Raadplegen van een SCEN-arts

De arts behoort alleen een consultatie aan te vragen indien hij/zij in de voorafgaande beoordelingsfase zelf al tot de overtuiging is gekomen dat aan de zorgvuldigheidseisen is voldaan. Voordat de stap naar een consultatie wordt gezet, is het derhalve van groot belang dat de aanvragend arts in de eerdere beoordelingsfase zijn positie ten aanzien van het euthanasieverzoek van de patiënt heeft bepaald. De aanvragend arts moet ervan overtuigd zijn dat er een vrijwillig en weloverwogen verzoek is en er sprake is van uitzichtloos en ondraaglijk lijden. Dit betekent onder meer dat, mede op basis van de verplichte second opinion door een onafhankelijk psychiater, is vastgesteld dat er geen reële opties meer zijn om het lijden te verlichten. Zolang de aanvragend arts daarover nog twijfelt, is het nog geen tijd voor de consultatie en is het zaak om in dat stadium te overleggen met professionals binnen de eigen werkomgeving en/of met de psychiater die de second opinion uitvoert (zie de module ‘Second opinion door een onafhankelijke psychiater’). De SCEN-arts kan in deze fase wel steun bieden of adviseren aan de aanvragend arts. Vaak is het dan wel nodig dat een andere SCEN-arts de consultatie uitvoert (zie KNMG-richtlijn voor SCEN-artsen: ‘Steun en consultatie bij euthanasie’(KNMG, 2023)).

Het aanvragen van een consultatie start door te bellen met een SCEN-telefoonnummer in de regio, deze zijn beschikbaar via de KNMG website over SCEN. De telefonist van de telefooncentrale benadert de dienstdoende SCEN-arts. Hierna zal een mondeling overleg volgen tussen de arts en de SCEN-arts. De SCEN-arts exploreert bij de aanvragend arts of deze bereid is de euthanasie zelf uit te voeren, of deze van oordeel is dat aan de wettelijke zorgvuldigheidseisen is voldaan en of de aanvragend arts de second opinion conform module ‘Second opinion door een onafhankelijke deskundige psychiater’ van deze richtlijn heeft gevolgd (NVvP, 2025). 

De aanvragend arts dient de SCEN-arts te voorzien van alle relevante informatie uit het medisch dossier in het bijzonder alle eerdere psychiatrische correspondentie (met betrekking tot psychiatrische voorgeschiedenis, diagnostiek en behandelingen), inclusief het verslag van de second opinion die eerder heeft plaatsgevonden en een eventueel eerder uitgevoerd SCEN-consult.

Deskundigheid en onafhankelijkheid van de consulent  

De SCEN-arts die de consultatie verricht dient onafhankelijk te zijn. Daarbij gaat het om onafhankelijkheid ten opzichte van zowel de aanvragend arts als de patiënt. De vereiste onafhankelijkheid houdt in dat de SCEN-arts:

• geen familielid van de arts, de patiënt of naasten is;
• geen persoonlijke relatie heeft met de arts, de patiënt of naasten;
• geen organisatorische relatie heeft met de arts, dus geen lid is van het team, de groepspraktijk of de maatschap, en ook niet in een hiërarchische of financiële verhouding staat tot de arts;
• geen professionele relatie heeft of heeft gehad met de patiënt of naasten.

Er kan sprake zijn van niet-onafhankelijkheid als de SCEN-arts in het voortraject steun heeft verleend die verder gaat dan het geven van algemeen advies en informatie. De vereiste onafhankelijkheid kan ook in het geding komen bij veelvuldige samenwerking tussen aanvragend arts en SCEN-arts. De SCEN-arts bepaalt zelf vooraf of hij/zij voldoende onafhankelijk is om de gevraagde consultatie op verzoek van deze arts en bij deze patiënt uit te voeren. Als de SCEN-arts tot de conclusie komt geen voldoende onafhankelijk oordeel te kunnen geven, dan zal de consultatie worden overgedragen aan een andere SCEN-arts binnen de eigen SCEN-groep.

Vraagstelling consultatie

Indien er sprake is van een euthanasieverzoek op grond van een psychische aandoening, beoordeelt de SCEN-arts:

1) De zorgvuldigheidseisen a t/m d van de Wtl. Dat betekent dat de aanvragend arts tot de overtuiging moet zijn gekomen dat

a. er een vrijwillig en weloverwogen verzoek van de patiënt zelf is

b. er sprake is van uitzichtloos en ondraaglijk lijden

c. de patiënt is voorgelicht over diens situatie en vooruitzichten

d. er geen redelijke andere oplossingen zijn.

e. in het kader van de vereiste grote behoedzaamheid, moet de SCEN-arts tevens nagaan of een second opinion door een onafhankelijk psychiater heeft plaatsgevonden en de hierbij gestelde vragen (ten aanzien van beoordeling diagnose(n), de uitzichtloosheid, de resterende behandel- en ondersteuningsmogelijkheden en de vrijwilligheid en weloverwogenheid) op adequate wijze zijn beantwoord (zie  de KNMG-richtlijn voor SCEN-artsen: ‘Steun en consultatie bij euthanasie’ (KNMG, 2023) en de module ‘Second opinion door een onafhankelijke psychiater’(NVvP, 2025)).

Het verrichten van de consultatie

Het is aan de aanvragend arts om de SCEN-arts te voorzien van alle relevante informatie uit het medisch dossier in het bijzonder alle eerdere psychiatrische correspondentie (met betrekking tot psychiatrische voorgeschiedenis, diagnostiek en behandelingen), inclusief het verslag van de second opinion die eerder heeft plaatsgevonden.

Hierbij dienen de regels voor het delen van medische informatie in acht genomen te worden (zie KNMG-richtlijn Omgaan met medische gegevens (KNMG, 2024)).

De SCEN-arts geeft aan welke eventuele aanvullende informatie nodig is en beoordeelt of alle relevante informatie is aangeleverd.

Met betrekking tot de procedure van de SCEN consultatie verwijst de werkgroep naar hoofdstuk drie van de KNMG-richtlijn voor SCEN-artsen: ‘Steun en consultatie bij euthanasie’ (KNMG, 2023).

Voorlichting aan patiënt

De aanvragend arts informeert de patiënt en (met toestemming van de patiënt) diens naasten voorafgaand aan de consultatie over het doel ervan en over de verhouding tussen het oordeel van de SCEN-arts en het besluit van de aanvragend arts (zijnde een advies van de SCEN-arts aan de aanvragend arts), waarvan eventueel – gemotiveerd – kan worden afgeweken.

De aanvragend arts maakt duidelijk dat de SCEN-arts tijdens het bezoek geen (voorlopig) oordeel zal uitspreken aan de patiënt en naasten, tenzij hierover andere afspraken worden gemaakt. De SCEN-arts rapporteert aan de aanvragend arts en deze dient het oordeel van de SCEN-arts zo snel mogelijk met de patiënt en (met toestemming van de patiënt) diens naasten te bespreken. Zie voor een uitgebreide beschrijving van de terugkoppeling paragraaf 3.9 van de KNMG-richtlijn voor SCEN-artsen: ‘Steun en consultatie bij euthanasie’ (KNMG, 2023).

Verslaglegging consultatie

De SCEN-arts geeft in een helder en volledig beargumenteerd oordeel aan of naar zijn mening wordt voldaan aan de zorgvuldigheidseisen. Het definitieve oordeel wordt per zorgvuldigheidseis onderbouwd en volgt logisch uit de eerdere beschrijvingen en overwegingen.

De aanvragend arts is verantwoordelijk voor de kwaliteit en consistentie van dit consultatieverslag en geeft de SCEN-arts zo nodig feedback over onvolledigheid of onjuistheid van diens rapportage. 

Verschil van oordeel tussen aanvragend arts en onafhankelijk consulent

De SCEN-arts is niet degene die uiteindelijk beslist of de euthanasie al dan niet kan worden verleend. Het doel van de consultatie is niet een gemeenschappelijke besluitvorming, maar een beoordeling of de aanvragend arts aan de zorgvuldigheidseisen heeft voldaan. lndien de consultvragend arts vindt dat er aan de zorgvuldigheidseisen is voldaan en de SCEN-arts deelt deze mening niet, dan is er sprake van een meningsverschil. In dat geval kan de consultvragend arts besluiten om een 2^e SCEN-arts te vragen voor een nieuwe beoordeling. Hierbij zal hij/zij het consultatieverslag van de 1^e SCEN- moeten overhandigen aan de 2^e SCEN-arts.

De aanvragend arts is uiteindelijk zelf degene die na consultatie beslist of hij/zij de gevraagde hulp bij levensbeëindiging zal verlenen. De aanvragend arts mag afwijken van een negatief oordeel, maar moet afdoende kunnen onderbouwen waarom wordt afgeweken. De SCEN-consultatie is immers juist bedoeld voor de aanvragend arts om te reflecteren op het eigen oordeel. Het afwijken van een oordeel van de SCEN-arts kan bij de RTE leiden tot het stellen van aanvullende vragen.

Kwaliteit van bewijs

De kwaliteit van het bewijs kon niet worden vastgesteld omdat er geen systematische search is uitgevoerd.