerden.

Er was maar één kleine studie die betrouwbaarheid (test-hertest betrouwbaarheid en de meetfout) van de multi-frequency BIA in kaart bracht (Sipers, 2020). De gevonden test-hertest betrouwbaarheid was hoog (ICC = 0.976), maar de meetfout was laag (limits of agreement = -1.62). Er waren geen studies beschikbaar die de validiteit en de responsiviteit van de multi-frequence BIA rapporteerden.

De criterium validiteit van de MAMC was inconsistent, gekeken naar de resultaten van Carnevale (2019) en Sousa-Santos (2021). Van de MAMC waren geen data beschikbaar over de betrouwbaarheid en responsiviteit.

Tenslotte was de criterium validiteit van de CC in kaart gebracht door een enkele studie (Sousa-Santos, 2021). Er werd een lage sensitiviteit gevonden (12.5%), maar juist een hoge specificiteit (94%). Ook voor de CC waren geen data beschikbaar over de betrouwbaarheid en responsiviteit.

De bewijskracht met betrekking tot de cruciale uitkomstmaat criterium validiteit was laag tot zeer laag. Dit had te maken met beperkingen van de studies, waarbij in de meeste gevallen sprake was van een gebrek aan het rapporteren van de AUC (risk of bias). Daarnaast spraken bevindingen uit de studies elkaar vaak tegen (inconsistentie), of was er maar een enkele studie met een kleine studieomvang die de uitkomstmaat beschreef. Er was maar één studie beschikbaar die de belangrijke uitkomtmaat betrouwbaarheid beschreef. Er waren geen data beschikbaar van de responsiviteit van de meetinstrumenten om spiermassa te meten. De overall bewijskracht is hiermee zeer laag.

In de huidige zorgpraktijk is de BIA, naast de DEXA, al een vaak gebruikte methode. De CT-scan, het 4-compartment model of de MRI worden vaak voor onderzoeksdoeleinden gebruikt. Deze worden beschouwd als gouden standaard (in deze module) op basis van verschillende onderzoeken: Cederholm, 2019; Jensen, 2019; van der Schueren, 2020).

Volgens GLIM en EWGSOP-2 kan spiermassa vastgesteld worden via een indirecte meting van appendiculaire skeletspiermassa (ASM, is spiermassa alleen in armen en benen), appendiculaire skeletspiermassa index (ASMI, is ASM gedeeld door lengte in het kwadraat) of vetvrije massa index (VVMI) zoals gemeten met een bio-elektrische impedantie analyse (BIA). Methode van voorkeur hangt onder andere af van beschikbaarheid, expertise van onderzoeker en kosten. Het is goed om te beseffen dat er verschillende afkapwaarden gehanteerd worden voor spiermassa, deze variëren voor sekse, leeftijd en etniciteit. Compher beschrijft de huidige algemene afkapwaarden voor spiermassa voor zowel mannen als vrouwen voor oa de BIA, DEXA en kuitomtrek. Deze afkapwaarden zijn vaak statistisch berekend op basis van standaarddeviaties in een normale populaties. Ouderen met een kwetsbare gezondheid zijn hier niet specifiek in meegenomen en ook bestaan er soms ziekte specifieke afkapwaarden (Compher, 2022). Op dit moment is er geen gevalideerde afkapwaarde waarbij we geïnformeerd zijn over de ernst van de sarcopenie bij de oudere patiënt met een kwetsbare gezondheid, wat de vullingsstatus doet en waar verder rekening mee gehouden moet worden (etniciteit, comorbiditeit). In deze module houden we de bekende afkapwaarden aan zoals ook in de EWSGOP2 beschreven.

Tijdens een BIA wordt de weerstand in het lichaam gemeten van een wisselstroom die met een bepaalde frequentie door het lichaam wordt gestuurd. Deze weerstand is afhankelijk van lichaamssamenstelling en varieert voor bijvoorbeeld bot- en vetweefsel en water. Een BIA heeft praktische voordelen zoals relatief lage kosten, dat er aan het bed van de patiënt gemeten kan worden, geen stralingsbelasting zoals bij DEXA of CT, goede transporteerbaarheid en er kunnen herhaaldelijke metingen worden gedaan. Nadeel is dat een afwijkende hydratietoestand een verkeerde interpretatie kan geven; overvulling en oedeem kan leiden tot overschatting van de vetmassa en dehydratie kan juist een onderschatting geven, echter dit geldt ook voor de andere meetmethoden zoals DEXA.

Er zijn verschillende apparaten waarbij een single- en multi-frequency analyse (respectievelijk sf en mf) gedaan kan worden. Een sf-BIA apparaat is goedkoper dan een mf-BIA. Met deze methode kan echter geen goed onderscheid gemaakt worden tussen intracellulair en extracellulair water en is dus minder geschikt voor personen met afwijkende hydratiestatus. In de gevonden onderzoeken die de sf-BIA hebben beoordeeld (Reiss, 2016; Reiter, 2019; Sousa-Santos, 2021) werd een hoge specificiteit gevonden, gepaard met lagere sensitiviteit, de onderzoeken waren van lage methodologische kwaliteit. In de praktijk heeft de sf-BIA wat de werkgroep betreft niet de voorkeur.

Met de mf-BIA wordt de impedantie bij meerdere frequenties gemeten, het is hiermee mogelijk om beter onderscheid te maken tussen intra- en extracellulair water. Sipers en collega’s hebben de test-retest betrouwbaarheid van de mf-BIA onderzocht bij acuut zieke geriatrische patiënten op een geriatrie afdeling in de eerste week na opname. In hun studie bleek de mf-BIA een praktische en goede reproduceerbare methode met hoge test-retest betrouwbaarheid ondanks de kwetsbare populatie (Intraclass Correlation Coefficient (ICC) of 0.976, CI-95%: 0.961-0.986; P<0.001). In de groep patiënten met afwijkende hydratietoestand (34% van de totale populatie) was de reproduceerbaarheid net wat minder goed in vergelijking met euvoleme patiënten (ICC 0.913 vs 0.983; P<0.001) en hun conclusie is dan ook dat de mf-BIA geschikt is op een afdeling geriatrie voor acuut opgenomen patiënten in de eerste week, maar wel eerst te streven naar euvolemie (Sipers, 2020). In een kleine groep (n=42) ouderen die acuut werden opgenomen, werd door Nielsen en collega’s aangetoond dat er wellicht een lichte overschatting is van de ASM getest door de mf-BIA in vergelijking met een DEXA, maar ook dat de negatief voorspellende waarde hoog is (97%). In dit onderzoek werden patiënten met ascites of oedeem geëxcludeerd. In een onderzoek van Gort-van Dijk werd gekeken naar een groep patiënten met gevorderde kanker (n=49), hierbij bleek een goede overeenstemming tussen de mf-BIA en CT bij het beoordelen van de FFMI (ICC 0.73) en de ASMI (ICC 0.69). Ook in deze specifieke groep lijkt de mf-BIA geschikt.

We noemen nog enkele zaken om rekening mee te houden in de praktijk. Er bestaan verschillende fabrikanten van BIA apparaten die ieder hun eigen algoritme gebruiken, waardoor de resultaten van verschillende BIA apparaten niet direct uitwisselbaar zijn. Over het algemeen geldt het belang van de positie van de patiënt bij het uitvoeren van de BIA (liggend), de voedingsstatus van de patiënt (vlak voor de maaltijd of twee uur na de maaltijd) en de blaas van de patiënt (leeg). Daarnaast is het van belang om rekening te houden met een mogelijk fragiele huid door in plaats van plakkers klemmen te gebruiken. Contra-indicaties voor een BIA zijn het hebben van een ICD en ook sommige pacemakers. Of een pacemaker compatibel is kunnen de fabrieksinstellingen nagegaan worden.

Een dual energy X-ray absoptiometry (DEXA) meting stuurt een lage dosis röntgenstraling van verschillende energieniveaus door het lichaam waarmee het onderscheid kan maken tussen botdichtheid, lean body mass en vetmassa. Deze meting kan net zoals de BIA en kuitomtrek meting moeilijker te interpreteren zijn bij mensen met een afwijkende hydratietoestand en ook bij overgewicht of obesitas. Ook zijn de afkapwaarden vooral onderzocht in een jonge populatie en is er weinig bekend over de validiteit in klinische populaties. Voor zover de werkgroep weet is er ook nooit onderzoek gedaan naar acuut opgenomen oudere patiënten met een kwetsbare gezondheid. DEXA is minder makkelijk beschikbaar dan BIA, het kan niet aan het bed worden gebruikt en de aanschaf is significant duurder in vergelijking met de BIA. De meeste ziekenhuizen zullen al een DEXA apparaat hebben maar niet elke DEXA beschikt over de juiste software om spiermassa te meten. Daarnaast moet een DEXA onderzoek ingepland worden, er moet personeel zijn voor de meting en de interpretatie ervan. Röntgen blootstelling is laag, maar kan deze wel meegenomen worden in de overweging, met name als herhaaldelijke metingen nodig zijn.

Met behulp van een CT-scan skeletspiermassa meten is nog niet structureel geïmplementeerd. Wel wordt het steeds vaker meegenomen in onderzoeksetting, met name de skeletspiermassa index ten hoogte van Lu3 op CT abdomen wordt genoemd als marker van spiermassa. Deze meting is mogelijk, maar wordt nog niet standaard verricht in Nederland. Nadelen zijn de stralenbelasting, significante kosten, operationele complexiteit en heterogeniteit in ziekenhuisprotocollen en technische instellingen. Mogelijk biedt het wel een mooie uitkomst in specifieke patiëntengroepen die toch al een CT-scan moesten ondergaan, bijvoorbeeld in het kader van een oncologische aandoening. Veelgebruikte afkapwaarden zijn 52,4 cm2 /m2 voor mannen en 38,5 cm2 /m2 voor vrouwen (Prado, 2008). Mogelijk maakt de toepassing van AI het mogelijk om in de toekomst dit als standaard meting mee te nemen bij een CT-scan die gemaakt wordt in het kader van diagnostiek en follow-up van patiënten met een maligniteit zoals colon en longcarcinomen.

Echografie kan overwogen worden op het moment dat meerdere metingen nodig zijn om verandering in de tijd te meten en de meting wordt uitgevoerd door een goed getraind persoon volgens een vast protocol. Echografie is over het algemeen goed beschikbaar en onderzoek laat vergelijkbare resultaten zien met technieken als MRI en DEXA (REF 52-54 van Compher), onderzocht in zowel thuiswonende als opgenomen patiënten vanaf 50 jaar. Beperkingen bij het meten van spiermassa zijn variaties in reproduceerbaarheid, zowel inter- als intrabeoordelaar en onduidelijkheid in afkapwaarden in specifieke populaties zoals oudere patiënten met een kwetsbare gezondheid.

Alternatieve antropometrische meetmethoden zijn een bijvoorbeeld het meten van een middenarm spieromtrek of kuitomtrek. We vonden drie onderzoeken (Gort-van Dijk 2021, Carnevale 2018, Sousa-Santos 2021) maar deze lieten inconsistente uitkomsten zien. In de onderzoeken is er geen duidelijke voorkeur voor het meten de CC dan wel de MAMC.

Waarden en voorkeuren van patiënten (en evt. hun verzorgers)

Patiënten (en eventueel naasten) zullen over het algemeen de voorkeur geven aan weinig invasief onderzoek en onderzoek dat ter plaatse gedaan kan worden. De BIA is een meting die relatief makkelijk gedaan kan worden bij de patiënt op de polikliniek of aan bed. Zowel de sf als mf-BIA hebben te transporteren modellen. Ook de kuitomtrek voldoet aan deze beschrijving, wel kan de speciale tape die nodig is, huidlaceraties veroorzaken. De DEXA, MRI en CT moeten worden verricht op afspraak, het vraagt een grotere tijdsinvestering van de patiënt. Daarnaast kan ook stralenbelasting een bezwaar zijn voor patiënten.

Kosten (middelenbeslag)

De kosten voor een sf-BIA apparaat variëren in aanschaf van 1500 tot 8000 euro, een mf-BIA apparaat komt op 3500-20000 euro. De kosten van de arm- of kuitomtrekmeting zijn laag en benodigde middelen zijn beperkt, wel is standaardisatie van de meting noodzakelijk. De kosten voor deze middelen zijn in aanschaf en onderhoud laag. Voor beide methoden geldt dat kosten significant lager zijn voor een instelling dan hoog-specifieke beeldvormende machines, zoals DEXA of CT, en bedienend en onderhoudend personeel. Eveneens hoeven deze metingen in tegenstelling tot beeldvormende modaliteiten, niet door gespecialiseerd personeel te worden geëvalueerd.

Aanvaardbaarheid, haalbaarheid en implementatie

In een groep geriatrische patiënten in revalidatie setting is de haalbaarheid van een BIA tijdens opname bekeken. Een BIA meting lukte bij de meerderheid van de patiënten (77%) bij opname (Verstraeten, 2022). Een BIA meting dient het liefst niet uitgevoerd te worden indien de patiënt een ICD heeft en bij sommige fabrikanten wordt ook een pacemaker als contra indicatie voor een meting beschouwd.

Een transporteerbaar BIA apparaat zal indien niet beschikbaar moeten worden aangeschaft. Intern moeten er afspraken gemaakt worden hoe deze te gebruiken, wie neemt de meting af en bij welke patiënten. Mogelijk zijn er meerdere apparaten nodig om alle patiënt groepen met een kwetsbare gezondheid te onderzoeken.

Het doen van een arm- of kuitomtrek meting kost weinig moeite, maar moet wel aangeleerd worden door een ervaren collega arts, verpleegkundige, diëtist of fysiotherapeut bijvoorbeeld. Flexibele tape moet op de juiste manier worden aangebracht en metingen moeten op de maximale diameter worden verricht. Er wordt op minimaal drie punten gemeten om de maximale diameter te bepalen. De huidlaceraties die kunnen ontstaan zijn wel een groot nadeel bij de oudere patiënten met een kwetsbare gezondheid. De haalbaarheid om voor alle patiënten een DEXA of CT te doen is lastiger. Intern moeten hier afspraken worden gemaakt met bv de afdeling radiologie. De juiste software moet aanwezig zijn. Ook dient men na te gaan of er voldoende personeel en capaciteit is om deze middelen in te zetten. In bepaalde gevallen wordt er een DEXA of CT gemaakt met andere redenen zoals onderzoek naar osteoporose of binnen de oncologie. In ziekenhuizen zou wel de afweging gemaakt kunnen worden tijdens deze onderzoeken ook een spiermassa meting te doen. Hierover moeten dan goede afspraken gemaakt worden (wordt de meting standaard verricht? Wie interpreteert de meting? Wat indien een afwijkende uitslag?). Mogelijk ligt hier een rol voor gebruik van AI in de toekomst.

Rationale van de aanbeveling: weging van argumenten voor en tegen de diagnostische procedure

Op basis van de literatuur en ervaringen uit de praktijk adviseert de werkgroep bij ouderen met een kwetsbare gezondheid met een verhoogd risico op ondervoeding en/of sarcopenie in het ziekenhuis een multi-frequency Bio-elektrische Impedantie Analyse (mf-BIA) meting te verrichten, indien je de spiermassa wil bepalen. In het kader van diagnostiek naar sarcopenie is het in de dagelijkse praktijk vaak niet nodig een zekere diagnose te stellen, omdat je toch behandeling wil inzetten bij een verhoogd risico. De mf-BIA wordt (nu) met name gedaan in het kader van wetenschappelijk onderzoek. In de diagnostiek van ondervoeding is een zekere diagnose nodig afhankelijk van de andere GLIM criteria. Bij een positieve screening op ondervoeding wordt vervolgens volgens de GLIM naar fenotype criteria gekeken, indien er geen sprake is van onbedoeld gewichtsverlies of een laag BMI, is een spiermassa meting nodig om ondervoeding uit te kunnen sluiten danwel aan te kunnen tonen. Op basis van de beschikbare literatuur, is er onvoldoende bewijs (very low GRADE) over de effectiviteit van het inzetten van de arm- of kuitomtrek als een alternatieve antropometrische methode voor spiermassa bepaling indien de BIA niet beschikbaar is.

In het geval van afwijkende hydratietoestand, zijn de bio-impedantie analyse en antropometrische testen onbetrouwbaar bij het bepalen van de spiermassa ten behoeve van de diagnostiek voor ondervoeding en/of sarcopenie. In de klinische praktijk zal hier rekening mee moeten worden gehouden door bijvoorbeeld pas te meten bij normaliseren van de hydratietoestand (Sipers, 2020).

Ondanks dat de DEXA en CT-scan als goede meetmethoden worden gezien voor de meting van spiermassa blijkens epidemiologische studies en community populaties, is het niet bekend wat de meeteigenschappen zijn bij oudere patiënten met een kwetsbare gezondheid in het ziekenhuis. Bovendien is het in de praktijk niet haalbaar om bij elke oudere patiënt met een kwetsbare gezondheid met een verdenking op ondervoeding en/of sarcopenie, dit onderzoek (snel) uit te voeren. Daarbij wegen de voordelen van deze onderzoeken niet op tegen de nadelen voor de individuele patiënt, gezien o.a. de hoge (stralings)belasting, en/of de maatschappij, gezien de benodigde apparatuur, getraind en gespecialiseerd personeel en de daarbij komende (maatschappelijke) kosten. Echter indien er een DEXA of CT-scan om andere redenen gemaakt wordt, dan is ons advies om hierbij ook een spiermassa meting te verrichten, indien hiervoor de mogelijkheid en expertise bestaat in het ziekenhuis. Voor het doen van een spiermassa meting met de CT-scan is specifieke software nodig die momenteel met name beschikbaar is in ziekenhuizen die veel onderzoek verrichten.

Concluderend is de aanbeveling om de mf-BIA als meetinstrument te kiezen om spiermassa te bepalen bij de oudere patiënt met een kwetsbare gezondheid, als je een spiermassa meting wil weten. Hierbij spelen praktische overwegingen een rol. Het is een niet invasieve en weinig belastende meetmethode voor de patiënt, er zijn eenmalige aanschafkosten, maar erna zijn kosten laag en het kan in elk ziekenhuis plaatsvinden zonder dat extra personeel nodig is. Lokaal kunnen eventueel afspraken gemaakt worden om een DEXA meting te doen bij poliklinische patiënten en/of selecte patiëntengroepen, ook als er een DEXA wordt gemaakt in het kader van bijvoorbeeld osteoporose zou afgesproken kunnen worden hier een spiermassa meting aan te voegen. Mogelijk is een standaard meting op Lu3 niveau bij oncologische patiënten die in het kader van diagnostiek/stadiering van de maligniteit een CT scan krijgen ook een manier om de spiermassa vast te stellen, wanneer deze software beschikbaar is.

Onderbouwing

Achtergrond

Skeletal muscle mass is a diagnostic criterium and one of the hallmarks for both sarcopenia and malnutrition (Compher, 2022; Cruz-Jentoft, 2019). To diagnose sarcopenia or malnutrition, skeletal muscle mass should therefore be measured. However in daily practice, it is less commonly performed compared to other measurements such as body weight or muscle strength. Moreover, measuring muscle mass is not (yet) a standard part of a comprehensive geriatric assessment.

When indicated and available, quantitative assessment of muscle mass should be performed instead of anthropometric measurements. Until now, there is a lot of variety in how these measurements are performed in different hospitals.

Considering the different modalities for measuring muscle mass, they vary widely in for example different patient characteristics and burden, availability, feasibility, and medical and societal costs. Moreover, there is not enough scientific evidence which of those measures excel in terms of sensitivity and/or specificity, especially in frail older people.

The goal is to identify the best method for measuring muscle mass in frail older people presented at an outpatient clinic or hospital(ward) as part of the diagnostic process for sarcopenia and malnutrition, as starting point in optimizing the care of these patients with the aim to mitigate muscle mass loss or improve muscle mass and function and reduce the risk of complications, such as falls and fractures.

Conclusies / Summary of Findings

1. Validity

1.1 Content validity

GRADE

No evidence was found regarding the content validity of instruments used to assess muscle mass in frail older people in the hospital.

1.2 Construct validity

GRADE

No evidence was found regarding the construct validity of instruments used to assess muscle mass in frail older people in the hospital.

1.3 Criterion validity

Very low

GRADE

The evidence is very uncertain about the criterion validity of the single-frequency BIA to measure muscle mass in frail older people in the hospital.

Sources: Reiss, 2016; Reiter, 2019; Sousa-Santos, 2021

Very low

GRADE

The evidence is very uncertain about the criterion validity of the MAMC to measure muscle mass in frail older people in the hospital.

Sources: Carnevale, 2018; Sousa-Santos, 2021

Low

GRADE

The evidence suggests that the CC is probably a valid (criterion validity) instrument for measuring muscle mass in frail older people in the hospital.

Source: Sousa-Santos, 2021

2. Reliability

2.1 Internal consistency

GRADE

No evidence was found regarding the internal consistency of assessment instruments used to assess muscle mass in older adults in the hospital.

2.2 Reliability

Low

GRADE

The evidence suggests that the multi-frequency BIA is probably a reliable (test-retest reliability) instrument for measuring muscle mass in frail older people in the hospital.

Source: Sipers, 2020

2.3 Measurement error

Low

GRADE

The evidence suggests that the multi-frequency BIA is probably a reliable (test-retest measurement error) instrument for measuring muscle mass in frail older people in the hospital.

Source: Sipers, 2020

Samenvatting literatuur

Description of studies

Single-frequency Bioelectrical impedance analysis (sf-BIA)

Reiter (2019) performed a cross-sectional analysis about the comparison of sf-BIA equations in predicting appendicular skeletal muscle mass (ASMM) in geriatric inpatients (n=144). ASMM was calculated from the X equation based on single frequency (50Hz) tetra polar BIA. ASMM derived from the DXA scan was used as a reference standard, using the thresholds based on Baumgarner (females: ≤5.66 kg/m²; males: ≤7.18 kg/m²). Criterion validity (sensitivity, specificity) was the reported outcome measure.

Reiss (2016) performed pilot-study about the performance of the BIA in comparison to the DXA in measuring muscle mass and case finding for sarcopenia in geriatric inpatients (n=60). ASMM was calculated using the Kyle equation based in single-frequency tetra polar BIA (50Hz). ASMM derived from the DXA scan was used as a reference standard, using the thresholds for ASMM index according to EWGSOP-2 (females: <5.5 kg/m²; males: <7.26 kg/m²). Criterion validity (sensitivity, specificity) was the reported outcome measure.

Multi-frequency Bioelectrical impedance analysis (mf-BIA)

Sipers (2020) performed a pilot-study about the reproducibility of skeletal muscle mass assessment using mf-BIA in acutely hospitalized geriatric patients (n=47). Skeletal muscle mass (SMM) was derived from mf- BIA. Test-retest reliability was the reported outcome measure.

Anthropometry

Carnevale (2018) performed a cross-sectional analysis about the identification of low skeletal muscle mass by anthropometric measurements in ambulatory older adults (aged ≥ 65 years) already enrolled in an ongoing study (n=148). Mid-arm muscle circumference (MAMC) was used as an anthropometric measure for muscle mass and was compared with the relative skeletal muscle mass index (RSMI) derived from a dual-energy x-ray absorptiometry (DXA) whole-body scan as the reference standard. Low appendicular muscle mass thresholds were based on the EWGSOP criteria (females: RSMI <5.5 kg/m²; males: RSMI <7.26 kg/m²). Criterion validity (correlation of MAMC with RSMI) was the reported outcome measure (r and p-value).

Anthropometry and sf-BIA

Sousa-Santos (2021) performed a cross-sectional analysis about the compatibility between the BIA and calf and mid-arm muscle circumferences as anthropometric measures with DXA to clarify the best alternative method to assess muscle mass in older adults aged 65 and older (n=159). Sf-BIA (50kHz) was used to calculate SMM/height² by the equation suggested by Janssen, Heymsfield, Baumgarner and Ross, applying Class I (females ≤6.75 kg/m²; males ≤ 10.75kg/m²) and Class II (females ≤5.75kg/m²; males ≤8.50 kg/m²) thresholds. Second, mid-arm circumference was used to calculate MAMC, by the formula of Landi (2012), applying the following thresholds: females: <19.2cm/males: <21.1 cm. Calf circumference (CC) was measured by using a metal tape measure. For CC, a threshold of <31cm was applied for both, males and females. As a reference standard, ASM obtained through whole-body DXA scan was applied (thresholds for females <15 kg/males <20kg) Criterion validity (sensitivity, specificity) was the reported outcome measure.

Results

1. Validity (critical outcome)

The domain validity refers to the degree to which an outcome measure measures the construct it purports to measure and contains the measurement properties content validity (including face validity), construct validity (including structural validity, hypotheses testing, and cross-cultural validity/measurement invariance) and criterion validity.

1.1 Content validity

Not reported in the included studies.

1.2 Construct validity

Not reported in the included studies.

1.3 Criterion validity

Four studies reported on the sensitivity and specificity of different measurement tools to measure muscle mass. An overview of the criterion validity of the different measurement tools is given in Table 1.

Sf- BIA

Three studies (Reiss, 2016; Reiter, 2019; Sousa-Santos, 2021) reported on the criterion validity with respect to single-frequency BIA, using the DXA as reference standard.

Reiss (2016) distinguished results between two different thresholds for measuring TSMMI (Janssen and Chien) in geriatric inpatients (n=60). According to the thresholds defined by Janssen, sensitivity and specificity were adequate (77% and 71% respectively). According to the thresholds defined by Chien, sensitivity was poor (55%), but specificity was high (90%). Unfortunately, no confidence intervals were reported. The prevalence of low muscle mass according to DXA yielded 30%.

Reiter (2019) distinguished results between four equations for measuring ASSM (Kyle, Sergi, Scafogleiri, Rangel P.) in geriatric inpatients (n=144). They found a poor to adequate sensitivity, ranging between 36.7% (by Kyle) to 63.3% (by Scafoglieri). Specificity was high in all equations, ranging between 89.5% (by Rangel P.) and 97.9% (by Kyle). Unfortunately, no confidence intervals were reported. The prevalence of low muscle mass according to DXA yielded 41%.

Sousa-Santos (2021) distinguished results between the Class I and the Class II criteria to measure SMM/height² in older adults aged ≥65 years (n=159). When applying the Class I criteria, sensitivity was high (100%), but specificity was rather adequate (69.5%). When applying the Class II criteria, sensitivity was adequate (75%), and specificity was high (90.1%). Unfortunately, no confidence intervals were reported. The prevalence of low muscle mass according to DXA yielded 30.8%.

MAMC

Two studies (Carnevale, 2018; Sousa-Santos, 2021) reported on the criterion validity with respect to MAMC, using the DXA as reference standard.

Carnevale (2018) divided the results for MAMC by gender in white older adults aged ≥65 years (n=148). For females, they found a high sensitivity and specificity in (89% and 84% respectively). In males, sensitivity was also high (94%), and sensitivity was adequate (67%). Performance for both, females and males, was excellent (AUC 0.882 and 0.878 respectively). Unfortunately, no confidence intervals were reported. Prevalence of low muscle mass, according to the RSMI, yielded 34.5%.

Sousa-Santos (2021) reported on the sensitivity and specificity with respect to the MAMC in older adults aged ≥65 years (n=159). They found a poor sensitivity (37.5%) and high specificity (85.4%). Prevalence of low muscle mass, according to the ASMI, yielded 30.8%.

One study (Sousa-Santos, 2021) reported on the criterion validity with respect to CC, using the DXA as reference standard.

Sousa-Santos (2021) reported on the sensitivity and specificity with respect to the CC in older adults aged ≥65 years (n=159). They found a poor sensitivity (12.5%) and high specificity (94.0%). Prevalence of low muscle mass, according to the ASMI, yielded 30.8%.

Table 1. Criterion validity of different measurement tools to measure muscle mass

Instrument	Study	Setting (n)	Criterion validity
			Prevalence of low muscle mass		Reference standard	Meth qual*	Result (rating)**
Single-frequency BIA	Reiss (2016)	Geriatric inpatients (n=60)		30% Cut-off value: ASMMI Females: <5.5 kg/m² Males: <7.26 kg/m²	DXA	Inadequate	*Janssen* Sensitivity: 77% Specificity: 71% PPV: 54% NPV: 88% Accuracy: 73% (CI 61.7%-83.3%) κ = 0.437 (95% CI 0.218-0.653) *Chien* Sensitivity: 55% Specificity: 90% PPV: 71% NPV: 83% Accuracy: 80% (68.3%-90%) κ = 0.492 (95% CI 0.219-0.734)
	Reiter, 2019	Geriatric inpatients (n=144)		41.0% Cut-off value: ASMMI Females: <5.5 kg/m² Males: <7.26 kg/m²	DXA	Inadequate	*Kyle* Sensitivity: 36.7% Specificity: 97.9% PPV: 90% NPV: 75% *Sergi* Sensitivity: 55.1% Specificity: 96.8% PPV: 90% NPV: 80.7% *Scafoglieri* Sensitivity: 63.3% Specificity: 93.7% PPV: 83.8% NPV: 83.2% *Rangel P.* Sensitivity: 61.2% Specificity: 89.5% PPV: 75% NPV: 81.7%
	Sousa-Santos, 2021	older adults aged ≥65 years (n=159)		30.8% Cut-off value: ASMI Females: <5.5 kg/m² Males:<7.0 kg/m²	DXA	Inadequate	*Class I:* Sensitivity: 100% Specificity: 69.5% PPV: 14.8% NPV: 100% Agreement: 71.1% κ = 0.19^* Class II: Sensitivity: 75% Specificity: 90.1% PPV: 28.6% NPV: 98.6% Agreement: 89.3% κ = 0.37^*
Mid-arm muscle circumference	Carnevale, 2018	White older adults aged ≥65 years (n=148)		34.5% Cut-of value RSMI Females: <5.5 Males: <7.26	DXA	Very good	Females Sensitivity: 89% Specificity: 84% AUC: 0.882 Males Sensitivity: 94% Specificity: 67% AUC: 0.878
Mid-arm muscle circumference	Sousa-Santos, 2021	older adults aged ≥65 years (n=159)		30.8% Cut-off value: ASMI Females: <5.5 kg/m² Males:<7.0 kg/m²	DXA	Inadequate	Sensitivity: 37.5% Specificity: 85.4% PPV: 12.0% NPV: 96.3% Agreement: 83% κ = 0.11
Calf circumference	Sousa-Santos, 2021	older adults aged ≥65 years (n=159)		30.8% Cut-off value: ASMI Females: <5.5 kg/m² Males:<7.0 kg/m²	DXA	Inadequate	Sensitivity: 12.5% Specificity: 94.0% PPV: 10.0% NPV: 95.3% Agreement: 89.9% κ = 0.06

_{Abbreviations: BIA: bioimpedance analysis; FFM: fat free mass; DXA: dual x-ray absorptiometry; ASSMI: appendicular muscle mass indices; ASMI: appendicular skeletal muscle mass index; SMI: skeletal muscle mass index; ASMI: appendicular skeletal muscle mass index; NPV: negative predictive value; PPV: positive predictive value; RSMI: relative skeletal muscle mass index.}

_{*Risk of bias assessment based on COSMIN risk of bias tool: lowest score counts}

_{**Measurement properties of each study could be rated as: sufficient (+), insufficient (–), or indeterminate (?). Lowest validity in range determines rating.}

_{*** p=0.001}

2. Reliability (important outcome)

The domain reliability refers to the degree to which the measurement is free from measurement error, and it contains the measurement properties internal consistency, reliability (test-retest, inter-rater, intra-rater), and measurement error (test-retest, inter-rater, intra-rater).

2.1 Internal consistency

Internal consistency was not reported in any of the studies included in this literature summary.

2.2 Reliability

One study (Sipers (2019) reported on the reliability of different measurement tools to measure muscle mass.

Mf-BIA

Sipers (2020) reported on the test-retest reliability with respect to three repeated measures of skeletal muscle mass derived from mf-BIA, resulting in an ICC of 0.976 (95% CI 0.961-0.986), which was considered to be high.

2.3 Measurement error

Mf-BIA

Sipers (2020) reported on the measurement error with respect to the mf-BIA, resulting in a mean covariance of variation of 4.9% (SD 4.5) between the three measurements, which was considered to be acceptable.

Level of evidence of the literature

1. Validity

1.1 Content validity

Content validity was not graded due to lack of data.

1.2 Construct validity

Construct validity was not graded due to lack of data.

1.3 Criterion validity

The level of evidence regarding criterion validity of the sf-BIA to measure muscle mass was downgraded by three levels because of study limitations (risk of bias), not reporting confidence intervals (imprecision) and conflicting results (inconsistency) to very low GRADE.

The level of evidence regarding criterion validity of the MAMC to measure muscle mass was downgraded by three levels because of study limitations (risk of bias), not reporting confidence intervals (imprecision) and conflicting results (inconsistency) to very low GRADE.

The level of evidence regarding criterion validity of the CC to measure muscle mass was downgraded by three levels because of study limitations (risk of bias) and not reporting confidence intervals (imprecision) to low GRADE.

2. Reliability

1.1 Internal consistency

Internal consistency was not graded due to lack of data.

1.2 Reliability

The level of evidence regarding test-retest reliability of the mf-BIA to measure muscle mass was downgraded by two levels because of study limitations (risk of bias) and low sample size (imprecision) to low GRADE.

1.3 Measurement error

The level of evidence regarding the measurement error of the mf- BIA to measure muscle mass was downgraded by two levels because of study limitations (risk of bias) and low sample size (imprecision) to low GRADE.

Zoeken en selecteren

A systematic review of the literature was performed to answer the following question:

What is the validity and reliability of instruments to measure muscle mass in frail older people in the hospital?

P:	Frail older (>70 years) people in the outpatient clinic, geriatric ward, emergency department, and other hospital wards
I:	Instruments for measuring muscle mass (such as upper thigh circumference, biceps circumference, chest circumference, skinfold thickness, ultrasound, BIA)
C:	Other instruments for measuring muscle mass
R:	MRI, CT/4-compartment model, DXA
O:	Validity, reliability
Timing and setting:	Outpatient clinic, geriatric ward, emergency department, and other hospital wards

Relevant outcome measures

The guideline development group considered validity as critical outcome measures for decision making; and reliability as important outcome measure for decision making.

The measurement properties validity and reliability were defined following the taxonomy of the COnsensus-based Standards for the selection of health Measurement INstruments (COSMIN) (Mokkink, 2010).

The working group defined the discriminate validity of the screening tools as follows:

AUC < 0.7: poor; 0.7 ≤ AUC < 0.8: acceptable; 0.8 ≤ AUC < 0.9: excellent; AUC ≥ 0.9: outstanding. The working group defined the reliability of the screening tools as follows: ICC < 0.5: poor; 0.5 ≤ ICC < 0.75: moderate; 0.75 ≥ ICC < 0.9: good; ICC≥ 0.9: excellent.

Search and select (Methods)

The databases Medline (via OVID) and Embase (via Embase.com) were searched with relevant search terms for systematic reviews and observational studies about the diagnostic accuracy of measuring muscle mass from 2011 until January 23^rd, of 2024. In addition, the databases were searched with relevant search terms for studies about the validity and reliability of instruments measuring muscle mass from 2011 until March 19^th, 2024, using a clinometric search filter. The systematic literature searches resulted in 2530 hits. The detailed search strategy is depicted under the tab Methods. Initially, only the 164 systematic reviews were screened on title and abstract. Studies were selected based on the following criteria: systematic reviews reporting the diagnostic accuracy, validity, and/or reliability of screening instruments for muscle mass in older adults. Six systematic reviews were initially selected based on title and abstract screening. After reading the full text, all systematic reviews were excluded (see the table with reasons for exclusion under the tab Methods). Due to the large number of hits for the observational studies (N=2366), the active learning tool ASReview (https://www.asreview.nl) was used to screen the observational studies on title and abstract by a guideline methodologist. A total of 23 studies were selected based on this title and abstract screening in ASReview. After reading the full text, 18 studies were excluded (see the table with reasons for exclusion under the tab Methods), and five studies were included.

Results

Five observational studies were included in the analysis of the literature. Important study characteristics and results are summarized in the evidence tables. The assessment of the risk of bias is summarized in the risk of bias tables.

The COSMIN Risk of Bias tool was used to assess the quality of single studies for each measurement property. Thereby, the worst-score-counts method was used to determine the risk of bias, this means that the lowest rating given in a box determines the final rating, i.e., the quality of the study. The result of each study on a measurement property was rated against the updated criteria for good measurement properties (Table 1). Each result was rated as either sufficient (+), insufficient (–), or indeterminate (?).

Table 1. Criteria for good measurement properties

Measurement property	Rating¹	Criteria
Structural validity	+	CTT: CFA: CFI or TLI or comparable measure >0.95 OR RMSEA <0.06 OR SRMR <0.08² IRT/Rasch: No violation of unidimensionality³: CFI or TLI or comparable measure >0.95 OR RMSEA <0.06 OR SRMR <0.08 AND no violation of local independence: residual correlations among the items after controlling for the dominant factor < 0.20 OR Q3's < 0.37 AND no violation of monotonicity: adequate looking graphs OR item scalability >0.30 AND adequate model fit: IRT: χ2 >0.01 Rasch: infit and outfit mean squares ≥ 0.5 and ≤ 1.5 OR Z-standardized values > ‐2 and <2
	?	CTT: Not all information for ‘+’ reported IRT/Rasch: Model fit not reported
	-	Criteria for ‘+’ not met
Internal consistency	+	At least low evidence⁴ for sufficient structural validity⁵ AND Cronbach's alpha(s) ≥ 0.70 for each unidimensional scale or Subscale.⁶
	?	Criteria for “At least low evidence for sufficient structural validity” not met
	-	At least low evidence⁴ for sufficient structural validity⁵ AND Cronbach’s alpha(s) < 0.70 for each unidimensional scale or Subscale.⁶
Reliability	+	ICC or weighted Kappa ≥ 0.70
	?	ICC or weighted Kappa not reported
	-	ICC or weighted Kappa < 0.70
Measurement error	+	SDC or LoA < MIC
	?	MIC not defined
	-	SDC or LoA > MIC
Hypotheses testing for construct validity	+	The result is in accordance with the hypothesis⁷
	?	No hypothesis defined (by the review team)
	-	The result is not in accordance with the hypothesis
Cross‐cultural validity\measurement invariance	+	No important differences found between group factors (such as age, gender, language) in multiple group factor analysis OR no important DIF for group factors (McFadden's R2 < 0.02)
	?	No multiple group factor analysis OR DIF analysis performed
	-	Important differences between group factors OR DIF was found
Criterion validity	+	Correlation with gold standard ≥ 0.70 OR AUC ≥ 0.70
	?	Not all information for ‘+’ reported
	-	Correlation with gold standard < 0.70 OR AUC < 0.70
Responsiveness	+	The result is in accordance with the hypothesis OR AUC ≥ 0.70
	?	No hypothesis defined (by the review team)
	-	The result is not in accordance with the hypothesis OR AUC < 0.70
Test-retest reliability*	+	The p-value <0.5 and Pearson correlation coefficient (Pearson’s r) > 0.7
Test-retest reliability*	-	The p-value >0.5 or Pearson correlation coefficient (Pearson’s r) < 0.7
AUC: area under the curve, CFA: confirmatory factor analysis, CFI: comparative fit index, CTT: classical test theory, DIF: differential item functioning, ICC: intraclass correlation coefficient, IRT: item response theory, LoA: limits of agreement, MIC: minimal important change, RMSEA: Root Mean Square Error of Approximation, SEM: Standard Error of Measurement, SDC: smallest detectable change, SRMR: Standardized Root Mean Residuals, TLI = Tucker‐Lewis Index

_{* Criteria retrieved from https://www.scalestatistics.com/test-retest-reliability.html}

_{[¹] “+” = sufficient, ” –“ = insufficient, “?” = indeterminate}

_{² To rate the quality of the summary score, the factor structures should be equal across studies}

_{³ unidimensionality refers to a factor analysis per subscale, while structural validity refers to a factor analysis of a (multidimensional) patient‐reported outcome measure}

_{⁴ As defined by grading the evidence according to the GRADE approach}

_{⁵ This evidence may come from different studies}

_{⁶ The criteria ‘Cronbach alpha < 0.95’ was deleted, as this is relevant in the development phase of a PROM and not when evaluating an existing PROM.}

_{⁷ The results of all studies should be taken together, and it should then be decided if 75% of the results are in accordance with the hypotheses}

The level of evidence of the literature was evaluated as described in the COSMIN user manual for systematic reviews of patient-reported outcome measures (Prinsen, 2018). The following four factors were taken into account: (1) risk of bias (i.e., the methodological quality of the studies), (2) inconsistency (i.e., unexplained inconsistency of results across studies), (3) imprecision (i.e. total sample size of the available studies), and (4) indirectness (i.e. evidence from different populations than the population of interest in the review). The quality of evidence could be downgraded with one level (e.g., from high to moderate evidence) if there is serious risk of bias, with two levels (e.g., from high to low) if there is very serious risk of bias, or with three levels (i.e., from high to very low) if there is extremely risk of bias. The quality of the evidence could be downgraded with one or two levels for inconsistency, imprecision (-1 if total N=50-100; -2 if total N<50) and indirectness.

Referenties

Basile, C., Della-Morte, D., Cacciatore, F., Gargiulo, G., Galizia, G., Roselli, M., Curcio, F., Bonaduce, D., & Abete, P. (2014). Phase angle as bioelectrical marker to identify elderly patients at risk of sarcopenia. Experimental gerontology, 58, 43–46. https://doi.org/10.1016/j.exger.2014.07.009.
Carnevale, V., Castriotta, V., Piscitelli, P. A., Nieddu, L., Mattera, M., Guglielmi, G., & Scillitani, A. (2018). Assessment of Skeletal Muscle Mass in Older People: Comparison Between 2 Anthropometry-Based Methods and Dual-Energy X-ray Absorptiometry. Journal of the American Medical Directors Association, 19(9), 793–796. https://doi.org/10.1016/j.jamda.2018.05.016.
Cheng, K. Y., Chow, S. K., Hung, V. W., Wong, C. H., Wong, R. M., Tsang, C. S., Kwok, T., & Cheung, W. H. (2021). Diagnosis of sarcopenia by evaluating skeletal muscle mass by adjusted bioimpedance analysis validated with dual-energy X-ray absorptiometry. Journal of cachexia, sarcopenia and muscle, 12(6), 2163–2173. https://doi.org/10.1002/jcsm.12825.
Cederholm, T., Jensen, G. L., Correia, M. I. T. D., Gonzalez, M. C., Fukushima, R., Higashiguchi, T., Baptista, G., Barazzoni, R., Blaauw, R., Coats, A., Crivelli, A., Evans, D. C., Gramlich, L., Fuchs-Tarlovsky, V., Keller, H., Llido, L., Malone, A., Mogensen, K. M., Morley, J. E., Muscaritoli, M., … GLIM Working Group (2019). GLIM criteria for the diagnosis of malnutrition - A consensus report from the global clinical nutrition community. Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland), 38(1), 1–9. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2018.08.002.
Compher, C., Cederholm, T., Correia, M. I. T. D., Gonzalez, M. C., Higashiguch, T., Shi, H. P., Bischoff, S. C., Boirie, Y., Carrasco, F., Cruz-Jentoft, A., Fuchs-Tarlovsky, V., Fukushima, R., Heymsfield, S. B., Mourtzakis, M., Muscaritoli, M., Norman, K., Nyulasi, I., Pisprasert, V., Prado, C. M., de van der Schuren, M., … Barazzoni, R. (2022). Guidance for assessment of the muscle mass phenotypic criterion for the Global Leadership Initiative on Malnutrition diagnosis of malnutrition. JPEN. Journal of parenteral and enteral nutrition, 46(6), 1232–1242. https://doi.org/10.1002/jpen.2366.
Cruz-Jentoft, A. J., Bahat, G., Bauer, J., Boirie, Y., Bruyère, O., Cederholm, T., Cooper, C., Landi, F., Rolland, Y., Sayer, A. A., Schneider, S. M., Sieber, C. C., Topinkova, E., Vandewoude, M., Visser, M., Zamboni, M., & Writing Group for the European Working Group on Sarcopenia in Older People 2 (EWGSOP2), and the Extended Group for EWGSOP2 (2019). Sarcopenia: revised European consensus on definition and diagnosis. Age and ageing, 48(1), 16–31. https://doi.org/10.1093/ageing/afy169.
Gonzalez, M. C., Mehrnezhad, A., Razaviarab, N., Barbosa-Silva, T. G., & Heymsfield, S. B. (2021). Calf circumference: cutoff values from the NHANES 1999-2006. The American journal of clinical nutrition, 113(6), 1679–1687. https://doi.org/10.1093/ajcn/nqab029.
Gort-van Dijk D, Weerink LBM, Milovanovic M, Haveman JW, Hemmer PHJ, Dijkstra G, Lindeboom R, Campmans-Kuijpers MJE. Bioelectrical Impedance Analysis and Mid-Upper Arm Muscle Circumference Can Be Used to Detect Low Muscle Mass in Clinical Practice. Nutrients. 2021 Jul 9;13(7):2350. doi: 10.3390/nu13072350. PMID: 34371860; PMCID: PMC8308498.
Jensen, G. L., Cederholm, T., Correia, M. I. T. D., Gonzalez, M. C., Fukushima, R., Higashiguchi, T., de Baptista, G. A., Barazzoni, R., Blaauw, R., Coats, A. J. S., Crivelli, A., Evans, D. C., Gramlich, L., Fuchs-Tarlovsky, V., Keller, H., Llido, L., Malone, A., Mogensen, K. M., Morley, J. E., Muscaritoli, M., … Van Gossum, A. (2019). GLIM Criteria for the Diagnosis of Malnutrition: A Consensus Report From the Global Clinical Nutrition Community. JPEN. Journal of parenteral and enteral nutrition, 43(1), 32–40. https://doi.org/10.1002/jpen.1440.
Kilic, M. K., Kizilarslanoglu, M. C., Arik, G., Bolayir, B., Kara, O., Dogan Varan, H., Sumer, F., Kuyumcu, M. E., Halil, M., & Ulger, Z. (2017). Association of Bioelectrical Impedance Analysis-Derived Phase Angle and Sarcopenia in Older Adults. Nutrition in clinical practice : official publication of the American Society for Parenteral and Enteral Nutrition, 32(1), 103–109. https://doi.org/10.1177/0884533616664503.
Kiss CM, Bertschi D, Beerli N, Berres M, Kressig RW, Fischer AM. Calf circumference as a surrogate indicator for detecting low muscle mass in hospitalized geriatric patients. Aging Clin Exp Res. 2024 Feb 7;36(1):25. doi: 10.1007/s40520-024-02694-x. PMID: 38321234; PMCID: PMC10847205.
Pessoa, D. F., de Branco, F. M. S., Dos Reis, A. S., Limirio, L. S., Borges, L. P., Barbosa, C. D., Kanitz, A. C., & de Oliveira, E. P. (2020). Association of phase angle with sarcopenia and its components in physically active older women. Aging clinical and experimental research, 32(8), 1469–1475. https://doi.org/10.1007/s40520-019-01325-0.
Prado, C. M., Lieffers, J. R., McCargar, L. J., Reiman, T., Sawyer, M. B., Martin, L., & Baracos, V. E. (2008). Prevalence and clinical implications of sarcopenic obesity in patients with solid tumours of the respiratory and gastrointestinal tracts: a population-based study. The Lancet. Oncology, 9(7), 629–635. https://doi.org/10.1016/S1470-2045(08)70153-0.
Reiter, R., Iglseder, B., Treschnitzer, W., Alzner, R., Mayr-Pirker, B., Kreutzer, M., Pirich, C., Kässmann, H., Dovjak, P., & Reiss, J. (2019). Quantifying appendicular muscle mass in geriatric inpatients: Performance of different single frequency BIA equations in comparison to dual X-ray absorptiometry. Archives of gerontology and geriatrics, 80, 98–103. https://doi.org/10.1016/j.archger.2018.10.010.
Reiss, J., Iglseder, B., Kreutzer, M., Weilbuchner, I., Treschnitzer, W., Kässmann, H., Pirich, C., & Reiter, R. (2016). Case finding for sarcopenia in geriatric inpatients: performance of bioimpedance analysis in comparison to dual X-ray absorptiometry. BMC geriatrics, 16, 52. https://doi.org/10.1186/s12877-016-0228-z.
Sousa-Santos, A. R., Barros, D., Montanha, T. L., Carvalho, J., & Amaral, T. F. (2021). Which is the best alternative to estimate muscle mass for sarcopenia diagnosis when DXA is unavailable?. Archives of gerontology and geriatrics, 97, 104517. https://doi.org/10.1016/j.archger.2021.104517.
Santiago LB, Roriz AKC, Oliveira CC, Oliveira TM, Conceição-Machado MEP, Ramos LB; Phase angle as a screening method for sarcopenia in community-dwelling older adults. Rev Nutr. 2021;34:e200243. https://doi.org/10.1590/1678-9865202134200243.
Sipers, W. M. W. H., Dorge, J., Schols, J. M. G. A., Verdijk, L. B., & van Loon, L. J. C. (2020). Multifrequency bioelectrical impedance analysis may represent a reproducible and practical tool to assess skeletal muscle mass in euvolemic acutely ill hospitalized geriatric patients. European geriatric medicine, 11(1), 155–162. https://doi.org/10.1007/s41999-019-00253-6.
Soria-Utrilla, V., Sánchez-Torralvo, F. J., Palmas-Candia, F. X., Fernández-Jiménez, R., Mucarzel-Suarez-Arana, F., Guirado-Peláez, P., Olveira, G., García-Almeida, J. M., & Burgos-Peláez, R. (2024). AI-Assisted Body Composition Assessment Using CT Imaging in Colorectal Cancer Patients: Predictive Capacity for Sarcopenia and Malnutrition Diagnosis. Nutrients, 16(12), 1869. https://doi.org/10.3390/nu16121869.
van der Schueren, M. A. E., Keller, H., GLIM Consortium, Cederholm, T., Barazzoni, R., Compher, C., Correia, M. I. T. D., Gonzalez, M. C., Jager-Wittenaar, H., Pirlich, M., Steiber, A., Waitzberg, D., & Jensen, G. L. (2020). Global Leadership Initiative on Malnutrition (GLIM): Guidance on validation of the operational criteria for the diagnosis of protein-energy malnutrition in adults. Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland), 39(9), 2872–2880. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2019.12.022.
Verstraeten, L. M. G., van Wijngaarden, J. P., Kim, D. Y., Meskers, C. G. M., & Maier, A. B. (2023). Feasibility of bioelectrical impedance analysis in routine clinical care to assess body composition in geriatric rehabilitation inpatients: RESORT. Aging clinical and experimental research, 35(2), 293–302. https://doi.org/10.1007/s40520-022-02320-8.

Evidence tabellen

Evidence table on characteristics and results of studies on measurement properties

Study

Study characteristics

Patient characteristics

Measurement instrument (I)

Measurement instrument (C; golden standard)

Follow-up/Interpretability

Measurement properties

Comments

Sipers, 2020

Instrument assessed:

Multifrequency bioelectrical impedance analysis

Setting and country:

Acute geriatric ward, Netherlands

Funding and conflicts of interest:

The authors declare that the research was conducted in the absence of any commercial or financial relationships that

could be construed as a potential conflict of interest. Funding was not reported.

Inclusion criteria: age above

70 years and being frail according to the Fried criteria

Exclusion criteria:

terminal condition (avoiding unnecessary burden for those expected to die within 2–3 weeks), an implantable cardioverter defibrillator (ICD) or if no informed consent was obtained from the patient or proxy.

Sample size: 47

Age in years (mean (SD):

Total: 83 (7)

Gender (%) Females: 66%

Males: (34%)

Name: Multifrequency bioelectrical impedance analysis (mfBIA) device to measure skeletal muscle mass (SMM)

Version (including language if applicable):

Maltron BioScan 920-II

Not applicable.

Length of follow-up: First week of hospital stay.

Loss to follow-up/ missing items: 36

Floor effects (% of sample with the lowest score possible):

Not reported

Ceiling effects (% of sample with the highest score possible):

Not reported

Test-retets reliability:

ICC: 0.976 (0.961-0.986)

Measurement error:

COV: 4.9% (SD 4.5)

Author’s conclusion:

multiple frequency bio-impedance analysis

seems a highly reproducible and reliable method to assess

skeletal muscle mass throughout the first week of hospitalization in patients admitted to the acute care geriatric ward.

However, since abnormal hydration status may compromise

reliability of the measurement, assessment of muscle mass

using bio-impedance may better be performed when euvolemic status has been established.

Reiter, 2019

Instrument assessed:

Single frequency tetra-polar BIA.

Setting and country:

Geriatric inpatients, Austria.

Funding and conflicts of interest:

The authors have no conflicts of interest to disclose. Funding was not reported.

Inclusion criteria:

Apart from being admitted to a geriatric ward, subjects had to be able to walk a few meters and to lie still for five minutes.

The lower age limit was 70 years.

Exclusion criteria: critical or

terminal illness, advanced dementia or delirium, indwelling electrical

devices such as pacemakers and complete or partial amputation of one

or more limbs.

Sample size: 148

Age in years (mean, SD): 80.7 (5.6)

Gender (%): not reported.

Name:

Single frequency tetra-polar BIA

Version: AKERN BIA 101, Florence, Italy

DXA

(ASMMI < 5.5 kg/m²

for women and < 7.26 kg/m² for men)

Length of follow-up: not reported.

Loss to follow-up/ missing items: 4

Floor effects (% of sample with the lowest score possible):

Not reported

Ceiling effects (% of sample with the highest score possible):

Not reported

Criterion validity

Kyle

Sensitivity: 36.7%

Specificity: 97.9%

PPV: 90%

NPV: 75%

Sergi

Sensitivity: 55.1%

Specificity: 96.8%

PPV: 90%

NPV: 80.7%

Scafoglieri

Sensitivity: 63.3%

Specificity: 93.7%

PPV: 83.8%

NPV: 83.2%

Rangel P.

Sensitivity: 61.2%

Specificity: 89.5%

PPV: 75%

NPV: 81.7%

Author’s conclusion:

The BIA equation of Scafoglieri performs best in geriatric inpatients, with more than 83% of

subjects classified correctly as having normal or reduced muscle mass compared to DXA. Low sensitivity to

detect subjects with reduced muscle mass in geriatric inpatients remains a limitation of BIA.

Reiss, 2016

Instrument assessed:

Single-frequency tetra-polar BIA

Setting and country:

Inpatients at the geriatric department, Austria.

Funding and conflicts of interest:

The authors have no conflicts of interest to disclose

Inclusion criteria:

Apart from being admitted to a geriatric ward within the study interval, subjects had to be

able to walk a few meters and to lie still for five minutes.

The lower age limit was 70 years based on the fact that

there are nearly no patients admitted to our geriatric department that are younger than 70 years.

Exclusion criteria:

critical or terminal illness, advanced dementia

or delirium, indwelling electrical devices such as pacemakers and complete or partial amputation of one or

more limbs.

Sample size: 60

Mean age (SD): 81.6 (5.28)

Gender (%): not reported.

Name:

Single frequency tetra-polar BIA

Version:

Not reported.

DXA scans (Hologic Discovery A)

Length of follow-up: not reported.

Loss to follow-up/ missing items: 0

Floor effects (% of sample with the lowest score possible):

Not reported

Ceiling effects (% of sample with the highest score possible):

Not reported

Criterion validity

Janssen

Sensitivity: 77%

Specificity: 71%

PPV: 54%

NPV: 88%

Accuracy: 73% (CI 61.7%-83.3%)

κ = 0.437 (95% CI 0.218-0.653)

Chien

Sensitivity: 55%

Specificity: 90%

PPV: 71%

NPV: 83%

Accuracy: 80% (68.3%-90%)

κ = 0.492 (95% CI 0.219-0.734)

Author’s conclusion:

In geriatric inpatients the BIA-based approaches resulted

in highly different groups of sarcopenic subjects compared

to the DXA-based approach following the EWGSOP case

finding algorithm. This can be explained by overestimation of muscle mass by BIA, diverse operational procedures in calculating method specific cut-offs for reduced

muscle mass and lack of population-specific BIA thresholds for reduced muscle mass. Clinicians should be aware

that, according to this pilot-study in geriatric inpatients,

BIA currently misclassifies about 1 out of 6 patients following the EWGSOP case finding algorithm taking the

DXA-based approach as reference.

Sousa-Santos, 2021

Instrument assessed:

Bioelectrical impedance analysis

MAMC

Setting and country:

Ongoing research program patients, Portugal.

Funding and conflicts of interest:

Ana Rita Sousa-Santos as a Ph.D. student received a scholarship from

FCT – Fundaç˜

ao para a Ciˆencia e a Tecnologia, financing program POCH

– Programa Operacional Capital Humano, under the project (SFRH/BD/

138362/2018). Duarte Barros as a Ph.D. student received a scholarship

from FCT – Fundaçao ˜ para a Ciˆencia e a Tecnologia, under the project

(2020.05911.BD). “Body & Brain” Project [POCI-01-0145-FEDER031808] financed by Portugal 2020, under the Operational Program

for Competitiveness and Internationalization, European Structural and

Investment Funds. No competing interests.

Inclusion criteria:

older adults aged ≥65 years, or if they completed 65

years in the year of the evaluation, was recruited. Individuals with the

ability to sign an informed consent form (or their legally designated

representative in the case of incapacitated subjects), able to mobilize

independently with or without the use of gait aids, diagnosed with dementia or other neurocognitive disorder that do not exhibit significant

motor/functional limitations were included.

Exclusion criteria:

subjects

with a serious medical illness, cardiac or renal insufficiency, an amputated limb, medical devices, such as prosthetics, pacemakers, or metal

implants, with a very advanced stage of dementia that could affect

physical performance or that show the inability to understand the instructions were excluded from the current study.

Sample size: 159.

Median (SD) age: 78 (11).

Gender (%):
Female: 75%

Male: 25%

Name: Bioelectrical impedance analysis was measured using a Tanita Body

Composition Analyzer

MAMC

Version: BIA: BC-418MA (Tanita Corporation, Tokyo, Japan).

Whole-body DXA (Hologic Explorer QDR 4500, Bedford MA/

USA).

Length of follow-up: not reported.

Loss to follow-up/ missing items: 0

Floor effects (% of sample with the lowest score possible):

Not reported

Ceiling effects (% of sample with the highest score possible):

Not reported

Criterion validity:

BIA

Class I:

Sensitivity: 100%

Specificity: 69.5%

PPV: 14.8%

NPV: 100%

Agreement: 71.1%

κ = 0.19^***

Class II:

Sensitivity: 75%

Specificity: 90.1%

PPV: 28.6%

NPV: 98.6%

Agreement: 89.3%

κ = 0.37^***

MAMC

Sensitivity: 37.5%

Specificity: 85.4%

PPV: 12%

NPV: 96.3%

Agreement: 83%

κ = 0.11

Sensitivity: 12.5%

Specificity: 94%

PPV: 10%

NPV: 96.3%

Agreement: 89.9%

κ = 0.06

Author’s conclusion: Taken together, the present results confirm that there is great variability in sarcopenia frequency depending on the method used to estimate muscle mass, and suggest that BIA is a suitable method to evaluate

muscle mass in sarcopenia diagnosis when DXA is unavailable. Interestingly, this study has highlighted that even when the same muscle

mass assessment method was used, the chosen cut-off points influenced

sarcopenia diagnosis rates. Furthermore, CC showed to be a valid

measure to rule in the presence of sarcopenia.

Carveale, 2018

Instrument assessed:

MAMC

Setting and country:

Older adults enrolled in ongoing study, Italy.

Conflicts of interest and funding: The authors declare no conflicts of interest. Funding was not reported.

Inclusion criteria:

older adults

(aged 65 years) consecutively enrolled in an ongoing study from our

Group.

Exclusion criteria: patients with severe heart failure, liver cirrhosis, or renal failure,

whose body weight and composition could be affected by fluid

retention.

Sample size: 148.

Mean (SD) age: 76 (6.7)

Gender:

Women: 59%

Men: 41%

Mid-arm circumference of the dominant

arm was measured by a nonstretch plastic tape. Triceps skinfold

thickness was measured using a conventional skinfold calliper. MAMC

was then calculated by the formula

New-generation DXA device (Lunar iDXA, GE Healthcare, Madison, WI;

enCORE 2011 software, v.13.6)

Length of follow-up:

Not reported.

Floor effects (% of sample with the lowest score possible):

Not reported

Ceiling effects (% of sample with the highest score possible):

Not reported

Females

Sensitivity: 89%

Specificity: 84%

AUC: 0.882

Males

Sensitivity: 94%

Specificity: 67%

AUC: 0.878

Author’s conclusion:

Our results show that 2 simple anthropometric methods, possibly

used in every clinical setting, could be valuable screening tools for

sarcopenia in older subjects, at least to identify those deserving

confirmatory diagnosis by other methods with higher specificity.

Risk of bias tables

Risk of bias table for Reiss (2016) - Single-frequency BIA - criterion validity

Criterion validity
Author: Reiter, 2019
Instrument: Single-frequency BIA
	very good	adequate	doubtful	inadequate	NA
Statistical methods
For continuous outcomes: were correlations, or the area under the receiver operating curve calculated?	Correlations or AUC calculated			*Correlations or AUC NOT calculated*	Not applicable
For dichotomous outcomes: were sensitivity and specificity determined?	*Sensitivity and specificity calculated*			Sensitivity and specificity NOT calculated	Not applicable
Other
Were there any other important flaws in the design or statistical methods of the study?	*No other important methodological flaws*		Other minor methodological flaws	Other important methodological flaws

Risk of bias table for Reiter (2019) - Single-frequency BIA - validity

Criterion validity
Author: Reiter, 2019
Instrument: Single-frequency BIA
	very good	adequate	doubtful	inadequate	NA
Statistical methods
For continuous outcomes: were correlations, or the area under the receiver operating curve calculated?	Correlations or AUC calculated			*Correlations or AUC NOT calculated*	Not applicable
For dichotomous outcomes: were sensitivity and specificity determined?	*Sensitivity and specificity calculated*			Sensitivity and specificity NOT calculated	Not applicable
Other
Were there any other important flaws in the design or statistical methods of the study?	*No other important methodological flaws*		Other minor methodological flaws	Other important methodological flaws

Risk of bias table for Sousa-Santos (2021) - Singel-frequency BIA/MAMC - criterion validity

Criterion validity
Author: Sousa-Santos, 2021
Instrument: Single-frequency BIA/MAMC
	very good	adequate	doubtful	inadequate	NA
Statistical methods
For continuous outcomes: were correlations, or the area under the receiver operating curve calculated?	Correlations or AUC calculated			*Correlations or AUC NOT calculated*	Not applicable
For dichotomous outcomes: were sensitivity and specificity determined?	*Sensitivity and specificity calculated*			Sensitivity and specificity NOT calculated	Not applicable
Other
Were there any other important flaws in the design or statistical methods of the study?	*No other important methodological flaws*		Other minor methodological flaws	Other important methodological flaws

Risk of bias table for Carnevale (2018) - MAMC - criterion validity

Criterion validity
Author: Carnevale, 2018
Instrument: MAMC
	very good	adequate	doubtful	inadequate	NA
Statistical methods
For continuous outcomes: were correlations, or the area under the receiver operating curve calculated?	*Correlations or AUC calculated*			Correlations or AUC NOT calculated	Not applicable
For dichotomous outcomes: were sensitivity and specificity determined?	*Sensitivity and specificity calculated*			Sensitivity and specificity NOT calculated	Not applicable
Other
Were there any other important flaws in the design or statistical methods of the study?	*No other important methodological flaws*		Other minor methodological flaws	Other important methodological flaws

Risk of bias for Sipers (2020) - Multi-frequency BIA - Realiability

Reliability
Author: Sipers, 2020
Instrument: Multi-frequency BIA
	very good	adequate	doubtful	inadequate	NA
Design requirements
Were patients stable in the interim period on the construct to be measured?	*Evidence provided that patients were stable*	Assumable that patients were stable	Unclear if patients were stable	Patients were NOT stable
Was the time interval appropriate?	*Time interval appropriate*		Doubtful whether time interval was appropriate or time interval was not stated	Time interval NOT appropriate
Were the test conditions similar for the measurements? E.g. type of administration, environment, instructions	*Test conditions were similar (evidence provided)*	Assumable that test conditions were similar	Unclear if test conditions were similar	Test conditions were NOT similar
Statistical methods
For continuous scores: was an intraclass correlation coefficient (ICC) calculated?	ICC calculated and model or formula of the ICC is described	*ICC calculated but model or formula of the ICC not described* *or not optimal. Pearson or Spearman correlation coefficient calculated with evidence provided that no systematic change has occurred.*	Pearson or Spearman correlation coefficient calculated WITHOUT evidence provided that no systematic change has occurred or WITH evidence that systematic change has occurred	No ICC or Pearson or Spearman correlations calculated	Not applicable
For dichotomous/nominal/ordinal scores: was kappa calculated?	Kappa calculated			No kappa calculated	*Not applicable*
For ordinal scores: was a weighted kappa calculated?	Weighted kappa calculated		Unweighted Kappa calculated or not described		*Not applicable*
For ordinal scores: was the weighting scheme described? E.g. linear, quadratic	Weighting scheme described	Weighting scheme NOT described			*Not applicable*
Other
Were there any other important flaws in the design or statistical methods of the study?	*No other important methodological flaws*		Other minor methodological flaws	Other important methodological flaws

Table of excludes studies

Author, year	Title	Exclusion reason
Systematic reviews
Fu, 2023	Diagnostic test accuracy of ultrasound for sarcopenia diagnosis: A systematic review and meta-analysis	Wrong population (not specified to frail older people in the hospital)
Mijnarends, 2013	Validity and Reliability of Tools to Measure Muscle Mass, Strength, and Physical Performance in Community-Dwelling Older People: A Systematic Review	Wrong population (community dwelling elderly)
Nielsen, 2023	Evaluation of Multi-Frequency Bioelectrical Impedance Analysis against Dual-Energy X-ray Absorptiometry for Estimation of Low Muscle Mass in Older Hospitalized Patients.	Wrong population (elderly, but not vulnerable).
Nies, 2022	The Diagnostic Value of Ultrasound of the Rectus Femoris for the diagnosis of Sarcopenia in adults: A systematic review	Wrong population (not specified to frail older people in the hospital)
Nijholt, 2017	The reliability and validity of ultrasound to quantify muscles in older adults: a systematic review	Wrong population (community dwelling)
Zhao, 2022	Evaluation of Appendicular Muscle Mass in Sarcopenia in Older Adults Using Ultrasonography: A Systematic Review and Meta-Analysis	No description of excluded studies and no standard quality scoring tool and risk of bias reporting.
Zheng, 2023	Serum creatinine/cystatin C ratio as a muscle mass evaluating tool and prognostic indicator for hospitalized patients: A meta-analysis	Wrong outcome (mortality)
Observational studies
Barnes, 2018	The prevalence of sarcopenia in fallers and those at risk of falls in a secondary care falls unit as measured by bioimpedance analysis.	Wrong outcome (incidence of sarcopenia)
Buch, 2022	Validation of a multi-frequency bioelectrical impedance analysis device for the assessment of body composition in older adults with type 2 diabetes	Wrong population (obese/overweight older adults)
González Correa, 2020	Bioelectrical impedance analysis and dual x-ray absorptiometry agreement for skeletal muscle mass index evaluation in sarcopenia diagnosis	Wrong population (community dwelling)
Gort-van Dijk, 2021	Bioelectrical Impedance Analysis and Mid-Upper Arm Muscle Circumference Can Be Used to Detect Low Muscle Mass in Clinical Practice	Wrong population (oncology)
Jeon, 2020	Prediction equations of the multifrequency standing and supine bioimpedance for appendicular skeletal muscle mass in korean older people	Wrong population (community dwelling)
Jones, 2020	Measurement of Muscle Mass and Sarcopenia Using Anthropometry, Bioelectrical Impedance, and Computed Tomography in Surgical Patients with Colorectal Malignancy: Comparison of Agreement Between Methods	Wrong population (adults – not specified to elderly)
Kafri, 2014	Multi-frequency bioelectrical impedance analysis for assessing fat mass and fat-free mass in stroke or transient ischaemic attack patients	Wrong population (adults – not specified to elderly)
Kim, 2024	Correlation between low skeletal muscle index and 3D anthropometric data measured by 3D body scanner: screening sarcopenia	Wrong population (hospital-setting)
Kiss, 2024	Calf circumference as a surrogate indicator for detecting low muscle mass in hospitalized geriatric patients	Wrong reference standard (BIA)
Lamarca, 2014	Prevalence of sarcopenia in elderly maintenance hemodialysis patients: The impact of different diagnostic criteria	Wrong reference standard (based on healthy population)
Maruyama, 2024	The Validity of Quadriceps Muscle Thickness as a Nutritional Risk Indicator in Patients with Stroke.	Wrong population (selection of stroke patients)
Meier, 2020	Validation of a Multielectrode Bioelectrical Impedance Analyzer With a Dual-Energy X-Ray Absorptiometer for the Assessment of Body Composition in Older Adults	Wrong population (community dwelling)
Perna, 2018	Comparison between Bioimpedance Analysis and Dual-Energy X-ray Absorptiometry in assessment of body composition in a cohort of elderly patients aged 65-90 years	Wrong cut-off values (fat-free mass)
Pinheiro, 2016	“Chair stand test” as simple tool for sarcopenia screening in elderly women.	Wrong population (community dwelling)
Velazquez-Alva, 2017	Comparison of the prevalence of sarcopenia using skeletal muscle mass index and calf circumference applying the European consensus definition in elderly Mexican women.	Wrong setting (not hospital)
Yoshida, 2014	Development of an equation for estimating appendicular skeletal muscle mass in Japanese older adults using bioelectrical impedance analysis	Wrong population (community dwelling)
Zambone, 2020	Anthropometry, bioimpedance and densitometry: Comparative methods for lean mass body analysis in elderly outpatients from a tertiary hospital	Wrong outcome (lean body mass)

Verantwoording

Beoordelingsdatum en geldigheid

Publicatiedatum : 22-01-2026

Beoordeeld op geldigheid : 22-01-2026

Initiatief en autorisatie

Initiatief:

Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie

Geautoriseerd door:

Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie
Nederlandse Internisten Vereniging
Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie
Vereniging van Specialisten Ouderengeneeskunde
Nederlandse Vereniging van Diëtisten

Algemene gegevens

De ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule werd ondersteund door het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (www.demedischspecialist.nl/kennisinstituut) en werd gefinancierd uit de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten (SKMS). De financier heeft geen enkele invloed gehad op de inhoud van de richtlijnmodule.

Samenstelling werkgroep

Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2023 een multidisciplinaire werkgroep ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van alle relevante specialismen (zie hiervoor de Samenstelling van de werkgroep) die betrokken zijn bij de zorg voor ondervoeding en sarcopenie bij ouderen met een kwetsbare gezondheid.

Werkgroep

Dr. W.M.W.H. (Walther) Sipers, klinisch geriater, werkzaam in het Zuyderland Medisch Centrum te Heerlen- Sittard-Geleen, NVKG
Dr. ir. E. (Emmelyne) Vasse, diëtist-onderzoeker, werkzaam in Ziekenhuis Gelderse Vallei te Ede en bij het Lectoraat Voeding, Diëtetiek & Leefstijl aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, NVD
Dr. CH. (Christian) Oudshoorn, internist en klinisch geriater, werkzaam in het Erasmus MC te Rotterdam, NVKG
Drs. A. (Aurélie) Rutten, AIOS klinische geriatrie, werkzaam in het Zuyderland MC te Heerlen-Sittard-Geleen, NVKG
L. (Lichelle) Wong, MSc, AIOS klinische geriatrie, werkzaam in het Zuyderland MC te Heerlen-Sittard-Geleen, NVKG
Drs. S. (Simone) Verhaar, klinisch geriater, werkzaam in het Catharina Ziekenhuis te Eindhoven, NVKG
Dr. A.Y. (Astrid) Hagedoorn-Bijlsma, internist ouderengeneeskunde, werkzaam in het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis te Tilburg, NIV
Prof. Dr. J. (Jos) Schols, hoogleraar ouderengeneeskunde, werkzaam bij Maastricht University te Maastricht, Verenso
V. (Vera) Luijckx, MSc, geriatriefysiotherapeut, werkzaam bij Surplus te West-Brabant, KNGF
L. (Lotte) Kunst-Haasdijk, projectleider, werkzaam als zzp’er, KNGF

Klankbordgroep

D.S.V.M. (Dominique) Clément, MSc, MDL-arts, werkzaam in het King’s College Hospital te Londen, NVMDL
Dr. I.A.M. (Ingrid) Gisbertz, MDL-arts, werkzaam bij Bernhoven te Uden, NVMDL
Dhr. dr. T.E. (Taco) Otto, chirurg, werkzaam in het Dijklander Ziekenhuis te Hoorn, NVvH
C. (Charlotte) van der Hulst, MSc, verpleegkundig specialist AGZ, werkzaam bij Brentano te Amstelveen, V&VN
Dr. R. (Robert) Tepaske, anesthesioloog-intensivist, werkzaam bij het Amsterdam UMC – locatie AMC te Amsterdam, NVIC

Met ondersteuning van

Dr. J. (Janneke) Hoogervorst-Schilp, senior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
F. (Florien) Ham, MSc, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten

Belangenverklaringen

Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten.

Naam

Hoofdfunctie

Nevenwerkzaamheden

Persoonlijke Financiële Belangen

Persoonlijke Relaties

Extern gefinancierd onderzoek

Intell. belangen en reputatie

Overige

Datum

Restrictie

Werkgroep

Hagedoorn-Bijlsma

Internist ouderengeneeskunde bij vakgroep geriatrie in ETZ

Vicevoorzitter wetenschapscommissie van NIV en NVKG

Geen

22-08-2023

Geen

Kunst-Haasdijk

Beleidsadviseur / projectleider, KNGF/NVFG

Project beroepsprofielen, betaald als ZZP

Als ondernemer coach ik mensen naar een meer plantaardige leefstijl en geven we workshop aan teams in bedrijven op het gebied van een gezonde leefstijl.

Geen

21-08-2023

Geen

Luijckx

Werkgever: Surplus, betaalde functie.

Geriatriefysiotherapeut: Verlenen van fysiotherapeutische zorg (onderzoek, behandeling, advisering) aan ouderen met een kwetsbare gezondheid. Betaalde functie.

Lid professionele adviesraad (PAR) bij Surplus: Via de PAR aandacht voor zeggenschap binnen Surplus creëren en raad van bestuur adviseren over vakinhoudelijk beleid.

Geen

20-12-2023

Geen

Oudshoorn

Internist en kinisch geriater Erasmus MC

Geen

15-08-2023

Geen

Rutten

AIOS geriatrie Zuyderland MC

Geen

14-11-2023

Geen

Schols

Hoogleraar ouderengeneeskunde Universiteit Maastricht

*Lid van Gezondheidsraad

*Lid van Adviescommissie pakket van Zorginstituut die adviezen geeft over de toelating van dure geneesmiddelen en andere behandelingen tot het vergoedingenpakket in de ZVW en over het pakket van de Wlz --> uitgevraagd in de vergadering, dit betreft geen geneesmiddelen, voedingdinterventies of andere interventies die in de richtlijn voor zullen komen.

*Lid van RvT Vitala+ een zorgorganisatie voor geriatrische revalidatiezorg in Maastricht.

Voor deze 3 nevenfuncties geldt deelname aan vergaderingen met vacatiegeldvergoeding incl. reiskosten.

Geen

Betrokken geweest bij extern gefinancierd promotietraject op onderwerp: Samenhang tussen mondzorg, ondervoeding en dysfagie.

Project voltooid met promotie in oktober 2022. Daarmee was project afgerond.

Financier was Nutricia en financiering geschiedde op basis van officiële overeenkomst met Universiteit Maastricht.

Ik was promotor van de promovendus maar geen projectleider.

Ik heb uiteraard de reputatie van mijn universiteit hoog te houden. Verder geen specifieke zaken

Geen

21-09-2023

Geen

Sipers (voorzitter)

Klinisch geriater en opleider Zuyderland Medisch Centrum, full time werkzaam

SCEN arts, 6x/ jaar 5 dagen dienst volgens rooster. Consulten buiten werktijden om en vergoeding per daadwerkelijk uitgevoerd consult conform tarieven KNMG

Geen

Ik ben door de NVKG gevraagd om deze taak op me te nemen. Dit heeft ermee te maken daar ik reeds enige expertise heb op dit gebied en het een belangrijk thema vind in de dagelijkse zorg voor kwetsbare oudere patiënten. Mijn drijfveer is om zodoende een bijdrage te leveren aan een kwaliteit betere zorg.

Geen

28-07-2022

Geen

Vasse

Post-doc onderzoeker/projectleider - Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, Lectoraat Voeding, Dietetiek & Leefstijl / Kenniscentrum Ondervoeding (16 uur/week, tot oktober 2024)

Projectleider - Alliantie Voeding in de Zorg (8 uur/week)

Dietist - Ziekenhuis Gelderse Vallei in Ede (oproepbasis)

Geen

20-07-2023

Geen

Verhaar

Klinisch geriater, Catharina ziekenhuis Eindhoven

Geen

03-08-2023

Geen

Wong

AIOS Zuyderland MC

Geen

17-10-2023

Geen

Klankbordgroep
Clément	Maag-, darm- en leverarts (Consultant Gastroenterologist) King's College Hospital Londen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	15-10-2023	Geen
Gisbertz	MDL arts Bernhoven	Voorzitter Nederlands voedingsteam overleg Lid commissie Voeding NVMDL	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	23-10-2023	Geen
Hulst, van der	Verpleegkundig specialist AGZ Stichting Brentano Amstelveen. Regiebehandelaar psychogeriatrisch verpleeghuis.	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	12-12-2023	Geen
Otto	Chirurg, Dijklander ziekenhuis, Hoorn	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	16-12-2023	Geen
Tepaske	Anesthesioloog-Intensivist, Intensive Care volwassenen AUMC. plv. hoofd/ WPM, plv. Opleider fellows IC (tot 1 feb 2024), Stagebegeleider AIOS. Interne, anesthesiologie, heelkunde. Begeleider Nurse practitioners profielen circulation & ventilation. Voorzitter materialen commissie Intensive Care volwassenen Investeringen en Europese aanbestedingen Verder lid van de IC- werkgroepen vv- en va-ECMO, decubitus, klinisch chemisch, peersupport, monitoring & ICT, apotheek & AMC-brede	Allen onbezoldigd: Lid concillium IC (GIC, tot 1 feb 2024), Lid van de sectie IC van de NVA Lid NVIC Bezoldigd: Docent ICverpleegkundigen, Amstel Academie, opleidingsinstituut AmsterdamUMC, loc VUmc	Geen	Geen	Geen	Geen	Eenmalig vergoeding voor deelname aan masterclass 'meten van metabolisme' van Hamilton, Zwitserland	01-12-2023	Geen

Inbreng patiëntenperspectief

Er werd aandacht besteed aan het patiëntenperspectief door de Patientenfederatie Nederland en de KBO-PCOB uit te nodigen voor de schriftelijke knelpunteninventarisatie, maar beide hebben geen input gegeven. Daarnaast is de KBO-PCOB uitgenodigd voor de werkgroep, maar heeft afgezien van deelname. De conceptrichtlijn is tevens voor commentaar voorgelegd aan de Patientenfederatie Nederland en de KBO-PCOB en de eventueel aangeleverde commentaren zijn bekeken en verwerkt.

Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz

Bij de richtlijnmodule is conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uitgevoerd om te beoordelen of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling is de richtlijnmodule op verschillende domeinen getoetst (zie het stroomschema op de Richtlijnendatabase).

Module	Uitkomst raming	Toelichting
Meetinstrumenten spiermassa	Geen financiële gevolgen	Hoewel uit de toetsing volgt dat de aanbeveling(en) breed toepasbaar zijn (>40.000 patiënten), volgt uit de toetsing dat het geen nieuwe manier van zorgverlening of andere organisatie van zorgverlening betreft, het geen toename in het aantal in te zetten voltijdsequivalenten aan zorgverleners betreft en het geen wijziging in het opleidingsniveau van zorgpersoneel betreft. Er worden daarom geen financiële gevolgen verwacht.

Werkwijze

Voor meer details over de gebruikte richtlijnmethodologie verwijzen wij u naar de Richtlijnendatabase. Relevante informatie over de ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodules is hieronder weergegeven.

Zoekverantwoording

Zoekstrategie

Embase.com

No.	Query	Results
#1	'aged'/exp OR 'geriatrics'/exp OR 'geriatric assessment'/exp OR 'geriatric patient'/exp OR 'elderly care'/exp OR 'frailty'/exp OR 'physical frailty'/exp OR 'geriatric nutritional risk index'/exp OR 'senile dementia'/exp OR 'aged hospital patient'/exp OR 'frail elderly'/exp OR 'institutionalized elderly'/exp OR 'very elderly'/exp OR elder:ti,ab,kw OR eldest:ti,ab,kw OR frail:ti,ab,kw OR geriatri:ti,ab,kw OR ((oldest NEXT/1 old):ti,ab,kw) OR ((very NEXT/1 old):ti,ab,kw) OR senior:ti,ab,kw OR senium:ti,ab,kw OR septuagenarian:ti,ab,kw OR octagenarian:ti,ab,kw OR octogenarian:ti,ab,kw OR nonagenarian:ti,ab,kw OR centarian:ti,ab,kw OR centenarian:ti,ab,kw OR supercentenarian:ti,ab,kw OR ((older NEXT/1 (man OR men OR male OR woman OR women OR female)):ti,ab,kw) OR (((old OR older) NEXT/1 (age OR subject* OR patient* OR pts OR adult* OR population* OR person* OR people OR citizen)):ti,ab,kw) OR ((senil NEAR/3 (dement* OR confus* OR alzheimer*)):ti,ab,kw)	4376138
#2	'sarcopenia'/exp OR sarcopen:ti,ab,kw OR 'malnutrition'/exp OR 'deficient nutrition':ti,ab,kw OR malnourish:ti,ab,kw OR malnutrition:ti,ab,kw OR undernutrition:ti,ab,kw OR underfeeding:ti,ab,kw OR undernourish*:ti,ab,kw OR innutrition:ti,ab,kw	271329
#3	'muscle mass'/exp OR 'muscle thickness'/exp OR 'muscle mass':ti,ab,kw OR 'muscle volume':ti,ab,kw OR 'muscle thickness':ti,ab,kw OR 'muscle size':ti,ab,kw OR 'muscle quantity':ti,ab,kw OR 'thigh circumference'/exp OR 'arm circumference'/exp OR 'mid-arm muscle circumference'/exp OR 'chest circumference'/exp OR (((thigh OR bicep* OR arm OR chest OR thoracic OR thorax) NEAR/3 circumference):ti,ab,kw) OR 'skinfold thickness'/exp OR (((skinfold OR 'skin fold') NEAR/4 (thickness OR measurement)):ti,ab,kw) OR 'bioelectrical impedance analysis'/exp OR 'bioelectric* impedance':ti,ab,kw OR 'bio electric* impedance':ti,ab,kw OR 'bioimpedance analys':ti,ab,kw OR bia:ti,ab,kw OR 'dual energy x ray absorptiometry'/exp OR DXA:ti,ab,kw OR (((dual OR DXA OR dpx OR photon OR 'x ray') NEAR/4 (absorptiometr* OR photodensitometr* OR densitometr)):ti,ab,kw) OR ((DXA NEAR/3 scan):ti,ab,kw) OR 'computer assisted tomography'/exp OR 'cat scan':ti,ab,kw OR ((compute* NEAR/3 tomograph):ti,ab,kw) OR ct:ti,ab,kw OR 'ultrasound'/exp OR 'ultrasound scanner'/exp OR 'echography'/exp OR ultraso:ti,ab,kw OR sonograph:ti,ab,kw OR echograph:ti,ab,kw OR sonogram*:ti,ab,kw	3091283
#4	'intermethod comparison'/exp OR 'data collection method'/exp OR 'validation study'/exp OR 'feasibility study'/exp OR 'pilot study'/exp OR 'psychometry'/exp OR 'reproducibility'/exp OR reproducib:ab,ti OR 'audit':ab,ti OR psychometr:ab,ti OR clinimetr:ab,ti OR clinometr:ab,ti OR 'observer variation'/exp OR 'observer variation':ab,ti OR 'discriminant analysis'/exp OR 'validity'/exp OR reliab:ab,ti OR valid:ab,ti OR 'coefficient':ab,ti OR 'internal consistency':ab,ti OR (cronbach:ab,ti AND ('alpha':ab,ti OR 'alphas':ab,ti)) OR 'item correlation':ab,ti OR 'item correlations':ab,ti OR 'item selection':ab,ti OR 'item selections':ab,ti OR 'item reduction':ab,ti OR 'item reductions':ab,ti OR 'agreement':ab,ti OR 'precision':ab,ti OR 'imprecision':ab,ti OR 'precise values':ab,ti OR 'test-retest':ab,ti OR ('test':ab,ti AND 'retest':ab,ti) OR (reliab:ab,ti AND ('test':ab,ti OR 'retest':ab,ti)) OR 'stability':ab,ti OR 'interrater':ab,ti OR 'inter-rater':ab,ti OR 'intrarater':ab,ti OR 'intra-rater':ab,ti OR 'intertester':ab,ti OR 'inter-tester':ab,ti OR 'intratester':ab,ti OR 'interobeserver':ab,ti OR 'inter-observer':ab,ti OR 'intraobserver':ab,ti OR 'intertechnician':ab,ti OR 'inter-technician':ab,ti OR 'intratechnician':ab,ti OR 'interexaminer':ab,ti OR 'inter-examiner':ab,ti OR 'intraexaminer':ab,ti OR 'interassay':ab,ti OR 'inter-assay':ab,ti OR 'intraassay':ab,ti OR 'intra-assay':ab,ti OR 'interindividual':ab,ti OR 'inter-individual':ab,ti OR 'intraindividual':ab,ti OR 'intra-individual':ab,ti OR 'interparticipant':ab,ti OR 'inter-participant':ab,ti OR 'intraparticipant':ab,ti OR 'kappa':ab,ti OR 'kappas':ab,ti OR 'coefficient of variation':ab,ti OR repeatab:ab,ti OR ((replicab:ab,ti OR 'repeated':ab,ti) AND ('measure':ab,ti OR 'measures':ab,ti OR 'findings':ab,ti OR 'result':ab,ti OR 'results':ab,ti OR 'test':ab,ti OR 'tests':ab,ti)) OR generaliza:ab,ti OR generalisa:ab,ti OR 'concordance':ab,ti OR ('intraclass':ab,ti AND correlation:ab,ti) OR 'discriminative':ab,ti OR 'known group':ab,ti OR 'factor analysis':ab,ti OR 'factor analyses':ab,ti OR 'factor structure':ab,ti OR 'factor structures':ab,ti OR 'dimensionality':ab,ti OR subscale:ab,ti OR 'multitrait scaling analysis':ab,ti OR 'multitrait scaling analyses':ab,ti OR 'item discriminant':ab,ti OR 'interscale correlation':ab,ti OR 'interscale correlations':ab,ti OR (('error':ab,ti OR 'errors':ab,ti) AND (measure:ab,ti OR correlat:ab,ti OR evaluat:ab,ti OR 'accuracy':ab,ti OR 'accurate':ab,ti OR 'precision':ab,ti OR 'mean':ab,ti)) OR 'individual variability':ab,ti OR 'interval variability':ab,ti OR 'rate variability':ab,ti OR 'variability analysis':ab,ti OR ('uncertainty':ab,ti AND ('measurement':ab,ti OR 'measuring':ab,ti)) OR 'standard error of measurement':ab,ti OR sensitiv:ab,ti OR responsive:ab,ti OR ('limit':ab,ti AND 'detection':ab,ti) OR 'minimal detectable concentration':ab,ti OR interpretab:ab,ti OR (small*:ab,ti AND ('real':ab,ti OR 'detectable':ab,ti) AND ('change':ab,ti OR 'difference':ab,ti)) OR 'meaningful change':ab,ti OR 'minimal important change':ab,ti OR 'minimal important difference':ab,ti OR 'minimally important change':ab,ti OR 'minimally important difference':ab,ti OR 'minimal detectable change':ab,ti OR 'minimal detectable difference':ab,ti OR 'minimally detectable change':ab,ti OR 'minimally detectable difference':ab,ti OR 'minimal real change':ab,ti OR 'minimal real difference':ab,ti OR 'minimally real change':ab,ti OR 'minimally real difference':ab,ti OR 'ceiling effect':ab,ti OR 'floor effect':ab,ti OR 'item response model':ab,ti OR 'irt':ab,ti OR 'rasch':ab,ti OR 'differential item functioning':ab,ti OR 'dif':ab,ti OR 'computer adaptive testing':ab,ti OR 'item bank':ab,ti OR 'cross-cultural equivalence':ab,ti	8149924
#5	#1 AND #2 AND #3 AND #4 NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp) AND [2011-2024]/py	2738
#6	'meta analysis'/exp OR 'meta analysis (topic)'/exp OR metaanaly:ti,ab OR 'meta analy':ti,ab OR metanaly:ti,ab OR 'systematic review'/de OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR prisma:ti,ab OR prospero:ti,ab OR (((systemati OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview)):ti,ab) OR ((systemic NEAR/1 review):ti,ab) OR (((systemati OR literature OR database* OR 'data base') NEAR/10 search):ti,ab) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic) NEAR/3 search):ti,ab) OR (((literature NEAR/3 review):ti,ab) AND (search:ti,ab OR database:ti,ab OR 'data base':ti,ab)) OR (('data extraction':ti,ab OR 'data source':ti,ab) AND 'study selection':ti,ab) OR ('search strategy':ti,ab AND 'selection criteria':ti,ab) OR ('data source':ti,ab AND 'data synthesis':ti,ab) OR medline:ab OR pubmed:ab OR embase:ab OR cochrane:ab OR (((critical OR rapid) NEAR/2 (review* OR overview* OR synthes)):ti) OR ((((critical OR rapid) NEAR/3 (review OR overview* OR synthes)):ab) AND (search:ab OR database:ab OR 'data base':ab)) OR metasynthes:ti,ab OR 'meta synthes':ti,ab	1011455
#7	'major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'case control study'/de OR 'family study'/de OR 'longitudinal study'/de OR 'retrospective study'/de OR 'prospective study'/de OR 'comparative study'/de OR 'cohort analysis'/de OR ((cohort NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('case control' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('follow up' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (observational NEAR/1 (study OR studies)) OR ((epidemiologic NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('cross sectional' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti)	8131009
#8	'case control study'/de OR 'comparative study'/exp OR 'control group'/de OR 'controlled study'/de OR 'controlled clinical trial'/de OR 'crossover procedure'/de OR 'double blind procedure'/de OR 'phase 2 clinical trial'/de OR 'phase 3 clinical trial'/de OR 'phase 4 clinical trial'/de OR 'pretest posttest design'/de OR 'pretest posttest control group design'/de OR 'quasi experimental study'/de OR 'single blind procedure'/de OR 'triple blind procedure'/de OR (((control OR controlled) NEAR/6 trial):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/6 (study OR studies)):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/1 active):ti,ab,kw) OR 'open label':ti,ab,kw OR (((double OR two OR three OR multi OR trial) NEAR/1 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR ((allocat NEAR/10 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR placebo:ti,ab,kw OR 'sham-control':ti,ab,kw OR (((single OR double OR triple OR assessor) NEAR/1 (blind* OR masked)):ti,ab,kw) OR nonrandom:ti,ab,kw OR 'non-random':ti,ab,kw OR 'quasi-experiment':ti,ab,kw OR crossover:ti,ab,kw OR 'cross over':ti,ab,kw OR 'parallel group':ti,ab,kw OR 'factorial trial':ti,ab,kw OR ((phase NEAR/5 (study OR trial)):ti,ab,kw) OR ((case* NEAR/6 (matched OR control)):ti,ab,kw) OR ((match NEAR/6 (pair OR pairs OR cohort* OR control* OR group* OR healthy OR age OR sex OR gender OR patient* OR subject* OR participant)):ti,ab,kw) OR ((propensity NEAR/6 (scor OR match)):ti,ab,kw) OR versus:ti OR vs:ti OR compar:ti OR ((compar* NEAR/1 study):ti,ab,kw) OR (('major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'cohort analysis'/de OR 'observational study'/de OR 'cross-sectional study'/de OR 'multicenter study'/de OR 'correlational study'/de OR 'follow up'/de OR cohort:ti,ab,kw OR 'follow up':ti,ab,kw OR followup:ti,ab,kw OR longitudinal:ti,ab,kw OR prospective:ti,ab,kw OR retrospective:ti,ab,kw OR observational:ti,ab,kw OR 'cross sectional':ti,ab,kw OR cross?ectional:ti,ab,kw OR multicent:ti,ab,kw OR 'multi-cent':ti,ab,kw OR consecutive:ti,ab,kw) AND (group:ti,ab,kw OR groups:ti,ab,kw OR subgroup:ti,ab,kw OR versus:ti,ab,kw OR vs:ti,ab,kw OR compar:ti,ab,kw OR 'odds ratio':ab OR 'relative odds':ab OR 'risk ratio':ab OR 'relative risk*':ab OR 'rate ratio':ab OR aor:ab OR arr:ab OR rrr:ab OR ((('or' OR 'rr') NEAR/6 ci):ab)))	14920940
#9	#5 AND #6 - SR	145
#10	#5 AND (#7 OR #8) NOT #9 - observationeel	2286
#11	#9 OR #10	2431

Ovid/Medline

#	Searches	Results
1	exp Aged/ or exp Geriatrics/ or exp "Homes for the Aged"/ or exp "Health Services for the Aged"/ or exp Geriatric Psychiatry/ or exp Geriatric Nursing/ or exp "Aged, 80 and over"/ or exp Frail Elderly/ or elder.ti,ab,kf. or eldest.ti,ab,kf. or frail.ti,ab,kf. or geriatri.ti,ab,kf. or 'oldest old'.ti,ab,kf. or 'very old'.ti,ab,kf. or senior.ti,ab,kf. or senium.ti,ab,kf. or septuagenarian.ti,ab,kf. or octagenarian.ti,ab,kf. or octogenarian.ti,ab,kf. or nonagenarian.ti,ab,kf. or centarian.ti,ab,kf. or centenarian.ti,ab,kf. or supercentenarian.ti,ab,kf. or (older adj (man or men or male or woman or women or female)).ti,ab,kf. or ((old or older) adj (age or subject* or patient* or pts or adult* or population* or person* or people or citizen)).ti,ab,kf. or (senil adj3 (dement* or confus* or alzheimer*)).ti,ab,kf.	3804282
2	exp Sarcopenia/ or sarcopen.ti,ab,kw. or exp Malnutrition/ or ('deficient nutrition' or malnourish or malnutrition or undernutrition or underfeeding or undernourish* or innutrition).ti,ab,kf.	198487
3	('muscle mass' or 'muscle volume' or 'muscle thickness' or 'muscle size' or 'muscle quantity' or ((thigh or bicep* or arm or chest or thoracic or thorax) adj3 circumference)).ti,ab,kf. or exp Skinfold Thickness/ or ((skinfold or 'skin fold') adj4 (thickness or measurement)).ti,ab,kf. or exp Electric Impedance/ or 'bioelectric* impedance'.ti,ab,kf. or 'bio electric* impedance'.ti,ab,kf. or 'bioimpedance analys'.ti,ab,kf. or BIA.ti,ab,kf. or exp Absorptiometry, Photon/ or DXA.ti,ab,kf. or ((dual or DXA or dpx or photon or 'x ray') adj4 (absorptiometr* or photodensitometr* or densitometr)).ti,ab,kf. or (DXA adj3 scan).ti,ab,kf. or exp Tomography, X-Ray Computed/ or computed tomograph.ti,ab,kf. or ct.ti,ab,kf. or cts.ti,ab,kf. or cat scan.ti,ab,kf. or computer assisted tomograph.ti,ab,kf. or computerized tomograph.ti,ab,kf. or computerised tomograph.ti,ab,kf. or computed x ray tomograph.ti,ab,kf. or computed xray tomograph.ti,ab,kf. or exp Ultrasonography/ or exp Ultrasonics/ or exp Endosonography/ or ultraso.ti,ab,kf. or sonograph.ti,ab,kf. or echograph.ti,ab,kf. or sonogram*.ti,ab,kf.	1644352
4	(instrumentation or methods).fs. or Validation Study/ or Comparative Study/ or exp Psychometrics/ or psychometr.ti,ab,kf. or clinimetr.mp. or clinometr.mp. or exp Outcome Assessment, Health Care/ or outcome assessment.ti,ab,kf. or outcome measure.mp. or exp Observer Variation/ or observer variation.ti,ab,kf. or exp Health Status Indicators/ or exp "reproducibility of results"/ or reproducib.ti,ab,kf. or exp Discriminant Analysis/ or reliab.ti,ab,kf. or unreliab.ti,ab,kf. or valid.ti,ab,kf. or coefficient.ti,ab,kf. or homogeneity.ti,ab,kf. or homogeneous.ti,ab,kf. or internal consistency.ti,ab,kf. or (cronbach* and (alpha or alphas)).ti,ab,kf. or (item and (correlation* or selection* or reduction)).ti,ab,kf. or agreement.mp. or precision.mp. or imprecision.mp. or precise values.mp. or test-retest.ti,ab,kf. or (test and retest).ti,ab,kf. or (reliab and (test or retest)).ti,ab,kf. or stability.ti,ab,kf. or interrater.ti,ab,kf. or inter-rater.ti,ab,kf. or intrarater.ti,ab,kf. or intra-rater.ti,ab,kf. or intertester.ti,ab,kf. or inter-tester.ti,ab,kf. or intratester.ti,ab,kf. or intra-tester.ti,ab,kf. or interobserver.ti,ab,kf. or inter-observer.ti,ab,kf. or intraobserver.ti,ab,kf. or intra-observer.ti,ab,kf. or intertechnician.ti,ab,kf. or inter-technician.ti,ab,kf. or intratechnician.ti,ab,kf. or intra-technician.ti,ab,kf. or interexaminer.ti,ab,kf. or inter-examiner.ti,ab,kf. or intraexaminer.ti,ab,kf. or intra-examiner.ti,ab,kf. or interassay.ti,ab,kf. or inter-assay.ti,ab,kf. or intraassay.ti,ab,kf. or intra-assay.ti,ab,kf. or interindividual.ti,ab,kf. or inter-individual.ti,ab,kf. or intraindividual.ti,ab,kf. or intra-individual.ti,ab,kf. or interparticipant.ti,ab,kf. or inter-participant.ti,ab,kf. or intraparticipant.ti,ab,kf. or intra-participant.ti,ab,kf. or kappa.ti,ab,kf. or kappa's.ti,ab,kf. or kappas.ti,ab,kf. or repeatab.mp. or ((replicab or repeated) and (measure or measures or findings or result or results or test or tests)).mp. or generaliza.ti,ab,kf. or generalisa.ti,ab,kf. or concordance.ti,ab,kf. or (intraclass and correlation).ti,ab,kf. or discriminative.ti,ab,kf. or known group.ti,ab,kf. or factor analysis.ti,ab,kf. or factor analyses.ti,ab,kf. or factor structure.ti,ab,kf. or factor structures.ti,ab,kf. or dimension.ti,ab,kf. or subscale.ti,ab,kf. or (multitrait and scaling and (analysis or analyses)).ti,ab,kf. or item discriminant.ti,ab,kf. or interscale correlation.ti,ab,kf. or error.ti,ab,kf. or errors.ti,ab,kf. or individual variability.ti,ab,kf. or (variability and (analysis or values)).ti,ab,kf. or (uncertainty and (measurement or measuring)).ti,ab,kf. or standard error of measurement.ti,ab,kf. or sensitiv.ti,ab,kf. or responsive.ti,ab,kf. or (limit and detection).ti,ab,kf. or minimal detectable concentration.ti,ab,kf. or interpretab.ti,ab,kf. or ((minimal or minimally or clinical or clinically) and (important or significant or detectable) and (change or difference)).ti,ab,kf. or (small and (real or detectable) and (change or difference)).ti,ab,kf. or meaningful change.ti,ab,kf. or ceiling effect.ti,ab,kf. or floor effect.ti,ab,kf. or item response model.ti,ab,kf. or irt.ti,ab,kf. or rasch.ti,ab,kf. or differential item functioning.ti,ab,kf. or dif.ti,ab,kf. or computer adaptive testing.ti,ab,kf. or item bank.ti,ab,kf. or cross-cultural equivalence.ti,ab,kf.	11662317
5	1 and 2 and 3 and 4	3999
6	5 not (comment/ or editorial/ or letter/) not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/)	3927
7	limit 6 to yr="2011 -Current"	3262
8	meta-analysis/ or meta-analysis as topic/ or (metaanaly* or meta-analy* or metanaly).ti,ab,kf. or systematic review/ or cochrane.jw. or (prisma or prospero).ti,ab,kf. or ((systemati or scoping or umbrella or "structured literature") adj3 (review* or overview)).ti,ab,kf. or (systemic adj1 review).ti,ab,kf. or ((systemati or literature or database* or data-base) adj10 search).ti,ab,kf. or ((structured or comprehensive* or systemic) adj3 search).ti,ab,kf. or ((literature adj3 review) and (search or database* or data-base)).ti,ab,kf. or (("data extraction" or "data source") and "study selection").ti,ab,kf. or ("search strategy" and "selection criteria").ti,ab,kf. or ("data source" and "data synthesis").ti,ab,kf. or (medline or pubmed or embase or cochrane).ab. or ((critical or rapid) adj2 (review or overview* or synthes)).ti. or (((critical or rapid) adj3 (review or overview* or synthes)) and (search or database* or data-base)).ab. or (metasynthes or meta-synthes*).ti,ab,kf.	733647
9	Epidemiologic studies/ or case control studies/ or exp cohort studies/ or Controlled Before-After Studies/ or Case control.tw. or cohort.tw. or Cohort analy$.tw. or (Follow up adj (study or studies)).tw. or (observational adj (study or studies)).tw. or Longitudinal.tw. or Retrospective.tw. or prospective.tw. or consecutive*.tw. or Cross sectional.tw. or Cross-sectional studies/ or historically controlled study/ or interrupted time series analysis/ [Onder exp cohort studies vallen ook longitudinale, prospectieve en retrospectieve studies]	4679807
10	Case-control Studies/ or clinical trial, phase ii/ or clinical trial, phase iii/ or clinical trial, phase iv/ or comparative study/ or control groups/ or controlled before-after studies/ or controlled clinical trial/ or double-blind method/ or historically controlled study/ or matched-pair analysis/ or single-blind method/ or (((control or controlled) adj6 (study or studies or trial)) or (compar* adj (study or studies)) or ((control or controlled) adj1 active) or "open label" or ((double or two or three or multi or trial) adj (arm or arms)) or (allocat adj10 (arm or arms)) or placebo* or "sham-control" or ((single or double or triple or assessor) adj1 (blind or masked)) or nonrandom* or "non-random" or "quasi-experiment" or "parallel group" or "factorial trial" or "pretest posttest" or (phase adj5 (study or trial)) or (case adj6 (matched or control)) or (match adj6 (pair or pairs or cohort* or control* or group* or healthy or age or sex or gender or patient* or subject* or participant)) or (propensity adj6 (scor or match))).ti,ab,kf. or (confounding adj6 adjust).ti,ab. or (versus or vs or compar).ti. or ((exp cohort studies/ or epidemiologic studies/ or multicenter study/ or observational study/ or seroepidemiologic studies/ or (cohort or 'follow up' or followup or longitudinal* or prospective* or retrospective* or observational* or multicent* or 'multi-cent' or consecutive).ti,ab,kf.) and ((group or groups or subgroup* or versus or vs or compar).ti,ab,kf. or ('odds ratio' or 'relative odds' or 'risk ratio' or 'relative risk' or aor or arr or rrr).ab. or (("OR" or "RR") adj6 CI).ab.))	5647685
11	7 and 8 - SR	168
12	(7 and (9 or 10)) not 11 - observationeel	2402
13	11 or 12	2570

Richtlijnendatabase

Ondervoeding en sarcopenie bij ouderen met een kwetsbare gezondheid

Ondervoeding en sarcopenie bij ouderen met een kwetsbare gezondheid

Meetinstrumenten spiermassa

Uitgangsvraag

Aanbeveling

Overwegingen

Onderbouwing

Achtergrond

Conclusies / Summary of Findings

Samenvatting literatuur

Zoeken en selecteren

Referenties

Evidence tabellen

Verantwoording

Beoordelingsdatum en geldigheid

Initiatief en autorisatie

Algemene gegevens

Samenstelling werkgroep

Belangenverklaringen

Inbreng patiëntenperspectief

Werkwijze

Zoekverantwoording

Bijlagen