Screeningsmodaliteiten cardiovasculair lijden
Uitgangsvraag
Op welke wijze moeten risicogroepen voor cardiovasculair lijden na hodgkinlymfoom en DLBCL worden gescreend?
Aanbeveling
Zie af van routine matig bepalen van cardiale biomarkers.
Verricht voor het detecteren van subklinische LV-dysfunctie elke 5 jaar een echo cor met 2D-STE (Two Dimensional Speckle Tracking Echocardiography) bij HL/DLBCL overlevers die tussen de leeftijd van 15 en 60 jaar behandeld zijn met chemotherapie met een dosis equivalent aan ≥300 mg/m2 doxorubicine en/of radiotherapie op de linkerventrikel.
Zie af van routine matig verrichten MRI hart om linkerventrikel dysfunctie te detecteren.
Gezien het verhoogde risico op coronaire aandoeningen binnen de beschreven populatie, wordt een zwakke aanbeveling gedaan om een CT-scan van het hart te overwegen. Dit is met name aangewezen wanneer een meer nauwkeurige inschatting van het risico op afwijkingen van de coronairen gewenst is en dit klinische gevolgen kan hebben. De verdere afweging en uitvoering verloopt via een consult bij de cardiologie.
Verricht elke 5 jaar een echo van het hart na mediastinale radiotherapie vanaf 10 jaar na behandeling om klepafwijkingen te detecteren.
Overwegingen
Balans tussen gewenste en ongewenste effecten
Radiotherapie op het mediastinum of de (hals-)vaten, anthracycline houdende chemotherapie of de combinatie van deze behandelingen, gegeven in het kader van behandeling voor (non-)hodgkinlymfoom, kunnen op termijn leiden tot verhoogde risico’s op morbiditeit en mortaliteit aan hart- en vaatziekten. De mate van risicoverhoging hangt af van zowel patiënt- als behandelings-gerelateerde factoren (geslacht, leeftijd ten tijde van behandeling, algemene risicofactoren voor hart- en vaatziekten, gebruikte chemotherapeutica en de dosis hiervan, mate van blootstelling van hart en bloedvaten aan bestraling en dosis).
Er is in de literatuursearch geen nieuwe literatuur gevonden die een duidelijk oordeel geeft over de specificiteit of sensitiviteit, haalbaarheid of kosten-baten van verschillende screeningsmodaliteiten. Wel werd er een systematische review (SR) gevonden (Olivia, 2022), waarin ook de vraag werd gesteld welke screeningsmodaliteiten geschikt zijn voor verschillende vormen van cardiovasculaire aandoeningen en wat de toegevoegde waarde is van deze screeningsmodaliteiten en biomarkers om LV-disfunctie, coronair sclerose en klepafwijkingen in een vroeg stadium op te sporen. Er werden studies geïncludeerd die keken naar incidentie en screening van cardiovasculair lijden bij HL en DLBCL overlevers, zowel na 1e als tweedelijns behandeling. De enige geïncludeerde studie die sensitiviteit en specificiteit noemde, was de studie van Armenian, 2018, hoewel dit deels een patiënt populatie betrof van 155 HL en NHL patiënten behandeld met stamceltransplantatie. De diagnostische accuratesse van de biomarkers BNP, NT-proBNP en proteïne ST-2 werd onderzocht onder deze 155 lymfoomoverlevers en vergeleken met 51 gezonde controles. De onderzoekers concluderen dat de waarde van deze biomarkers bij asymptomatische patiënten laag is met een sensitiviteit van <20% en een specificiteit van ongeveer 85% (Armenian, 2018).
In de SR wordt op basis van 21 geïncludeerde studies geconcludeerd dat voor het vroeg opsporen van LV-dysfunctie 2-dimensionale strain d.m.v. speckle tracking (2D-STE) een goede manier is om parameters vast te stellen, zoals strain en strain rate (globale longitudinale strain (GLS), circumferentiële strain van de subendocardiale laag en globale circumferentiële strain (GCS)). Deze parameters kunnen veranderingen in myocardfunctie detecteren vóórdat veranderingen in de linkerventrikelfunctie, zoals gemeten door LV ejectiefractie (LVEF), optreden. Ook wordt MRI genoemd als optimale test voor globale evaluatie van cardiovasculair lijden, waarbij de kanttekening wordt geplaatst dat een MRI routinematig verrichten in het kader van screening (nog) niet haalbaar is door de beperkte beschikbaarheid, hoge kosten en door de aanwezigheid van een vergelijkbaar alternatief (echocardiografie).
Voor het detecteren en monitoren van coronaire afwijkingen werden alleen studies met HL patiënten beschreven. Er zijn geen prospectieve studies die hebben gekeken naar de aanvullende waarde van een CT scan bij asymptomatische HL/DLBCL overlevers om prematuur coronairlijden ten gevolge van radiotherapie op te sporen. Een kleine retrospectieve studie heeft een relatie laten zien tussen coronairsclerose op CT en majeure cardiovasculaire uitkomst in HL overlevers na radiotherapie (Divarkan, 2023). Een andere single-center studie heeft bij een groter cohort van HL patiënten (n=179) na radiotherapie in een cross sectionele studie gekeken naar de opbrengst van routinematige CT scans bij asymptomatische patiënten en toonde een toenemende incidentie van afwijkingen over de tijd waarbij in 5% van de gevallen een dotterbehandeling of bypassoperatie werd verricht op basis van de bevindingen. Er is echter geen vergelijking gedaan met standaard zorg (i.e. geen CT scan tenzij er klachten ontstaan), dus kunnen we op basis van deze gegevens geen uitspraak doen over de daadwerkelijke toegevoegde waarde van de CT scan (Girinsky, 2014). Op basis hiervan werd geen voorkeur uitgesproken voor screening door middel van myocard scintigrafie, MRI, CT-coronair angiografie of CT-calcium score.
Voor het detecteren van klepafwijkingen werd zeer beperkt literatuur gevonden, bij alle studies werden klepafwijkingen gedetecteerd door middel van echo cor.
In 2024 werd een studie gepubliceerd waarin het huidige cardiovasculaire screeningsprogramma voor overlevers van hodgkinlymfoom binnen het BETER consortium in Nederland werd geëvalueerd bij 186 deelnemers (Lammers, 2024). Uit de studie bleek dat de adherentie van deze screening redelijk tot goed is (adherentie voor bloedonderzoek in 81%, ECG in 93% en echocardiografie bij 95% van de patiënten die hiervoor in aanmerking zouden komen). Vijfenvijftig procent van de overlevenden had tenminste één cardiovasculaire risicofactor waar iets aan gedaan zou kunnen worden (d.w.z. roken, overgewicht, nieuwe/onvoldoende gecontroleerde hypertensie, dyslipidemie of diabetes).
Waarden en voorkeuren van patiënten (en eventueel hun naasten/verzorgers)
Er zijn geen publicaties beschikbaar waarbij er actief is gekeken naar de specifieke wensen en zorgen van patiënten over cardiovasculaire ziekten na behandeling voor kanker, noch over de voorkeuren voor het type danwel interval van screening. Gezien het bekende verhoogde lange termijn risico op hart- en vaatziekten na behandeling met chemotherapie en/of radiotherapie is het van belang om samen met de patiënt tot een passend screeningsbeleid te komen. Screening door middel van een echocardiogram is niet invasief, pijnloos en een goedkoop onderzoek waarbij er informatie wordt verkregen over de aan- of afwezigheid van LV dysfunctie en kleplijden. De overwegingen met betrekking tot diagnostiek voor mogelijk asymptomatisch coronairlijden hangt af van de beschikbaarheid van aanvullende testen maar ook zeker van patiëntvoorkeur om hiervan op de hoogte te zijn.
Gezamenlijke besluitvorming met de patiënt is van groot belang bij de keuze voor wel of geen screening, het screeningsschema en de organisatie van screening en eventuele behandeling (ziekenhuis en/of huisarts).
Kostenaspecten
De screening zoals die nu wordt uitgevoerd, zorgt ervoor dat veel cardiovasculaire aandoeningen worden opgespoord en in een vroeg stadium behandeld kunnen worden, soms zelfs al voor er symptomen aanwezig zijn. Dit geeft goede aanwijzingen dat er veel gezondheidswinst wordt behaald. Screening brengt echter ook financiële kosten met zich mee. Over de kostenbalans is op basis van de huidige gevonden literatuur geen uitspraak te doen.
Gelijkheid ((health) equity/equitable)
De interventie leidt tot een toename van gezondheidsgelijkheid, omdat ook gezond leven en gesprekken over stoppen met roken en gezond leven voor deze doelgroep aan bod komen in het screeningsprogramma.
Aanvaardbaarheid
Ethische aanvaardbaarheid
De diagnostiek lijkt aanvaardbaar voor de betrokkenen. Er zijn geen ethische bezwaren. Een studie van Daniels (2014) toont aan dat patiënten die mee hebben gedaan in een screeningsonderzoek naar coronair afwijkingen de screening als positief beoordelen: en de voordelen van screening vinden opwegen tegen de nadelen.
Hierbij wordt ook opgemerkt dat een andere studie heeft laten zien dat de routine follow-up CT-scans bij patiënten soms wel angst en spanning op kan roepen wat aangeeft dat het routinematig inzetten en implementatie van screening d.m.v. CT-scans dient te gebeuren op basis van goede bewijsvoering (Thompson, 2010). Verder dient het verhoogde risico op secundaire maligniteiten ten gevolge van de blootstelling aan ioniserende bestraling door CT-scans meegenomen te worden in de kosten-baten analyse (Chien, 2015).
Duurzaamheid
Duurzaamheidsaspecten spelen in wisselende mate een rol. Patiënten zijn vaak al onder controle in het ziekenhuis. Onderzoeken als een ECG of echo cor zijn vaak snel te verrichten, weinig belastend en goedkoop. Voor onderzoeken als CT of MRI speelt duurzaamheid en met name het duurzaam inzetten van schaars beschikbare modaliteiten wel een rol. Op basis van de gevonden literatuur kan over dit aspect niet goed een uitspraak worden gedaan.
Haalbaarheid
Een deel van de diagnostiek lijkt haalbaar, omdat dit momenteel ook in de praktijk wordt toegepast. Het standaard toevoegen van een myocard scintigrafie, CT van het hart of MRI zal met toenemende druk op de gezondheidszorg moeilijker te realiseren zijn alhoewel het een relatief klein patiëntaantal betreft landelijk.
Rationale van de aanbeveling: weging van argumenten voor en tegen de interventies
Routinematig bepalen biomarkers
Op basis van de geïncludeerde literatuur in de SR van Oliva wordt er geen meerwaarde gezien van het routinematig bepalen van biomarkers bij HL en DLBCL overlevers die asymptomatisch zijn.
Detecteren van LV-dysfunctie
Voor het detecteren van linkerventrikel dysfunctie werd in de vorige richtlijn een echo cor geadviseerd. Met nieuwe ontwikkelingen wordt op basis van de SR van Oliva (2021) geadviseerd om een 2D-STE te verrichten omdat dit een goede manier is om parameters zoals strain en strain rate (globale longitudinale strain (GLS), circumferentiële strain van de subendocardiale laag en globale circumferentiële strain (GCS) te verrichten en op deze manier subklinische afwijkingen te detecteren.
Detecteren van coronair afwijkingen
Een van de meest voorkomende late effecten van mediastinale radiotherapie is het optreden van coronair afwijkingen, vooral > 10 jaar na behandeling en behandeling op jonge leeftijd. Door de opkomst en bredere beschikbaarheid van een CT scan van het hart (met kalkscore) zijn er betere mogelijkheden voor het opsporen hiervan. Op basis van de gevonden literatuur is er geen harde uitspraak te doen over de sensitiviteit, specificiteit, PPV en NPV van deze onderzoeken in deze specifieke patiëntengroep. Ook is er geen uitspraak te doen over kosten en haalbaarheid van implementatie. Ondanks de relatief hoge CT-capaciteit voor coronair onderzoek in Nederland, wordt verwacht dat aanvullende investeringen nodig zullen zijn om te voldoen aan de toenemende vraag naar CT-coronaire onderzoeken na de implementatie van de ESC (European Society of Cardiology) richtlijn ‘Guidelines for the diagnosis and management of chronic coronary syndromes’ uit 2019 (Knuuti, 2020). Indien CT-coronaire angiografie tevens voor screeningsdoeleinden wordt ingezet, zal dit capaciteitsprobleem verder toenemen (van den Boogert, 2021). Op basis van deze overwegingen kan niet worden geadviseerd om routine matig alle patiënten te screenen d.m.v. een CT van het hart na mediastinale radiotherapie. Een CT van het hart blijft echter het aangewezen onderzoek bij een vermoeden van coronaire afwijkingen.
Op dit moment zijn er geen studies die aantonen dat het gebruik van een CT-scan van het hart bij asymptomatische patiënten leidt tot direct klinisch voordeel. Op grond van de de 10-jaars uitkomsten van de SCOT-HEART-studie zijn er wel aanwijzingen voor een relatief groot gezondheidsvoordeel van risicostratificatie met behulp van CT-coronairangiografie bij symptomatische patiënten.
Gezien het verhoogde risico op coronaire aandoeningen binnen de beschreven populatie, wordt een zwakke aanbeveling gedaan om een CT-scan van het hart te overwegen. Dit is met name aangewezen wanneer een meer nauwkeurige inschatting van het risico op afwijkingen van de coronairen gewenst is en dit klinische gevolgen kan hebben. De verdere afweging en uitvoering verloopt via een consult bij de cardiologie.
Detecteren van klepafwijkingen
Klepafwijkingen kunnen optreden na mediastinale radiotherapie, vooral > 10 jaar na behandeling. Er is weinig literatuur beschikbaar over de toegevoegde waarde van screenen op klepafwijkingen, echter deze zijn vaak asymptomatisch. Detecteren van klepafwijkingen kan worden gedaan door middel van een echo van het hart. Dit een onderzoek dat niet invasief is, snel en eenvoudig kan worden verrichten en goed toegankelijk is. Derhalve wordt ondanks de beperkte evidence een zwakke aanbeveling gedaan om door middel van echo te screenen op klepafwijkingen bij HL en DLBCL overlevers die behandeld zijn met mediastinale radiotherapie waarbij de hartkleppen in het bestralingsveld hebben gelegen vanaf >10 jaar na behandeling.
Eindoordeel:
Aanbeveling 1: Routinematig bepalen biomarkers
Sterke aanbeveling tegen.
Aanbeveling 2: Detecteren van LV-dysfunctie
Sterke aanbeveling voor.
Aanbeveling 3: Detecteren van coronair afwijkingen
Zwakke aanbeveling voor.
Aanbveling 4: Detecteren van klepafwijkingen
Zwakke aanbeveling voor
Onderbouwing
People who have undergone mediastinal radiotherapy for Hodgkin lymphoma (HL) or diffuse large B-cel lymphoma (DLBCL) are significantly more likely to experience cardiovascular disease. Often, the presence of (even severe) cardiovascular abnormalities is not accompanied by typical cardiac complaints. In the current situation, based on previous guidelines, screening for cardiovascular disease is performed. This encompasses an ECG and ultrasound examinations, risk factor assessment and early treatment of risk factors, and sometimes an exercise-based stress test (bicycle test). A CT scan of the heart can be considered in individuals who have been treated with mediastinal radiotherapy, sometimes in combination with chemotherapy (Mitchell, 2021). Since the publication of the previous guideline in 2016 new modalities for the detection of cardiovascular disease have emerged, which could potentially be useful in the setting of screening. Screening for cardiovascular disease is not done routinely in the Netherlands in the general population. However, since a large proportion of patients treated with mediastinal radiotherapy for Hodgkin lymphoma of DLBCL are asymptomatic and usually are not recognized as at risk for cardiovascular disease in terms of other risk factors, screening recommendations have previously been made on consensus.
Currently, it is unclear which tests are most effective at detecting cardiovascular disease in this population.
No studies were included the literature analysis as they did not meet the PICO criteria.
A systematic review of the literature was performed to answer the following question:
Which tests should be performed to detect cardiovascular disease in survivors of Hodgkin lymphoma and DCBLC?
Table 1. PICO
|
Patients |
Hodgkin lymphoma and DLBCL survivors |
|
Index test |
CT for coronary artery disease and MRI for heart failure |
|
Comparator |
Echo, biomarkers (such as for example NTproBNP) |
|
Reference test |
- |
|
Outcomes |
Sensitivity, specificity, costs, feasibility |
|
Other selection criteria |
Study design: systematic reviews and randomized controlled trials, observational studies |
Relevant outcome measures
The guideline panel considered sensitivity and specificity as a critical outcome measure for decision making; and costs and feasibility as an important outcome measure for decision making.
A priori, the guideline panel did not define the outcome measures listed above but used the definitions used in the studies.
The guideline panel defined a difference of 10% in sensitivity and specificity as a minimal clinically (patient) important difference.
Search and select (Methods)
A systematic literature search was performed by a medical information specialist using the following bibliographic databases: Embase.com and Ovid/Medline. Both databases were searched from January 2010 to August 8th, 2024 for systematic reviews, RCTs and observational studies. Systematic searches were completed using a combination of controlled vocabulary/subject headings (e.g., Emtree-terms, MeSH) wherever they were available and natural language keywords. The overall search strategy was derived from 2 primary search concepts: (1) Hodgkin lymphoma/diffuse large cell B-cell lymphoma survivors/treated with radiotherapy/chemotherapy; (2) -Screening coronary artery disease (with CT/ MRI/ SPECT). Duplicates were removed using EndNote software. After deduplication a total of 844 records were imported for title/abstract screening. Initially, 4 studies were selected based on title and abstract screening. After reading the full text, 4 studies were excluded (see the exclusion table under the tab ‘Evidence tabellen’), and 0 studies were included.
- Armenian SH, Mertens L, Slorach C, Venkataraman K, Mascarenhas K, Nathwani N, Wong FL, Forman SJ, Bhatia S. Prevalence of anthracycline-related cardiac dysfunction in long-term survivors of adult-onset lymphoma. Cancer. 2018 Feb 15;124(4):850-857. doi: 10.1002/cncr.31110. Epub 2017 Nov 7. PMID: 29112235; PMCID: PMC5801059.
- Chien SH, Liu CJ, Hu YW, Hong YC, Teng CJ, Yeh CM, Chiou TJ, Gau JP, Tzeng CH. Frequency of surveillance computed tomography in non-Hodgkin lymphoma and the risk of secondary primary malignancies: A nationwide population-based study. Int J Cancer. 2015 Aug 1;137(3):658-65. doi: 10.1002/ijc.29433. Epub 2015 Jan 29. PMID: 25630766.
- Divakaran S, Lopez DM, Parks SM, Hainer J, Ng AK, Blankstein R, Di Carli MF, Nohria A. Functional testing, coronary artery calcifications, and outcomes in Hodgkin lymphoma survivors treated with chest radiation. Cardiooncology. 2023 Jan 20;9(1):5. doi: 10.1186/s40959-023-00157-2. PMID: 36670480; PMCID: PMC9854101.
- Girinsky T, M'Kacher R, Lessard N, Koscielny S, Elfassy E, Raoux F, Carde P, Santos MD, Margainaud JP, Sabatier L, Ghalibafian M, Paul JF. Prospective coronary heart disease screening in asymptomatic Hodgkin lymphoma patients using coronary computed tomography angiography: results and risk factor analysis. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2014 May 1;89(1):59-66. doi: 10.1016/j.ijrobp.2014.01.021. Epub 2014 Mar 7. PMID: 24613809.
- Knuuti J, Wijns W, Saraste A, Capodanno D, Barbato E, Funck-Brentano C, Prescott E, Storey RF, Deaton C, Cuisset T, Agewall S, Dickstein K, Edvardsen T, Escaned J, Gersh BJ, Svitil P, Gilard M, Hasdai D, Hatala R, Mahfoud F, Masip J, Muneretto C, Valgimigli M, Achenbach S, Bax JJ; ESC Scientific Document Group. 2019 ESC Guidelines for the diagnosis and management of chronic coronary syndromes. Eur Heart J. 2020 Jan 14;41(3):407-477. doi: 10.1093/eurheartj/ehz425. Erratum in: Eur Heart J. 2020 Nov 21;41(44):4242. doi: 10.1093/eurheartj/ehz825. PMID: 31504439.
- Lu Z, Teng Y, Ning X, Wang H, Feng W, Ou C. Long-term risk of cardiovascular disease mortality among classic Hodgkin lymphoma survivors. Cancer. 2022 Sep 15;128(18):3330-3339. doi: 10.1002/cncr.34375. Epub 2022 Jul 25. PMID: 35872619.
- Lammers EMJ, Nijdam A, Zijlstra JM, Janus CPM, de Weijer RJ, Appelman Y, Manintveld OC, Teske AJ, van Leeuwen FE, Aleman BMP. Cardiovascular screening outcomes in the Dutch survivorship care program for Hodgkin lymphoma survivors. J Cancer Surviv. 2024 Apr 23. doi: 10.1007/s11764-024-01561-y. Epub ahead of print. PMID: 38649650.
- Oliva S, Puzzovivo A, Gerardi C, Allocati E, De Sanctis V, Minoia C, Skrypets T, Guarini A, Gini G. Late Cardiological Sequelae and Long-Term Monitoring in Classical Hodgkin Lymphoma and Diffuse Large B-Cell Lymphoma Survivors: A Systematic Review by the Fondazione Italiana Linfomi. Cancers (Basel). 2021 Dec 23;14(1):61. doi: 10.3390/cancers14010061. PMID: 35008222; PMCID: PMC8750391.
Table of excluded studies
|
Reference |
Reason for exclusion |
|
Oliva S, Puzzovivo A, Gerardi C, Allocati E, De Sanctis V, Minoia C, Skrypets T, Guarini A, Gini G. Late Cardiological Sequelae and Long-Term Monitoring in Classical Hodgkin Lymphoma and Diffuse Large B-Cell Lymphoma Survivors: A Systematic Review by the Fondazione Italiana Linfomi. Cancers (Basel). 2021 Dec 23;14(1):61. doi: 10.3390/cancers14010061. PMID: 35008222; PMCID: PMC8750391. |
No screening modalities are compared; not the outcomes as defined in the PICRO |
|
Daniëls LA, Krol SD, de Graaf MA, Scholte AJ, van 't Veer MB, Putter H, de Roos A, Schalij MJ, van de Poll-Franse LV, Creutzberg CL. Impact of cardiovascular counseling and screening in Hodgkin lymphoma survivors. Int J Radiat Oncol Biol Phys. 2014 Sep 1;90(1):164-71. doi: 10.1016/j.ijrobp.2014.05.038. PMID: 25195991. |
No screening modalities are compared; not the outcomes as defined in the PICRO |
|
Lammers EMJ, Nijdam A, Zijlstra JM, Janus CPM, de Weijer RJ, Appelman Y, Manintveld OC, Teske AJ, van Leeuwen FE, Aleman BMP. Cardiovascular screening outcomes in the Dutch survivorship care program for Hodgkin lymphoma survivors. J Cancer Surviv. 2024 Apr 23. doi: 10.1007/s11764-024-01561-y. Epub ahead of print. PMID: 38649650. |
No screening modalities are compared; not the outcomes as defined in the PICRO |
|
Armenian SH, Rinderknecht D, Au K, Lindenfeld L, Mills G, Siyahian A, Herrera C, Wilson K, Venkataraman K, Mascarenhas K, Tavallali P, Razavi M, Pahlevan N, Detterich J, Bhatia S, Gharib M. Accuracy of a Novel Handheld Wireless Platform for Detection of Cardiac Dysfunction in Anthracycline-Exposed Survivors of Childhood Cancer. Clin Cancer Res. 2018 Jul 1;24(13):3119-3125. doi: 10.1158/1078-0432.CCR-17-3599. PMID: 29929955. |
Not the screening modalities as mentioned in PICRO |
Beoordelingsdatum en geldigheid
Publicatiedatum : 26-03-2026
Beoordeeld op geldigheid : 26-03-2026
Algemene gegevens
De ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule werd ondersteund door het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (www.demedischspecialist.nl/kennisinstituut) en werd gefinancierd uit de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten (SKMS). De financier heeft geen enkele invloed gehad op de inhoud van de richtlijnmodule.
Samenstelling werkgroep
Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2021 een multidisciplinaire werkgroep ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van alle relevante specialismen (zie hiervoor de Samenstelling van de werkgroep) die betrokken zijn bij de zorg voor patiënten met late effecten na hodgkinlymfoom en/of diffuus grootcellig B-cellymfoom (DLBCL).
Werkgroep
- dr. B.M.P. (Berthe) Aleman (voorzitter), radiotherapeut Antoni van Leeuwenhoek, Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie
- dr. L.A. (Laurien) Daniels, radiotherapeut Amsterdam UMC, Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie
- dr. F. (Francisca) Ong, radiotherapeut Medisch Spectrum Twente, Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie
- drs. C.P.M. (Cécile) Janus, radiotherapeut Erasmus MC, Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie
- drs. L.C.J. (Liane) te Boome, internist hematoloog Haaglanden MC, Nederlandse Internisten Vereniging
- dr. D.J. (Dick Johan) van Spronsen, internist hematoloog Radboudumc, Nederlandse Internisten Vereniging
- dr. T.M. (Tanya) Bisseling, MDL-arts Radboudumc, Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen
- dr. A. (Arco) Teske, cardioloog UMC Utrecht, Nederlandse Vereniging voor Cardiologie
- dr. A. (Adriaan) Coenen, radioloog Erasmuc MC, Nederlandse Vereniging voor Radiologie
- dr. Ir. J.A. (Jan) Mol, patiëntvertegenwoordiger, Stichting Hematon
Met dank aan
- dr. W.K. (Wouter) de Jong, longarts UMC Utrecht, Nederlandse Vereniging van Artsen voor Longziekten en Tuberculose
Met ondersteuning van
- dr. A. (Anja) van der Hout, adviseur Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (vanaf november 2024)
- dr. C. (Charlotte) Gaasterland, adviseur Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (tot november 2024)
- dr. M. (Michiel) Oerbekke, adviseur Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
- dr. R.J.S. (Rayna) Anijs, adviseur Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
- dr. E. (Ekaterina) van Dorp – Baranova, adviseur Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
- drs. T. (Thibaut) Dederen, junior adviseur Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
Belangenverklaringen
De Code ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling is gevolgd. Alle werkgroepleden hebben schriftelijk verklaard of zij in de laatste drie jaar directe financiële belangen (betrekking bij een commercieel bedrijf, persoonlijke financiële belangen, onderzoeksfinanciering) of indirecte belangen (persoonlijke relaties, reputatiemanagement) hebben gehad. Gedurende de ontwikkeling of herziening van een module worden wijzigingen in belangen aan de voorzitter doorgegeven. De belangenverklaring wordt opnieuw bevestigd tijdens de commentaarfase.
Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten.
|
Werkgroeplid |
Functie |
Nevenfuncties |
Gemelde belangen |
Ondernomen actie |
|
Aleman (voorzitter) |
Radiotherapeut-oncoloog Antoni van Leeuwenhoek |
Eenmalige bijdrage aan e-learning "(Over)Leven met kanker" voor MSD Academy - betaald door MSD (november 2022) Educatieve video-opname en dia-serie gericht op het verbeteren van (h)erkenning van late effecten na behandeling voor Hodgkin lymfoom en de waarde van nazorg voor lymfoom overlevers (betaald door Takeda 31-03-2025). |
Projectleider/principal investigator op aantal onderzoeksprojecten: * KWF - Prediction tools for HL patient to weigh benefits and harms of different treatment and harms (Projectleider NEE) * ZE&GG - Evaluation of nationwide long-term follow-up care for lymphoma survivors in the NL (Projectleider JA) * KWF - the BETER-REFLECT Biobank: a Resourse for studies on late Effects |
Geen |
|
Bisseling |
Maagdarmleverarts Radboudumc |
- |
Geen |
Geen |
|
Coenen |
Radioloog Erasmus MC |
- |
Geen |
Geen |
|
Daniëls |
Radiotherapeut-oncoloog Amsterdam UMC
|
Masterclass Blaascarcinoom met sponsoring via Pfeizer 2023 en 2024 |
Varian - Blaascarcinoom (Projectleider NEE) |
Geen |
|
Janus |
Radiotherapeut-oncoloog Erasmus MC Rotterdam
|
- |
Geen |
Geen |
|
Mol |
Stichting Hematon, Raad van toezicht
|
* Adviesraad KWF (tot april 2025), * Lid Demonstrator Advisory Board van Oncode Accelerator * Lid Stakeholder Network Europese HTA namens Lymphoma Coalition |
Geen |
Geen |
|
Ong |
Radiotherapeut-oncoloog, Medisch Centrum Twente, Enschede
|
* Gastlessen over Radiotherapie aan oncologie verpleegkundigen i.o. (betaling aan afdeling) * eenmalige presentatie tijdens Masterclass Hematologie voor verpleegkundigen (betaald door Janssen), nov 2023 |
Geen |
Geen |
|
Te Boome |
Internist-hematoloog, Haaglanden Medisch Centrum
|
Hovon lymfoom werkgroep, onbetaald
|
1. IKNL - Health Related Quality of Life among Lymphoma (geen projectleider) 2. EORTC - protocol 1537-LYMG-COBRA (Projectleider NEE) 3. AbbVie - Protocol for Study M20-621 Epcoritamab in Combination With R-CHOP Compared to R-CHOP in Newly (Projectleider NEE) 4. HOVON - HOVON 174 (geen projectleider) 5. EORTC - A randomised phase III trial with a PET response adapted design comparing ABVD +/- ISRT with A2VD +/- ISRT in patients with previously untreated stage IA/IIA Hodgkin lymphoma (Projectleider NEE) |
Geen |
|
Teske |
Staflid cardiologie, afdeling cardiologie, divisie hart en longen, Universitair Medisch Centrum Utrecht |
- |
Geen |
Geen |
|
Van Spronsen |
Internist-hematoloog in het Radboudumc in Nijmegen |
- |
Geen |
Geen |
Inbreng patiëntenperspectief
Er werd aandacht besteed aan het patiëntenperspectief door het uitnodigen van patiëntenorganisaties voor de schriftelijke knelpunteninventarisatie, een afgevaardigde namens een patiëntenorganisatie in de werkgroep. De verkregen input is meegenomen bij het opstellen van de uitgangsvragen, de keuze voor de uitkomstmaten en bij het opstellen van de overwegingen. De conceptrichtlijn is tevens voor commentaar voorgelegd aan Hematon en de eventueel aangeleverde commentaren zijn bekeken en verwerkt.
Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz
Bij de richtlijnmodule is conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uitgevoerd om te beoordelen of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling is de richtlijnmodule op verschillende domeinen getoetst (zie het stroomschema op de Richtlijnendatabase).
|
Module |
Uitkomst raming |
Toelichting |
|
Screeningsmodaliteiten cardiovasculair lijden |
geen financiële gevolgen |
Hoewel uit de toetsing volgt dat de aanbeveling(en) breed toepasbaar zijn (5.000-40.000 patiënten), volgt ook uit de toetsing dat [het overgrote deel (±90%) van de zorgaanbieders en zorgverleners al aan de norm voldoet. Er worden daarom geen substantiële financiële gevolgen verwacht. |
Werkwijze
AGREE
Deze richtlijnmodule is opgesteld conform de eisen vermeld in het rapport Medisch Specialistische Richtlijnen 2.0 van de adviescommissie Richtlijnen van de Raad Kwaliteit. Dit rapport is gebaseerd op het AGREE II instrument (Appraisal of Guidelines for Research & Evaluation II; Brouwers, 2010).
Knelpuntenanalyse en uitgangsvragen
Tijdens de voorbereidende fase inventariseerde de werkgroep de knelpunten in de zorg voor patiënten met hodgkinlymfoom en/of diffuus grootcellig B-cellymfoom (DLBCL).
De werkgroep beoordeelde de aanbeveling(en) uit de eerdere richtlijnen over late effecten na hodgkinlymfoom:
- Cardiovasculaire schade na hodgkinlymfoom (NVRO, 2016)
- Fertiliteit en osteoporose na hodgkinlymfoom (NVRO, 2016)
- Miltschade na hodgkinlymfoom (NVRO, 2016)
- Nekklachten na hodgkinlymfoom (NVRO, 2016)
- Overige late effecten na hodgkinlymfoom (NVRO, 2016)
- Schildklierschade na hodgkinlymfoom (NVRO, 2016)
- Tweede tumoren na hodgkinlymfoom (NVRO, 2016)
Tevens zijn er knelpunten aangedragen tijdens een schriftelijke knelpunteninventarisatie. Een verslag hiervan is opgenomen onder aanverwante producten.
Op basis van de uitkomsten van de knelpuntenanalyse zijn door de werkgroep concept-uitgangsvragen opgesteld en definitief vastgesteld.
Uitkomstmaten
Na het opstellen van de zoekvraag behorende bij de uitgangsvraag inventariseerde de werkgroep welke uitkomstmaten voor de patiënt relevant zijn, waarbij zowel naar gewenste als ongewenste effecten werd gekeken. Hierbij werd een maximum van acht uitkomstmaten gehanteerd. De werkgroep waardeerde deze uitkomstmaten volgens hun relatieve belang bij de besluitvorming rondom aanbevelingen, als cruciaal (kritiek voor de besluitvorming), belangrijk (maar niet cruciaal) en onbelangrijk. Tevens definieerde de werkgroep tenminste voor de cruciale uitkomstmaten welke verschillen zij klinisch (patiënt) relevant vonden.
Methode literatuursamenvatting
Een uitgebreide beschrijving van de strategie voor zoeken en selecteren van literatuur is te vinden onder ‘Zoeken en selecteren’ onder Onderbouwing. Indien mogelijk werd de data uit verschillende studies gepoold in een random-effects model. Review Manager 5.4 werd gebruikt voor de statistische analyses. De beoordeling van de kracht van het wetenschappelijke bewijs wordt hieronder toegelicht.
Beoordelen van de kracht van het wetenschappelijke bewijs
De kracht van het wetenschappelijke bewijs werd bepaald volgens de GRADE-methode. GRADE staat voor ‘Grading Recommendations Assessment, Development and Evaluation’ (zie http://www.gradeworkinggroup.org/). De basisprincipes van de GRADE-methodiek zijn: het benoemen en prioriteren van de klinisch (patiënt) relevante uitkomstmaten, een systematische review per uitkomstmaat, en een beoordeling van de bewijskracht per uitkomstmaat op basis van de acht GRADE-domeinen (domeinen voor downgraden: risk of bias, inconsistentie, indirectheid, imprecisie, en publicatiebias; domeinen voor upgraden: dosis-effect relatie, groot effect, en residuele plausibele confounding).
GRADE onderscheidt vier gradaties voor de kwaliteit van het wetenschappelijk bewijs: hoog, redelijk, laag en zeer laag. Deze gradaties verwijzen naar de mate van zekerheid die er bestaat over de literatuurconclusie, in het bijzonder de mate van zekerheid dat de literatuurconclusie de aanbeveling adequaat ondersteunt (Schünemann, 2013; Hultcrantz, 2017).
|
GRADE |
Definitie |
|
Hoog |
|
|
Redelijk |
|
|
Laag |
|
|
Zeer laag |
|
Bij het beoordelen (graderen) van de kracht van het wetenschappelijk bewijs in richtlijnen volgens de GRADE-methodiek spelen grenzen voor klinische besluitvorming een belangrijke rol (Hultcrantz, 2017). Dit zijn de grenzen die bij overschrijding aanleiding zouden geven tot een aanpassing van de aanbeveling. Om de grenzen voor klinische besluitvorming te bepalen moeten alle relevante uitkomstmaten en overwegingen worden meegewogen. De grenzen voor klinische besluitvorming zijn daarmee niet één op één vergelijkbaar met het minimaal klinisch relevant verschil (Minimal Clinically Important Difference, MCID). Met name in situaties waarin een interventie geen belangrijke nadelen heeft en de kosten relatief laag zijn, kan de grens voor klinische besluitvorming met betrekking tot de effectiviteit van de interventie bij een lagere waarde (dichter bij het nuleffect) liggen dan de MCID (Hultcrantz, 2017).
Overwegingen (van bewijs naar aanbeveling)
Om te komen tot een aanbeveling zijn naast (de kwaliteit van) het wetenschappelijke bewijs ook andere aspecten belangrijk en worden meegewogen, zoals aanvullende argumenten uit bijvoorbeeld de biomechanica of fysiologie, waarden en voorkeuren van patiënten, kosten (middelenbeslag), aanvaardbaarheid, haalbaarheid en implementatie. Deze aspecten zijn systematisch vermeld en beoordeeld (gewogen) onder het kopje ‘Overwegingen’ en kunnen (mede) gebaseerd zijn op expert opinion. Hierbij is gebruik gemaakt van een gestructureerd format gebaseerd op het evidence-to-decision framework van de internationale GRADE Working Group (Alonso-Coello, 2016a; Alonso-Coello 2016b). Dit evidence-to-decision framework is een integraal onderdeel van de GRADE methodiek.
Formuleren van aanbevelingen
De aanbevelingen geven antwoord op de uitgangsvraag en zijn gebaseerd op het beschikbare wetenschappelijke bewijs en de belangrijkste overwegingen, en een weging van de gunstige en ongunstige effecten van de relevante interventies. De kracht van het wetenschappelijk bewijs en het gewicht dat door de werkgroep wordt toegekend aan de overwegingen, bepalen samen de sterkte van de aanbeveling. Conform de GRADE-methodiek sluit een lage bewijskracht van conclusies in de systematische literatuuranalyse een sterke aanbeveling niet a priori uit, en zijn bij een hoge bewijskracht ook zwakke aanbevelingen mogelijk (Agoritsas, 2017; Neumann, 2016). De sterkte van de aanbeveling wordt altijd bepaald door weging van alle relevante argumenten tezamen. De werkgroep heeft bij elke aanbeveling opgenomen hoe zij tot de richting en sterkte van de aanbeveling zijn gekomen.
In de GRADE-methodiek wordt onderscheid gemaakt tussen sterke en zwakke (of conditionele) aanbevelingen. De sterkte van een aanbeveling verwijst naar de mate van zekerheid dat de voordelen van de interventie opwegen tegen de nadelen (of vice versa), gezien over het hele spectrum van patiënten waarvoor de aanbeveling is bedoeld. De sterkte van een aanbeveling heeft duidelijke implicaties voor patiënten, behandelaars en beleidsmakers (zie onderstaande tabel). Een aanbeveling is geen dictaat, zelfs een sterke aanbeveling gebaseerd op bewijs van hoge kwaliteit (GRADE gradering HOOG) zal niet altijd van toepassing zijn, onder alle mogelijke omstandigheden en voor elke individuele patiënt.
|
Implicaties van sterke en zwakke aanbevelingen voor verschillende richtlijngebruikers |
||
|
|
Sterke aanbeveling |
Zwakke (conditionele) aanbeveling |
|
Voor patiënten |
De meeste patiënten zouden de aanbevolen interventie of aanpak kiezen en slechts een klein aantal niet. |
Een aanzienlijk deel van de patiënten zouden de aanbevolen interventie of aanpak kiezen, maar veel patiënten ook niet. |
|
Voor behandelaars |
De meeste patiënten zouden de aanbevolen interventie of aanpak moeten ontvangen. |
Er zijn meerdere geschikte interventies of aanpakken. De patiënt moet worden ondersteund bij de keuze voor de interventie of aanpak die het beste aansluit bij zijn of haar waarden en voorkeuren. |
|
Voor beleidsmakers |
De aanbevolen interventie of aanpak kan worden gezien als standaardbeleid. |
Beleidsbepaling vereist uitvoerige discussie met betrokkenheid van veel stakeholders. Er is een grotere kans op lokale beleidsverschillen. |
Organisatie van zorg
In de knelpuntenanalyse en bij de ontwikkeling van de richtlijnmodule is expliciet aandacht geweest voor de organisatie van zorg: alle aspecten die randvoorwaardelijk zijn voor het verlenen van zorg (zoals coördinatie, communicatie, (financiële) middelen, mankracht en infrastructuur). Randvoorwaarden die relevant zijn voor het beantwoorden van deze specifieke uitgangsvraag zijn genoemd bij de overwegingen van de modules.
Commentaar- en autorisatiefase
De conceptrichtlijnmodule werd aan de betrokken (wetenschappelijke) verenigingen en (patiënt) organisaties voorgelegd ter commentaar. De commentaren werden verzameld en besproken met de werkgroep. Naar aanleiding van de commentaren werd de conceptrichtlijnmodule aangepast en definitief vastgesteld door de werkgroep. De definitieve richtlijnmodule werd aan de deelnemende (wetenschappelijke) verenigingen en (patiënt) organisaties voorgelegd voor autorisatie en door hen geautoriseerd dan wel geaccordeerd.
Literatuur
Agoritsas T, Merglen A, Heen AF, Kristiansen A, Neumann I, Brito JP, Brignardello-Petersen R, Alexander PE, Rind DM, Vandvik PO, Guyatt GH. UpToDate adherence to GRADE criteria for strong recommendations: an analytical survey. BMJ Open. 2017 Nov 16;7(11):e018593. doi: 10.1136/bmjopen-2017-018593. PubMed PMID: 29150475; PubMed Central PMCID: PMC5701989.
Alonso-Coello P, Schünemann HJ, Moberg J, Brignardello-Petersen R, Akl EA, Davoli M, Treweek S, Mustafa RA, Rada G, Rosenbaum S, Morelli A, Guyatt GH, Oxman AD; GRADE Working Group. GRADE Evidence to Decision (EtD) frameworks: a systematic and transparent approach to making well informed healthcare choices. 1: Introduction. BMJ. 2016 Jun 28;353:i2016. doi: 10.1136/bmj.i2016. PubMed PMID: 27353417.
Alonso-Coello P, Oxman AD, Moberg J, Brignardello-Petersen R, Akl EA, Davoli M, Treweek S, Mustafa RA, Vandvik PO, Meerpohl J, Guyatt GH, Schünemann HJ; GRADE Working Group. GRADE Evidence to Decision (EtD) frameworks: a systematic and transparent approach to making well informed healthcare choices. 2: Clinical practice guidelines. BMJ. 2016 Jun 30;353:i2089. doi: 10.1136/bmj.i2089. PubMed PMID: 27365494.
Brouwers MC, Kho ME, Browman GP, Burgers JS, Cluzeau F, Feder G, Fervers B, Graham ID, Grimshaw J, Hanna SE, Littlejohns P, Makarski J, Zitzelsberger L; AGREE Next Steps Consortium. AGREE II: advancing guideline development, reporting and evaluation in health care. CMAJ. 2010 Dec 14;182(18):E839-42. doi: 10.1503/cmaj.090449. Epub 2010 Jul 5. Review. PubMed PMID: 20603348; PubMed Central PMCID: PMC3001530.
Hultcrantz M, Rind D, Akl EA, Treweek S, Mustafa RA, Iorio A, Alper BS, Meerpohl JJ, Murad MH, Ansari MT, Katikireddi SV, Östlund P, Tranæus S, Christensen R, Gartlehner G, Brozek J, Izcovich A, Schünemann H, Guyatt G. The GRADE Working Group clarifies the construct of certainty of evidence. J Clin Epidemiol. 2017 Jul;87:4-13. doi: 10.1016/j.jclinepi.2017.05.006. Epub 2017 May 18. PubMed PMID: 28529184; PubMed Central PMCID: PMC6542664.
Medisch Specialistische Richtlijnen 2.0 (2012). Adviescommissie Richtlijnen van de Raad Kwalitieit. http://richtlijnendatabase.nl/over_deze_site/over_richtlijnontwikkeling.html.
Neumann I, Santesso N, Akl EA, Rind DM, Vandvik PO, Alonso-Coello P, Agoritsas T, Mustafa RA, Alexander PE, Schünemann H, Guyatt GH. A guide for health professionals to interpret and use recommendations in guidelines developed with the GRADE approach. J Clin Epidemiol. 2016 Apr;72:45-55. doi: 10.1016/j.jclinepi.2015.11.017. Epub 2016 Jan 6. Review. PubMed PMID: 26772609.
Schünemann H, Brożek J, Guyatt G, et al. GRADE handbook for grading quality of evidence and strength of recommendations. Updated October 2013. The GRADE Working Group, 2013. Available from http://gdt.guidelinedevelopment.org/central_prod/_design/client/handbook/handbook.html.
Zoekverantwoording
Algemene informatie
|
Cluster/richtlijn: NVRO Late effecten na hodgkinlymfoom |
|
|
Uitgangsvraag/modules: UV1.2 Op welke wijze (hoe vaak, vanaf wanneer en met welke frequentie) zouden risicogroepen moeten worden gescreend? |
|
|
Database(s): Embase.com, Ovid/Medline |
Datum: 9 augustus 2024 |
|
Periode: vanaf 2010 |
Talen: geen restrictie |
|
Literatuurspecialist: Alies Oost |
Rayyan: https://rayyan.ai/reviews/1118060 |
|
BMI-zoekblokken: voor verschillende opdrachten wordt (deels) gebruik gemaakt van de zoekblokken van BMI-Online https://blocks.bmi-online.nl/ Deduplication: voor het ontdubbelen is gebruik gemaakt van http://dedupendnote.nl:9777/ |
|
|
Toelichting: Voor deze vraag is gezocht op de elementen:
De sleutelartikelen worden gevonden met deze search, m.u.v. het artikel van Aleman (European Journal of Cancer, Supplement 2014 12:1 (18-28), hier bleek niet in titel/ abstract/ trefwoord dat er is gekeken naar hodgkinlymfoom/ DLBCL. In overleg met de adviseur is besloten dat deze niet met de search hoeft te worden gevonden. |
|
|
Te gebruiken voor richtlijntekst: In de databases Embase.com en Ovid/Medline is op 9 augustus 2024 systematisch gezocht naar systematische reviews, RCTs en observationele studies vanaf 2010 over het screenen van cardiovasculair lijden bij overlevers van Hodgkinkymfoom/ DLBCL. De literatuurzoekactie leverde 844 unieke treffers op. |
|
Zoekopbrengst
|
|
EMBASE |
OVID/MEDLINE |
Ontdubbeld |
|
SR |
74 |
8 |
76 |
|
RCT |
284 |
49 |
304 |
|
Observationele studies |
427 |
112 |
464 |
|
Totaal |
785 |
169 |
844* |
*in Rayyan
Zoekstrategie
Embase.com
|
No. |
Query |
Results |
|
#1 |
('hodgkin disease'/exp OR hodgkin*:ti,ab,kw OR (((lymphogranuloma* OR granuloma*) NEAR/3 malign*):ti,ab,kw) OR lymphogranulomatos*:ti,ab,kw OR 'reed sternberg':ti,ab,kw OR 'diffuse large b cell lymphoma'/exp OR dlbcl:ti,ab,kw OR ((('large b cell' OR 'diffuse large cell' OR immunoblast* OR plasmablast* OR centroblast* OR 'double hit' OR 'double expressor' OR histiocytic) NEAR/3 lymphoma*):ti,ab,kw)) AND ('survival'/exp OR 'cancer survivor'/exp OR 'childhood cancer survivor'/exp OR 'survivor'/de OR 'survivorship'/exp OR 'remission'/exp OR surviv*:ti,ab,kw OR remission:ti,ab,kw OR caya:ti,ab,kw OR (((late OR long) NEAR/3 (effect* OR risk* OR sequelae*)):ti,ab,kw) OR (((after OR following) NEXT/3 hl):ti,ab,kw) OR 'radiotherapy'/exp OR 'stereotactic radiotherapy'/exp OR 'radical radiotherapy'/exp OR 'proton radiation'/exp OR 'radiosurgery'/exp OR 'radiation injury'/de OR 'radiation exposure'/de OR radiotherap*:ti,ab,kw OR radiotreatment*:ti,ab,kw OR radiat*:ti,ab,kw OR irradiat*:ti,ab,kw OR sbrt:ti,ab,kw OR sabr:ti,ab,kw OR inrt:ti,ab,kw OR isrt:ti,ab,kw OR imrt:ti,ab,kw OR vmat:ti,ab,kw OR chemoradi*:ti,ab,kw OR 'chemo radi*':ti,ab,kw OR radiosurg*:ti,ab,kw OR 'radi* surg*':ti,ab,kw OR ((volumetric NEAR/3 modulat* NEAR/3 arc):ti,ab,kw) OR (((radio* OR roentgen OR rontgen OR 'x ray') NEAR/3 (therap* OR treatment*)):ti,ab,kw) OR (((proton OR photon) NEAR/3 (therap* OR beam OR irradiat* OR recoil OR radiat* OR radio*)):ti,ab,kw) OR ((bucky NEAR/3 (ray OR radi* OR therap* OR treatment*)):ti,ab,kw) OR 'neoadjuvant therapy'/exp OR 'chemotherapy'/exp OR chemo:ti,ab,kw OR 'chemotherap*':ti,ab,kw OR chemoimmuno*:ti,ab,kw OR 'cytostatic agent'/exp OR 'cytostatic*':ti,ab,kw OR 'anthracycline antibiotic agent'/exp OR anthracyclin*:ti,ab,kw OR 'alkylating agent'/exp OR alkylat*:ti,ab,kw OR 'doxorubicin'/exp OR 'doxorubicin*':ti,ab,kw OR adriamycin*:ti,ab,kw OR doxil*:ti,ab,kw OR 'mitoxantrone'/exp OR 'mitoxantron*':ti,ab,kw OR novantron*:ti,ab,kw OR 'epirubicin'/exp OR 'epirubicin*':ti,ab,kw OR 'procarbazine'/exp OR 'procarbazin*':ti,ab,kw OR natulan:ti,ab,kw) OR (((after OR following) NEXT/3 (hodgkin* OR lymphoma* OR dlbcl)):ti,ab,kw) |
105999 |
|
#2 |
'cardiac imaging'/exp OR 'cardiac gated imaging'/exp OR (((angiocardi* OR cardiac OR cardio* OR coronary OR endocard* OR heart OR intracardi* OR myocard* OR pericard*) NEAR/3 (screen* OR monitor* OR surveillanc* OR imag*)):ti,ab,kw) OR (('computer assisted tomography'/exp OR 'cat scan':ti,ab,kw OR ((compute* NEAR/3 tomograph*):ti,ab,kw) OR ct:ti,ab,kw OR cts:ti,ab,kw OR 'nuclear magnetic resonance imaging'/exp OR 'mri scanner'/exp OR ('magnetic resonance':ti,ab,kw AND (image:ti,ab,kw OR images:ti,ab,kw OR imaging:ti,ab,kw)) OR mri:ti,ab,kw OR mris:ti,ab,kw OR nmr:ti,ab,kw OR mra:ti,ab,kw OR mras:ti,ab,kw OR zeugmatograph*:ti,ab,kw OR 'mr tomography':ti,ab,kw OR 'mr tomographies':ti,ab,kw OR 'mr tomographic':ti,ab,kw OR 'mr imag*':ti,ab,kw OR 'proton spin':ti,ab,kw OR ((magneti*:ti,ab,kw OR 'chemical shift':ti,ab,kw) AND imaging:ti,ab,kw) OR fmri:ti,ab,kw OR fmris:ti,ab,kw OR rsfmri:ti,ab,kw OR 'diagnostic imaging'/exp OR 'single photon emission computed tomography'/exp OR (('single photon emission' NEAR/3 (tomograph* OR ct)):ti,ab,kw) OR spect:ti,ab,kw) AND ('cardiovascular disease'/exp OR 'cardiovascular risk'/exp OR cardiotox*:ti,ab,kw OR cardiopath*:ti,ab,kw OR cardiomyopath*:ti,ab,kw OR (((angiocardi* OR cardi* OR coronary OR diastolic OR endocard* OR heart* OR intracard* OR myocard* OR pericard* OR systolic OR valve* OR valvular OR ventricle) NEAR/3 (abnormal* OR anomal* OR arrest* OR arrhyth* OR atherosclero* OR calcificat* OR complicat* OR damage* OR decompensat* OR deficien* OR degenerat* OR disease* OR disorder* OR disturb* OR dysfunction* OR fail* OR impair* OR incompeten* OR injur* OR insufficien* OR infarct* OR obstruct* OR occlud* OR occlus* OR risk* OR scleros* OR stenos* OR symptom* OR toxic*)):ti,ab,kw) OR (((cardio* OR cardiac OR myocard*) NEAR/3 (event* OR effect* OR death* OR mortalit* OR morbidit* OR sequel*)):ti,ab,kw))) |
945385 |
|
#3 |
#1 AND #2 NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp) |
3153 |
|
#4 |
#3 AND [2010-2024]/py |
2547 |
|
#5 |
'meta analysis'/exp OR 'meta analysis (topic)'/exp OR metaanaly*:ti,ab OR 'meta analy*':ti,ab OR metanaly*:ti,ab OR 'systematic review'/de OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR prisma:ti,ab OR prospero:ti,ab OR (((systemati* OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview*)):ti,ab) OR ((systemic* NEAR/1 review*):ti,ab) OR (((systemati* OR literature OR database* OR 'data base*') NEAR/10 search*):ti,ab) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic*) NEAR/3 search*):ti,ab) OR (((literature NEAR/3 review*):ti,ab) AND (search*:ti,ab OR database*:ti,ab OR 'data base*':ti,ab)) OR (('data extraction':ti,ab OR 'data source*':ti,ab) AND 'study selection':ti,ab) OR ('search strategy':ti,ab AND 'selection criteria':ti,ab) OR ('data source*':ti,ab AND 'data synthesis':ti,ab) OR medline:ab OR pubmed:ab OR embase:ab OR cochrane:ab OR (((critical OR rapid) NEAR/2 (review* OR overview* OR synthes*)):ti) OR ((((critical* OR rapid*) NEAR/3 (review* OR overview* OR synthes*)):ab) AND (search*:ab OR database*:ab OR 'data base*':ab)) OR metasynthes*:ti,ab OR 'meta synthes*':ti,ab |
1052143 |
|
#6 |
'clinical trial'/exp OR 'randomization'/exp OR 'single blind procedure'/exp OR 'double blind procedure'/exp OR 'crossover procedure'/exp OR 'placebo'/exp OR 'prospective study'/exp OR rct:ab,ti OR random*:ab,ti OR 'single blind':ab,ti OR 'randomised controlled trial':ab,ti OR 'randomized controlled trial'/exp OR placebo*:ab,ti |
4083937 |
|
#7 |
'major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'case control study'/de OR 'family study'/de OR 'longitudinal study'/de OR 'retrospective study'/de OR 'prospective study'/de OR 'comparative study'/de OR 'cohort analysis'/de OR ((cohort NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('case control' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('follow up' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (observational NEAR/1 (study OR studies)) OR ((epidemiologic NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('cross sectional' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) |
8352971 |
|
#8 |
'case control study'/de OR 'comparative study'/exp OR 'control group'/de OR 'controlled study'/de OR 'controlled clinical trial'/de OR 'crossover procedure'/de OR 'double blind procedure'/de OR 'phase 2 clinical trial'/de OR 'phase 3 clinical trial'/de OR 'phase 4 clinical trial'/de OR 'pretest posttest design'/de OR 'pretest posttest control group design'/de OR 'quasi experimental study'/de OR 'single blind procedure'/de OR 'triple blind procedure'/de OR (((control OR controlled) NEAR/6 trial):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/6 (study OR studies)):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/1 active):ti,ab,kw) OR 'open label*':ti,ab,kw OR (((double OR two OR three OR multi OR trial) NEAR/1 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR ((allocat* NEAR/10 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR placebo*:ti,ab,kw OR 'sham-control*':ti,ab,kw OR (((single OR double OR triple OR assessor) NEAR/1 (blind* OR masked)):ti,ab,kw) OR nonrandom*:ti,ab,kw OR 'non-random*':ti,ab,kw OR 'quasi-experiment*':ti,ab,kw OR crossover:ti,ab,kw OR 'cross over':ti,ab,kw OR 'parallel group*':ti,ab,kw OR 'factorial trial':ti,ab,kw OR ((phase NEAR/5 (study OR trial)):ti,ab,kw) OR ((case* NEAR/6 (matched OR control*)):ti,ab,kw) OR ((match* NEAR/6 (pair OR pairs OR cohort* OR control* OR group* OR healthy OR age OR sex OR gender OR patient* OR subject* OR participant*)):ti,ab,kw) OR ((propensity NEAR/6 (scor* OR match*)):ti,ab,kw) OR versus:ti OR vs:ti OR compar*:ti OR ((compar* NEAR/1 study):ti,ab,kw) OR (('major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'cohort analysis'/de OR 'observational study'/de OR 'cross-sectional study'/de OR 'multicenter study'/de OR 'correlational study'/de OR 'follow up'/de OR cohort*:ti,ab,kw OR 'follow up':ti,ab,kw OR followup:ti,ab,kw OR longitudinal*:ti,ab,kw OR prospective*:ti,ab,kw OR retrospective*:ti,ab,kw OR observational*:ti,ab,kw OR 'cross sectional*':ti,ab,kw OR cross?ectional*:ti,ab,kw OR multicent*:ti,ab,kw OR 'multi-cent*':ti,ab,kw OR consecutive*:ti,ab,kw) AND (group:ti,ab,kw OR groups:ti,ab,kw OR subgroup*:ti,ab,kw OR versus:ti,ab,kw OR vs:ti,ab,kw OR compar*:ti,ab,kw OR 'odds ratio*':ab OR 'relative odds':ab OR 'risk ratio*':ab OR 'relative risk*':ab OR 'rate ratio':ab OR aor:ab OR arr:ab OR rrr:ab OR ((('or' OR 'rr') NEAR/6 ci):ab))) |
15301490 |
|
#9 |
#4 AND #5 - SR |
74 |
|
#10 |
#4 AND #6 NOT #9 - RCT |
284 |
|
#11 |
#4 AND (#7 OR #8) NOT (#9 OR #10) - observationeel |
427 |
|
#12 |
#9 OR #10 OR #11 |
785 |
Ovid/Medline
|
# |
Searches |
Results |
|
1 |
((exp Hodgkin Disease/ or hodgkin*.ti,ab,kf. or ((lymphogranuloma* or granulomatos*) adj3 malign*).ti,ab,kf. or lymphogranulomatos*.ti,ab,kf. or 'reed sternberg'.ti,ab,kf. or exp Lymphoma, Large B-Cell, Diffuse/ or dlbcl.ti,ab,kf. or (('large b cell' or 'diffuse large cell' or immunoblast* or plasmablast* or centroblast* or 'double hit' or 'double expressor' or histiocytic) adj3 lymphoma*).ti,ab,kf.) and (exp Survival/ or Survivors/ or exp Cancer Survivors/ or exp Survivorship/ or surviv*.ti,ab,kf. or remission.ti,ab,kf. or caya.ti,ab,kf. or ((late or long) adj3 (effect* or risk* or sequelae*)).ti,ab,kf. or ((after or following) adj3 hl).ti,ab,kf. or exp Radiotherapy/ or exp Radiation Injuries/ or exp Radiation Exposure/ or radiotherap*.ti,ab,kf. or radiotreatment*.ti,ab,kf. or radiat*.ti,ab,kf. or irradiat*.ti,ab,kf. or sbrt.ti,ab,kf. or sabr.ti,ab,kf. or inrt.ti,ab,kf. or isrt.ti,ab,kf. or imrt.ti,ab,kf. or vmat.ti,ab,kf. or chemoradi*.ti,ab,kf. or 'chemo radi*'.ti,ab,kf. or radiosurg*.ti,ab,kf. or 'radi* surg*'.ti,ab,kf. or (volumetric adj3 modulat* adj3 arc).ti,ab,kf. or ((radio* or roentgen or rontgen or 'x ray') adj3 (therap* or treatment*)).ti,ab,kf. or ((proton or photon) adj3 (therap* or beam or irradiat* or recoil or radiat* or radio*)).ti,ab,kf. or (bucky adj3 (ray or radi* or therap* or treatment*)).ti,ab,kf. or exp Neoadjuvant Therapy/ or exp Chemoradiotherapy/ or exp Chemotherapy, Adjuvant/ or exp Consolidation Chemotherapy/ or exp Induction Chemotherapy/ or exp Maintenance Chemotherapy/ or exp Antineoplastic Combined Chemotherapy Protocols/ or chemo.ti,ab,kf. or 'chemotherap*'.ti,ab,kf. or chemoimmuno*.ti,ab,kf. or exp Cytostatic Agents/ or 'cytostatic*'.ti,ab,kf. or exp Anthracyclines/ or anthracyclin*.ti,ab,kf. or exp Antineoplastic Agents, Alkylating/ or alkylat*.ti,ab,kf. or exp Doxorubicin/ or 'doxorubicin*'.ti,ab,kf. or adriamycin*.ti,ab,kf. or doxil*.ti,ab,kf. or exp Mitoxantrone/ or 'mitoxantron*'.ti,ab,kf. or novantron*.ti,ab,kf. or exp Epirubicin/ or 'epirubicin*'.ti,ab,kf. or exp Procarbazine/ or 'procarbazin*'.ti,ab,kf. or natulan.ti,ab,kf.)) or ((after or following) adj3 (hodgkin* or lymphoma* or dlbcl)).ti,ab,kf. |
53813 |
|
2 |
((angiocardi* or cardiac or cardio* or coronary or endocard* or heart or intracardi* or myocard* or pericard*) adj3 (screen* or monitor* or surveillanc* or imag*)).ti,ab,kf. or ((exp Tomography, X-Ray Computed/ or 'cat scan'.ti,ab,kf. or (compute* adj3 tomograph*).ti,ab,kf. or ct.ti,ab,kf. or cts.ti,ab,kf. or exp magnetic resonance imaging/ or ('magnetic resonance' and (image or images or imaging)).ti,ab,kf. or mri.ti,ab,kf. or mris.ti,ab,kf. or nmr.ti,ab,kf. or mra.ti,ab,kf. or mras.ti,ab,kf. or zeugmatograph*.ti,ab,kf. or 'mr tomography'.ti,ab,kf. or 'mr tomographies'.ti,ab,kf. or 'mr tomographic'.ti,ab,kf. or 'mr imag*'.ti,ab,kf. or 'proton spin'.ti,ab,kf. or ((magneti* or 'chemical shift') and imaging).ti,ab,kf. or fmri.ti,ab,kf. or fmris.ti,ab,kf. or rsfmri.ti,ab,kf. or exp Diagnostic Imaging/ or exp Tomography, Emission-Computed, Single-Photon/ or ('single photon emission' adj3 (tomograph* or ct)).ti,ab,kf. or spect.ti,ab,kf.) and (exp Cardiovascular Diseases/ or cardiotox*.ti,ab,kf. or cardiopath*.ti,ab,kf. or cardiomyopath*.ti,ab,kf. or ((angiocardi* or cardi* or coronary or diastolic or endocard* or heart* or intracard* or myocard* or pericard* or systolic or valve* or valvular or ventricle) adj3 (abnormal* or anomal* or arrest* or arrhyth* or atherosclero* or calcificat* or complicat* or damage* or decompensat* or deficien* or degenerat* or disease* or disorder* or disturb* or dysfunction* or fail* or impair* or incompeten* or injur* or insufficien* or infarct* or obstruct* or occlud* or occlus* or risk* or scleros* or stenos* or symptom* or toxic*)).ti,ab,kf. or ((cardio* or cardiac or myocard*) adj3 (event* or effect* or death* or mortalit* or morbidit* or sequel*)).ti,ab,kf.)) |
717991 |
|
3 |
(1 and 2) not (comment/ or editorial/ or letter/) not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/) |
996 |
|
4 |
limit 3 to yr="2010 -Current" |
510 |
|
5 |
meta-analysis/ or meta-analysis as topic/ or (metaanaly* or meta-analy* or metanaly*).ti,ab,kf. or systematic review/ or cochrane.jw. or (prisma or prospero).ti,ab,kf. or ((systemati* or scoping or umbrella or "structured literature") adj3 (review* or overview*)).ti,ab,kf. or (systemic* adj1 review*).ti,ab,kf. or ((systemati* or literature or database* or data-base*) adj10 search*).ti,ab,kf. or ((structured or comprehensive* or systemic*) adj3 search*).ti,ab,kf. or ((literature adj3 review*) and (search* or database* or data-base*)).ti,ab,kf. or (("data extraction" or "data source*") and "study selection").ti,ab,kf. or ("search strategy" and "selection criteria").ti,ab,kf. or ("data source*" and "data synthesis").ti,ab,kf. or (medline or pubmed or embase or cochrane).ab. or ((critical or rapid) adj2 (review* or overview* or synthes*)).ti. or (((critical* or rapid*) adj3 (review* or overview* or synthes*)) and (search* or database* or data-base*)).ab. or (metasynthes* or meta-synthes*).ti,ab,kf. |
766501 |
|
6 |
exp clinical trial/ or randomized controlled trial/ or exp clinical trials as topic/ or randomized controlled trials as topic/ or Random Allocation/ or Double-Blind Method/ or Single-Blind Method/ or (clinical trial, phase i or clinical trial, phase ii or clinical trial, phase iii or clinical trial, phase iv or controlled clinical trial or randomized controlled trial or multicenter study or clinical trial).pt. or random*.ti,ab. or (clinic* adj trial*).tw. or ((singl* or doubl* or treb* or tripl*) adj (blind$3 or mask$3)).tw. or Placebos/ or placebo*.tw. |
2762263 |
|
7 |
Epidemiologic studies/ or case control studies/ or exp cohort studies/ or Controlled Before-After Studies/ or Case control.tw. or cohort.tw. or Cohort analy$.tw. or (Follow up adj (study or studies)).tw. or (observational adj (study or studies)).tw. or Longitudinal.tw. or Retrospective*.tw. or prospective*.tw. or consecutive*.tw. or Cross sectional.tw. or Cross-sectional studies/ or historically controlled study/ or interrupted time series analysis/ [Onder exp cohort studies vallen ook longitudinale, prospectieve en retrospectieve studies] |
4797992 |
|
8 |
Case-control Studies/ or clinical trial, phase ii/ or clinical trial, phase iii/ or clinical trial, phase iv/ or comparative study/ or control groups/ or controlled before-after studies/ or controlled clinical trial/ or double-blind method/ or historically controlled study/ or matched-pair analysis/ or single-blind method/ or (((control or controlled) adj6 (study or studies or trial)) or (compar* adj (study or studies)) or ((control or controlled) adj1 active) or "open label*" or ((double or two or three or multi or trial) adj (arm or arms)) or (allocat* adj10 (arm or arms)) or placebo* or "sham-control*" or ((single or double or triple or assessor) adj1 (blind* or masked)) or nonrandom* or "non-random*" or "quasi-experiment*" or "parallel group*" or "factorial trial" or "pretest posttest" or (phase adj5 (study or trial)) or (case* adj6 (matched or control*)) or (match* adj6 (pair or pairs or cohort* or control* or group* or healthy or age or sex or gender or patient* or subject* or participant*)) or (propensity adj6 (scor* or match*))).ti,ab,kf. or (confounding adj6 adjust*).ti,ab. or (versus or vs or compar*).ti. or ((exp cohort studies/ or epidemiologic studies/ or multicenter study/ or observational study/ or seroepidemiologic studies/ or (cohort* or 'follow up' or followup or longitudinal* or prospective* or retrospective* or observational* or multicent* or 'multi-cent*' or consecutive*).ti,ab,kf.) and ((group or groups or subgroup* or versus or vs or compar*).ti,ab,kf. or ('odds ratio*' or 'relative odds' or 'risk ratio*' or 'relative risk*' or aor or arr or rrr).ab. or (("OR" or "RR") adj6 CI).ab.)) |
5757127 |
|
9 |
4 and 5 - SR |
8 |
|
10 |
(4 and 6) not 9 - RCT |
49 |
|
11 |
(4 and (7 or 8)) not (9 or 10) - observationeel |
112 |
|
12 |
9 or 10 or 11 |
169 |