Gliomen - Startpagina

Laatst beoordeeld: 15-04-2015

Waar gaat deze richtlijn over?
De richtlijn is van toepassing op alle volwassen patiënten met een glioom. De richtlijn gaat in op astrocytomen en oligodendrogliomen, ependymomen, gliomen op ruggenmergniveau en gliomen die vooral op de kinderleeftijd voorkomen, zoals het pilocytair astrocytoom, worden buiten beschouwing gelaten.
De richtlijn gliomen geeft aanbevelingen over diagnostiek, behandeling, nazorg en organisatie van zorg bij patiënten met een (mogelijk) glioom. De richtlijn beoogt hiermee de kwaliteit van de zorgverlening te verbeteren, het klinisch handelen meer te baseren op wetenschappelijk bewijs dan op ervaringen en meningen, de transparantie te vergroten en de diversiteit van handelen door professionals te verminderen.

 

Totstandkoming richtlijn en status van de richtlijn
De eerste richtlijn Gliomen is in 2002 opgesteld door een multidisciplinaire richtlijnwerkgroep onder toezicht van de LWNO. In 2007 heeft een revisie plaatsgevonden. In 2013 heeft de tweede revisie plaatsgevonden.

Op initiatief van de Nederlandse Vereniging voor Neurologie is in 2018 een werkgroep ingesteld om de richtlijn op twee punten te herzien: 1) het verwerken van de nieuwe WHO-classificatie en 2) opnemen van recent belangrijk onderzoek voor de behandeling van laaggradige gliomen. Hiertoe zijn de modules Diagnostiek- Neuropathologie- typering gradering diffuse gliomen en Behandeling Laaggradig glioom- Radiotherapie en Chemotherapie/Systeemtherapie herzien. De werkgroep bestond uit vertegenwoordigers van relevante specialismen die betrokken zijn

bij de zorg voor patiënten met gliomen. De patiënten zijn vertegenwoordigd via

de hersenletsel.nl.

 

Voor wie is deze richtlijn bedoeld?
De richtlijn is bestemd voor alle professionals die betrokken zijn bij de diagnostiek, behandeling en begeleiding van patiënten met een (verdenking op een) glioom. Deze zorg vereist een multidisciplinaire aanpak waarbij neuroloog, neurochirurg, radioloog, patholoog, radiotherapeut, internist-oncoloog, verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten, klinisch neuropsychologen, huisartsen, IKNL-consulenten palliatieve zorg en het palliatief consult team betrokken kunnen zijn.

Autorisatiedatum en geldigheid

Laatst beoordeeld : 15-04-2015

Laatst geautoriseerd : 15-04-2015

De geldigheid van richtlijnmodules zal bij herbeoordeling komen te vervallen wanneer nieuwe ontwikkelingen aanleiding geven om een herzieningstraject te starten. De Nederlandse Vereniging voor Neurologie is regiehouder van deze richtlijn en eindverantwoordelijke op het gebied van de actualiteitsbeoordeling van de richtlijnmodules. De andere aan deze richtlijn deelnemende wetenschappelijke verenigingen of gebruikers van de richtlijn delen de verantwoordelijkheid en informeren de regiehouder over relevante ontwikkelingen binnen hun vakgebied.

Initiatief en autorisatie

Initiatief:
  • Landelijke Werkgroep Neuro-Oncologie
Geautoriseerd door:
  • Nederlandse Internisten Vereniging
  • Nederlandse Vereniging voor Medische Oncologie
  • Nederlandse Vereniging voor Neurochirurgie
  • Nederlandse Vereniging voor Neurologie
  • Nederlandse Vereniging voor Pathologie
  • Nederlandse Vereniging voor Radiologie
  • Nederlandse Vereniging voor Radiotherapie en Oncologie
  • Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland
  • Landelijke Werkgroep Neuro-Oncologie

Algemene gegevens

De richtlijnontwikkeling werd ondersteund door het Integraal Kankercentrum Nederland IKNL).

Doel en doelgroep

De richtlijn gliomen geeft aanbevelingen over diagnostiek, behandeling, nazorg en organisatie van zorg bij patiënten met een glioom. De richtlijn beoogt hiermee de kwaliteit van de zorgverlening te verbeteren, het klinisch handelen meer te baseren op wetenschappelijk bewijs dan op ervaringen en meningen, de transparantie te vergroten en de diversiteit van handelen door professionals te verminderen.

De richtlijn is bestemd voor alle professionals die betrokken zijn bij de diagnostiek, behandeling en begeleiding van patiënten met een (verdenking op een) glioom. Deze zorg vereist een multidisciplinaire aanpak waarbij neuroloog, neurochirurg, radioloog, patholoog, radiotherapeut, internist-oncoloog, verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten, klinisch neuropsychologen, huisartsen, IKNL-consulenten palliatieve zorg en het palliatief consult team betrokken kunnen zijn.

Samenstelling werkgroep

Voor de herziening van de richtlijn is in 2013 een multidisciplinaire werkgroep ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van alle relevante specialismen. De werkgroepleden zijn door hun beroepsverenigingen gemandateerd voor deelname. De werkgroep is verantwoordelijk voor de integrale tekst van deze richtlijn.

 

Werkgroep

  • Mw. dr. T. Seute, neuroloog, Universitair Medisch Centrum Utrecht, gemandateerd namens de NVN (voorzitter)
  • Mw. drs. M.A.B. Bakker-van der Jagt (namens NVRO - Radiotherapeutisch Instituut Friesland)
  • Mw. S. Bossmann (namens V&VN - Radboudumc Nijmegen)
  • Mw. dr. J.E.C. Bromberg (namens NVN, Erasmus MC - Daniel den Hoed Oncologisch Centrum)
  • Mw. dr. A.M.E. Bruynzeel (namens NVRO - VU medisch centrum)
  • Dhr. dr. W.F.A. Dunnen (namens NVVP - Universitair Medisch Centrum Groningen)
  • Mw. drs. R.E.M. Fleischeuer (namens NVVP - Stg. Elisabeth Ziekenhuis)
  • Mw. E. Gortmaker (namens V&VN - Medisch Centrum Haaglanden)
  • Dhr. dr. Hendrikse (namens NVVR - Universitair Medisch Centrum Utrecht)
  • Dhr. dr. M. Klein (namens NVN - VU medisch centrum)
  • Mw. drs. J.H.F. Leemhuis (namens Leven met kanker-beweging (voorheen NFK)
  • Dhr. J. Moonen (namens Leven met kanker-beweging (voorheen NFK)
  • Mw. drs. S. Polman (namens NVN - Isala)
  • Mw. dr. M. Smits (namens NVVR - Erasmus MC)
  • Dhr. dr. A.J.P.E. Vincent (namens NVvN - Erasmus MC)
  • Dhr. dr. F.Y.F.L. de Vos (namens NVMO - Universitair Medisch Centrum Utrecht)
  • Mw. dr. A.M.E. Walenkamp (namens NVMO - Universitair Medisch Centrum Groningen)
  • Mw. drs. H.L. Weide (namens NVRO - Universitair Medisch Centrum Groningen)
  • Dhr. dr. P.C. de Witt Hamer (namens NVvN - VU Medisch Centrum)

 

Ondersteuning

  • Mw. T.T.M. Bluemink-Holkenborg, secretaresse IKNL
  • Mw. G.H. Schrier, MSc, adviseur richtlijnen IKNL, procesbegeleider

Belangenverklaringen

2018

De KNMG-code ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling is gevolgd. Alle werkgroepleden hebben schriftelijk verklaard of zij in de laatste drie jaar directe financiële belangen (betrekking bij een commercieel bedrijf, persoonlijke financiële belangen, onderzoeksfinanciering) of indirecte belangen (persoonlijke relaties, reputatiemanagement, kennisvalorisatie) hebben gehad. Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten.

 

Werkgroeplid

Functie

Nevenfuncties

Gemelde belangen

Ondernomen actie

Smits

Radioloog, universitair hoofddocent, Erasmus MC

- Secretaris van de sectie Neuroradiologie NVvr (onbetaald)
- Trial reviewer voor de EORTC-1410 trial (betaald, niet persoonlijk)
- Chair van de Imaging group EORTC (onbetaald)
- President-elect van de ESMRMB (onbetaald)

KWF gefinancierd onderzoek

 

Geen

Bromberg

Neuroloog, neuro-oncoloog Erasmus MC

Lid bestuur Stichting Hersentumor, onbezoldigd

Bestuur stichting Hersentumor en publieksdag hersentumoren

Geen

Witt, de Hamer

Neurochirurg Vumc

Geen

KWF en ZonMW gefinancierd onderzoek

Geen

Vos, de

Internist-oncoloog UMC Utrecht

- Nederlandse Vereniging van Medische Oncologie (NVMO), Lid Webredactieraad NVMO
- Landelijke Werkgroep Neuro-oncologie (LWNO)
- Board member national neuro-oncology group
- Board member Dutch Brain Tumor Registry
- Member Quality of Neuro-oncology care group
- Member Protocol committee Ependymoma
- Member Protocol committee Glioma
- Member Protocol committee Intracranial Germ Cell Tumour
- Member Protocol committee Medulloblastoma
- Nederlandse Internisten Vereniging (NIV)
European Society of Medical Oncology (ESMO)
- European Association of Neuro-Oncology (EANO)
- European Organization for Research and Treatment in Cancer (EORTC) - Brain Tumour Group
- Member Quality Assurance EORTC BTG
- American Society of Clinical Oncology (ASCO)
- Society of Neuro-Oncology (SNO)

Novartis, AbbVie en Bioclin gesponsord onderzoek.

Geen, onderwerpen van gesponsord onderzoek raken niet aan de richtlijn en daarom geen actie nodig.

Anten

Neuroloog MUMC

Geen

Geen

Geen

Vosman

Verpleegkundig specialist neuro-oncologie UMC Utrecht

Geen

Geen

Geen

Hoenderdaal

Afgevaardigde patiëntenvereniging Hersenletsel.nl

Geen

Geen

Geen

Weide, van der

 

Radiotherapeut-oncoloog, UMC Groningen

 

Radiotherapeut-oncoloog, Prinses Maxima Centrum voor kinderoncologie Utrecht (0-uren contract)

Geen

Geen

Geen

Kros

Ordinarius neuropathologie, Erasmus Universiteit, Medische Faculteit

Geen

Geen

Geen

Inbreng patiëntenperspectief

Bij de ontwikkeling van deze richtlijn is tijdens alle fasen gebruik gemaakt van de input van patiënten. Twee patiëntvertegenwoordigers namen zitting in de richtlijnwerkgroep (één ervaringsdeskundige op het gebied van gliomen en één deskundige op het gebied van richtlijnontwikkeling). Deze input is nodig voor de ontwikkeling van kwalitatief goede richtlijnen. Goede zorg voldoet immers aan de wensen en eisen van zowel zorgverlener als patiënt. Door middel van onderstaande werkwijze is informatie verkregen en zijn de belangen van de patiënt meegenomen:

  • Bij aanvang van het richtlijntraject hebben de patiëntvertegenwoordigers knelpunten aangeleverd. De gemandateerde patiëntvertegenwoordigers hebben in augustus 2013 ervaringen van patiënten met de zorgverlening geïnventariseerd door ervaringsdeskundigen te bevragen op een bijeenkomst van de patiëntenvereniging Cerebraal. De patiëntvertegenwoordigers waren aanwezig bij alle vergaderingen van de richtlijnwerkgroep.
  • De patiëntvertegenwoordigers hebben de conceptteksten beoordeeld ten einde het patiëntenperspectief in de formulering van de definitieve tekst te optimaliseren.
  • De Leven met kanker-beweging (voorheen NFK) is geconsulteerd in de landelijke commentaarronde.

Methode ontwikkeling

Evidence based

Implementatie

In de verschillende fasen van het ontwikkelproces is rekening gehouden met de implementatie van de richtlijnmodule en de praktische uitvoerbaarheid van de aanbevelingen. Daarbij is uitdrukkelijk gelet op factoren die de invoering van de module in de praktijk kunnen bevorderen of belemmeren. De implementatietabel is te vinden bij de aanverwante producten.

Werkwijze

De werkgroep is in juni 2013 voor de eerste maal bijeengekomen. Op basis van een eerste inventarisatie van de knelpunten door de werkgroepleden is door middel van een enquête onder professionals die betrokken zijn bij patiënten met gliomen een knelpunteninventarisatie gehouden. Na het versturen van de enquête hebben 101 professionals gerespondeerd en knelpunten geprioriteerd en/of ingebracht. De meest relevante knelpunten zijn uitgewerkt tot drie uitgangsvragen die evidence based zijn uitgewerkt. Voor iedere uitgangsvraag werd uit de richtlijnwerkgroep een subgroep geformeerd. Bij de evidence-based beantwoording van de drie uitgangsvragen verzorgde een externe methodoloog het literatuuronderzoek, de critical appraisal, de evidence tabellen en een concept literatuurbespreking. De werkgroepleden pasten vervolgens de conceptliteratuurbespreking en -conclusies aan en stelden overwegingen en aanbevelingen op volgens de checklist ‘overwegingen en formuleren van aanbevelingen’.
Voor de consensus-based beantwoording van de resterende uitgangsvragen raadpleegden de werkgroepleden de relevante bestaande literatuur. Op basis hiervan hebben de werkgroepleden de wetenschappelijke conclusies, overwegingen en aanbevelingen geformuleerd. Er is voor de consensus-based beantwoording geen verder systematisch literatuuronderzoek verricht.