Adviezen met betrekking tot leefstijl bij Lynch syndroom

Publicatiedatum: 29-09-2025

Beoordeeld op geldigheid: 15-09-2025

Uitgangsvraag

Wat is de rol van modificeerbare risicofactoren bij patiënten met Lynch?

Aanbeveling

Bespreek als behandelaar met alle patiënten met Lynch syndroom de voordelen van leefstijlinterventies zoals afvallen in geval van overgewicht en het belang van lichaamsbeweging om het darmkanker risico te verminderen.

Bespreek als behandelaar met alle patiënten met Lynch syndroom de potentiële voordelen van gezonde voeding en het gebruik van voldoende vezels in het bijzonder, om de kans op kanker te verkleinen.

Promoot als behandelaar een gezonde leefstijl, inclusief stoppen met roken, conform de adviezen van het wereld kankeronderzoek fonds. Hiervoor zijn technieken uit motivational interviewing te gebruiken.

Leg de regie bij het individu en verwijs patiënten met Lynch naar bestaande leefstijlpreventie programma’s zoals de mogelijkheid voor het volgen van programma’s die worden aangeboden bij de huisarts en/of via de zorgverzekeraar ten aanzien van afvallen en (meer) lichaamsbeweging en/of informatie hierover op websites van het WKOF/Rijksoverheid.

Overwegingen

Balans tussen gewenste en ongewenste effecten

De werkgroep heeft een literatuurstudie verricht naar de relatie tussen leefstijlfactoren en het risico op darmkanker of endometriumkanker in patiënten met Lynch Syndroom.

Op basis van de resultaten van één systematische literatuur review (Power, 2024) lijken er alleen klinisch relevante verschillen te zijn in het risico op darmkanker in relatie tot obesitas. De werkgroep is daarom van mening dat bij patiënten met Lynch syndroom en overgewicht en mogelijk (gebrek aan) lichaamsbeweging de verhoogde risico’ expliciet besproken dienen te worden. Op basis van de huidige literatuur is er onvoldoende bewijs om te concluderen dat minder alcohol of stoppen met roken een effect heeft op het risico op erfelijke darmkanker. Er zijn wel aanwijzingen dat roken een risico verhogend effect heeft op adenomen. Er is geen literatuur gevonden voor de relatie tussen hormonale factoren en erfelijke darmkanker. Desondanks is de werkgroep van mening dat stoppen met roken, voor iedereen een belangrijk advies is en is het daarom opgenomen in de aanbevelingen.

Er is beperkt bewijs dat suggereert dat bepaalde voedingsgewoonten beschermend kunnen zijn voor CRC. Uit de CAPP2-studie bleek dat resistent zetmeel (RS) geen invloed had op de incidentie van darmkanker (Mathers, 2022). Het verminderde echter wel het optreden van andere aan het Lynch syndroom gerelateerde tumoren, met name van de hogere tractus digestivus. Deze studie bestond met name uit patiënten met Lynch syndroom met een pathogene MLH1 en MSH2 variant en weinig MSH6 en geen PMS2 varianten, voor deze laatste groepen geeft deze studie geen antwoord op het effect van RS. Een andere vraag is of het geobserveerde risico verlagende effect van resistent zetmeel (Novelose poeder) ook wordt waargenomen bij het eten van resistent zetmeel door het consumeren van (onrijpe) bananen, peulvruchten en andere voedingsmiddelen die dit soort zetmeel bevatten, wat relevant is voor voedingsadvies aan patiënten met Lynch syndroom in de praktijk (Nielsen, 2022). De werkgroep is van mening dat de behandelaar op basis van deze gegevens met patiënten met Lynch syndroom het potentiële risico verlagende effect van vezels moet meenemen in het bespreken van een gezonde leefstijl.

Voor erfelijke baarmoederkanker is er onvoldoende bewijs dat er effect is van leefstijlaanpassingen en/of hormonale factoren, er zijn echter zeer weinig studies die hier op een robuuste manier naar gekeken hebben.

De werkgroep is van mening dat adviezen ter bevordering van de algehele gezondheid van belang zijn voor alle patiënten maar zeker ook voor patiënten met een erfelijke predispositie voor kanker, zoals patiënten met Lynch syndroom. Hiervoor kan verwezen worden naar bronnen zoals het wereld kanker onderzoek fonds_ verklein de kans op kanker en de rijksoverheid gezondheid en preventie. Een manier om dit in de spreekkamer laagdrempelig bespreekbaar te maken is via motivational interviewing.

Kwaliteit van bewijs

De overall kwaliteit van bewijs is voor de meeste leefstijlfactoren laag tot zeer laag. Dit betekent dat we zeer onzeker zijn over het gevonden geschatte effect van de leefstijlfactoren bij de cruciale uitkomstmaten darmkanker en colorectale adenomen en endometriumkanker.

Er is afgewaardeerd vanwege ernstige:

Risk of Bias: methodologische beperkingen, gebrek aan blindering, geen prognostische studie designs, maar observationele studie designs en inconsistentie in correctie voor confounding factoren.
Inconsistentie: door verschillen in effect schattingen
Imprecision: onnauwkeurigheid, vanwege een zeer klein aantal events bij een kleine steekproefgrootte in ≤3 studies en overschrijding van het 95% CI met maten voor klinische relevantie.

Waarden en voorkeuren van patiënten (en eventueel hun naasten/verzorgers)

Voor Lynch syndroom is niet onderzocht wat de waarden en voorkeuren van de individuele patiënt en diens naaste zijn ten aanzien van het bespreken van de effecten van leefstijl veranderingen. Ook is niet onderzocht op groepsniveau of de gewenste effecten die zijn onderzocht opwegen tegen eventuele ongewenste effecten.

Hoewel er een relatie is gezien in patiënten met Lynch syndroom en het risico op darmkanker met overgewicht, is het niet bewezen dat gewichtsvermindering door bijvoorbeeld meer te gaan bewegen dit risico ook daadwerkelijk weer verlaagt. Waarschijnlijk is de ‘winst’ voor leefstijlveranderingen voor jongere mensen groter als wordt uitgegaan van afname in cumulatief levenslang risico aangezien dit voor oudere mensen uiteraard lager ligt, oftewel voor hen is minder ‘winst’ nog te behalen aan leefstijlveranderingen vanwege het lagere resterende risico.

Ongewenste effecten van leefstijlveranderingen zijn niet te verwachten.

Voor toekomstige studies is het van belang om bij studies naar methoden voor leefstijl interventie ook te proberen patiënten met Lynch syndroom te betrekken bij het opzetten van studies met name de methode van verspreiding van adviezen m.b.t. mogelijkheden ter preventie van kanker via patiënten netwerken kan in de toekomst een waardevol model blijken te zijn voor onderzoek naar mensen met een erfelijke kankeraanleg.

Lynch patiënten geven zelf aan dat zij graag adviezen willen krijgen hoe zij zoveel mogelijk kunnen zorgen voor het verminderen van kanker. Een stuk bewustwording maar ook adviezen over wat mag ik wel en niet eten, welke leefstijlfactoren zorgen voor risicoverlaging en wat zorgt voor risicoverhoging. De huidige adviezen van het WKOF: het wereld kanker onderzoek fonds_ verklein de kans op kanker ter voorkoming van CRC in de algemene bevolking zijn op dit moment de enige adviezen die gegeven kunnen worden aan patiënten met Lynch syndroom.

Er loopt een langdurige studie bij de universiteit van Wageningen; de GeoLynch-studie. De GEOLynch studie is een onderzoek naar voedings- en leefstijlgewoonten en het risico op poliepen in de dikke darm en kanker bij mensen met een erfelijke aanleg voor kanker, namelijk het Lynch syndroom.

Kostenaspecten

Er zijn geen kosteneffectiviteitsstudies gedaan dus er is onvoldoende data om een goede afweging te maken tussen de kosten van een gezondere leefstijl en het risico verlagende effect op het ontstaan van kanker.

Een recente studie laat zien dat ook patiënten met Lynch syndroom vaak niet volledig voldoen aan de aanbevelingen over leefstijl om het risico op kanker zoveel mogelijk te verlagen (Power, 2024).

Gelijkheid ((health) equity/equitable)

De interventie leidt tot een mogelijke toename van gezondheidsgelijkheid, want mensen met meer risicofactoren krijgen hierdoor een minder verhoogd kanker risico, indien inderdaad leefstijl aanpassingen effectief zijn, waar nog meer onderzoek voor nodig is.

Aan de andere kant kan het leiden tot afname van gezondheidsgelijkheid -financiële barrières voor gezonde leefgewoonten zijn bekend, die kunnen worden verergerd door de goed beschreven 'financiële toxiciteit' van kankerbehandeling, als patiënten met Lynch syndroom al een kankerdiagnose hebben (Smith, 2022).

Aanvaardbaarheid:

De interventie m.b.t. het geven van adviezen over leefstijl lijkt aanvaardbaar voor de betrokkenen. Er zijn geen ethische bezwaren.

Haalbaarheid

De interventie lijkt in de dagelijkse praktijk goed haalbaar. De interventie van het bespreken van het belang van een gezonde leefstijl is over het algemeen al standaardzorg in de praktijk.

Rationale van de aanbeveling: weging van argumenten voor en tegen de interventies

In de huidige literatuur is er alleen bewijs gevonden voor obesitas als risicofactor voor het ontstaan van darmkanker. De kwaliteit van leefstijlstudies in de Lynch populatie is echter beperkt. De werkgroep is van mening dat het voor alle behandelaars betrokken bij de zorg van patiënten met Lynch syndroom belangrijk is om een gezonde leefstijl te promoten.

Eindoordeel:

Sterke aanbeveling voor

Onderbouwing

Achtergrond

Several recent studies have shown that low physical activity and obesity, among others, are risk factors for the development of tumors in Lynch syndrome. Lifestyle interventions may make it possible to limit these risks. At present, it is not clear what role lifestyle or modifiable risk factors have as primary prevention for patients with Lynch. The role of lifestyle interventions in the prevention of tumors is unclear, and it is also not clear how the information should be provided, and which healthcare providers should be involved.

Conclusies / Summary of Findings

Population: Patients with Lynch Syndrome

Intervention: High intake, use or presence of lifestyle factor

Comparator: Low intake or no use or presence of lifestyle factor

Table 2: summary of findings on lifestyle factors

Outcome	Lifestyle intervention/ risk factors	Study results and measurements	Certainty of the Evidence (Quality of evidence)	Conclusions
Colorectal cancer (critical)	Obesity	HR: 2.38 (95% CI: 1.52-3.72) N=2261 from 2 observational studies	Low	Obesity may result in an increase in the risk of colorectal cancer when compared to normal weight (Win, 2011 and Mohavedi, 2015 from Power, 2024).
	Smoking (ever)	HR: 1.04 (95% CI: 0.82-1.32) N=1937 from 4 observational studies	Very low Due to serious risk of bias, due to serious inconsistency, due to serious imprecision¹	The evidence is very uncertain about the effect of (ever) smoking on the risk of colorectal cancer in patients with Lynch Syndrome when compared to never smoking (Kamiza, 2015; Watson, 2004; Pande, 2010; Fujiyoshi, 2022 from Power, 2024).
	Alcohol intake	HR: 1.32 (95% CI: 0.97-1.81) N=2514 from 3 observational studies	Very low Due to serious risk of bias, due to serious inconsistency, due to serious imprecision¹	The evidence is very uncertain about the effect of regular alcohol intake on the risk of colorectal cancer in patients with Lynch Syndrome when compared to no alcohol intake (Kamiza, 2015; Dashti, 2017; Fujiyoshi, 2022 from Power, 2024).
	Diet: Resistant starch Other dietary factors	HR: 0.92 (95% CI 0.62 to 1.34) N= 918 from 1 trial 2 observational studies reported on other dietary factors (intake of multivitamin supplements, calcium supplements, folic acid supplements, tea, fruit, coffee, meat, vegetables, rice). Data could not be pooled because of large heterogeneity in studies (Chau, 2016; Kamiza, 2015)	Moderate Due to serious imprecision² No GRADE (no evidence found)	Resistant starch probably results in a slight reduction in the risk of colorectal cancer when compared to placebo (Mathers, 2022).
	Physical activity	3 observational studies reported on physical activity. Data could not be pooled because of large heterogeneity in the definition, measurement, analysis and presentation of physical activity. (Dashti, 2018; Kamiza, 2015; Sievänen, 2021)	No GRADE (no evidence was found)	-
	Hormone replacement therapy	-	No GRADE (no evidence was found)	No studies were found regarding the effect of hormonal factors in patients with Lynch Syndrome

Colorectal adenomas (important)	Obesity	HR: 2.04 (95% CI: 1.08 to 3.86) N= 486 from 1 observational study	Very low Due to serious imprecision²	The evidence is very uncertain about the effect of obesity on the risk of colorectal adenomas in patients with Lynch Syndrome when compared to normal weight. (Botma 2010 from Power, 2024)
	Smoking (current)	HR 6.13 (95% CI: 2.84-13.22) N = 386 from 1 observational study	Low	Current smoking may result in an increase in the risk of colorectal adenomas when compared to never smoking (Winkels 2012 from Power, 2024)
	Alcohol intake	HR: 1.36 (95% CI: 0.83-2.20) N = 386 from 1 observational study	Very low Due to serious imprecision²	The evidence is very uncertain about the effect of higher alcohol intake on the risk of colorectal adenomas in patients with Lynch Syndrome when compared to low alcohol intake (Winkels 2012 from Power, 2024)
	Dietary habits	5 observational studies reported on dietary habits (intake of 3 different dietary patterns, B-vitamins, and supplements) Data could not be pooled because of large heterogeneity in the definition, measurement, analysis and presentation of dietary habits (Botma, 2013; Jung, 2014; Heine-Bröring, 2013; Brouwer, 2017; Eijkelboom, 2020)	No GRADE (no evidence was found)	-
	Physical activity	-	No GRADE (no evidence was found)	No studies were found regarding the effect of physical activity on colorectal adenomas in patients with Lynch Syndrome
	Hormone replacement therapy	-	No GRADE (no evidence was found)	No studies were found regarding the effect of hormonal factors in patients with Lynch Syndrome

Endometrial Cancer (critical)	Obesity	2 observational studies reported on obesity Data could not be pooled because of large heterogeneity in the definition, measurement, analysis and presentation of obesity. (Win, 2011; Staff, 2016)	No GRADE (no evidence was found)	-
	Smoking	HR: 0.74 (95% CI: 0.40 to 1.35) N=136 from 1 observational study	Very low Due to serious risk of bias and due to serious imprecision³	The evidence is very uncertain about the effect of smoking on the risk of endometrial cancer in patients with Lynch Syndrome when compared to never smoking (Staff, 2016 from Power,2024))
	Alcohol intake	HR: 0.83 (95% CI: 0.47 to 1.48) N=136 from 1 observational study	Very low Due to serious risk of bias and due to serious imprecision³	The evidence is very uncertain about the effect of alcohol intake on the risk of endometrial cancer in patients with Lynch Syndrome when compared to no alcohol intake (Staff, 2016 from Power,2024))
	Dietary habits	-	No GRADE (no evidence was found)	No studies were found regarding the effect of dietary factors on the risk of endometrial cancer in patients with Lynch Syndrome
	Physical activity	-	No GRADE (no evidence was found)	No studies were found regarding the effect of physical activity on the risk of endometrial cancer in patients with Lynch Syndrome
	Hormone replacement therapy	2 observational studies reported on hormone replacement therapy Data could not be pooled because of large heterogeneity in the definition, measurement, analysis and presentation of hormone replacement therapy. (Dashti, 2015; Staff, 2016)	No GRADE (no evidence was found)	-

Risk of Bias: serious. Due to the lack of blinding, there are no prognostic study designs but observational (prospective) study designs, and there is an inconsistency in adjustment for confounding factors. Inconsistency: Due to differences in effect estimates demonstrating an increased or reduced risk Imprecision: serious. Due to overlap of the 95% CI with the measures for a clinically relevant difference.
Imprecision: serious. Due to the low number of participants in limited number (one) of studies and overlap of the 95% CI with the measures for a clinically relevant difference
Risk of Bias: serious. Due to the lack of blinding, there are no prognostic study designs but observational (prospective) study designs, and there is an inconsistency in adjustment for confounding factors. Imprecision: serious. Due to the low number of participants in limited number (one) of studies and overlap of the 95% CI with the measures for a clinically relevant difference

Samenvatting literatuur

Description of studies

A total of 5 studies were included in the analysis of the literature. Important study characteristics and a summary of findings is presented in table 2. The assessment of the risk of bias is summarized in the risk of bias tables (under the tab ‘Evidence tabellen’).

Power (2024) conducted a systematic review and meta-analysis of modifiable and nonmodifiable risk factors (obesity, physical activity, dietary habits, alcohol intake, smoking and hormonal risk factors) for colorectal cancers/ adenomas and endometrial cancers in patients with Lynch syndrome. The protocol for this systematic review was registered on PROSPERO (CRD42022378462). This systematic review was conducted in accordance with the Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses (PRISMA) 2020 and the Meta-Analysis of Observational Studies in Epidemiology guidelines. A literature search was performed in Medline, Embase, and Web of Science until 12 November 2022. Studies were assessed independently by two reviewers, more details about the search and selection can be found in the original paper (Power, 2024). A total of 339 studies were screened, of which 315 were excluded after title and abstract screening. After reading 24 full-text papers, another six studies were excluded, and a total of 18 studies were included in the systematic review, involving 16312 patients with Lynch syndrome. In the case of ≥2 cohort studies with compatible endpoints and comparators, the hazard ratios of different risk factors were pooled using a random effects model. Only the results obtained for the modifiable risk factors are reported here. For results of nonmodifiable risk factors, see Power (2024).

Mathers (2022) reported on the CAPP2 trial which investigated the long-term effects of resistant starch, and aspirin (though the latter not included in this chapter) on cancer incidence in patients with Lynch syndrome. Overall, 463 participants with Lynch syndrome received RS (30g daily) and 455 participants received placebo for 4 years. Cancer outcomes were assessed at 10-year follow up and supplemented by national cancer registry data to 20 years from England, Wales and Finland.

Eijkelenboom (2020) assessed dietary habits in 490 patients with Lynch syndrome using a food frequency questionnaire in a prospective cohort. They reported the relation between diet quality (measured by the DHD15-index and the DASH score) and risk of colorectal tumors (i.e. both colorectal adenomas and cancer). The median follow-up time was 53.4 months.

Heine-Bröring (2013) assessed associations between dietary supplements (vitamins (multi-, B, C, D or E), calcium, iron, folic-acid or fish oil) and the occurrence of colorectal adenomas in 470 patients with Lynch syndrome in a prospective cohort. The median follow-up time was 39.1 months.

Brouwer (2017) investigated the association between the inflammatory potential of the diet and the risk of colorectal tumours in 457 patients with Lynch syndrome in a prospective cohort. The Adapted dietary inflammatory index (ADII) was calculated from the dietary intake. The median follow-up time was 59 months.

Results

Colorectal cancer risk in patients with Lynch syndrome

Obesity

Power (2024) included 3 studies on the relationship between obesity and colorectal cancer (CRC). They could meta-analyze two prospective cohort studies that studied obesity (BMI > 30 vs BMI< 25) and the risk of colorectal cancer. In these two studies, (Win, 2011; Movahedi, 2015) the risk of colorectal cancer was higher in patients with obesity when compared to those with a normal weight, with a pooled Hazard Ratio (HR) of 2.38 [95% CI: 1.52 to 3.72].

Power (2024) also mentioned a Finnish retrospective cohort study (Sievänen, 2021), which was not included in the meta-analysis. In this study, a longitudinal change in weight was associated with increased colorectal cancer risk (HR [95% CI] = 1.03 [ 1.01 – 1.04] for men, but not in women (HR of 0.99 (95% CI 0.96 to 1.02)).

Smoking

Power (2024) could meta-analyze four retrospective cohort studies (Kamiza, 2015; Watson, 2004; Pande, 2010; Fujiyoshi, 2022) that reported ever versus never smoking and the risk of colorectal cancer. Pooling these four studies resulted in a pooled HR of 1.04 [95% CI: 0.82 to 1.32].

Alcohol intake

Power (2024) could meta-analyze three retrospective cohort studies (Kamiza, 2015; Dashti, 2017; Fujiyoshi, 2022) that reported self-reported current or past alcohol intake versus those who are abstinent and the risk of colorectal cancer. Pooling these four studies resulted in a pooled HR of 1.32 [95% CI: 0.97 to 1.81].

Dietary habits

Power (2024) found two retrospective cohort studies that reported dietary habits and the risk of colorectal cancer, but they could not meta-analyze these studies due to differences in definitions of dietary habits. The first retrospective study (Chau, 2016) reported self-reported multivitamin intake and calcium supplemental intake for more than 3 years to be associated with a reduced risk of colorectal cancer (HR: 0.47 (95% CI: 0.32 to 0.69) and HR: 0.42 (95% CI: 0.23 to 0.74), respectively). In this study, folic acid supplementation was not associated with colorectal cancer risk, but hazard ratios were not reported. The second retrospective study (Kamiza, 2015) reported that ever versus never tea consumption and high versus low fruit consumption were associated with reduced risk of colorectal cancer (HR: 0.68 (95% CI: 0.48 to 0.96) and HR: 0.60 (95% CI, 0.38 to 0.94), respectively), but these analyses were not adjusted for confounders. In this study, intake of coffee, meat, vegetables, and rice was reported not to be associated with colorectal cancer risk, but hazard ratios were not reported.

The CAPP2 trial (Mathers, 2022) explored the long-term effects of aspirin and resistant starch (RS) on cancer incidence in patients with Lynch syndrome. Participants were randomly assigned to receive either 30g of RS daily or a placebo for up to 4 years. After up to 20 years of follow-up, no difference was found in colorectal cancer incidence between the RS and placebo groups (52 vs. 53 diagnoses); (HR, 0.92; (95% CI 0.62 to 1.34) P = 0.63. However, fewer non-colorectal Lynch syndrome related cancers were observed in the resistant starch group (27 vs. 48), showing a protective effect (hazard ratio [HR], 0.54 (95% CI 0.33 to 0.86); P = 0.010). This effect was especially significant for cancers of the upper GI tract (5 diagnoses in the RS group vs. 21 in the placebo group). The protective effect of RS against non-colorectal cancers was evident after the first 10 years and continued over the next decade. There was no interaction between aspirin use and RS treatments. In conclusion, 30g of daily RS significantly reduced the incidence of non-colorectal cancers in patients with Lynch syndrome.

Physical activity

Power (2024) found three retrospective cohort studies that reported self-reported physical activity and the risk of colorectal cancer but could not meta-analyze these studies due to differences in definitions of physical activity. The first study (Dashti, 2018) found a reduced risk of colorectal cancer in patients who reported >35 metabolic equivalent task hours per week (MET-h/wk) when compared with patients who reported <3.5 MET-h/wk, with a HR of 0.71 (95% CI: 0.53 to 0.96). The second study (Kamiza, 2015) found a decreased risk of colorectal cancer in patients with self-reported vigorous activity of more than 5 h/wk, with a HR of 0.62 (95% CI: 0.41 to 0.88). However, the reference group is not clearly described in this study. The third study (Sievänen, 2021) found no association between longitudinal changes in self-reported physical activity and the risk of colorectal cancer. However, the definition of change in physical activity was not clearly described in this study.

Hormonal risk factors

Power (2024) did not find studies investigating the association between hormonal risk factors and colorectal cancer.

Colorectal adenoma risk in patients with Lynch syndrome

Obesity

Power (2024) mentioned one study on the relationship between elevated BMI and colorectal adenomas from the GEOLynch prospective cohort (Botma, 2010). This study observed that obesity compared with normal weight was associated with a higher risk of colorectal adenomas in men (HR: 8.72 [95% CI: 2.06 – 36.96], but not in women HR: 0.75 [ 95% CI: 0.19-3.07]. The overall risk was HR: 2.04 (95% CI: 1.08 tot 3.86).

Smoking

Power (2024) reported one study on the relationship between smoking and colorectal adenomas from the GEOLynch prospective cohort (Winkels, 2012). They investigated current smoking compared with never smoking. The GEOLynch cohort study observed that current smokers had an increased risk of colorectal adenomas (HR 6.13 [95% CI: 2.84-13.22]).

Alcohol intake

Power (2024) reported one study on the relationship between alcohol and colorectal adenomas from the GEOLynch prospective cohort (Winkels 2012). They found that the highest versus the lowest tertile of alcohol consumption was not associated with risk of colorectal adenomas (HR: 1.36 [95% CI: 0.83-2.2]).

Dietary habits

Power (2024) included two publications from a prospective cohort study that reported on dietary habits and the risk of colorectal adenomas, both executed within the GEOLynch cohort (Botma, 2013; Jung, 2014). Principle component analysis was used to separate the diet into prudent, meat, snack, and cosmopolitan patterns (Botma 2013). The highest versus lowest tertile of the snack pattern was associated with an increased risk of colorectal adenomas (HR: 2.16 [95% CI: 1.03-4.49]), while no association was observed for the other dietary patterns. Jung (2014) observed no association between dietary intake of folate, vitamins B2, B6, B12, methionine and risk of adenomas among patients with Lynch syndrome.

In addition to the publications in the systematic review of Power (2024), three other publications (Heine-Bröring, 2013; Brouwer, 2017; Eijkelboom, 2020) have investigated dietary habits in relation to colorectal adenomas in the GEOLynch prospective cohort. Heine-Bröring (2013) investigated dietary supplement use and risk of colorectal adenomas in patients with Lynch syndrome and did not observe an association for any dietary supplement use, multivitamin, vitamin C, calcium and fish oil supplement use. Brouwer (2017) evaluated a dietary inflammatory score, and Eijkelboom (2020) investigated two food-based diet quality scores. Both the dietary inflammatory score and the food-based diet quality scores were not associated with colorectal adenomas in patients with Lynch syndrome.

Physical activity

Power (2024) did not find studies investigating the association between physical activity and colorectal adenomas.

Hormonal risk factors

Power (2024) did not find studies investigating the association between hormonal risk factors and colorectal adenomas.

Endometrial cancer risk in patients with Lynch syndrome

Obesity

Power (2024) reported two studies that examined obesity and the risk of endometrial cancer. The first study (Win, 2011) was prospective and reported an HR of 0.73 (95% CI: 0.4 to 1.34) for the association between each 5 kg/m2 increase in BMI and risk of endometrial cancer. The second study (Staff, 2016) was retrospective and reported an HR of 1.2 (95% CI: 0.68 to 2.11) for the association between overweight versus normal weight and risk of endometrial cancer.

Smoking

Power (2024) reported one retrospective study that examined smoking and the risk of endometrial cancer. This study (Staff, 2016) reported an HR of 0.74 (95% CI: 0.40 to 1.35) for the association between smoking ≥1 cigarette per day for 1 year compared with never-smokers and endometrial cancer risk.

Alcohol intake

Power (2024) reported one retrospective study that examined alcohol intake and the risk of endometrial cancer. This study (Staff, 2016) reported a HR of 0.83 (95% CI: 0.47 to 1.48) for the association of any alcohol consumption, compared with abstinence, with endometrial cancer risk.

Dietary habits

Power (2024) did not find studies investigating the association between dietary habits and endometrial cancer.

Physical activity

Power (2024) did not find studies investigating the association between physical activity and endometrial cancer.

Hormonal risk factors

Power (2024) reported two studies that examined hormonal risk factors and the risk of endometrial cancer. The first study (Dashti, 2015) reported that later age of menarche, parity (≥ 1 live births versus nulliparous), and use of hormonal contraceptives (≥ 1 versus < 1 year) were associated with a reduced risk of endometrial cancer (HR: 0.85 (95% CI: 0.73 to 0.99), HR: 0.21 (95% CI: 0.10 to 0.42), and HR: 0.39 (95% CI: 0.23 to 0.64), respectively). The second study (Staff, 2016) reported an HR of 1.06 (95% CI: 0.59 to 1.9) for the association between duration of postmenopausal hormone use and risk of endometrial cancer.

Zoeken en selecteren

A systematic review of the literature was performed to answer the following question(s):

To what extent does lifestyle (physical activity, dietary habits, alcohol intake, smoking) and or lifestyle related risk factors such as obesity and hormonal risk factors affect the risk of colorectal or endometrial cancer in patients with Lynch Syndrome?

Table 1. PICO

Patients	Patients with Lynch Syndrome
Intervention	High intake, use or presence of lifestyle factors (physical activity, dietary habits, alcohol intake, smoking) and lifestyle related risk factors such as obesity and hormonal risk factors (a.o. hormone replacement therapy)
Control	Low intake or no use or presence of these lifestyle factors
Outcomes	Risk of colorectal cancer, colorectal adenoma, or endometrial cancer
Other selection criteria	Study design: systematic reviews and randomized controlled trials, other comparative studies (case control or cohort)

Relevant outcome measures

The guideline panel considered the incidence of colorectal or endometrial cancer as a critical outcome measure for decision-making. Incidence of colorectal adenomas are also included as important outcome measure.

A priori, the working group did not define the outcome measure above but used the definitions used in the studies.

The working group defined a 25% difference for dichotomous outcomes or time to event data (RR or HR < 0.8 or > 1.25), was taken as a minimal clinically (patient) important difference.

Search and select (Methods)

A systematic literature search was performed by a medical information specialist using the following bibliographic databases: Embase.com and Ovid/Medline. Both databases were searched until 10 May 2024 for systematic reviews, RCTs and observational studies. Systematic searches were completed using a combination of controlled vocabulary/subject headings (e.g., Emtree-terms, MeSH) wherever they were available and natural language keywords. The overall search strategy was derived from the primary search concepts described in the PICO: (1) patients with Lynch syndrome and (2) lifestyle interventions. Duplicates were removed using EndNote software. After deduplication a total of 170 records were imported for title/abstract screening. The detailed search strategy is listed under the tab ‘Literature search strategy’. In the early stages of searching and selecting literature, the working group became aware of an elaborate systematic review and meta-analysis addressing the same clinical question. The systematic review and meta-analysis (Power, 2024) covers the research literature up to 12 November 2022. For patient and study characteristics and results and risk of bias assessment of the individual studies included in the systematic review, we refer to the aforementioned publication.

In addition, four studies on diet and their relation to colorectal carcinoma or colorectal adenomas that were not mentioned in Power (2024) and were known to the guideline working group were included.

Referenties

Botma A, Nagengast FM, Braem MG, Hendriks JC, Kleibeuker JH, Vasen HF, Kampman E. Body mass index increases risk of colorectal adenomas in men with Lynch syndrome: the GEOLynch cohort study. J Clin Oncol. 2010 Oct 1;28(28):4346-53. doi: 10.1200/JCO.2010.28.0453. Epub 2010 Aug 23. PMID: 20733131.
Botma A, Vasen HF, van Duijnhoven FJ, Kleibeuker JH, Nagengast FM, Kampman E. Dietary patterns and colorectal adenomas in Lynch syndrome: the GEOLynch cohort study. Cancer. 2013 Feb 1;119(3):512-21. doi: 10.1002/cncr.27726. Epub 2012 Dec 17. Erratum in: Cancer. 2013 Jun 15;119(12):2358. PMID: 23254892.
Brouwer JG, Makama M, van Woudenbergh GJ, Vasen HF, Nagengast FM, Kleibeuker JH, Kampman E, van Duijnhoven FJ. Inflammatory potential of the diet and colorectal tumor risk in persons with Lynch syndrome. Am J Clin Nutr. 2017 Nov;106(5):1287-1294. doi: 10.3945/ajcn.117.152900. Epub 2017 Sep 20. PMID: 28931533.
Brouwer JGM, Snellen M, Bisseling TM, Koornstra JJ, Vasen HFA, Kampman E, van Duijnhoven FJB. Is a colorectal neoplasm diagnosis a trigger to change dietary and other lifestyle habits for persons with Lynch syndrome? A prospective cohort study. Fam Cancer. 2021 Apr;20(2):125-135. doi: 10.1007/s10689-020-00201-5. Epub 2020 Aug 8. PMID: 32770331; PMCID: PMC8064993.
Chau R, Dashti SG, Ait Ouakrim D, Buchanan DD, Clendenning M, Rosty C, Winship IM, Young JP, Giles GG, Macrae FA, Boussioutas A, Parry S, Figueiredo JC, Levine AJ, Ahnen DJ, Casey G, Haile RW, Gallinger S, Le Marchand L, Thibodeau SN, Lindor NM, Newcomb PA, Potter JD, Baron JA, Hopper JL, Jenkins MA, Win AK. Multivitamin, calcium and folic acid supplements and the risk of colorectal cancer in Lynch syndrome. Int J Epidemiol. 2016 Jun;45(3):940-53. doi: 10.1093/ije/dyw036. Epub 2016 Apr 10. PMID: 27063605; PMCID: PMC5697347.
Dashti SG, Chau R, Ouakrim DA, Buchanan DD, Clendenning M, Young JP, Winship IM, Arnold J, Ahnen DJ, Haile RW, Casey G, Gallinger S, Thibodeau SN, Lindor NM, Le Marchand L, Newcomb PA, Potter JD, Baron JA, Hopper JL, Jenkins MA, Win AK. Female Hormonal Factors and the Risk of Endometrial Cancer in Lynch Syndrome. JAMA. 2015 Jul 7;314(1):61-71. doi: 10.1001/jama.2015.6789. PMID: 26151267; PMCID: PMC4688894.
Dashti SG, Win AK, Hardikar SS, Glombicki SE, Mallenahalli S, Thirumurthi S, Peterson SK, You YN, Buchanan DD, Figueiredo JC, Campbell PT, Gallinger S, Newcomb PA, Potter JD, Lindor NM, Le Marchand L, Haile RW, Hopper JL, Jenkins MA, Basen-Engquist KM, Lynch PM, Pande M. Physical activity and the risk of colorectal cancer in Lynch syndrome. Int J Cancer. 2018 Nov 1;143(9):2250-2260. doi: 10.1002/ijc.31611. Epub 2018 Aug 7. PMID: 29904935; PMCID: PMC6195467.
Eijkelboom AH, Brouwer JGM, Vasen HFA, Bisseling TM, Koornstra JJ, Kampman E, van Duijnhoven FJB. Diet quality and colorectal tumor risk in persons with Lynch syndrome. Cancer Epidemiol. 2020 Dec;69:101809. doi: 10.1016/j.canep.2020.101809. Epub 2020 Sep 15. PMID: 32947154.
Heine-Bröring RC, Winkels RM, Botma A, van Duijnhoven FJ, Jung AY, Kleibeuker JH, Nagengast FM, Vasen HF, Kampman E. Dietary Supplement Use and Colorectal Adenoma Risk in Individuals with Lynch Syndrome: The GEOLynch Cohort Study. PLoS One. 2013 Jun 18;8(6):e66819. doi: 10.1371/journal.pone.0066819. PMID: 23825568; PMCID: PMC3688951.
Hoedjes M, Vrieling A, de Brauwer L, Visser A, Gómez García E, Hoogerbrugge N, Kampman E. Determinants of adherence to recommendations on physical activity, red and processed meat intake, and body weight among Lynch syndrome patients. Fam Cancer. 2023 Apr;22(2):155-166. doi: 10.1007/s10689-022-00315-y. Epub 2022 Sep 24. PMID: 36151358; PMCID: PMC10020312.
Jung AY, van Duijnhoven FJ, Nagengast FM, Botma A, Heine-Bröring RC, Kleibeuker JH, Vasen HF, Harryvan JL, Winkels RM, Kampman E. Dietary B vitamin and methionine intake and MTHFR C677T genotype on risk of colorectal tumors in Lynch syndrome: the GEOLynch cohort study. Cancer Causes Control. 2014 Sep;25(9):1119-29. doi: 10.1007/s10552-014-0412-4. Epub 2014 Jun 12. PMID: 24916333.
Kamiza AB, Hsieh LL, Tang R, Chien HT, Lai CH, Chiu LL, Lo TP, Hung KY, Wang CY, You JF, Hsiung CA, Yeh CC. Risk Factors Associated with Colorectal Cancer in a Subset of Patients with Mutations in MLH1 and MSH2 in Taiwan Fulfilling the Amsterdam II Criteria for Lynch Syndrome. PLoS One. 2015 Jun 8;10(6):e0130018. doi: 10.1371/journal.pone.0130018. PMID: 26053027; PMCID: PMC4460082.
Mathers JC, Elliott F, Macrae F, Mecklin JP, Möslein G, McRonald FE, Bertario L, Evans DG, Gerdes AM, Ho JWC, Lindblom A, Morrison PJ, Rashbass J, Ramesar RS, Seppälä TT, Thomas HJW, Sheth HJ, Pylvänäinen K, Reed L, Borthwick GM, Bishop DT, Burn J; CAPP2 Investigators. Cancer Prevention with Resistant Starch in Lynch Syndrome Patients in the CAPP2-Randomized Placebo Controlled Trial: Planned 10-Year Follow-up. Cancer Prev Res (Phila). 2022 Sep 1;15(9):623-634. doi: 10.1158/1940-6207.CAPR-22-0044. PMID: 35878732; PMCID: PMC9433960.
Nielsen M, van Duijnhoven FJB. CAPP2 RCT: Resistant Starch Planned Long-term Follow-up-Letter. Cancer Prev Res (Phila). 2023 Jan 4;16(1):57. doi: 10.1158/1940-6207.CAPR-22-0411. PMID: 36597729.
Pande M, Lynch PM, Hopper JL, Jenkins MA, Gallinger S, Haile RW, LeMarchand L, Lindor NM, Campbell PT, Newcomb PA, Potter JD, Baron JA, Frazier ML, Amos CI. Smoking and colorectal cancer in Lynch syndrome: results from the Colon Cancer Family Registry and the University of Texas M.D. Anderson Cancer Center. Clin Cancer Res. 2010 Feb 15;16(4):1331-9. doi: 10.1158/1078-0432.CCR-09-1877. Epub 2010 Feb 9. PMID: 20145170; PMCID: PMC2822883.
Power RF, Doherty DE, Parker I, Gallagher DJ, Lowery MA, Cadoo KA. Modifiable Risk Factors and Risk of Colorectal and Endometrial Cancers in Lynch Syndrome: A Systematic Review and Meta-Analysis. JCO Precis Oncol. 2024 Jan;8:e2300196. doi: 10.1200/PO.23.00196. PMID: 38207227.
Sievänen T, Törmäkangas T, Laakkonen EK, Mecklin JP, Pylvänäinen K, Seppälä TT, Peltomäki P, Sipilä S, Sillanpää E. Body Weight, Physical Activity, and Risk of Cancer in Lynch Syndrome. Cancers (Basel). 2021 Apr 13;13(8):1849. doi: 10.3390/cancers13081849. PMID: 33924417; PMCID: PMC8069994.
Smith GL, Banegas MP, Acquati C, Chang S, Chino F, Conti RM, Greenup RA, Kroll JL, Liang MI, Pisu M, Primm KM, Roth ME, Shankaran V, Yabroff KR. Navigating financial toxicity in patients with cancer: A multidisciplinary management approach. CA Cancer J Clin. 2022 Sep;72(5):437-453. doi: 10.3322/caac.21730. Epub 2022 May 18. PMID: 35584404.
Staff S, Aaltonen M, Huhtala H, Pylvänäinen K, Mecklin JP, Mäenpää J. Endometrial cancer risk factors among Lynch syndrome women: a retrospective cohort study. Br J Cancer. 2016 Jul 26;115(3):375-81. doi: 10.1038/bjc.2016.193. Epub 2016 Jun 23. PMID: 27336600; PMCID: PMC4973157.
Vrieling A, Visser A, Hoedjes M, Hurks M, Gómez García E, Hoogerbrugge N, Kampman E. Increasing awareness and knowledge of lifestyle recommendations for cancer prevention in Lynch syndrome carriers: Randomized controlled trial. Clin Genet. 2018 Jan;93(1):67-77. doi: 10.1111/cge.13076. Epub 2017 Sep 29. PMID: 28632915.
Win AK, Dowty JG, Antill YC, English DR, Baron JA, Young JP, Giles GG, Southey MC, Winship I, Lipton L, Parry S, Thibodeau SN, Haile RW, Gallinger S, Le Marchand L, Lindor NM, Newcomb PA, Hopper JL, Jenkins MA. Body mass index in early adulthood and endometrial cancer risk for mismatch repair gene mutation carriers. Obstet Gynecol. 2011 Apr;117(4):899-905. doi: 10.1097/AOG.0b013e3182110ea3. PMID: 21422863; PMCID: PMC3084323.
Winkels RM, Botma A, Van Duijnhoven FJ, Nagengast FM, Kleibeuker JH, Vasen HF, Kampman E. Smoking increases the risk for colorectal adenomas in patients with Lynch syndrome. Gastroenterology. 2012 Feb;142(2):241-7. doi: 10.1053/j.gastro.2011.10.033. Epub 2011 Nov 4. PMID: 22062356.

Evidence tabellen

Risk of Bias tables

Study

First author, year

Appropriate and clearly focused question?

Yes/no/unclear

Comprehensive and systematic literature search?

Yes/no/unclear

Description of included and excluded studies?

Yes/no/unclear

Description of relevant characteristics of included studies?

Yes/no/unclear

Appropriate adjustment for potential confounders in observational studies?

Yes/no/unclear/not applicable

Assessment of scientific quality of included studies?

Yes/no/unclear

Enough similarities between studies to make combining them reasonable?

Yes/no/unclear

Potential risk of publication bias taken into account?

Yes/no/unclear

Potential conflicts of interest reported?

Yes/no/unclear

Power, 2024

Yes

Not applicable

Yes

Verantwoording

Beoordelingsdatum en geldigheid

Publicatiedatum : 29-09-2025

Beoordeeld op geldigheid : 15-09-2025

Initiatief en autorisatie

Initiatief:

Vereniging Klinische Genetica Nederland

Geautoriseerd door:

Nederlandse Internisten Vereniging
Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen
Nederlandse Vereniging voor Heelkunde
Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie
Nederlandse Vereniging voor Pathologie
Vereniging Klinische Genetica Nederland
Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland
Vereniging Klinisch Genetische Laboratoriumdiagnostiek
Stichting Lynch Polyposis

Algemene gegevens

De ontwikkeling/herziening van deze richtlijnmodule werd ondersteund door het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (www.demedischspecialist.nl/kennisinstituut) en werd gefinancierd uit de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten (SKMS). De financier heeft geen enkele invloed gehad op de inhoud van de richtlijnmodule.

Belangrijkste wijzigingen t.o.v. vorige versie:

Onderwerp	Wijzigingen meest recente versie
Module 1: Diagnostiek en verwijzing	IHC MMR-onderzoek voor de detectie van Lynch syndroom, nu ook aanbeveling voor tumoren anders dan CRC en EC. IHC MMR bij EC en CRC boven 70 jaar voor de detectie van Lynch syndroom, aanbeveling aangepast, wel nog steeds nee tenzij. Toegevoegd indicatie kiembaan DNA-onderzoek bij MLH1 promoter methylatie. Adviezen bij onverklaard MMRd (UMMRd) aangepast. Criteria voor erfelijkheidsonderzoek onderzoek voor CRC boven 40 jaar aangepast, als ook voor patiënten met meer dan 10 adenomateuze poliepen. Toegevoegd aanbeveling voor welk DNA-onderzoek (overzicht relevante genen en advies wanneer APC-mozaïek analyse) in CRC en polyposis patiënten.
Module 2: Familiair colorectaal carcinoom	Risico tabellen voor CRC in CRC-families aangepast aan de hand van nieuwe meta-analyses CRC-risico. Advies FCC bij OR 3 naar OR 2,5. Adviezen voor controle in FCC-families aangepast.
Module 3: Lynch syndroom	Nieuwe risico tabellen voor CRC, OC en andere tumoren op basis van PLSD en andere recente risicostudies. Nu opgesplitst per gen. Surveillance en chirurgie adviezen voor CRC, EC, OC en andere Lynch gerelateerde tumoren aangepast op basis van huidige literatuur en per gen toegelicht. Toegevoegd aanbeveling over leefstijl. Kennisvraag over chemoprofylaxe.
Module 4: Adenomateuze polyposis	Aanpassing in adviezen over controle hogere tractus digestivus bij FAP en MAP. Module over chemoprofylaxe toegevoegd. Kennisvraag geformuleerd voor controles van colon en andere tumoren bij FAP, MAP en polyposis e.c.i.
Module 5: Serrated polyposis en overige vormen van polyposis	Update van literatuur over DNA-onderzoek bij SPS, geen advies meer voor DNA-onderzoek.
Andere aanpassingen	Geen module meer over coloscopie of psychsociale ondersteuning, hiervoor wordt verwezen naar andere richtlijnen van de FMS en van betrokken beroepsverenigingen.

Samenstelling werkgroep

Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2022 een multidisciplinaire werkgroep ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van alle relevante specialismen (zie hiervoor de Samenstelling van de werkgroep) die betrokken zijn bij de zorg voor patiënten met Erfelijke darmkanker.

Werkgroep

dr. M. (Maartje) Nielsen (voorzitter), Klinisch geneticus, Leids Universitair Medisch Centrum, Leiden, VKGN
prof. dr. N. (Nicoline) Hoogerbrugge, internist, Radboud UMC, Nijmegen, VKGN
dr. A. (Anja) Wagner, Klinisch geneticus, Erasmus MC Kanker Instituut, Universitair Medisch Centrum Rotterdam, Rotterdam, VKGN
dr. S.W. (Sanne) Bajwa – ten Broeke, Klinisch geneticus, Universitair Medisch Centrum Groningen, Groningen, VKGN
prof. Dr. M.E. (Monique) van Leerdam, MDL-arts, Nederlands Kanker Instituut, Amsterdam, Leiden University Medical Center, NVMDL
dr. T.M. (Tanya) Bisseling, MDL-arts, Radboud UMC, Nijmegen, NVMDL
dr. M.C.A. (Mariëtte) van Kouwen, MDL-arts, Radboud UMC, Nijmegen, NVMDL
prof. Dr. E. (Evelien) Dekker, MDL-arts, Amsterdam UMC, Amsterdam, NVMDL
drs. H. (Hicham) Bouchiba, Arts-onderzoeker MDL, Amsterdam UMC, Amsterdam, persoonlijke titel
dr. C.J. (Charlotte) Verberne, Chirurg, Ziekenhuis Amstelland, Amstelveen
dr. J.M. (Jorien) Woolderink, Gynaecoloog, Martini Ziekenhuis, Groningen, NVOG
dr. R.S. (Chella) van der Post, Patholoog, Radboud UMC, Nijmegen, NVVP
dr. J.E. (Jurgen) Seppen, Patiëntvertegenwoordiger, Stichting Lynch Polyposis
dr. A.R. (Arjen) Mensenkamp, laboratoriumspecialist Klinische genetica, Radboud UMC, Nijmegen, VKGL
dr. C.M.J. (Carli) Tops, laboratoriumspecialist Klinische genetica, Leids Universitair Medisch Centrum, Leiden, VKGL
I.J.H. (Ivonne) Schoenaker, Verpleegkundig specialist MDL, Isala Ziekenhuis, Zwolle, V&VN oncologie
L.J.(Lisette) Saveur, Verpleegkundig specialist MDL, Nederlands Kanker Instituut, Amsterdam, V&VN oncologie

Klankbordgroep:

Dr. F.J.B. (Fränzel) van Duijnhoven, Universitair hoofddocent voeding, genen en kanker WUR, Wageningen, persoonlijke titel
Dr. J.A.J. (Job) Verdonschot, AIOS klinische Genetica, Maastricht Universitair Medisch Centrum, Maastricht, persoonlijke titel
Dr. A.G. (Toine) van der Heijden, Oncologisch uroloog, Radboud UMC, Nijmegen, persoonlijke titel

Met ondersteuning van

dr. J. (Joppe) Tra, Senior-Adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
dr. D. (Dagmar) Nieboer, Senior-Adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
dr. J. (Josefien) Buddeke, Senior-Adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
dr. M. (Mirre) den Ouden-Vierwind, Adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
dr. M. (Merel) Wassenaar, Adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
dr. A.C. (Anniek) van Westing, Adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
dr. L. (Leanne) Küpers, Adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
dr. J. (Jing) de Haan- Du, Adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
dr. S.N. (Sarah) van Duijn, Adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
dr. M. (Majke) van Bommel, Adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
drs. E. (Evie) Verweg, Junior Adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
D.P. (Diana) Gutierrez, projectsecretaresse, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten

Belangenverklaringen

De Code ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling is gevolgd. Alle werkgroepleden hebben schriftelijk verklaard of zij in de laatste drie jaar directe financiële belangen (betrekking bij een commercieel bedrijf, persoonlijke financiële belangen, onderzoeksfinanciering) of indirecte belangen (persoonlijke relaties, reputatiemanagement) hebben gehad. Gedurende de ontwikkeling of herziening van een (sub-) module worden wijzigingen in belangen aan de voorzitter doorgegeven. De belangenverklaring wordt opnieuw bevestigd tijdens de commentaarfase.

Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten.

Werkgroeplid	Functie	Nevenfuncties	Gemelde belangen	Ondernomen actie
Werkgroepleden
Nielsen	Klinisch geneticus, volledig betaald door de afdeling.	2012 - present: the International Society for Gastrointestinal Hereditary Tumors (InSiGHT) 2014 - present: Member of the program committee of the Dutch national bowel cancer program RIVM Betaling per bijeenkomst (vacation money for expenses made) Lid adviesraad Stichting Lynch- Polyposis (onbetaald)	Lopende subsidiegelden – waar ik bij betrokken bij ben: * 2018 - 2022: KWF-research project: Prevalence, phenotype and clinical consequences of mosaicism in APC and other colorectal cancer and polyposis associated genes (562.696 euro). Project leader: Morreau, Principal investigator: Wezel (WP1 molecular), Nielsen (WP2, clinical) * 2016 - 2020: MLDS, Dutch digestive disease foundation, Establishing the unbiased risk of cancer development, finding cancer risk modifiers and improving detection of MSH6 mutation carriers. (240.000 euro). Project leader: Nielsen	Geen
Hoogerbrugge – van der Linden	Medisch specialist en hoogleraar erfelijke kanker	Geen	Geen extern gefinancierd onderzoek in relatie tot deze functie	Geen
Wagner	Klinisch geneticus Erasmus MC Kanker Instituut, Universitair Medisch Centrum Rotterdam	Bestuurslid Stichting Opsporing Erfelijke tumoren (onbetaald); lid adviesraad Stichting Lynch Polyposis (onbetaald); Lid werkgroep tumor en erfelijkheidsonderzoek namens VKGN (onbetaald) Lid werkgroep Klinische oncogenetica VKGN (onbetaald); Lid ERN GENTURIS, thematic group LynchPolyposis (onbetaald)	Extern gefinancierd onderzoek. WP3 leider KWF-project nr: 14976 (Smart measurement of circulating tumour DNA: a tumour-agnostic computational tool to improve CRC-care)	Geen
Bajwa – ten Broeke	Klinische geneticus UMCG PI, betaald (vanuit KWF-subsidie)	Lid European Hereditary Tumor Group (onbetaald), Lid adviescommissie StOET, Bestuurslid DCCG	Ja, subsidie voor onderzoek door KWF (young investigator grant), 2021-2025	Geen
Van Leerdam	MDL-arts Antoni van Leeuwenhoek, Amsterdam (0,6 FTE) betaald MDL-arts LUMC, Leiden (0,3 FTE), betaald	Medisch directeur stichting opsporing erfelijke tumoren, Leiden, onbetaald commissie lid PAC van United European Gastroenterology (UEG), onbetaald lid werkgroep herziening richtlijn coloscopie surveillance, onbetaald, wel vergoeding lid KCMI, RIVM m.b.t. bevolkingsonderzoek darmkanker, onbetaald lid DGEA/DGCE van de NVMDL, onbetaald	Extern gefinancierd onderzoek	Geen
Bisseling	MDL-arts Radboud UMC 0.9 fte	Geen	Geen	Geen
Van Kouwen	Maag-Darm-Leverarts Radboud UMC Nijmegen	Geen	Geen	Geen
Dekker	Maag-Darm-Leverarts, FT, Amsterdam UMC (betaald) Adviseur Screeningsorganisaties (betaling aan werkgever Amsterdam UMC)	Lid raad van Commissarissen The eNose Company (betaald) Lid Europese Richtlijnen erfelijke darmkanker v.d. ESGE (onbetaald) Lid adviesraad stichting Lynch-Polyposis (onbetaald)	I have received honorarium for consultancy* from FujiFilm, Olympus, GI Supply, PAION and Ambu, and speakers' fees from Olympus, GI Supply, Norgine, IPSEN, PAION and FujiFilm. -Studies gefinancierd door KWF, MLDS, TKI, ZonMW, Celtic, FujiFilm. * Single meeting about development, innovation and research	Geen Geen deelname aan adviesraden gedurende de richtlijnontwikkeling
Bouchiba	PhD kandidaat/Arts-onderzoeker maag-darm-leverziekten Amsterdam UMC. (betaald)	Geen	Geen	Geen
Verberne	Chirurg in het ziekenhuis Amstelland, Amstelveen	Geen	Geen	Geen
Woolderink	Gynaecoloog, Martini Ziekenhuis Groningen	Lid adviesraad Stichting Lynch- Polyposis (onbetaald)	Geen	Geen
Van der Post	Patholoog, Radboud UMC	Bestuurslid Stichting Opsporing Erfelijke tumoren (onbetaald)	Geen extern gefinancierd onderzoek in relatie tot deze functie	Geen
Seppen	Universitair hoofddocent, Amsterdam UMC	Bestuurslid Stichting Lynch Polyposis	Geen	Geen
Mensenkamp	Laboratoriumspecialist klinische genetica, Radboud UMC Nijmegen	Voorzitter landelijk overleg erfelijke borstkankerdiagnostiek (LOB) Stuurgroep lid HEBON (landelijk onderzoek naar erfelijke borst- eierstokkanker), stuurgroep lid INVUSE (functioneel onderzoek Lynchgenen) Daarnaast lidmaatschap diverse (internationale) commissies op het gebied van variantclassificatie.	-Medewerking verleend aan workshops variantclassificatie en betrokken als assessor bij kwaliteitsrondzendingen BRCA-diagnostiek op tumorweefsel (EMQN/GenQA, gesponsord door AstraZeneca, betaald aan de afdeling Genetica) -VCo-applicant CRAFT project bij KWF. * KWF - CRAFT; functioneel onderzoek BRCA1, BRCA2, PALB2 en CHEK2 - Geen projectleider	Geen
Tops	Laboratorium specialist klinische genetica, KG, LUMC	Geen	KWF 14469 - Functionele test Lynch genen - Geen projectleider	Geen
Schoenaker	Verpleegkundige specialist AGZ (MDL Oncologie) Isala, betaald	Geen	EASIER study; Electronic nose for breath Analysis after curative Surgery to detect dIstant mEtastases or locoregional Recurrence of colon cancer	Geen
Saveur	Verpleegkundig specialist Antoni van Leeuwenhoek	Geen	Geen	Geen

Klankbordgroepleden
Van Duijnhoven	Associate Professor Wageningen University & Research	Geen	Onderzoeksproject gefinancierd door World Cancer Research Fund/ Wereld Kanker Onderzoek Fonds De rol van vitamine D in het ontstaan van colorectale neoplasia bij patiënten met Lynch syndroom, Projectleidersrol, ja	Geen
Verdonschot	AIOS Klinische Genetica, MUMC+	Geen	Geen	Geen
Van der Heijden	Oncologisch uroloog Radboudumc Nijmegen	Geen	ZonMW; BladParadigm; RCT mpMRI versus TURT.Projectleider ja BMS; AstraZeneca; Astellas; Merck; ProBCI; landelijke blaaskanker infrastructuur. Projectleider Ja	Geen

Inbreng patiëntenperspectief

Er werd aandacht besteed aan het patiënten perspectief door afvaardiging vanuit de patiëntenvereniging Stichting Lynch Polyposis in de werkgroep. De afgevaardigde heeft meebeslist bij het opstellen van de uitgangsvragen, de keuze voor de uitkomstmaten en bij het opstellen van de overwegingen.

De conceptrichtlijn is tevens voor commentaar voorgelegd aan Stichting Lynch Polyposis de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties (NFK). De eventueel aangeleverde commentaren zijn bekeken en verwerkt.

Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz

Bij de richtlijnmodule is conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uitgevoerd om te beoordelen of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling is de richtlijnmodule op verschillende domeinen getoetst (zie het stroomschema op de Richtlijnendatabase).

Module	Uitkomst raming	Toelichting
Submodule Adviezen met betrekking tot leefstijl bij Lynch syndroom	Geen mogelijk financiële gevolgen	Uit de toetsing volgt dat de aanbevelingen niet breed toepasbaar zijn (<5.000 patiënten) en daarom naar verwachting geen substantiële financiële gevolgen zullen hebben voor de collectieve uitgaven.

Werkwijze

AGREE

Deze richtlijnmodule is opgesteld conform de eisen vermeld in het rapport Medisch Specialistische Richtlijnen 2.0 van de adviescommissie Richtlijnen van de Raad Kwaliteit. Dit rapport is gebaseerd op het AGREE II instrument (Appraisal of Guidelines for Research & Evaluation II; Brouwers, 2010).

Knelpuntenanalyse en uitgangsvragen

Tijdens de voorbereidende fase inventariseerde de werkgroep schriftelijk de knelpunten in de zorg voor patiënten met Erfelijke darmkanker. Op basis van de uitkomsten van de knelpuntenanalyse zijn door de werkgroep concept-uitgangsvragen opgesteld en definitief vastgesteld.

Uitkomstmaten

Na het opstellen van de zoekvraag behorende bij de uitgangsvraag inventariseerde de werkgroep welke uitkomstmaten voor de patiënt relevant zijn, waarbij zowel naar gewenste als ongewenste effecten werd gekeken. Hierbij werd een maximum van acht uitkomstmaten gehanteerd. De werkgroep waardeerde deze uitkomstmaten volgens hun relatieve belang bij de besluitvorming rondom aanbevelingen, als cruciaal (kritiek voor de besluitvorming), belangrijk (maar niet cruciaal) en onbelangrijk. Tevens definieerde de werkgroep tenminste voor de cruciale uitkomstmaten welke verschillen zij klinisch (patiënt) relevant vonden.

Methode literatuursamenvatting

Een uitgebreide beschrijving van de strategie voor zoeken en selecteren van literatuur is te vinden onder ‘Zoeken en selecteren’ onder Onderbouwing. Indien mogelijk werd de data uit verschillende studies gepoold in een random-effects model. Review Manager 5.4 werd gebruikt voor de statistische analyses. De beoordeling van de kracht van het wetenschappelijke bewijs wordt hieronder toegelicht.

Beoordelen van de kracht van het wetenschappelijke bewijs

De kracht van het wetenschappelijke bewijs werd bepaald volgens de GRADE-methode. GRADE staat voor ‘Grading Recommendations Assessment, Development and Evaluation’ (zie http://www.gradeworkinggroup.org/). De basisprincipes van de GRADE-methodiek zijn: het benoemen en prioriteren van de klinisch (patiënt) relevante uitkomstmaten, een systematische review per uitkomstmaat, en een beoordeling van de bewijskracht per uitkomstmaat op basis van de acht GRADE-domeinen (domeinen voor downgraden: risk of bias, inconsistentie, indirectheid, imprecisie, en publicatiebias; domeinen voor upgraden: dosis-effect relatie, groot effect, en residuele plausibele confounding).

GRADE onderscheidt vier gradaties voor de kwaliteit van het wetenschappelijk bewijs: hoog, redelijk, laag en zeer laag. Deze gradaties verwijzen naar de mate van zekerheid die er bestaat over de literatuurconclusie, in het bijzonder de mate van zekerheid dat de literatuurconclusie de aanbeveling adequaat ondersteunt (Schünemann, 2013; Hultcrantz, 2017).

GRADE	Definitie
Hoog	er is hoge zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt; het is zeer onwaarschijnlijk dat de literatuurconclusie klinisch relevant verandert wanneer er resultaten van nieuw grootschalig onderzoek aan de literatuuranalyse worden toegevoegd.
Redelijk	er is redelijke zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt; het is mogelijk dat de conclusie klinisch relevant verandert wanneer er resultaten van nieuw grootschalig onderzoek aan de literatuuranalyse worden toegevoegd.
Laag	er is lage zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt; er is een reële kans dat de conclusie klinisch relevant verandert wanneer er resultaten van nieuw grootschalig onderzoek aan de literatuuranalyse worden toegevoegd.
Zeer laag	er is zeer lage zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt; de literatuurconclusie is zeer onzeker.

Bij het beoordelen (graderen) van de kracht van het wetenschappelijk bewijs in richtlijnen volgens de GRADE-methodiek spelen grenzen voor klinische besluitvorming een belangrijke rol (Hultcrantz, 2017). Dit zijn de grenzen die bij overschrijding aanleiding zouden geven tot een aanpassing van de aanbeveling. Om de grenzen voor klinische besluitvorming te bepalen moeten alle relevante uitkomstmaten en overwegingen worden meegewogen. De grenzen voor klinische besluitvorming zijn daarmee niet één op één vergelijkbaar met het minimaal klinisch relevant verschil (Minimal Clinically Important Difference, MCID). Met name in situaties waarin een interventie geen belangrijke nadelen heeft en de kosten relatief laag zijn, kan de grens voor klinische besluitvorming met betrekking tot de effectiviteit van de interventie bij een lagere waarde (dichter bij het nuleffect) liggen dan de MCID (Hultcrantz, 2017).

Overwegingen (van bewijs naar aanbeveling)

Om te komen tot een aanbeveling zijn naast (de kwaliteit van) het wetenschappelijke bewijs ook andere aspecten belangrijk en worden meegewogen, zoals aanvullende argumenten uit bijvoorbeeld de biomechanica of fysiologie, waarden en voorkeuren van patiënten, kosten (middelenbeslag), aanvaardbaarheid, haalbaarheid en implementatie. Deze aspecten zijn systematisch vermeld en beoordeeld (gewogen) onder het kopje ‘Overwegingen’ en kunnen (mede) gebaseerd zijn op expert opinion. Hierbij is gebruik gemaakt van een gestructureerd format gebaseerd op het evidence-to-decision framework van de internationale GRADE Working Group (Alonso-Coello, 2016a; Alonso-Coello, 2016b). Dit evidence-to-decision framework is een integraal onderdeel van de GRADE methodiek.

Formuleren van aanbevelingen

De aanbevelingen geven antwoord op de uitgangsvraag en zijn gebaseerd op het beschikbare wetenschappelijke bewijs en de belangrijkste overwegingen, en een weging van de gunstige en ongunstige effecten van de relevante interventies. De kracht van het wetenschappelijk bewijs en het gewicht dat door de werkgroep wordt toegekend aan de overwegingen, bepalen samen de sterkte van de aanbeveling. Conform de GRADE-methodiek sluit een lage bewijskracht van conclusies in de systematische literatuuranalyse een sterke aanbeveling niet a priori uit, en zijn bij een hoge bewijskracht ook zwakke aanbevelingen mogelijk (Agoritsas, 2017; Neumann, 2016). De sterkte van de aanbeveling wordt altijd bepaald door weging van alle relevante argumenten tezamen. De werkgroep heeft bij elke aanbeveling opgenomen hoe zij tot de richting en sterkte van de aanbeveling zijn gekomen.

In de GRADE-methodiek wordt onderscheid gemaakt tussen sterke en zwakke (of conditionele) aanbevelingen. De sterkte van een aanbeveling verwijst naar de mate van zekerheid dat de voordelen van de interventie opwegen tegen de nadelen (of vice versa), gezien over het hele spectrum van patiënten waarvoor de aanbeveling is bedoeld. De sterkte van een aanbeveling heeft duidelijke implicaties voor patiënten, behandelaars en beleidsmakers (zie onderstaande tabel). Een aanbeveling is geen dictaat, zelfs een sterke aanbeveling gebaseerd op bewijs van hoge kwaliteit (GRADE-gradering HOOG) zal niet altijd van toepassing zijn, onder alle mogelijke omstandigheden en voor elke individuele patiënt.

Voor- en nadelen van interventies dienen goed met de patiënt te worden doorgenomen.

Implicaties van sterke en zwakke aanbevelingen voor verschillende richtlijngebruikers
	Sterke aanbeveling	Zwakke (conditionele) aanbeveling
Voor patiënten	De meeste patiënten zouden de aanbevolen interventie of aanpak kiezen en slechts een klein aantal niet.	Een aanzienlijk deel van de patiënten zouden de aanbevolen interventie of aanpak kiezen, maar veel patiënten ook niet.
Voor behandelaars	De meeste patiënten zouden de aanbevolen interventie of aanpak moeten ontvangen.	Er zijn meerdere geschikte interventies of aanpakken. De patiënt moet worden ondersteund bij de keuze voor de interventie of aanpak die het beste aansluit bij zijn of haar waarden en voorkeuren.
Voor beleidsmakers	De aanbevolen interventie of aanpak kan worden gezien als standaardbeleid.	Beleidsbepaling vereist uitvoerige discussie met betrokkenheid van veel stakeholders. Er is een grotere kans op lokale beleidsverschillen.

Organisatie van zorg

In de knelpuntenanalyse en bij de ontwikkeling van de richtlijnmodule is expliciet aandacht geweest voor de organisatie van zorg: alle aspecten die randvoorwaardelijk zijn voor het verlenen van zorg (zoals coördinatie, communicatie, (financiële) middelen, mankracht en infrastructuur). Randvoorwaarden die relevant zijn voor het beantwoorden van deze specifieke uitgangsvraag zijn genoemd bij de overwegingen.

Commentaar- en autorisatiefase

De conceptrichtlijnmodule werd aan de betrokken (wetenschappelijke) verenigingen en (patiënt) organisaties voorgelegd ter commentaar. De commentaren werden verzameld en besproken met de werkgroep. Naar aanleiding van de commentaren werd de conceptrichtlijnmodule aangepast en definitief vastgesteld door de werkgroep. De definitieve richtlijnmodule werd aan de deelnemende (wetenschappelijke) verenigingen en (patiënt) organisaties voorgelegd voor autorisatie en door hen geautoriseerd dan wel geaccordeerd.

Literatuur

Agoritsas T, Merglen A, Heen AF, Kristiansen A, Neumann I, Brito JP, Brignardello-Petersen R, Alexander PE, Rind DM, Vandvik PO, Guyatt GH. UpToDate adherence to GRADE criteria for strong recommendations: an analytical survey. BMJ Open. 2017 Nov 16;7(11):e018593. doi: 10.1136/bmjopen-2017-018593. PubMed PMID: 29150475; PubMed Central PMCID: PMC5701989.

Alonso-Coello P, Schünemann HJ, Moberg J, Brignardello-Petersen R, Akl EA, Davoli M, Treweek S, Mustafa RA, Rada G, Rosenbaum S, Morelli A, Guyatt GH, Oxman AD; GRADE Working Group. GRADE Evidence to Decision (EtD) frameworks: a systematic and transparent approach to making well informed healthcare choices. 1: Introduction. BMJ. 2016 Jun 28;353:i2016. doi: 10.1136/bmj.i2016. PubMed PMID: 27353417.

Alonso-Coello P, Oxman AD, Moberg J, Brignardello-Petersen R, Akl EA, Davoli M, Treweek S, Mustafa RA, Vandvik PO, Meerpohl J, Guyatt GH, Schünemann HJ; GRADE Working Group. GRADE Evidence to Decision (EtD) frameworks: a systematic and transparent approach to making well informed healthcare choices. 2: Clinical practice guidelines. BMJ. 2016 Jun 30;353:i2089. doi: 10.1136/bmj.i2089. PubMed PMID: 27365494.

Brouwers MC, Kho ME, Browman GP, Burgers JS, Cluzeau F, Feder G, Fervers B, Graham ID, Grimshaw J, Hanna SE, Littlejohns P, Makarski J, Zitzelsberger L; AGREE Next Steps Consortium. AGREE II: advancing guideline development, reporting and evaluation in health care. CMAJ. 2010 Dec 14;182(18):E839-42. doi: 10.1503/cmaj.090449. Epub 2010 Jul 5. Review. PubMed PMID: 20603348; PubMed Central PMCID: PMC3001530.

Hultcrantz M, Rind D, Akl EA, Treweek S, Mustafa RA, Iorio A, Alper BS, Meerpohl JJ, Murad MH, Ansari MT, Katikireddi SV, Östlund P, Tranæus S, Christensen R, Gartlehner G, Brozek J, Izcovich A, Schünemann H, Guyatt G. The GRADE Working Group clarifies the construct of certainty of evidence. J Clin Epidemiol. 2017 Jul;87:4-13. doi: 10.1016/j.jclinepi.2017.05.006. Epub 2017 May 18. PubMed PMID: 28529184; PubMed Central PMCID: PMC6542664.

Medisch Specialistische Richtlijnen 2.0 (2012). Adviescommissie Richtlijnen van de Raad Kwalitieit. http://richtlijnendatabase.nl/over_deze_site/over_richtlijnontwikkeling.html

Neumann I, Santesso N, Akl EA, Rind DM, Vandvik PO, Alonso-Coello P, Agoritsas T, Mustafa RA, Alexander PE, Schünemann H, Guyatt GH. A guide for health professionals to interpret and use recommendations in guidelines developed with the GRADE approach. J Clin Epidemiol. 2016 Apr;72:45-55. doi: 10.1016/j.jclinepi.2015.11.017. Epub 2016 Jan 6. Review. PubMed PMID: 26772609.

Schünemann H, Brożek J, Guyatt G, et al. GRADE handbook for grading quality of evidence and strength of recommendations. Updated October 2013. The GRADE Working Group, 2013. Available from http://gdt.guidelinedevelopment.org/central_prod/_design/client/handbook/handbook.html.

Zoekverantwoording

Literature search strategy

Zoekverantwoording

Algemene informatie

Cluster/richtlijn: VKGN Erfelijke darmkanker
Uitgangsvraag/submodules: UV10 Wat is de rol van modificeerbare risicofactoren bij patiënten met Lynch?
Database(s): Embase.com, Ovid/Medline	Datum: 10 mei 2024
Periode: geen restrictie	Talen: geen restrictie
Literatuurspecialist: Alies Oost	Rayyan review: https://rayyan.ai/reviews/1027921
BMI-zoekblokken: voor verschillende opdrachten wordt (deels) gebruik gemaakt van de zoekblokken van BMI-Online https://blocks.bmi-online.nl/ Deduplication: voor het ontdubbelen is gebruik gemaakt van http://dedupendnote.nl/
Toelichting: Voor deze vraag is gezocht op de elementen: Lynch syndroom Leefstijl Prognostisch filter Het sleutelartikel ‘Modifiable Risk Factors and Risk of Colorectal and Endometrial Cancers in Lynch Syndrome: A Systematic Review and Meta-Analysis/ Power R.F., et al. 2024’ komt niet door het prognostisch filter.
Te gebruiken voor richtlijntekst: In de databases Embase.com en Ovid/Medline is op 10 mei 2024 systematisch gezocht naar systematische reviews, RCTs en observationele studies over de mate waarin leefstijl (roken, voeding, beweging) het risico op darmkanker of endometriumkanker bij Lynch patiënten beïnvloedt. De literatuurzoekactie leverde 170 unieke treffers op.

Zoekopbrengst

	EMBASE	OVID/MEDLINE	Ontdubbeld
SR	10	4	12
RCT	31	17	38
Observationele studies	101	76	120
Totaal	142	97	170*

*in Rayyan

Zoekstrategie

Embase.com

No.	Query	Results
#1	'Lynch syndrome'/exp OR 'Lynch syndrome ii'/exp OR 'Lynch like syndrome'/exp OR ((Lynch NEAR/3 (syndrome* OR like)):ti,ab,kw) OR 'ls related':ti,ab,kw OR 'muir torre syndrome':ti,ab,kw OR 'hereditary colorectal cancer'/exp OR (((hereditary OR inherited OR familial OR 'type x') NEAR/3 ('colorectal cancer' OR 'colorectal neoplasm' OR 'colorectal carcinoma' OR 'colon cancer' OR 'colon neoplasm' OR 'colon carcinoma' OR crc OR nonpolyposis OR 'non polyposis')):ti,ab,kw) OR hnpcc:ti,ab,kw OR fcctx:ti,ab,kw	16726
#2	'lifestyle'/exp OR 'lifestyle modification'/exp OR 'lifestyle intervention'/exp OR 'health behavior'/exp OR 'behavior change'/exp OR 'life style':ti,ab,kw OR lifestyle:ti,ab,kw OR (((behavior OR behaviour) NEAR/3 chang):ti,ab,kw) OR 'substance use'/exp OR 'smoking'/exp OR 'people by smoking status'/exp OR 'smoking cessation'/exp OR 'tobacco dependence'/exp OR 'people by drinking status'/exp OR smok:ti,ab,kw OR tobacco:ti,ab,kw OR cigar:ti,ab,kw OR vaping:ti,ab,kw OR alcohol:ti,ab,kw OR coffee:ti,ab,kw OR drink:ti,ab,kw OR 'nutrition'/exp OR 'nutritional parameters'/exp OR 'diet therapy'/exp OR 'supplementation'/exp OR food:ti,ab,kw OR nutrition:ti,ab,kw OR eat:ti,ab,kw OR meat:ti,ab,kw OR 'diet':ti,ab,kw OR 'body mass'/exp OR 'body weight'/de OR 'ideal body weight'/exp OR 'body weight change'/exp OR weight:ti,ab,kw OR obes:ti,ab,kw OR 'body mass index':ti,ab,kw OR bmi:ti,ab,kw OR 'physical activity, capacity and performance'/exp OR (('physical' NEAR/3 (activit* OR training)):ti,ab,kw) OR 'exercis':ti,ab,kw OR training:ti,ab,kw OR 'workout':ti,ab,kw OR 'work out':ti,ab,kw	8296232
#3	'area under the curve'/exp OR 'brier score'/exp OR 'computer prediction'/exp OR 'c statistic'/exp OR 'c statistics'/exp OR 'integrated discrimination improvement'/exp OR 'net reclassification improvement'/exp OR 'net reclassification index'/exp OR 'prediction'/exp OR 'predictive model'/exp OR 'predictive modeling'/exp OR 'predictive validity'/exp OR 'predictive value'/exp OR 'regression analysis'/exp OR 'statistical model'/exp OR 'area under the curve':ti,ab,kw OR 'brier score':ti,ab,kw OR 'c statistic' OR 'computer prediction':ti,ab,kw OR 'decision curve anal':ti,ab,kw OR (('net reclassification' NEAR/2 (improvement OR index)):ti,ab,kw) OR (((predict OR statistical) NEAR/3 (model OR validity OR value)):ti,ab,kw) OR 'proportional hazards model':ti,ab,kw OR 'r square':ti,ab,kw OR regression:ti,ab,kw OR predict:ti OR multivariate:ti,ab,kw OR multivariab:ti,ab,kw	3472381
#4	#1 AND #2 AND #3 NOT ('conference abstract'/it OR 'editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp)	164
#5	'meta analysis'/exp OR 'meta analysis (topic)'/exp OR metaanaly:ti,ab OR 'meta analy':ti,ab OR metanaly:ti,ab OR 'systematic review'/de OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR prisma:ti,ab OR prospero:ti,ab OR (((systemati OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview)):ti,ab) OR ((systemic NEAR/1 review):ti,ab) OR (((systemati OR literature OR database* OR 'data base') NEAR/10 search):ti,ab) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic) NEAR/3 search):ti,ab) OR (((literature NEAR/3 review):ti,ab) AND (search:ti,ab OR database:ti,ab OR 'data base':ti,ab)) OR (('data extraction':ti,ab OR 'data source':ti,ab) AND 'study selection':ti,ab) OR ('search strategy':ti,ab AND 'selection criteria':ti,ab) OR ('data source':ti,ab AND 'data synthesis':ti,ab) OR medline:ab OR pubmed:ab OR embase:ab OR cochrane:ab OR (((critical OR rapid) NEAR/2 (review* OR overview* OR synthes)):ti) OR ((((critical OR rapid) NEAR/3 (review OR overview* OR synthes)):ab) AND (search:ab OR database:ab OR 'data base':ab)) OR metasynthes:ti,ab OR 'meta synthes':ti,ab	1026297
#6	'clinical trial'/exp OR 'randomization'/exp OR 'single blind procedure'/exp OR 'double blind procedure'/exp OR 'crossover procedure'/exp OR 'placebo'/exp OR 'prospective study'/exp OR rct:ab,ti OR random:ab,ti OR 'single blind':ab,ti OR 'randomised controlled trial':ab,ti OR 'randomized controlled trial'/exp OR placebo:ab,ti	4026349
#7	'major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'case control study'/de OR 'family study'/de OR 'longitudinal study'/de OR 'retrospective study'/de OR 'prospective study'/de OR 'comparative study'/de OR 'cohort analysis'/de OR ((cohort NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('case control' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('follow up' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (observational NEAR/1 (study OR studies)) OR ((epidemiologic NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('cross sectional' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti)	8209389
#8	'case control study'/de OR 'comparative study'/exp OR 'control group'/de OR 'controlled study'/de OR 'controlled clinical trial'/de OR 'crossover procedure'/de OR 'double blind procedure'/de OR 'phase 2 clinical trial'/de OR 'phase 3 clinical trial'/de OR 'phase 4 clinical trial'/de OR 'pretest posttest design'/de OR 'pretest posttest control group design'/de OR 'quasi experimental study'/de OR 'single blind procedure'/de OR 'triple blind procedure'/de OR (((control OR controlled) NEAR/6 trial):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/6 (study OR studies)):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/1 active):ti,ab,kw) OR 'open label':ti,ab,kw OR (((double OR two OR three OR multi OR trial) NEAR/1 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR ((allocat NEAR/10 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR placebo:ti,ab,kw OR 'sham-control':ti,ab,kw OR (((single OR double OR triple OR assessor) NEAR/1 (blind* OR masked)):ti,ab,kw) OR nonrandom:ti,ab,kw OR 'non-random':ti,ab,kw OR 'quasi-experiment':ti,ab,kw OR crossover:ti,ab,kw OR 'cross over':ti,ab,kw OR 'parallel group':ti,ab,kw OR 'factorial trial':ti,ab,kw OR ((phase NEAR/5 (study OR trial)):ti,ab,kw) OR ((case* NEAR/6 (matched OR control)):ti,ab,kw) OR ((match NEAR/6 (pair OR pairs OR cohort* OR control* OR group* OR healthy OR age OR sex OR gender OR patiënt * OR subject* OR participant)):ti,ab,kw) OR ((propensity NEAR/6 (scor OR match)):ti,ab,kw) OR versus:ti OR vs:ti OR compar:ti OR ((compar* NEAR/1 study):ti,ab,kw) OR (('major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'cohort analysis'/de OR 'observational study'/de OR 'cross-sectional study'/de OR 'multicenter study'/de OR 'correlational study'/de OR 'follow up'/de OR cohort:ti,ab,kw OR 'follow up':ti,ab,kw OR followup:ti,ab,kw OR longitudinal:ti,ab,kw OR prospective:ti,ab,kw OR retrospective:ti,ab,kw OR observational:ti,ab,kw OR 'cross sectional':ti,ab,kw OR cross?ectional:ti,ab,kw OR multicent:ti,ab,kw OR 'multi-cent':ti,ab,kw OR consecutive:ti,ab,kw) AND (group:ti,ab,kw OR groups:ti,ab,kw OR subgroup:ti,ab,kw OR versus:ti,ab,kw OR vs:ti,ab,kw OR compar:ti,ab,kw OR 'odds ratio':ab OR 'relative odds':ab OR 'risk ratio':ab OR 'relative risk*':ab OR 'rate ratio':ab OR aor:ab OR arr:ab OR rrr:ab OR ((('or' OR 'rr') NEAR/6 ci):ab)))	15055789
#9	#4 AND #5 - SR	10
#10	#4 AND #6 NOT #9 - RCT	31
#11	#4 AND (#7 OR #8) NOT (#9 OR #10) - observationeel	101
#12	#9 OR #10 OR #11	142

Ovid/Medline

#	Searches	Results
1	exp Lynch Syndrome II/ or (Lynch adj2 (syndrome* or like)).ti,ab,kf. or 'ls related'.ti,ab,kf. or 'Muir Torre syndrome'.ti,ab,kf. or exp Colorectal Neoplasms, Hereditary Nonpolyposis/ or ((hereditary or inherited or familial or 'type x') adj3 ('colorectal cancer' or 'colorectal neoplasm' or 'colorectal carcinoma' or 'colon cancer' or 'colon neoplasm' or 'colon carcinoma' or crc or nonpolyposis or 'non polyposis')).ti,ab,kf. or hnpcc.ti,ab,kf. or fcctx.ti,ab,kf.	10044
2	exp Life Style/ or exp Health Behavior/ or life style.ti,ab,kf. or lifestyle.ti,ab,kf. or ((behavior or behaviour) adj3 chang).ti,ab,kf. or exp Smoking/ or exp "tobacco use"/ or exp "tobacco use cessation"/ or Smoking Cessation/ or Smoking Reduction/ or exp Drinking Behavior/ or exp Alcoholism/ or (smok or tobacco or cigar* or vaping or alcohol* or coffee or drink).ti,ab,kf. or exp "Diet, Food, and Nutrition"/ or food.ti,ab,kf. or nutrition.ti,ab,kf. or eat.ti,ab,kf. or meat.ti,ab,kf. or diet.ti,ab,kf. or Body Mass Index/ or exp Body Size/ or weight.ti,ab,kf. or obes.ti,ab,kf. or 'body mass index'.ti,ab,kf. or bmi.ti,ab,kf. or exp Exercise/ or (physical adj3 (activit* or training)).ti,ab,kf. or exercis.ti,ab,kf. or training.ti,ab,kf. or workout.ti,ab,kf. or 'work out'.ti,ab,kf.	5959218
3	Area Under Curve/ or exp Forecasting/ or "Predictive Value of Tests"/ or exp Multivariate Analysis/ or exp Regression Analysis/ or exp Models, Statistical/ or area under the curve.ti,ab,kf. or brier score.ti,ab,kf. or c statistic.ti,ab,kf. or computer prediction.ti,ab,kf. or decision curve anal.ti,ab,kf. or (net reclassification adj2 (improvement or index)).ti,ab,kf. or ((predict or statistical) adj3 (model or validity or value)).ti,ab,kf. or proportional hazards model.ti,ab,kf. or r square.ti,ab,kf. or regression.ti,ab,kf. or predict.ti. or multivaria.ti,ab,kf.	2571585
4	(1 and 2 and 3) not (comment/ or editorial/ or letter/) not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/)	131
5	meta-analysis/ or meta-analysis as topic/ or (metaanaly* or meta-analy* or metanaly).ti,ab,kf. or systematic review/ or cochrane.jw. or (prisma or prospero).ti,ab,kf. or ((systemati or scoping or umbrella or "structured literature") adj3 (review* or overview)).ti,ab,kf. or (systemic adj1 review).ti,ab,kf. or ((systemati or literature or database* or data-base) adj10 search).ti,ab,kf. or ((structured or comprehensive* or systemic) adj3 search).ti,ab,kf. or ((literature adj3 review) and (search or database* or data-base)).ti,ab,kf. or (("data extraction" or "data source") and "study selection").ti,ab,kf. or ("search strategy" and "selection criteria").ti,ab,kf. or ("data source" and "data synthesis").ti,ab,kf. or (medline or pubmed or embase or cochrane).ab. or ((critical or rapid) adj2 (review or overview* or synthes)).ti. or (((critical or rapid) adj3 (review or overview* or synthes)) and (search or database* or data-base)).ab. or (metasynthes or meta-synthes*).ti,ab,kf.	744780
6	exp clinical trial/ or randomized controlled trial/ or exp clinical trials as topic/ or randomized controlled trials as topic/ or Random Allocation/ or Double-Blind Method/ or Single-Blind Method/ or (clinical trial, phase i or clinical trial, phase ii or clinical trial, phase iii or clinical trial, phase iv or controlled clinical trial or randomized controlled trial or multicenter study or clinical trial).pt. or random.ti,ab. or (clinic adj trial).tw. or ((singl or doubl* or treb* or tripl) adj (blind$3 or mask$3)).tw. or Placebos/ or placebo.tw.	2723256
7	Epidemiologic studies/ or case control studies/ or exp cohort studies/ or Controlled Before-After Studies/ or Case control.tw. or cohort.tw. or Cohort analy$.tw. or (Follow up adj (study or studies)).tw. or (observational adj (study or studies)).tw. or Longitudinal.tw. or Retrospective.tw. or prospective.tw. or consecutive*.tw. or Cross sectional.tw. or Cross-sectional studies/ or historically controlled study/ or interrupted time series analysis/ [Onder exp cohort studies vallen ook longitudinale, prospectieve en retrospectieve studies]	4721082
8	Case-control Studies/ or clinical trial, phase ii/ or clinical trial, phase iii/ or clinical trial, phase iv/ or comparative study/ or control groups/ or controlled before-after studies/ or controlled clinical trial/ or double-blind method/ or historically controlled study/ or matched-pair analysis/ or single-blind method/ or (((control or controlled) adj6 (study or studies or trial)) or (compar* adj (study or studies)) or ((control or controlled) adj1 active) or "open label" or ((double or two or three or multi or trial) adj (arm or arms)) or (allocat adj10 (arm or arms)) or placebo* or "sham-control" or ((single or double or triple or assessor) adj1 (blind or masked)) or nonrandom* or "non-random" or "quasi-experiment" or "parallel group" or "factorial trial" or "pretest posttest" or (phase adj5 (study or trial)) or (case adj6 (matched or control)) or (match adj6 (pair or pairs or cohort* or control* or group* or healthy or age or sex or gender or patiënt * or subject* or participant)) or (propensity adj6 (scor or match))).ti,ab,kf. or (confounding adj6 adjust).ti,ab. or (versus or vs or compar).ti. or ((exp cohort studies/ or epidemiologic studies/ or multicenter study/ or observational study/ or seroepidemiologic studies/ or (cohort or 'follow up' or followup or longitudinal* or prospective* or retrospective* or observational* or multicent* or 'multi-cent' or consecutive).ti,ab,kf.) and ((group or groups or subgroup* or versus or vs or compar).ti,ab,kf. or ('odds ratio' or 'relative odds' or 'risk ratio' or 'relative risk' or aor or arr or rrr).ab. or (("OR" or "RR") adj6 CI).ab.))	5685434
9	4 and 5 - SR	4
10	(4 and 6) not 9 - RCT	17
11	(4 and (7 or 8)) not (9 or 10) - observationeel	76
12	9 or 10 or 11	97

Richtlijnendatabase

Erfelijke darmkanker: Lynch syndroom, polyposis en familiair darmkanker

Erfelijke darmkanker: Lynch syndroom, polyposis en familiair darmkanker

Adviezen met betrekking tot leefstijl bij Lynch syndroom

Uitgangsvraag

Aanbeveling

Overwegingen

Onderbouwing

Achtergrond

Conclusies / Summary of Findings

Samenvatting literatuur

Zoeken en selecteren

Referenties

Evidence tabellen

Verantwoording

Beoordelingsdatum en geldigheid

Initiatief en autorisatie

Algemene gegevens

Samenstelling werkgroep

Belangenverklaringen

Inbreng patiëntenperspectief

Werkwijze

Zoekverantwoording

Bijlagen