Wat zijn risicofactoren voor het ontstaan van een cerebraal hyperperfusiesyndroom na CEA?

Tussen de 22 geïncludeerde studies varieerde de incidentie van CHS tussen de 0,18 en 19,0%. In totaal werden 81 potentieel voorspellende risicofactoren geïdentificeerd, waarvan postoperatieve hypertensie als belangrijkste factor werd gevonden.

Postoperatieve hypertensie werd door zeven studies beschreven, waarvan zes een significante associatie vonden met CHS (Dalman et al. 1999; Fassaert et al. 2019; Pennekamp, Immink, et al. 2012; Pennekamp, Tromp, et al. 2012; Tan et al. 2021); Wang et al. 2017) . Een meta-analyse toonde een pooled OR van 4.76 (95% BI 3.45-6.57) met een grote heterogeniteit (I2 = 73%) (figuur 1). Een mogelijke verklaring hiervoor is de verschillende definities die werden gebruikt voor postoperatieve hypertensie en CHS (tabel 1).

Daarnaast werd in veertien studies een hogere kans op postoperatieve stroke gevonden, wanneer de patiënten preoperatief symptomatisch waren geweest (Brown et al., 2013; Halm et al., 2005, 2009; Kragsterman et al., 2004; McGirt et al., 2005; Patel et al., 2018; Rockman et al., 1997; Schneider et al., 2017; Tu et al., 2003; Bekelis et al., 2013; Capoccia et al., 2015; Domenig et al., 2003; Golledge et al., 1996; Jackson et al., 2012). In Nederland worden nauwelijks asymptomische patiënten behandeld, dus deze factor is in de Nederlandse situatie niet van toepassing. Een grote multicenter studie heeft ook nog gekeken naar ziekenhuisfactoren. Deze vond dat zeven of meer bedden op de intensive care unit, een intensive care unit toegewijd aan chirurgische patiënten en het hebben en toepassen van een protocol geassocieerd waren met lagere kans op een perioperatieve stroke (Westvik et al., 2006).

Wat zijn risicofactoren voor het overlijden binnen 30 dagen na CEA?

Uit een uitgebreide analyse van 37 studies is gebleken dat er verschillende risicofactoren een significante invloed hebben op de 30-dagen mortaliteit na CEA. In totaal zijn er 45 verschillende risicofactoren geïdentificeerd. De incidentie van 30-dagen mortaliteit varieert sterk tussen de verschillende studies, met waarden die variëren van 0,25% tot 2,6%. Het percentage van symptomatische patiënten voorafgaand aan de ingreep varieerde eveneens aanzienlijk tussen de studies, van 4% tot 100%.

Verschillende risicofactoren zijn consistent naar voren gekomen als significant geassocieerd met een verhoogd risico op 30-dagen mortaliteit. Oudere leeftijd wordt in meerdere studies geassocieerd met een hoger risico op 30-dagen mortaliteit (Bekelis et al., 2013; Karthaus et al., 2018; Schneider et al., 2012). Khatri et al. (2012) vond een verhoogd risico bij patiënten van 70 jaar en ouder (OR 1.4, p = 0.008).

Dertien studies onderzochten diabetes mellitus als potentiële risicofactor voor 30-dagen mortaliteit na CEA, waarvan vijf studies een significante associatie met 30-dagen mortaliteit vonden (Ahari et al., 1999; Dardik et al., 2000; Dorigo et al., 2011; Kragsterman et al., 2004; Tu et al., 2003). Daarnaast vonden Adegbala et al. (2017) en Parr et al. (2018) een significante associatie tussen diabetes mellitus (met chronische complicaties) en 30-dagen mortaliteit.

De aanwezigheid van hart- en vaatziekten verhoogt het risico op 30-dagen mortaliteit. Studies van Ahari et al. (1999), Dardik et al. (2000) en Kragsterman et al. (2004) vonden een verhoogde kans op mortaliteit bij patiënten met cardiale ziekten in de voorgeschiedenis. Bekelis et al. (2013) en Fry et al. (2018) vonden congestief hartfalen als risicofactor, maar zes andere studies (Adegbala et al., 2017; Ahari et al., 1999; Arhuidese et al., 2018; Aziz et al., 2016; McGirt et al., 2005; Tu et al., 2003) ondersteunen deze bevinding niet.

Co-morbiditeit, in het bijzonder een diagnose COPD, werd onderzocht in zeven studies (Adegbala et al., 2017; Arhuidese et al., 2018; Aziz et al., 2016; Bekelis et al., 2013; Brown et al., 2013; Dardik et al., 2000; Tu et al., 2003), waarvan er drie een associatie vonden met 30-dagen mortaliteit (Bekelis et al., 2013; Brown et al., 2013; Tu et al., 2003). Twee andere studies keken ook naar chronische longziekten als risicofactor, maar konden hiermee geen associatie vinden (Ahari et al., 1999; Kragsterman et al., 2004).

Chronische nierinsufficiëntie is onderzocht in vijf studies, waarvan alleen Fry et al. (2018) een associatie met 30-dagen mortaliteit heeft kunnen aantonen (Aziz et al., 2016; Dardik et al., 2000; Fry et al., 2018; Kragsterman et al., 2004; McGirt et al., 2005). Ook is er gekeken naar of patiënten dialysebehoeftig waren; hiervan vonden Bekelis et al. (2013) en Brown et al. (2013) dat dialysepatiënten een hogere kans hadden om te overlijden na CEA. Serumcreatininespiegels als maat voor de ernst van chronische nierinsufficiëntie werden onderzocht in vier studies. In één van deze studies, uitgevoerd door Ascher et al. (2005), werd een significante associatie gevonden tussen een serumcreatininewaarde van 3 mg/dl of hoger, hetgeen overeenkomt met een waarde van rond de 265 umol/l (de eenheid die in Nederland wordt gehanteerd), en een verhoogde 30-dagen mortaliteit (Ahari et al., 1999; Ascher et al., 2005; Aziz et al., 2016; Karthaus et al., 2018).

Aanvullende uitkomstmaat: Voorspellende factoren voor de gecombineerde uitkomstmaat postoperatief neurologisch event en/of overlijden binnen 30 dagen

Initieel hebben we een search in Pubmed uitgevoerd, waar we naast bovenstaande uitkomsten ook de gecombineerde uitkomstmaat postoperatief neurologisch event en/of overlijden binnen 30 dagen  onderzoek (‘stroke and/or death’). Uit deze review kwam naar voren dat risicofactoren op deze gecombineerde uitkomstmaat overeenkwamen met de risicofactoren door de individuele uitkomstmaten (d.w.z. postoperatief neurologisch event en overlijden binnen 30 dagen). Gezien deze gecombineerd voor verdieping is opgesteld, is er gekozen deze niet in de uitgebreidere review uit te werken.