Ziekte van Creutzfeldt-Jakob (CJD)

Publicatiedatum: 30-06-2026

Beoordeeld op geldigheid: 30-06-2026

Uitgangsvraag

Wat is de aanbevolen diagnostische strategie om de ziekte van Creutzfeldt-Jakob vast te stellen in patiënten met snel progressieve dementie?

Aanbeveling

Aanbeveling-1

Voer bij een patiënt met een klinische verdenking op de ziekte van Creutzfeldt-Jakob (CJD) een lumbaalpunctie uit ter bepaling van de RT-QuIC-test om diagnose CJD aan te tonen of uit te sluiten.

Aanbeveling-2

Voer bij verdenking op CJD naast de RT-QuIC-test aanvullende diagnostiek uit met MRI van de hersenen en liquoranalyse van totaal-tau en tau/p-tau-ratio ter ondersteuning van de differentiaaldiagnose, aangevuld met amyloid beta40/42 eiwitten als in de differentiaal diagnose de ziekte van Alzheimer voorkomt.

Aanbeveling-3

Voer bij verdenking op genetische prionziekten naast RT-QuIC-analyse ook genetisch onderzoek van het PRNP-gen uit.

Overwegingen

Balans tussen gewenste en ongewenste effecten

Er is een systematisch literatuuronderzoek verricht naar de aanbevolen diagnostische strategie om de ziekte van Creutzfeldt-Jakob vast te stellen in patiënten met snel progressieve dementie. Er werden twee studies geïncludeerd (Mastrangelo, 2023; Watson, 2022). Beide onderzoeken evalueerden de diagnostische prestaties van de CSF RT-QuIC-test in vergelijking met andere beschikbare biomarkers, waaronder CSF 14-3-3-eiwit, totaal-tau (t-tau), MRI en EEG.

Mastrangelo (2023) onderzocht 1.250 patiënten en rapporteerde dat RT-QuIC de hoogste diagnostische nauwkeurigheid behaalde, met een sensitiviteit van 93.9% en specificiteit van 99.7%. De RT-QuIC was vals positief bij 1/307 patienten met een andere diagnose dan CJD, waarbij het eveneens een niet behandelbare aandoening betrof. De sensitiviteit van de andere testen varieerde van 41.2% (EEG) tot 89.9% (t-tau) en en de specificiteit van 65.3% (Total tau >1250 pg/mL) en 93.0% (EEG). Deze bevindingen ondersteunen RT-QuIC als de meest betrouwbare biomarker voor de diagnostiek van CJD.

Watson (2022) onderzocht 647 patiënten met neuropathologische bevestiging. De RT-QuIC behaalde als individuele test een sensitiviteit van 91.6% en een specificiteit van 100%. De sensitiviteit van de andere testen varieerde van 46.2% (EEG) tot 86.8% (MRI) en de specificiteit van 45.5% (CSF 14-3-3) tot 82.0% (MRI).

Beide studies tonen aan dat de RT-QuIC de hoogste diagnostische nauwkeurigheid levert bij patiënten met snel progressieve dementie. De sensitiviteit (91–94%) en specificiteit (99–100%) liggen boven de vooraf gestelde klinisch relevante drempels (≥80% sensitiviteit, ≥95% specificiteit). In vergelijking met andere diagnostische tests zoals MRI, EEG, CSF 14-3-3 en t-tau laat RT-QuIC een duidelijke absolute verbetering zien, zowel in sensitiviteit als specificiteit, wat een klinisch relevant verschil vertegenwoordigt. De meerwaarde van RT-QuIC in combinatie met andere diagnostische testen wordt onderstreept door het feit dat de gereviseerde CJD-criteria uit 2017, waarin zowel RT-QuIC als vernieuwde MRI-criteria zijn opgenomen, een hogere sensitiviteit (92% vs. 81%) hebben dan de oudere criteria, bij een vergelijkbare specificiteit (81–82%; Watson, 2022).

Hoge specificiteit is cruciaal bij CJD om fout-positieve diagnoses te vermijden, waardoor RT-QuIC de meest betrouwbare individuele biomarker is. MRI en EEG blijven aanvullend nuttig vanwege hun relatief hoge specificiteit en belang voor de diagnostiek van andere (behandelbare) oorzaken van snel progressieve dementie, terwijl 14-3-3 en t-tau alleen minder onderscheidend zijn.

Opgemerkt dient te worden dat in beide studies de t-tau/p-tau ratio niet werd beoordeeld, welke wel van toegevoegde waarde kan zijn. In een retrospectieve studie uit 2014 werd beschreven dat de specificiteit van een verhoogde t-tau/p-tau ratio (>25) in combinatie met een sterk verhoogd t-tau (>1400 pg/ml) hoger is (99%) dan van totaal tau alleen, waarbij wel dient te worden vermeld dat er waarschijnlijk sprake was van selectiebias met ondervertegenwoordiging van behandelbare oorzaken van snel progressieve dementie (Skillback, 2014). Met behulp van de t-tau/p-tau ratio kan met name onderscheid gemaakt worden tussen CJD en de ziekte van Alzheimer (Skillback, 2014; Hermann, 2022). Bij verdenking op een snel progressieve vorm van de ziekte van Alzheimer zijn, naast t-tau en p-tau, amyloid beta 40 en 42 in liquor ook relevant (Kuchenbecker, 2024). Met name bij oudere patienten (>65 jaar) is de klinische interpretatie van Alzheimerpathologie in de liquor essentieel, vanwege een relatief beperkte specificiteit voor Alzheimer dementie opin deze leeftijdscategorie (Bouwman, 2009). Alzheimerpathologie in de liquoris ook beschreven bij andere oorzaken van snel progressieve dementie, waaronder CJD en auto-immuun encefalitis (Lattanzio, 2017; Bastiaansen, 2021).

Aanvullende diagnostiek en herhaling van RT-QuIC

RT-QuIC heeft de hoogste diagnostische nauwkeurigheid voor het vaststellen van CJD (Mastrangelo, 2023; Watson, 2022). De test is echter onderdeel van een bredere diagnostische strategie bij patiënten met snel progressieve dementie, doorgaans bestaande uit een MRI-hersenen, EEG en een lumbaalpunctie. De diagnostische aanpak dient primair gericht te zijn op het vaststellen van behandelbare aandoeningen, met name auto-immuun encefalitis en andere neuro-inflammatoire aandoeningen (Day, 2022; Satyadev, 2024). Op een MRI-hersenen kunnen bij CJD op diffusie gewogen opnamen (DWI) karakteristieke afwijkingen in basale kernen en cortex worden waargenomen (Bizzi, 2020). Afwijkingen in het limbische systeem zijn zeer suggestief voor een auto-immuun encefalitis (Graus, 2016; Kelly, 2025). Op een EEG kunnen bij CJD periodieke scherpe-golf complexen worden waargenomen (Steinhoff, 2004).

De liquor t-tau/p-tau-ratio (vaak in combinatie met amyloid beta 40/42 analyses) wordt frequent bepaald als onderdeel van het standaard liquoronderzoek (Skillback, 2014). Deze ratio kan in combinatie met het t-tau helpen onderscheid te maken tussen CJD en een snel progressieve vorm van de ziekte van Alzheimer, waarbij een sterke verhoging van beiden suggestief is voor CJD (Skillback, 2014; Hermann, 2022). De kwantitatieve meerwaarde van deze bepaling is echter nog onvoldoende vastgesteld, waardoor verdere validatie wenselijk is. In de liquor kan, naast reeds besproken diagnostiek gericht op CJD en andere neurodegeneratieve ziekten, gekeken worden naar de aanwezigheid van neuronale antistoffen die geassocieerd zijn met auto-immuun encefalitis (Graus, 2024).

Het cluster acht op basis van consensus dat bij een aanhoudende verdenking op CJD ondanks een negatieve RT-QuIC-uitslag, herhaling van RT-QuIC na vier tot zes weken gerechtvaardigd is. Factoren die geassocieerd zijn met een negatieve RT-QuIC zijn onder andere een lage leeftijd en traag ziektebeloop (Rhoads, 2020; Jones, 2023). In de vroege fase van CJD is het pathogene prioneiwit mogelijk nog niet detecteerbaar; bij herhaling later in het ziektebeloop kan de test alsnog positief worden; dit is echter gebaseerd op observaties bij een zeer klein aantal patiënten (Rhoads, 2020; Jones, 2023). Benadrukt dient te worden dat er bij een negatieve RT-QuIC in de meeste gevallen geen sprake is van CJD en verder beleid in de eerste plaats gericht moet zijn op het vaststellen van andere oorzaken.

Een speciale subgroep betreft patiënten met genetische CJD, welke naar schatting 10-15% vertegenwoordigen van alle CJD patiënten. De RT-QuiC heeft een hoge sensitiviteit voor genetische CJD met veelvoorkomende mutaties E200K en V210I (~90%), maar deze is beduidend lager bij de andere genetische prionziekten, zoals fatale familiaire insomnia (FFI) en het syndroom van Gerstmann-Sträussler-Scheinker (~30-40%) (Schmitz, 2022). Bij iedere patiënt met waarschijnlijke CJD valt opslag van DNA te overwegen voor eventueel toekomstig genetisch onderzoek.

De balans tussen gewenste en ongewenste effecten is daarmee positief: de combinatie van RT-QuIC, MRI, EEG en aanvullende liquoranalyses (inclusief t-tau/p-tau-ratio) verhoogt de diagnostische zekerheid en helpt behandelbare alternatieven tijdig te identificeren, terwijl de extra belasting voor patiënt en zorgverlener gering blijft. Het cluster beschouwt deze geïntegreerde aanpak als de meest betrouwbare en haalbare diagnostische strategie bij verdenking op CJD.

Kwaliteit van bewijs

De algehele bewijskracht is moderate (zie SoF-tabel 1), wat betekent dat er redelijke zekerheid is dat het ware effect dicht bij het geschatte effect ligt, maar dat de conclusie (klinisch relevant) kan veranderen wanneer resultaten van nieuw grootschalig onderzoek aan de literatuuranalyse worden toegevoegd.

Waarden en voorkeuren van patiënten (en eventueel hun naasten/verzorgers)

Het stellen van een zekere diagnose bij snel progressieve dementie is voor patiënten en hun naasten van groot belang. Duidelijkheid over de aard van de aandoening geeft richting aan vervolgstappen, begeleiding en palliatieve zorg. Het kunnen uitsluiten van CJD voorkomt onnodige angst en medische of maatschappelijke consequenties van een onterechte fatale diagnose.

De diagnostische strategie waarin RT-QuIC, MRI en aanvullende biomarker analyse (inclusief tau/p-tau-ratio) gecombineerd worden, sluit aan bij deze waarden: zij biedt zekerheid en voorkomt langdurige diagnostische onzekerheid. De belasting van de benodigde onderzoeken, waaronder lumbaalpunctie en beeldvorming, wordt door de meeste patiënten als acceptabel ervaren gezien de ernst van het ziektebeeld.

Hoewel de teststrategie in principe voor iedereen dezelfde meerwaarde heeft, kan de wens tot verdere diagnostiek verschillen: bij kwetsbare of oudere patiënten kan de nadruk liggen op comfort en beperkte belasting, terwijl bij jongere patiënten en hun familie juist behoefte bestaat aan maximale diagnostische zekerheid. De gewenste effecten zijn daarmee groot, de ongewenste effecten klein, en de teststrategie wordt over het algemeen als aanvaardbaar beschouwd.

Kostenaspecten

De RT-QuIC-test brengt hogere directe laboratoriumkosten met zich mee dan conventionele onderzoeken zoals CSF 14-3-3, totaal-tau of EEG. Het kostenverschil wordt als matig ingeschat, maar precieze bedragen verschillen per laboratorium en vergoedingsstructuur.

Daartegenover staat dat een positieve RT-QuIC-uitslag doorgaans direct diagnostische duidelijkheid geeft, waarmee onnodige vervolgonderzoeken (zoals herhaalde MRI, aanvullende liquoranalyses of langdurige klinische observatie) en gerelateerde zorgkosten kunnen worden voorkomen. De hogere testkosten worden daardoor grotendeels gecompenseerd door vermindering van aanvullende diagnostiek en consultaties, en door tijdige start van passende begeleiding en infectiepreventieve maatregelen.

Bij een negatieve RT-QuIC-uitslag blijven doorgaans aanvullende onderzoeken nodig om alternatieve oorzaken, zoals auto-immuun encefalitis of ziekte van Alzheimer, te identificeren. In die gevallen nemen de totale kosten toe, maar dit wordt gerechtvaardigd door het belang van een juiste differentiaaldiagnose en de mogelijkheid van behandelbare alternatieve aandoeningen.

Per saldo weegt het hogere kostenprofiel van RT-QuIC wel op tegen het verschil in accuratesse en de daaruit voortvloeiende besparingen in vervolgdiagnostiek en zorgtrajecten. De test wordt daarom als kosteneffectief binnen de diagnostische strategie beschouwd, mede gezien de substantiële klinische en maatschappelijke winst van vroegtijdige en zekere diagnose voor patiënt en naasten.

Gelijkheid ((health) equity/equitable)

De diagnostische strategie voor CJD - waarin RT-QuIC wordt gecombineerd met MRI en aanvullende biomarker analyse (zoals tau/p-tau-ratio) - leidt mogelijk tot een toename van gezondheidsgelijkheid. De test is beschikbaar voor alle patiënten bij wie op basis van klinisch beeld of verwijzing door een specialist een verdenking op CJD bestaat, ongeacht leeftijd, geslacht, etniciteit of sociaaleconomische status.

Aangezien de RT-QuIC-test centraal wordt uitgevoerd (momenteel in één nationaal referentielaboratorium) en op indicatie kan worden aangevraagd vanuit alle ziekenhuizen, is de toegang landelijk uniform geregeld. Eventuele reisafstand of tijdsvertraging heeft geen invloed op de mogelijkheid tot testen, omdat het om laboratoriumanalyse van een standaard verkregen liquorafname gaat.

Daarmee draagt de teststrategie bij aan gelijke toegang tot diagnostiek van hoge kwaliteit voor alle patiënten met snel progressieve dementie, ongeacht woonplaats of type ziekenhuis. Er zijn geen aanwijzingen dat specifieke patiëntengroepen (zoals ouderen, mensen met kwetsbare gezondheid of etnische minderheden) benadeeld zijn in toegang of interpretatie van de testresultaten.

Aanvaardbaarheid:

Ethische aanvaardbaarheid

De diagnostiek voor de ziekte van Creutzfeldt-Jakob, inclusief RT-QuIC, wordt als ethisch aanvaardbaar beschouwd. Er zijn geen specifieke ethische bezwaren tegen het uitvoeren van de test. Integendeel, het verkrijgen van een zekere diagnose bij een snel progressieve dementie wordt door patiënten en naasten vaak als waardevol ervaren vanwege de duidelijkheid over prognose, risico’s voor transmissie en de mogelijkheid tot tijdige begeleiding. Het gebruik van RT-QuIC draagt bij aan een zorgvuldig en verantwoord diagnostisch proces, waarin onnodige foutieve diagnoses worden voorkomen.

Duurzaamheid

Bij de uitvoering van de RT-QuIC-test spelen beperkte duurzaamheidsaspecten een rol, met name gerelateerd aan laboratoriumverbruik (zoals reagentia en verpakkingen) en afvalverwerking. In vergelijking met alternatieve testmodaliteiten (bijvoorbeeld herhaalde MRI of aanvullende laboratoriumbepalingen) is de milieu-impact naar verwachting gering en proportioneel in relatie tot de diagnostische opbrengst.

De concentratie van RT-QuIC-analyse in één nationaal referentielaboratorium bevordert efficiënt gebruik van materialen en apparatuur, wat de milieubelasting per test vermindert. Daarmee wordt de test, ook vanuit duurzaamheidsperspectief, als aanvaardbaar en verantwoord beschouwd binnen de diagnostische strategie voor CJD.

Haalbaarheid

De beschreven diagnostische strategie wordt als goed haalbaar beschouwd binnen de huidige Nederlandse zorgpraktijk. De RT-QuIC-test wordt momenteel centraal uitgevoerd in één gespecialiseerd referentielaboratorium, dat op dit moment nog ruim voldoende capaciteit heeft voor een toename van het aantal aanvragen.

De verwachte toename in testaanvragen (evenredig aan het aantal patiënten met snel progressieve dementie bij wie CJD wordt overwogen) zal geen onevenredig beslag leggen op middelen of menskracht. De benodigde diagnostische stappen - lumbaalpunctie, MRI, EEG en aanvullende CSF-bepalingen - maken reeds onderdeel uit van de standaard diagnostiek bij deze patiëntengroep.

Er worden geen wezenlijke organisatorische of logistieke belemmeringen voorzien voor landelijke implementatie. Wel is blijvende afstemming nodig tussen verwijzende centra en het referentielaboratorium om doorlooptijden te bewaken en tijdige rapportage te garanderen. Het gebruik van bestaande diagnostische infrastructuur maakt de uitvoering van deze teststrategie zowel praktisch als financieel haalbaar.

Rationale van aanbeveling-1: weging van argumenten voor en tegen de indextest

De RT-QuIC test voor het aantonen van verkeerd gevouwen prion eiwit in het hersenvocht heeft een hoge diagnostische nauwkeurigheid (zowel sensitiviteit als specificiteit) voor de meldingsplichtige diagnose CJD. RT-QuIC heeft de hoogste diagnostische nauwkeurigheid en maakt het mogelijk de diagnose CJD tijdens leven met grote zekerheid te stellen. De test draagt bij aan tijdige counseling, infectiepreventie en het vermijden van fout-positieve diagnoses.

Eindoordeel: Sterke aanbeveling voor (Doen).

Rationale van aanbeveling-2: weging van argumenten voor en tegen de indextest

MRI en liquoronderzoek (waaronder de t-tau/p-tau-ratio, eventueel aangevuld met amyloid beta40/42 eiwitten en neuronale antistoffen) leveren aanvullende informatie die helpt bij het onderscheiden van CJD en behandelbare alternatieve aandoeningen. De gecombineerde toepassing van deze modaliteiten vergroot de diagnostische zekerheid.

Eindoordeel: Sterke aanbeveling voor (Doen).

Rationale van aanbeveling-3: weging van argumenten voor en tegen de indextest voor subgroep genetische CJD

Bij patiënten met (verdenking op) genetische prionziekten anders dan CJD is de sensitiviteit van de RT-QuIC-test lager dan bij sporadische CJD. De diagnostische zekerheid kan in deze subgroep alleen worden bereikt door aanvullend genetisch onderzoek naar PRNP-mutaties.

Eindoordeel: Aanbeveling voor.

Onderbouwing

Creutzfeldt-Jakob disease is a fatal neurodegenerative disease that is subject to mandatory registration and surveillance. The clinical presentation is heterogeneous, most commonly characterized by rapidly progressive dementia, cerebellar ataxia, and myoclonus. The primary question addresses the optimal diagnostic strategy for Creutzfeldt-Jakob disease (CJD) in patients presenting with rapidly progressive dementia. The impetus for this inquiry is the introduction of a novel cerebrospinal fluid assay, real-time quaking-induced conversion (RT-QuIC) for the prion protein (PrP), which demonstrates high sensitivity and specificity and has significant implications for current diagnostic algorithms. This advance necessitates revision of the existing guidelines, with particular emphasis on the role of RT-QuIC and a reappraisal of the diagnostic value of complementary investigations.

Summary of Findings

Summary of Findings table: RT-QuIC prion protein assay for identifying Creutzfeldt-Jakob disease (CJD) in patients with rapidly progressive dementia

Population: Patients with rapidly progressive dementia suspected of CJD

Intervention: RT-QuIC prion protein assay (CSF)

Comparator: Other diagnostic methods (MRI brain, EEG, CSF 14-3-3, total tau, Tau/pTau ratio)

Reference: Neuropathological confirmation (post-mortem examination) or established diagnostic criteria if autopsy is not available

Outcome	Study results and measurements	Effect estimates*	Certainty of the Evidence (Quality of evidence)	Conclusions
Sensitivity (critical)	The diagnostic performance in both studies (Mastrangelo 2023; Watson 2022) was expressed through sensitivity and specificity values.	Mastrangelo 2023 93.9% (95%CI 92.0 – 95.0) Watson 2022: 91.6% (95% CI 87.7 – 94.6)	Moderate¹	The evidence suggests that the RT-QuIC prion protein assay may accurately diagnose Creutzfeldt-Jakob disease in patients with rapidly progressive dementia (Mastrangelo 2023; Watson 2022)
Specificity (important)		Mastrangelo 2023 99.7% (95%CI 0.99 – 100) Watson 2022: 100% (95% CI 96.2 – 100)	Moderate²
Positive predictive value (important)	-	-	No GRADE (no evidence was found)	No evidence was found regarding the positive predictive value of the RT-QuIC prion protein assay for the diagnosis of Creutzfeldt-Jakob disease in patients with rapidly progressive dementia.
Negative predictive value (important)	-	-	No GRADE (no evidence was found)	No evidence was found regarding the negative predictive value of the RT-QuIC prion protein assay for the diagnosis of Creutzfeldt-Jakob disease in patients with rapidly progressive dementia.
AUC (important)	Mastrangelo (2023) conducted ROC analyses to assess the diagnostic accuracy of CSF RT-QuIC alone	Mastrangelo 2023: Total non-CJD: 0.964 (95% CI 0.940 – 0.980) Definite non-CJD: 0.966 (95% CI 0.931–0.987)	Moderate³	The evidence suggests that the RT-QuIC prion protein assay is diagnostically accurate for the diagnosis of Creutzfeldt-Jakob disease in patients with rapidly progressive dementia (Mastrangelo 2023)

_{^1. RT-QuIC shows consistently high sensitivity across two large studies, but some uncertainty remains due to incomplete testing and potential flow bias.}

_{^2. RT-QuIC shows consistently high specificity across two large studies, but some uncertainty remains due to incomplete testing and potential flow bias.}

_{^3. The area under the ROC curve (AUC) for CSF RT-QuIC was reported only by Mastrangelo (2023) and demonstrated excellent discriminative performance (AUC 0.964–0.966), but some uncertainty remains due to incomplete testing and potential flow bias.}

Description of studies

A total of two studies were included in the analysis of the literature. Important study characteristics and results are summarized in table 3. The assessment of the risk of bias is summarized in the risk of bias tables (under the tab ‘Evidence tabellen’).

Mastrangelo (2023) conducted a retrospective analysis of a prospectively collected national surveillance cohort to evaluate the diagnostic impact of cerebrospinal fluid (CSF) prion Real-Time Quaking-Induced Conversion (RT-QuIC) and the amended 2017 European Union (EU) diagnostic criteria for sporadic Creutzfeldt-Jakob disease (sCJD).

Between January 2010 and December 2020, 3347 patients presenting with rapidly progressive dementia or neurological decline suspected for CJD were consecutively referred to two Italian national reference centers: the Institute of Neurological Sciences of Bologna (ISNB) and the Istituto Superiore di Sanità (ISS) in Rome. Patients were included if they met at least one of the following criteria: 1) positive or uncertain CSF 14-3-3 assay, 2) CSF total tau concentration >600 pg/mL, 3) MRI findings consistent with CJD, or 4) a clinical course compatible with possible CJD. After applying these inclusion criteria, 1250 patients were selected for analysis. Each patient was assessed at the time of first diagnostic evaluation according to both the updated WHO (2009) and the EU (2017) criteria, and final diagnoses were established based on neuropathology, PRNP gene sequencing, and/or complete follow-up data. Among the 850 CJD cases, 297 were definite sporadic CJD confirmed by neuropathology, 151 were genetic CJD confirmed by PRNP sequencing, and 402 were classified as probable sCJD based on clinical and biomarker follow-up. CSF analyses included 14-3-3 and tau protein quantification using immunoassays, while RT-QuIC was performed using either full-length (PQ-CSF) or truncated (IQ-CSF) recombinant prion proteins as substrates.

Watson (2022) conducted a multinational multicenter diagnostic study based on prospectively collected surveillance data to validate the revised 2017 International Creutzfeldt-Jakob Disease (CJD) Surveillance Network diagnostic criteria for sCJD. The study included patients presenting with rapidly progressive cognitive decline who were assessed through four national surveillance centers in the United Kingdom, France, Germany, and Italy between January 2017 and December 2019. All cases had neuropathological confirmation of diagnosis through autopsy or biopsy. A total of 501 autopsy-confirmed sCJD cases and 146 noncases with alternative neuropathological diagnoses (e.g., Alzheimer’s disease, autoimmune encephalitis, anoxic brain injury) were included. Clinical features, brain MRI, EEG, cerebrospinal fluid (CSF) 14-3-3 protein, and CSF real-time quaking-induced conversion (RT-QuIC) assay results were collected prospectively as part of routine national surveillance and retrospectively analyzed. Each case was reclassified using both the previous (2009) and revised (2017) international diagnostic criteria, which incorporated cortical ribboning on MRI and a positive RT-QuIC assay as indicators of probable sCJD.

Table 3. Characteristics of included studies

Study	Participants	Comparison	Follow-up	Outcome measures	Comments	Risk of bias (per outcome measure)*
Individual studies
Mastrangelo, 2023	N at baseline Indextest: 571 PQ-CSF; 181 IQ-CSF; 498 both Comparator test: 840 CSF 14-3-3, 486 t-tau, 744 MRI, 805 EEG Age (median, IQR) Indextest: 69 (62-74) (sCJD cases; disease-positive group) Comparator test: 70 (61-77) (non-CJD controls; disease-negative group) Sex (female %) Indextest: 52.8% (sCJD cases; disease-positive group) Comparator test: 52.5% (non-CJD controls; disease-negative group) Prevalence of disease with reference test (%): 850/1250 (68%) definite, probable, or genetic CJD Setting: two Italian national prion disease reference laboratories Timeframe: data collected from January 2010 – December 2020	Index test (cut-off point(s)): CSF RT-QuIC prion test (RT-QuIC using PQ-CSF and IQ-CSF variants with recombinant prion protein substrates). Comparator test (cut-off point(s)): CSF 14-3-3 protein assay (ISNB: immunoassay; ISS: Western blot) CSF total tau (t-tau) >1250 pg/mL MRI and EEG findings consistent with WHO/EU diagnostic criteria Reference test (cut-off point(s)): Neuropathological confirmation (autopsy or biopsy); PRNP gene sequencing; or, if unavailable, clinical diagnosis based on established diagnostic criteria. Alternative neuropathological diagnoses (e.g., Alzheimer’s disease, autoimmune encephalitis, vascular encephalopathy) served as non-CJD controls.	10 years	Sensitivity, specificity, AUC	Supported by the Italian Ministry of Health as part of the National CJD Surveillance Program; no commercial funding reported.	Sensitivity: selective inclusion, mixed reference standards and variable timing between index test and final diagnosis. Specificity: non-CJD cases were defined clinically rather than neuropathologically. AUC: partial verification, exclusions and variablity in timing between testing and outcome verification.
Watson, 2022	N at baseline: Indextest: 351 RT-QuIC Comparator test: 576 CSF 14-3-3, 566 MRI, 566 EEG Age (mean, SD) Indextest: 68.8 (9.8) (sCJD cases; disease-positive group) Comparator test: 72.8 (10.9) (non-CJD controls; disease-negative group) Sex (n men, %) Indextest: 253 (50.5%) (sCJD cases; disease-positive group) Comparator test: 74 (50.7%) (non-CJD controls; disease-negative group) Prevalence of disease with reference test (%): 501/647 (77.4%) confirmed sCJD Setting: four European national CJD surveillance centers Timeframe: data collected from January 2017 – December 2019	Index test (cut-off point(s)): RT-QuIC prion test performed according to International CJD Surveillance Network protocol (qualitative positive/negative result). Comparator test (cut-off point(s)): CSF 14-3-3 protein assay (positive/negative by national reference lab criteria) EEG showing periodic sharp wave complexes MRI demonstrating cortical ribboning or basal ganglia hyperintensity Reference test (cut-off point(s)): Neuropathological confirmation (autopsy or biopsy) Alternative neuropathological diagnoses (e.g., Alzheimer’s disease, autoimmune encephalitis, vascular insults) served as non-CJD controls.	2-3 years	Sensitivity, specificity	Funded by the European CJD Surveillance Network (ECDC) and national public health agencies; no industry involvement.	Sensitivity: incomplete data (not all patients underwent RT-QuIC) and potential delay between index test and autopsy confirmation. Specificity: neuropathological reference standard minimizes misclassification. AUC: partial verification (subset tested) and variable timing between test performance and definitive reference standard.

_{Abbreviations: CJD: Creutzfeldt-Jakob disease, sCJD: Sporadic Creutzfeldt–Jakob disease; CSF: Cerebrospinal fluid; RT-QulC: Real-Time Quaking-Induced Conversion assay; PQ-CSF: Protein Quaking” RT-QuIC assay using the first-generation substrate; IQF-CSF: improved Quaking” RT-QuIC assay using the second-generation substrate; PRNP: prion protein gene; AUC: area under the curve; EEG: electroencephalography; MRI: Magnetic Resonance Imaging; IQR: interquartile range; SD: standard deviation; ISNB; Istituto delle Scienze Neurologiche di Bologna; ISS: Istituto Superiore di Sanità; EU: european Union; WHO: World Health Organization; ECDC: European Centre for Disease Prevention and Control.}

_{*For further details, see risk of bias table in the appendix}

Results

Specificity and sensitivity

Two large diagnostic accuracy studies (Watson, 2022; Mastrangelo, 2023) evaluated the performance of the cerebrospinal fluid (CSF) real-time quaking-induced conversion (RT-QuIC) assay for the detection of Creutzfeldt–Jakob disease (CJD) in patients with rapidly progressive dementia, compared with established diagnostic tests such as MRI, EEG, CSF 14-3-3 protein, and total tau. Together, these studies included more than 1,800 participants with suspected CJD.

In the study by Watson (2022), which included 501 autopsy-confirmed CJD cases and 146 non-CJD controls, the RT-QuIC assay showed a sensitivity of 91.6 % (95 % CI 87.7–94.6) and a specificity of 100 % (95 % CI 96.2–100). Comparator tests showed lower performance, with MRI yielding 86.8% sensitivity and 82.0% specificity, EEG 46.2 % and 88.1%, and CSF 14-3-3 protein 72% and 45.5%.

In the multicenter study by Mastrangelo (2023), involving 850 patients with CJD and 400 without CJD (61 with neuropathological confirmation), RT-QuIC demonstrated a sensitivity of 93.9% and a specificity of 99.7%. Comparator tests again performed less well: MRI 75.5% / 92.8%, EEG 41.2% / 93.0%, CSF 14-3-3 protein 76.8% / 71.1% and total tau 89.9% / 65.3%,

Results are summarized in Table 4.

Table 1. Diagnostic accuracy of RT-QuIC prion protein assay and comparator tests (MRI, EEG, CSF 14-3-3, total tau) for identifying Creutzfeldt–Jakob disease in patients with rapidly progressive dementia

Study	Population (n)	Test (index / comparator)	TP	FP	FN	TN	Sensitivity % (95 % CI)	Specificity % (95 % CI)
Watson, 2022	501 CJD / 146 non-CJD (autopsy-confirmed)	RT-QuIC (index)	251	0	23	123	91.6 (87.7 – 94.6)	100 (96.2 – 100)
		MRI (comparator)	395	91	60	20	86.8 (83.4 – 89.8)	82.0 (73.6 – 88.6)
		EEG (comparator)	207	14	241	104	46.2 (41.5 – 50.9)	88.1 (80.9 – 93.4)
		CSF 14-3-3 (comparator)	326	67	127	56	72.0 (67.5 – 76.3)	45.5 (36.5 – 54.8)
Mastrangelo, 2023	850 CJD / 400 non-CJD (61 neuropathology	RT-QuIC (index)	798	1	52	399	93.9 (92.0 – 95.0)	99.7 (0.99 – 100)
		CSF 14-3-3 (comparator)	645	113	195	278	76.8 (74.0 – 80.0)	71.1 (66.0 – 76.0)
		Total tau > 1250 pg/mL (comparator)	437	128	49	241	89.9 (87.0 – 92.0)	65.3 (60.0 – 70.0)
		MRI (comparator)	562	18	182	233	75.5 (72.0 – 79.0)	92.8 (89.0 – 96.0)
		EEG (comparator)	332	21	473	278	41.2 (38.0 – 45.0)	93.0 (89.0 – 96.0)

_{TP: true positive; FP: false positive; FN: false negative; TN: true negative}

Mastrangelo (2023) compared the 2017 EU amended diagnostic criteria incorporating RT-QuIC with the previous 2009 WHO/International CJD Surveillance Network criteria.

The amended 2017 criteria demonstrated a higher sensitivity (98.8%, 95% CI 97.8–99.4) but a lower specificity (93.7%, 95% CI 90.9–95.7) compared with the previous WHO/International CJD Surveillance Network criteria (sensitivity 76.8%, 95% CI 72.7–80.5; specificity 94.0%, 95% CI 91.2–95.9).

Watson (2022) compared the revised2017 International CJD Surveillance Network diagnostic criteria, which incorporate RT-QuIC and cortical ribboning on MRI, with the prior surveillance criteria. The revised criteria showed higher sensitivity (92.2%, 95% CI 89.5–94.4 with partial investigations; 97.8%, 95% CI 94.9–99.3 with all investigations available) compared with the prior criteria (77.5%, 95% CI 73.5–81.1; 76.2%, 95% CI 70.1–81.7), while specificity remained similar between the revised (80.8%, 95% CI 72.8–87.3; 67.3%, 95% CI 52.9–79.7) and prior criteria (81.6%, 95% CI 73.7–88.0; 69.2%, 95% CI 54.9–81.3).

Positive predictive value

Both studies did not report on the outcome positive predictive value.

Negative predictive value

Both studies did not report on the outcome negative predictive value.

AUC

Mastrangelo (2023) conducted ROC analyses to assess the diagnostic accuracy of CSF RT-QuIC alone. The AUC was 0.964 (95% CI 0.940–0.980) when compared against all non-CJD cases (n = 220) and 0.966 (95% CI 0.931–0.987) when compared against definite non-CJD cases (n = 38). No AUC values were reported for MRI, EEG, 14-3-3 protein, or total tau individually. Watson (2022) did not report AUC values or ROC curve analyses. Diagnostic performance was expressed only in terms of sensitivity and specificity.

The ideal body of evidence would include studies that directly compare the test strategies under consideration (i.e., randomized trials) and the resulting interventions and consequences for patients (i.e., patient-important outcomes). Such studies would, by design, address all of the issues in the analytical framework and allow guideline panelists to apply the familiar GRADE approach for interventions’ (Schünemann, 2019). If this direct evidence does not exist, a search question on test accuracy outcomes is formulated. Connecting test accuracy to downstream consequences is required for decision-making.

A systematic review of the literature was performed to answer the following question:

What is the diagnostic value of the RT-QuIC prion test in comparison to other diagnostic methods (MRI, EEG, 14-3-3 protein, and CSF tau) for identifying Creutzfeldt-Jakob disease in patients with rapidly progressive dementia?

Table 1. PICRO

Patients	Patients with rapidly progressive dementia suspected of Creutzfeldt-Jakob disease (CJD)
Index test	RT-QuIC prion protein assay (CSF)
Comparator test	Other diagnostic methods (MRI brain, EEG, CSF 14-3-3, total tau, Tau/pTau ratio)
Reference test	Neuropathological confirmation (post-mortem examination) or established diagnostic criteria if autopsy is not available
Outcomes	Diagnostic accuracy measures (sensitivity, specificity, AUC, positive predictive value, negative predictive value)

Relevant outcome measures

The guideline panel considered specificity as a critical outcome measure for decision making; and sensitivity, AUC, positive predictive value, negative predictive value as an important outcome measure for decision making. From a clinical perspective, high specificity is more important than sensitivity. In other words, avoiding false-positive diagnoses is more important than avoiding false-negative diagnoses, due to the absence of disease-modifying treatments and the severe clinical and ethical consequences of an incorrect CJD diagnosis (see Table 2).

Table 2. Consequences of diagnostic test characteristics

Outcome	Consequences	Relevance
True positives (TP)	Patients are correctly diagnosed with CJD; this enables accurate prognostic information, timely counselling for patient and relatives, initiation of palliative and supportive care, and implementation of appropriate infection control measures.	Important
True negatives (TN)	Patients are correctly not diagnosed with CJD; this prevents unnecessary psychological distress, inappropriate labelling with a fatal disease, social consequences (e.g. insurance, work, driving), and the unnecessary application of infection control or palliative measures.	Critical
False positives (FP)	Patients are incorrectly diagnosed with CJD; this may cause severe psychological and social harm, loss of autonomy, withdrawal or limitation of potentially effective treatments for other causes, unjustified initiation of palliative care, and unnecessary infection control procedures.	Critical
False negatives (FN)	Patients are incorrectly not diagnosed with CJD; this delays correct counselling and support, may expose healthcare settings to infection risk, and postpones the initiation of appropriate palliative and supportive care planning.	Important

A priori, the guideline panel did not define the outcome measures listed above but used the definitions used in the studies.

The guideline panel defined the following thresholds as minimal clinically important differences for diagnostic accuracy outcomes:

Specificity: A test specificity of ≥95% was considered clinically relevant, as avoiding false-positive diagnoses is critical given the fatal prognosis and lack of disease-modifying treatment.
• Sensitivity: A test sensitivity of ≥80% was considered clinically relevant, to ensure timely recognition and appropriate counselling.

In comparative analyses, the panel considered a ≥10% absolute improvement in specificity or sensitivity over established comparator tests (MRI, EEG, CSF 14-3-3, total tau) to represent a clinically relevant difference.

These thresholds reflect that high specificity is more important than high sensitivity in the diagnostic evaluation of CJD, where false-positive results have major clinical, psychological, and ethical consequences.

Search and select (Methods)

A systematic literature search was performed by a medical information specialist using the following bibliographic databases: Embase.com and Ovid/Medline all. Both databases were searched from 2005 to August 26th, 2025, for systematic reviews, RCTs, observational and other studies. Systematic searches were completed using a combination of controlled vocabulary and natural language keywords. The overall search strategy was derived from the following primary search concepts: (1) dementia; (2) RT-QuIC prion test; (3) diagnostic accuracy. Duplicates were removed using EndNote software. After deduplication a total of 309 records were imported for title/abstract screening.

Initially, 24 studies were selected based on title and abstract screening. After reading the full text, 22 studies were excluded (see the exclusion table under the tab ‘Evidence tabellen’), and two studies were included.

Bastiaansen AEM, van Steenhoven RW, de Bruijn MAAM, Crijnen YS, van Sonderen A, van Coevorden-Hameete MH, Nühn MM, Verbeek MM, Schreurs MWJ, Sillevis Smitt PAE, de Vries JM, Jan de Jong F, Titulaer MJ. Autoimmune Encephalitis Resembling Dementia Syndromes. Neurol Neuroimmunol Neuroinflamm. 2021 Aug 2;8(5):e1039. doi: 10.1212/NXI.0000000000001039. PMID: 34341093; PMCID: PMC8362342.
Bizzi A, Pascuzzo R, Blevins J, et al. Evaluation of a new criterion for detecting prion disease with diffusion magnetic resonance imaging. JAMA Neurol 2020; 77: 1141–49.
Day GS. Rapidly Progressive Dementia. Continuum (Minneap Minn). 2022 Jun 1;28(3):901-936. doi: 10.1212/CON.0000000000001089. PMID: 35678409; PMCID: PMC9580391.
Satyadev N, Tipton PW, Martens Y, Dunham SR, Geschwind MD, Morris JC, Brier MR, Graff-Radford NR, Day GS. Improving Early Recognition of Treatment-Responsive Causes of Rapidly Progressive Dementia: The STAM3 P Score. Ann Neurol. 2024 Feb;95(2):237-248. doi: 10.1002/ana.26812. Epub 2023 Oct 19. PMID: 37782554; PMCID: PMC10841446.
Hermann P, Haller P, Goebel S, Bunck T, Schmidt C, Wiltfang J, Zerr I. Total and Phosphorylated Cerebrospinal Fluid Tau in the Differential Diagnosis of Sporadic Creutzfeldt-Jakob Disease and Rapidly Progressive Alzheimer's Disease. Viruses. 2022 Jan 28;14(2):276. doi: 10.3390/v14020276. PMID: 35215868; PMCID: PMC8874601.
Kuchenbecker LA, Tipton PW, Martens Y, Brier MR, Satyadev N, Dunham SR, Lazar EB, Dacquel MV, Henson RL, Bu G, Geschwind MD, Morris JC, Schindler SE, Herries E, Graff-Radford NR, Day GS. Diagnostic Utility of Cerebrospinal Fluid Biomarkers in Patients with Rapidly Progressive Dementia. Ann Neurol. 2024 Feb;95(2):299-313. doi: 10.1002/ana.26822. Epub 2023 Nov 10. PMID: 37897306; PMCID: PMC10842089.
Lattanzio F, Abu-Rumeileh S, Franceschini A, Kai H, Amore G, Poggiolini I, Rossi M, Baiardi S, McGuire L, Ladogana A, Pocchiari M, Green A, Capellari S, Parchi P. Prion-specific and surrogate CSF biomarkers in Creutzfeldt-Jakob disease: diagnostic accuracy in relation to molecular subtypes and analysis of neuropathological correlates of p-tau and Aβ42 levels. Acta Neuropathol. 2017 Apr;133(4):559-578. doi: 10.1007/s00401-017-1683-0. Epub 2017 Feb 15. PMID: 28205010; PMCID: PMC5348556.
Skillbäck T, Rosén C, Asztely F, Mattsson N, Blennow K, Zetterberg H. Diagnostic performance of cerebrospinal fluid total tau and phosphorylated tau in Creutzfeldt-Jakob disease: results from the Swedish Mortality Registry. JAMA Neurol. 2014 Apr;71(4):476-83. doi: 10.1001/jamaneurol.2013.6455. PMID: 24566866.
Mastrangelo A, Mammana A, Baiardi S, Tiple D, Colaizzo E, Rossi M, Vaianella L, Polischi B, Equestre M, Poleggi A, Capellari S, Ladogana A, Parchi P. Evaluation of the impact of CSF prion RT-QuIC and amended criteria on the clinical diagnosis of Creutzfeldt-Jakob disease: a 10-year study in Italy. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2023 Feb;94(2):121-129. doi: 10.1136/jnnp-2022-330153. Epub 2022 Nov 25. PMID: 36428087.
Rhoads DD, Wrona A, Foutz A, Blevins J, Glisic K, Person M, Maddox RA, Belay ED, Schonberger LB, Tatsuoka C, Cohen ML, Appleby BS. Diagnosis of prion diseases by RT-QuIC results in improved surveillance. Neurology. 2020 Aug 25;95(8):e1017-e1026. doi: 10.1212/WNL.0000000000010086. Epub 2020 Jun 22. PMID: 32571851.
Schmitz M, Villar-Piqué A, Hermann P, Escaramís G, Calero M, Chen C, Kruse N, Cramm M, Golanska E, Sikorska B, Liberski PP, Pocchiari M, Lange P, Stehmann C, Sarros S, Martí E, Baldeiras I, Santana I, Žáková D, Mitrová E, Dong XP, Collins S, Poleggi A, Ladogana A, Mollenhauer B, Kovacs GG, Geschwind MD, Sánchez-Valle R, Zerr I, Llorens F. Diagnostic accuracy of cerebrospinal fluid biomarkers in genetic prion diseases. Brain. 2022 Apr 18;145(2):700-712. doi: 10.1093/brain/awab350. PMID: 35288744; PMCID: PMC9014756.
Steinhoff BJ, Zerr I, Glatting M, Schulz-Schaeffer W, Poser S, Kretzschmar HA. Diagnostic value of periodic complexes in Creutzfeldt-Jakob disease. Ann Neurol 2004; 56: 702–08.
Watson N, Hermann P, Ladogana A, Denouel A, Baiardi S, Colaizzo E, Giaccone G, Glatzel M, Green AJE, Haïk S, Imperiale D, MacKenzie J, Moda F, Smith C, Summers D, Tiple D, Vaianella L, Zanusso G, Pocchiari M, Zerr I, Parchi P, Brandel JP, Pal S. Validation of Revised International Creutzfeldt-Jakob Disease Surveillance Network Diagnostic Criteria for Sporadic Creutzfeldt-Jakob Disease. JAMA Netw Open. 2022 Jan 4;5(1):e2146319. doi: 10.1001/jamanetworkopen.2021.46319. PMID: 35099544; PMCID: PMC8804913.

Risk of bias assessment diagnostic accuracy studies (QUADAS II, 2011)

Research question: What is the diagnostic value of the RT-QuIC prion test in comparison to other diagnostic methods (MRI, EEG, 14-3-3 protein, and CSF tau) for identifying Creutzfeldt-Jakob disease in patients with rapidly progressive dementia?

Table of excluded studies

Study reference	Patient selection	Index test	Reference standard	Flow and timing	Comments with respect to applicability
Mastrangelo, 2022	Was a consecutive or random sample of patients enrolled? Yes Was a case-control design avoided? No Did the study avoid inappropriate exclusions? No	Were the index test results interpreted without knowledge of the results of the reference standard? Unclear If a threshold was used, was it pre-specified? Yes	Is the reference standard likely to correctly classify the target condition? Yes Were the reference standard results interpreted without knowledge of the results of the index test? Unclear	Was there an appropriate interval between index test(s) and reference standard? Unclear Did all patients receive a reference standard? No Did patients receive the same reference standard? No Were all patients included in the analysis? No	Are there concerns that the included patients do not match the review question? No Are there concerns that the index test, its conduct, or interpretation differ from the review question? No Are there concerns that the target condition as defined by the reference standard does not match the review question? No RISK: LOW
CONCLUSION: Could the selection of patients have introduced bias? RISK: UNCLEAR	CONCLUSION: Could the conduct or interpretation of the index test have introduced bias? RISK: UNCLEAR	CONCLUSION: Could the reference standard, its conduct, or its interpretation have introduced bias? RISK: UNCLEAR	CONCLUSION Could the patient flow have introduced bias? RISK: HIGH
Watson, 2022	Was a consecutive or random sample of patients enrolled? Yes Was a case-control design avoided? No Did the study avoid inappropriate exclusions? Unclear	Were the index test results interpreted without knowledge of the results of the reference standard? Unclear If a threshold was used, was it pre-specified? Yes	Is the reference standard likely to correctly classify the target condition? Yes Were the reference standard results interpreted without knowledge of the results of the index test? Unclear	Was there an appropriate interval between index test(s) and reference standard? Unclear Did all patients receive a reference standard? Yes Did patients receive the same reference standard? Yes Were all patients included in the analysis? No	Are there concerns that the included patients do not match the review question? No Are there concerns that the index test, its conduct, or interpretation differ from the review question? No Are there concerns that the target condition as defined by the reference standard does not match the review question? No RISK: LOW
	CONCLUSION: Could the selection of patients have introduced bias? RISK: UNCLEAR	CONCLUSION: Could the conduct or interpretation of the index test have introduced bias? RISK: UNCLEAR	CONCLUSION: Could the reference standard, its conduct, or its interpretation have introduced bias? RISK: UNCLEAR	CONCLUSION Could the patient flow have introduced bias? RISK: HIGH

Study reference

Patient selection

Index test

Reference standard

Flow and timing

Comments with respect to applicability

Mastrangelo, 2022

Was a consecutive or random sample of patients enrolled?

Yes

Was a case-control design avoided?

Did the study avoid inappropriate exclusions?

Were the index test results interpreted without knowledge of the results of the reference standard?

Unclear

If a threshold was used, was it pre-specified?

Yes

Is the reference standard likely to correctly classify the target condition?

Yes

Were the reference standard results interpreted without knowledge of the results of the index test?

Unclear

Was there an appropriate interval between index test(s) and reference standard?

Unclear

Did all patients receive a reference standard?

Did patients receive the same reference standard?

Were all patients included in the analysis?

Are there concerns that the included patients do not match the review question?

Are there concerns that the index test, its conduct, or interpretation differ from the review question?

Are there concerns that the target condition as defined by the reference standard does not match the review question?

RISK: LOW

CONCLUSION:

Could the selection of patients have introduced bias?

RISK: UNCLEAR

CONCLUSION:

Could the conduct or interpretation of the index test have introduced bias?

RISK: UNCLEAR

CONCLUSION:

Could the reference standard, its conduct, or its interpretation have introduced bias?

RISK: UNCLEAR

CONCLUSION

Could the patient flow have introduced bias?

RISK: HIGH

Watson, 2022

Was a consecutive or random sample of patients enrolled?

Yes

Was a case-control design avoided?

Did the study avoid inappropriate exclusions?

Unclear

Were the index test results interpreted without knowledge of the results of the reference standard?

Unclear

If a threshold was used, was it pre-specified?

Yes

Is the reference standard likely to correctly classify the target condition?

Yes

Were the reference standard results interpreted without knowledge of the results of the index test?

Unclear

Was there an appropriate interval between index test(s) and reference standard?

Unclear

Did all patients receive a reference standard?

Yes

Did patients receive the same reference standard?

Yes

Were all patients included in the analysis?

Are there concerns that the included patients do not match the review question?

Are there concerns that the index test, its conduct, or interpretation differ from the review question?

Are there concerns that the target condition as defined by the reference standard does not match the review question?

RISK: LOW

CONCLUSION:

Could the selection of patients have introduced bias?

RISK: UNCLEAR

CONCLUSION:

Could the conduct or interpretation of the index test have introduced bias?

RISK: UNCLEAR

CONCLUSION:

Could the reference standard, its conduct, or its interpretation have introduced bias?

RISK: UNCLEAR

CONCLUSION

Could the patient flow have introduced bias?

RISK: HIGH

Beoordelingsdatum en geldigheid

Publicatiedatum : 30-06-2026

Beoordeeld op geldigheid : 30-06-2026

Initiatief en autorisatie

Initiatief:

Cluster Cognitieve stoornissen en dementie

Geautoriseerd door:

Nederlandse Internisten Vereniging
Nederlandse Vereniging voor Klinische Chemie en Laboratoriumgeneeskunde
Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie
Nederlandse Vereniging voor Neurologie
Nederlandse Vereniging voor Radiologie

Samenstelling werkgroep

Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2021 een multidisciplinair cluster ingesteld. Het cluster Cognitieve stoornissen en Dementie bestaat uit meerdere richtlijnen (zie hier de actuele clusterindeling). De stuurgroep bewaakt het proces van modulair onderhoud binnen het cluster. De expertisegroepsleden brengen hun expertise in, indien nodig. De volgende personen uit het cluster zijn betrokken geweest bij de herziening van deze module:

Clusterstuurgroepleden

Dhr. prof. dr. M.G.M. (Marcel) Olde Rikkert (voorzitter), klinisch geriater; NVKG
Dhr. prof. dr. A.R. (Tony) Absalom, anesthesioloog; NVA
Dhr. dr. J.H.J.M. (Jeroen) de Bresser, radioloog; NVvR
Mevr. W.P. (Wendie) Derks, patiëntvertegenwoordiger; Alzheimer Nederland
Dhr. R.P. (Ruben) Hijlkema, psychiater; NVvP
Mevr. prof. dr. B.C. (Barbara) van Munster, internist; NIV
Dhr. prof. dr. E. (Edo) Richard, neuroloog; NVN
Mevr. prof. dr. Ir. C. (Charlotte) Teunissen, klinisch chemicus; NVKC
Dhr. dr. R.A.W. (Ronald) Verhagen, orthopedisch chirurg; NOV

Betrokken clusterexpertisegroepleden

Dhr. dr. H. (Harro) Seelaar, neuroloog, NVN
Dhr. R.W. (Robin) van Steenhoven, neuroloog; NVN
Dhr. M.M. (Marcel) Verbeek, klinisch chemicus; NVKC

Met ondersteuning van

Mevr. dr. C.T.J. (Charlotte) Michels, senior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
Mevr. dr. L.C. (Lotte) Houtepen, senior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
Mevr. L.C. (Laura) van Wijngaarden, junior adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
Mevr. A. (Alies) Oost, medisch informatiespecialist, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten

Belangenverklaringen

Een overzicht van de belangen van de clusterleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten via secretariaat@kennisinstituut.nl.

Gemelde (neven)functies en belangen stuurgroepleden

Naam	Hoofdfunctie	Nevenwerkzaamheden	Persoonlijke financiële belangen	Persoonlijke relaties	Extern gefinancierd onderzoek	Intellectuele belangen en reputatie	Overige belangen	Datum	Restrictie
Marcel Olde Rikkert	Hoogleraar Geriatrie Radboudumc	Hoofdredacteur NTvG Lid Advies Commisssie Pakket, ZIN (urenvergoeding)	Geen	Geen	Geen; ik doe nu uitsluitend ZonMw gefinancierd onderzoek dat overheidsbelang centraal stelt. Sinds 2017 geen farma onderzoek meer	Geen	Geen	02-07-2025	Geen
Tony Absalom	Hoogleraar anesthesiologie, UMCG, Universiteit Groningen Hoogleraar anesthesiologie, staflid anesthesiologie, UMCG, Universiteit Groningen	Consultancy werkzaamheden diverse bedrijven (betaald, met alle betalingen aan mijn instelling) 1. Werk voor British Journal of Anaesthesia (van sept 2011 t/m jan 2022 was ik editor). Sinds Sept 2022 “trustee” met portfolio “financial director” van de BJA Charitable Company. Ik heb nu geen invloed op het wetenschappelijk beleid; maar ben vaak reviewer van farmacologische artikelen (waarvoor ik per kwartaal een honorarium ontvang). 2. Actieve consultancy werk en PI-schap van een sponsor (Philips) – geinitieerd pijn-project. Geen conflict m.b.t. dementie/MCI/delier. Advieswerkzaamheden/medische adviesraad – met betrekking tot een voorgestelde pijnmonitor voor intra-operatief gebruik. Onbeperkte onderzoekssubsidie voor de uitvoering van een geplande studie om gegevens te verzamelen die nodig zijn voor de ontwikkeling van een dergelijke monitor. Deze studie staat op het punt te starten, waardoor deze samenwerking niet kan worden opgeschort of beëindigd. 3. Vorige consultancy werk voor Orion (> 5 jaar geleden). Consultancy advice (dexmedetomidine). 4. Vorige consultancy werk voor Ever Pharma (mbt dexmedetomidine). Hiervoor gaf ik advies over een EMA aanvraag voor registratie (van een nieuwe formulatie) en indicatie uitbreiding van dexmedetomidine voor procedurele sedatie. In dit werk was de focus alleen op het gebruik van dit middel voor sedatie. Er bestaat wetenschappelijke bewijs dat dexmedetomidine toediening tijdens een operatie onder algehele narkose de kansen van post-operatieve delier verlaagt. Ook wordt dit middel soms toegediend ter behandeling van “emergence agitation” (dwz onrust en verwardheid direct na ontwaking uit narcose). Deze indicaties zijn niet geregistreerde indicaties, en ik heb Ever Pharma dan ook geen raad hierover gegeven. De link met dementie/MCI/delier is daarom zwak. 5. Vorige consultancy werk voor Ever Pharma en PAION – hiervoor gaf ik advies aan Ever en PAION over (potentiele aankoop van een generische medicaties, en/of indicatie stellingen) van medicaties met geen (potentiele) link met dementie/MCI/delier; en niet meer actief. 6. Consultancy werk voor Becton Dickinson (Eysins, Switzerland)** en Terumo (Tokyo, Japan)* – technische advies over spuitpompen. Niet regerelateerd aan dementie/MCI/delier; niet meer actief. Advieswerkzaamheden/medische adviesraad – met betrekking tot target-controlled infusion pumps en de toepassing van farmacokinetische modellen in deze pompen. Advieswerkzaamheden/medische adviesraad – met betrekking tot target-controlled infusion pumps en de toepassing van farmacokinetische modellen in deze pompen. In het verleden ontving mijn afdeling een onbeperkte onderzoekssubsidie voor het uitvoeren van een pilotstudie naar een nieuw apparaat dat wij ontwikkelden voor patiëntgecontroleerde analgesie- en sedatiesystemen.7. Vorige advies aan Janssen (Beerse, Belgium) over esketamine gebruik voor depressie. Niet regerelateerd aan dementie/MCI/delier; en niet meer actief. Financial trustee/director: British Journal of Anaesthesia Company (onbetaald) Treasurer/director: European Society for Anesthesiology and Intensive Care (onbetaald)	Geen In het verleden: Door de sponsor geïnitieerd onderzoek (geen potentiële conflicten met rol in het cluster): a. Philips BV (pijnstudie) b. Rigel Inc. (fase 1-studie van een IRAK1- en IRAK4-remmer) c. The Medicines Company (Parsippany, VS) (fase 1-studie van een etomidate-analoog) Consultancy (alle vergoedingen aan mijn instelling) (allemaal niet actief > 6 jaar): a. Ever Pharma (Salzburg, Oostenrijk) b. PAION (Duitsland) c. Terumo (Japan) d. Janssen Pharmaceutica NV (Beerse, België) e. Medtronic (Dublin, Ierland) f. BD (Franklin Lakes, NJ, VS)	Geen	Ik heb extern gefinancierd onderzoeken, maar in geen geval kan de financier belangen hebben bij het advies of de richtlijn. Rigel Pharmaceuticals (San Francisco, USA)(PAST). Sponsor-initiated phase 1 research, projectleider (for an IRAK1 and IRAK4 inhibitor intended for use in auto-immune disorders) The Medicines Company (Parsippany, NJ, USA)(PAST)/. Sponsor-initiated phase 1 research, consultancy advice/medical advisory board – relating to an etomidate analogue – niet langer in ontwikkeling.	Geen	Geen	19-08-2025	Geen
Jeroen de Bresser	Neuroradioloog en associate professor, LUMC	Geen	Geen	Geen	Mijn onderzoek wordt mede gesponsord door Alzheimer Nederland. Deze financier heeft bij mijn weten geen belang bij bepaalde uitkomsten van de richtlijn. Alzheimer Nederland; Early detection of increased dementia risk by new cerebrovascular imaging markers, PL, ja Alzheimer Nederland; Brain clearance MRI as an early marker for cognitive decline and dementia , PL, ja Medical Delta; Medical delta dementia 3.0: applying advanced brain imaging for efficient dementia diagnosis and prediction: when, what, and for whom? PL, ja LUMC research theme high potential grant ; Ageing related changes in the brain clearance system as a biomarker for early prediction of cognitive decline, PL, ja ZonMW/ZE&GG; Clinical added value of brain MRI in memory clinic patients (IMDEM); financieringstraject loopt nog – nog niet gestart/gehonoreerd, PL, ja Alzheimer’s research UK grant ; Feasibility of obtaining brain structural diagnostic markers in dementia with ultra-low field MRI , PL nee	Geen	Geen	21-07-2025	Geen restricties Indien IMDEM start: Restricties ten aanzien van besluitvorming betreffende plaatsbepaling van MRI
Wendie Derks	Belangenbehartiger bij Alzheimer Nederland	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	15-07-2025	Geen
Ruben Hijlkema	Psychiater, GGZ InGeest	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	06-08-2025	Geen
Barbara van Munster	04/2015 - heden: Universitair Medisch Centrum Groningen te Groningen (20%), vanaf 2019 fulltime 2019 - heden: Hoogleraar Interne Geneeskunde, ihb. Ouderengeneeskunde/Geriatrie *2019 - heden: Plaatsvervangend opleider geriatrie Martini Ziekenhuis Groningen (60%) Vanaf november 2022 Internist-geriater. Neventaak: wetenschap en innovatie toekomstbestendigeregionale ouderenzorg, en zorg voor multimorbiditeit Universitair Medisch Centrum Groningen (40%) 2020 - heden Voorzitter Alzheimer Centrum Groningen 2018 - heden Hoogleraar Interne Geneeskunde, ihb. Ouderengeneeskunde/Geriatrie	- 2020 – heden Voorzitter Alzheimer Centrum Groningen - 2020 - heden Afgevaardigde NIV DHFA - 2020 - heden Board member ‘European Academy of Medicine of Ageing’ - 2019 - heden Expertgroep ‘Aging Academy' - 2016 - heden Voorzitter (2019 lid) werkgroep kwaliteit en richtlijnen, kerngroep ouderengeneeskunde - 2016 - heden Redacteur 'Tijdschrift gerontologie en geriatrie' - 2017 - heden Lid platform kwaliteit NIV namens kerngroep ouderengeneeskunde - 2015 - heden Lid werkgroep wetenschap Nederlandse Vereniging Klinische Geriatrie - 2015 - heden Member Multimorbidity Working Group, Guideline International Network alle functies zijn onbetaald Onbetaalde functies: 2021 - heden Lid nationale werkgroep Dementie Vriendelijk Ziekenhuis 2021 - heden Lid Stuurgroep Richtlijn Cluster cognitieve stoornissen 2021 - heden Voorzitter Nederlands Platform voor multimorbiditeit 2021 - heden Kwartiermaker Regievoering bij multimorbiditeit NIV 2021 - heden Member multimorbidity working group European Federation of Internal Medicine 2020 - heden Board member ‘European Academy of Medicine of Ageing’ 2015 - heden Lid werkgroep wetenschap Nederlandse Vereniging Klinische Geriatrie 2015 - heden Member Multimorbidity Working Group, Guideline International Network	Geen	Heb familie met cognitieve problematiek. Ben voorzitter van alzheimer centrum	2022 ZONMw: Young Onset Dementia- INCLUDED: Advance care planning. 2022 ZEGG/ZONMw: "The impact of a comprehensive geriatric assessment including advance care planning in acutely hospitalized frail patients with cognitive disorders: the GOAL study" 2021 Innovatiesubsidie ONO: ‘Regieondersteuning bij multimorbiditeit’ ABOARD (medeaanvrager); Wetenschapsfonds Gelre Ziekenhuizen: ‘Esophagogastric Cancer in the elderly patient’ * 2020 Wetenschapsfonds Gelre Ziekenhuizen: ‘Perioperatieve mobiliteit’; Hersenstichting ‘No guts no glory’ (medeaanvrager); ZonMw Wetenschap voor de praktijk: ‘Eigen huis als polikliniek: de ervaren kwaliteit van beeldbel zorg bij kwetsbare ouderen met multi-morbiditeit en hun families’; Methodiekontwikkeling geïntegreerd Richtlijn gebruik bij Multimorbiditeit. 2019 Wetenschapsfonds Gelre Ziekenhuizen: ‘Gezondheidsvaardigheden van patiënten met multimorbiditeit en meerdere betrokken behandelaars in het ziekenhuis’; Wetenschapsfonds Gelre Ziekenhuizen: 'PREsurgery Thoughts’. Ik ben PI tenzij anders vermeld. Alzheimer Nederland;1-2-2025 Ziekenhuiszorg bij dementie, PL ja Vrienden van het MZH;16-6-2025 Integrale gecoordineerde zorg veelgebruikers MZH, PL ja	Er zijn diverse onderzoeken die lopen tav herkenning van cognitieve problematiek bij mulrimorbiditeit, delier en acp bij dementie.	Geen	01-07-2025	Geen restricties, extern gefinancieerd onderzoek raakt niet aan de onderwerpen van de geprioriteerde modules voor deze cyclus
Edo Richard	Hoogleraar neurologie: * afdeling neurologie Radboudumc (0.8fte) * afdeling Public and Occupational Health Amsterdam UMC (0.2 fte)	- Neuroloog-onderzoeker AmsterdamUMC, lokatie AMC, gastvrijheidsaanstelling - Vice-voorzitter Scientific Advisory Group (SAG) Neurology, European Medicines Agency (EMA); onbetaald - Hoofdredacteur Leerboek Neurologie (Bohn Staffleu van Loghem)	Geen	Geen	Geen: ik ontvang uitsluitend onderzoeksfinanciering van non-profit instellingen, zoals ZonMW, Europese Commissie	Geen	Geen	01-07-2025	Geen
Charlotte Teunissen	Hoofd Neurochemisch laboratorium afdeling Klinische Chemie, Amsterdam UMC, lokatie VUmc.	Adviseur voor educatief blad: Mednet Neurologie (betaald). Editor-in-chief van wetenschappelijk tijdschrift Alzheimer's Research & Therapy (jaarlijks kleine vergoeding). Ad hoc adviseurschap over implementatie van liquor tests voor de ziekte van Alzheimer voor Roche. Dit houdt in: ervaringen wat betreft implementatie delen met derden die de tests van Roche gaan implementeren, of feedback geven op nieuwe productversies van Roche. "De adviezen die ik geef hebben betrekking op praktische aspecten bij de lab-analyse, bijvoorbeeld of wij de CSF monsters afdraaien, hoe vaak we meten, en hoe we rapporteren, en hoe we de nieuwe bepalingen gevalideerd hebben. Dat zijn vragen van met name laboratoriumspecialisten die overwegen om de CSF biomarkers te gaan implementeren. Dit is ook de inhoud van presentaties die ik geef (waar Roche mijn instituut voor betaalt) voor gebruikers elders in de wereld. Tot nog toe zijn de CSF biomarkers nog niet geevalueerd in het cluster." Alle betalingen zijn aan het AmsterdamUMC. Associate editor van wetenschappelijke tijdschriften: Neurology; Molecular Neurodegeneration, Alzheimer's & Dementia (geen vergoeding).	Geen Geen enkele directe financiële belangen: alle contracten zijn met Amsterdam UMC. CET has research contracts with Acumen, ADx Neurosciences, AC-Immune, Alamar, Aribio, Axon Neurosciences, Beckman-Coulter, BioConnect, Bioorchestra, Brainstorm Therapeutics, C2N diagnostics, Celgene, Cognition Therapeutics, EIP Pharma, Eisai, Eli Lilly, Fujirebio, Instant Nano Biosensors, Merck, Muna, Novo Nordisk, Olink, PeopleBio, Quanterix, Roche, Toyama, Vaccinex, Vivoryon. She has consultancy/speaker contracts for Aribio, Biogen, Beckman-Coulter, Cognition Therapeutics, Danaher, Eisai, Eli Lilly, Janssen, Merck, Novo Nordisk, Novartis, Olink, Roche, Sanofi and Veravas.	Geen	Wetenschappelijke samenwerking met ADxNeurosciences, Olink, Quanterix, Roche in kader van o.a. Marie Curie subsidie. Het doel van het Marie Curie project is om een nieuwe generatie van onderzoekers in het biomarker veld op te leiden, tot experts in alle aspecten van biomarker onderzoek. Aan het einde van de ontwikkeling van biomarkers zullen deze via bedrijven op de markt moeten komen, en omdat niet alle wetenschappers uiteindelijk in de academische wereld blijven, is het belangrijk dat jonge onderzoekers ervaring opdoen met de manier van onderzoek doen in het bedrijfsleven. In marie curie projecten gebeurt dat door een deel van het onderzoek bij een bedrijf uit te voeren. Het Neurochemisch laboratorium doet contractresearch voor Acumen, ADx Neurosciences, AC-Immune, Alamar, Aribio, Axon Neurosciences, Beckman-Coulter, BioConnect, Bioorchestra, Brainstorm Therapeutics, Celgene, Cognition Therapeutics, EIP Pharma, Eisai, Eli Lilly, Fujirebio, Instant Nano Biosensors, Novo Nordisk, Olink, PeopleBio, Quanterix, Roche, Toyama, Vivoryon. Dit zijn meestal biomarker-analyses voor hun trials, bij inclusies en als uitkomstmaten. *Grants: Research of CET is supported by the European Commission (Marie Curie International Training Network, grant agreement No 860197 (MIRIADE) and TAME, Innovative Medicines Initiatives 3TR (Horizon 2020, grant no 831434) EPND ( IMI 2 Joint Undertaking (JU), grant No. 101034344) and JPND (bPRIDE, CCAD), European Partnership on Metrology, co-financed from the European Union’s Horizon Europe Research and Innovation Programme and by the Participating States ((22HLT07 NEuroBioStand), CANTATE project funded by the Alzheimer Drug Discovery Foundation, Alzheimer Association, Michael J Fox Foundation, Health Holland, the Dutch Research Council (ZonMW), Alzheimer Drug Discovery Foundation, The Selfridges Group Foundation, Alzheimer Netherlands. CT is recipient of ABOARD, which is a public-private partnership receiving funding from ZonMW (#73305095007) and Health~Holland, Topsector Life Sciences & Health (PPP-allowance; #LSHM20106). CT is recipient of TAP-dementia, a ZonMw funded project (#10510032120003) in the context of the Dutch National Dementia Strategy. European commissie;Marie Curie International Training Network, grant agreement No 860197 (MIRIADE), PL ja European commissie;Grant No 101119596 (TAME), PL, nee Innovative Medicines Initiatives;3TR (Horizon 2020, grant no 831434) PL, nee Innovative Medicines Initiatives ;EPND ( IMI 2 Joint Undertaking (JU), grant No. 101034344) , PL nee JPND; bPRIDE, PL ja JPND; CCAD, PL nee European Partnership on Metrology, co-financed from the European Union’s Horizon Europe Research and Innovation Programme and by the Participating States;22HLT07 NEuroBioStand, PL nee Horizon Europe; PREDICTFTD, 101156175), PL nee Alzheimer Drug Discovery Foundation;CANTATE , ja Alzheimer Association; Pre-analytics Next, PL ja Michael J Fox Foundation;E-DLB consortium: staging of asyn disease criteria, PL nee Michael J Fox Foundation;SORL1 as novel biomarker for PD, , ja Health Holland; Trinitas, PL ja ZonMW, Alzheimer Nederlands, HH.;BOARD, which is a public-private partnership receiving funding from ZonMW (#73305095007) and Health~Holland, Topsector Life Sciences & Health (PPP-allowance; #LSHM20106). CT is recipient of TAP-dementia, a ZonMw funded project (#10510032120003) in the context of the Dutch National, PL nee	Deelname aan de commissie is erkenning van het potentiële belang van de vloeistof biomarkers voor de diagnostiek op zich, wat belangrijk is voor mijn vakgebied. Het is ook eervol en daardoor mogelijk goed voor mijn reputatie als wetenschapper. Mocht de richtlijn een belangrijke rol voor vloeistofbepalingen zien, dan zou dat misschien tot meer productie in het klinische chemisch lab van VUmc kunnen leiden. Daar heb ik persoonlijk geen baat bij, evenmin als mijn onderzoeksgroep. Wel kan de grotere productie leiden tot een lagere kostprijs. *Aanvullingen op de bedrijven waar mijn lab contractresearch voor doet. Aard van het analyses is doorgaans analysis in trials, of technisch en klinische validatie van nieuwe biomarker tests. CET performed contract research for ADx Neurosciences, AC-Immune, Aribio, Axon Neurosciences, Beckman-Coulter, BioConnect, Bioorchestra, Brainstorm Therapeutics, Celgene, Cognition Therapeutics, EIP Pharma, Eisai, Eli Lilly Fujirebio, Grifols, Instant Nano Biosensors, Merck, Olink, Novo Nordisk, PeopleBio, Quanterix, Roche, Siemens, Toyama, Vivoryon	Geen	04-07-2025	Geen
Ronald Verhagen	Orthopedisch chirurg/ opleider in Tergooi MC	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	Geen	31-08-2025	Geen

Gemelde (neven)functies en belangen betrokken expertisegroepleden

Naam	Hoofdfunctie	Nevenwerkzaamheden	Persoonlijke financiële belangen	Persoonlijke relaties	Extern gefinancierd onderzoek	Intellectuele belangen en reputatie	Overige belangen	Datum	Restrictie
Harro Seelaar	Neuroloog, Afdeling Neurologie & alzheimercentrum Erasmus MC (0.9FTE) Universitair docent, Afdeling Neurologie Erasmus MC (0,1 FTE)	Member of the working group European Reference Network of rare neurological diseases (ERN-RND) working group Frontotemporal dementia. Dit betreft advies mbt Europese richtlijnen en advies ikh diagnostiek en zorg mbt Forntotemporale dementie (onbetaald) Lid werkgroep Cognitieve stoornissen NVN A phase 2 study to evaluate safety of long-term AL001 Dosing in FTD patients (INFRONT-2). Company: Alector, Clinicaltrails.gov, NCT03987295 Trial bij patienten met FTD obv een Progranuline mutatie. Geen belangenconflict bij (bepaalde) uitkomst van het advies of de richtlijn. Local PI A phase 3 double blind, placebo-controlled study AL001 in participants at risk for or with frontotemporal dementia due to heterozygous mutations in the progranulin gene (INFRONT-3). Geen belangenconflict bij (bepaalde) uitkomst van het advies of de richtlijn. Local PI Study of WVE-004 in Patients With C9orf72-associated Amyotrophic Lateral Sclerosis (ALS) or Frontotemporal Dementia (FTD) (FOCUS-C9). een belangenconflict bij (bepaalde) uitkomst van het advies of de richtlijn. Local PI A Study to Evaluate the Safety, Tolerability, Pharmacokinetics, and Pharmacodynamics of DNL593 in Healthy Participants and Participants With Frontotemporal Dementia (FTD-GRN). Study coordinator. Disease group coordinator European Reference Network of rare neurlogical diseases (ERN-RND) working group Frontotemporal dementia (onebtaald) Bestuur werkgroep cognitieve neurologie van Nederlandse Vereniging van NEurologie (NVN) (onbetaald)	Geen	Geen	A phase 2 study to evaluate safety of long-term AL001 Dosing in FTD patients (INFRONTS-2). Company: Alector, Clinicaltrails.gov, NCT03987295. Dit betreft een trial bij patienten met FTD obv een Progranuline mutatie. Geen belangenconflict bij (bepaalde) uitkomst van het advies of de richtlijn ZonMW: Meerdere studies naar frontotemporale dementie (Ja, rol al projectleider) Alzheimer Nederland: Meerdere studies naar frontotemporale dementie op gebied van kliniek, NPO, imaging, CSF, bloed (Ja, rol al projectleider) Gieskes Strijbis Fonds: Onderzoek naar oorsprong frontotemporale dementie (Ja, rol al projectleider) Bluefield Foundation: Onderzoek naar erfelijke frontotemporale dementie (Ja, rol al projectleider) De onderzoeken hebben geen inhoudelijke link met de richtlijn. Er is geen belangenconflict bij (bepaalde) uitkomst van het advies of de richtlijnmodules. Alector; A Phase 2 study to evaluate safety of long-term AL001 Dosing in FTD patients (INFRONTS-2) , PL nee Alector; A Phase 2 study to evaluate safety of long-term AL001 Dosing in FTD patients (INFRONTS-3) , PL nee Vesper; Study in Asymptomatic GRN-FTD Patients to Investigate the Safety, Tolerability, Pharmacokinetics, and Pharmacodynamics of VES001 (SORT-IN-2), PL nee Denali; A Study to Evaluate the Safety, Tolerability, Pharmacokinetics, and Pharmacodynamics of DNL593 in Healthy Participants and Participants With Frontotemporal Dementia (FTD-GRN), PL nee	Geen	Geen	22-08-2025	Geen
Robin van Steenhoven	Neuroloog, arts-onderzoeker, afdeling neuroloog Erasmus MC	Geen	Geen	Geen	Zon-MW VIMP: PARADE-VIMP, auto-immuun encefalitis, snel progressieve dementie. Alzheimer NL: InterActbeurs, neuropathologie van auto-immune encefalitits. Autoimmune Encephalitis Alliance: Seed Grant, seronegative autoimmune encephalitis. Erasmus MC: EMC Innovation Grant, spatial transcriptomics in autoimmune encephalitis, Projectleider. *ItsME Foundation: Neuropathology of seronegatieve autoimmune encephalitis, Projectleider.	Geen	Geen	18-09-2025	Geen
Marcel Verbeek	Hoogleraar, Radboudumc	Lid wetenschappelijke adviesraad Alzheimer Nederland; onbetaald Lid Advisory board International Society for CSF analysis and clinical neurochemistry; onbetaald Projectleider investigator-initiated wetenschappelijk onderzoek gefinancierd door Ever Pharma; onbetaald	Geen	Geen	Financier 1: Alzheimer Nederland; Clinical correlates of cerebral Amyloid angiopathy subTypes. Projectleider. Financier 2: Ever Pharma: Subcutaneous apomorphine as a biomarker-based treatment for early Parkinson's disease. Projectleider. Financier 3: King Baudouin Foundation; mproving early diagnostics in clinically uncertain MSA and other prakinsonian syndromes. Projectleider. Financier 4: Hersenstichting; Multimodal assessment of biomarkers for early diagnosis of multpile system atrophy. Projectleider. Financier 5: ZonMW – Dementia program; Mechanisms of Dementia (MODEM)	Ik geef leiding aan een diagnostisch laboratorium in het Radboudumc wara we diagnostiek in hersenvocht verrichten bij patienten met de verdenking op de ziekte van Creutzfeldt Jakob.	Geen	02-09-2025	Geen

Inbreng patiëntenperspectief

Kwalitatieve raming van mogelijke financiële gevolgen in het kader van de Wkkgz

Bij de richtlijnmodule voerden de clusterleden conform de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) een kwalitatieve raming uit om te beoordelen of de aanbevelingen mogelijk leiden tot substantiële financiële gevolgen. Bij het uitvoeren van deze beoordeling is de richtlijnmodule op verschillende domeinen getoetst (zie het stroomschema bij Werkwijze).

Module	Uitkomst raming	Toelichting
Ziekte van Creutzfeldt-Jakob (CJD)	Geen substantiële financiële gevolgen	Uit de toetsing volgt dat de aanbeveling(en) toepasbaar zijn op <5.000 patiënten. Er worden daarom geen substantiële financiële gevolgen verwacht.

Werkwijze

Voor meer details over de gebruikte richtlijnmethodologie verwijzen wij u naar de Werkwijze.

Zoekverantwoording

Algemene informatie

Cluster/richtlijn: Cognitieve stoornissen en dementie
Uitgangsvraag/modules: UV3 Wat is de aanbevolen diagnostische strategie om de ziekte van Creutzfeldt-Jakob vast te stellen in patiënten met snel progressieve dementie?
Database(s): Embase.com, Ovid/Medline all	Datum: 26 augustus 2025
Periode: vanaf 2005	Talen: geen restrictie
Literatuurspecialist: Alies Oost	Rayyan: https://new.rayyan.ai/reviews/1594107/screening
BMI-zoekblokken: voor verschillende opdrachten wordt (deels) gebruik gemaakt van de zoekblokken van BMI-Online https://blocks.bmi-online.nl/
Toelichting: De sleutelartikelen worden gevonden met de search. Maar ‘Biomarkers and diagnostic guidelines for sporadic Creutzfeldt-Jakob disease/ Hermann (2021)’ komt niet door de filters voor studydesign (SR, RCT, observationeel), daarom zijn ook de overige artikelen meegenomen in het resultaat.
Te gebruiken voor richtlijntekst: A systematic literature search was performed by a medical information specialist using the following bibliographic databases: Embase.com and Ovid/Medline all. Both databases were searched from 2005 to August 26th 2025 for systematic reviews, RCTs, observational and other studies. Systematic searches were completed using a combination of controlled vocabulary and natural language keywords. The overall search strategy was derived from the following primary search concepts: (1) dementia; (2) RT-QuIC prion test; (3) diagnostic accuracy. Duplicates were removed using EndNote software. After deduplication a total of 309 records were imported for title/abstract screening.

Zoekopbrengst

	EMBASE	OVID/MEDLINE	Ontdubbeld
SR	12	10	13
RCT	21	23	40
Observationele studies	131	65	128
Overig	111	123	128
Totaal	275	221	309*

_{*in Rayyan}

Zoekstrategie

Embase.com

No.	Query	Results
#1	'dementia'/exp OR 'parkinson disease'/exp OR dement:ti,ab,kw OR alzheimer:ti,ab,kw OR huntington:ti,ab,kw OR ((lewy NEAR/1 bod):ti,ab,kw) OR ((creutzfeld* NEAR/1 (jakob* OR jacob)):ti,ab,kw) OR amenti:ti,ab,kw OR (((pick OR picks OR 'pick s') NEAR/1 disease):ti,ab,kw) OR parkinson:ti,ab,kw	823135
#2	'real time quaking induced conversion'/exp OR 'real time quaking induced conversion assay'/exp OR 'rt quic':ti,ab,kw OR 'real time quaking induced conversion*':ti,ab,kw	1100
#3	'sensitivity and specificity'/de OR sensitivity:ab,ti OR specificity:ab,ti OR predict*:ab,ti OR 'roc curve':ab,ti OR 'receiver operator':ab,ti OR 'receiver operators':ab,ti OR likelihood:ab,ti OR 'diagnostic error'/exp OR 'diagnostic accuracy'/exp OR 'diagnostic test accuracy study'/exp OR 'inter observer':ab,ti OR 'intra observer':ab,ti OR interobserver:ab,ti OR intraobserver:ab,ti OR validity:ab,ti OR kappa:ab,ti OR reliability:ab,ti OR reproducibility:ab,ti OR ((test NEAR/2 're-test'):ab,ti) OR ((test NEAR/2 'retest'):ab,ti) OR 'reproducibility'/exp OR accuracy:ab,ti OR 'differential diagnosis'/exp OR 'validation study'/de OR 'measurement precision'/exp OR 'diagnostic value'/exp OR 'reliability'/exp OR 'predictive value'/exp OR ppv:ti,ab,kw OR npv:ti,ab,kw OR (((false OR true) NEAR/3 (negative OR positive)):ti,ab)	7090594
#4	#1 AND #2 AND #3 NOT ('conference abstract'/it OR 'clinical trial':dtype) NOT (('editorial'/it OR 'letter'/it OR 'note'/it) NOT 'evidence based medicine'/exp) NOT (('animal'/exp OR 'animal experiment'/exp OR 'animal model'/exp OR 'nonhuman'/exp) NOT 'human'/exp) AND [2005-2025]/py	275
#5	'meta analysis'/exp OR 'systematic review'/exp OR 'scoping review'/exp OR 'rapid review'/exp OR 'umbrella review'/exp OR 'cochrane database of systematic reviews'/jt OR 'network meta-analysis'/exp OR 'networkmeta analy':ti,ab,kw OR 'networkmetaanaly':ti,ab,kw OR metaanaly:ti,ab,kw OR 'meta analy':ti,ab,kw OR metanaly:ti,ab,kw OR prisma:ti,ab,kw OR prospero:ti,ab,kw OR metaanali:ti,ab,kw OR 'meta anali':ti,ab,kw OR metanali:ti,ab,kw OR (((systemati* OR scoping OR umbrella OR 'structured literature') NEAR/3 (review* OR overview)):ti,ab,kw) OR (((structured OR systemic) NEAR/3 (review* OR overview* OR synth) NEAR/3 literature):ti,ab,kw) OR ((systemic NEAR/1 review):ti,ab,kw) OR (((systemati OR literature OR database* OR 'data base') NEAR/10 search):ti,ab,kw) OR (((structured OR comprehensive* OR systemic) NEAR/3 search):ti,ab,kw) OR (((literature NEAR/3 (review* OR overview)):ti,ab,kw) AND (search:ti,ab,kw OR database:ti,ab,kw OR 'data base':ti,ab,kw)) OR (('data extraction':ti,ab,kw OR 'data source':ti,ab,kw) AND ('study selection':ti,ab,kw OR 'studies selection':ti,ab,kw)) OR ('search strateg':ti,ab,kw AND 'selection criteria':ti,ab,kw) OR ('data source':ti,ab,kw AND 'data synth':ti,ab,kw) OR medline:ti,ab,kw OR pubmed:ti,ab,kw OR 'pub med':ti,ab,kw OR embase:ti,ab,kw OR cochrane:ti,ab,kw OR (((critical* OR rapid) NEAR/2 (review OR overview* OR synth)):ti) OR ((((critical OR rapid) NEAR/3 (review OR overview* OR synth)):ab) AND (search:ab OR database:ab OR 'data base':ab)) OR metasynth:ti,ab,kw OR 'meta synth':ti,ab,kw OR 'review* of review*':ti,ab,kw	1153573
#6	'clinical trial'/exp OR 'randomization'/exp OR 'single blind procedure'/exp OR 'double blind procedure'/exp OR 'crossover procedure'/exp OR 'placebo'/exp OR 'prospective study'/exp OR rct:ab,ti OR random:ab,ti OR 'single blind':ab,ti OR 'randomized controlled trial'/exp OR placebo:ab,ti	4888660
#7	'major clinical study'/de OR 'clinical study'/de OR 'family study'/de OR 'longitudinal study'/de OR 'retrospective study'/de OR 'prospective study'/de OR 'cohort analysis'/de OR 'case control study'/de OR 'comparative study'/exp OR 'control group'/de OR 'controlled study'/de OR 'controlled clinical trial'/de OR 'crossover procedure'/de OR 'double blind procedure'/de OR 'phase 2 clinical trial'/de OR 'phase 3 clinical trial'/de OR 'phase 4 clinical trial'/de OR 'pretest posttest design'/de OR 'pretest posttest control group design'/de OR 'quasi experimental study'/de OR 'single blind procedure'/de OR 'triple blind procedure'/de OR ((cohort NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('case control' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('follow up' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (observational NEAR/1 (study OR studies)) OR ((epidemiologic NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (('cross sectional' NEAR/1 (study OR studies)):ab,ti) OR (((control OR controlled) NEAR/6 trial):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/6 (study OR studies)):ti,ab,kw) OR (((control OR controlled) NEAR/1 active):ti,ab,kw) OR 'open label':ti,ab,kw OR (((double OR two OR three OR multi OR trial) NEAR/1 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR ((allocat NEAR/10 (arm OR arms)):ti,ab,kw) OR placebo:ti,ab,kw OR 'sham-control':ti,ab,kw OR (((single OR double OR triple OR assessor) NEAR/1 (blind* OR masked)):ti,ab,kw) OR nonrandom:ti,ab,kw OR 'non-random':ti,ab,kw OR 'quasi-experiment':ti,ab,kw OR crossover:ti,ab,kw OR 'cross over':ti,ab,kw OR 'parallel group':ti,ab,kw OR 'factorial trial':ti,ab,kw OR ((phase NEAR/5 (study OR trial)):ti,ab,kw) OR ((case* NEAR/6 (matched OR control)):ti,ab,kw) OR ((match NEAR/6 (pair OR pairs OR cohort* OR control* OR group* OR healthy OR age OR sex OR gender OR patient* OR subject* OR participant)):ti,ab,kw) OR ((propensity NEAR/6 (scor OR match)):ti,ab,kw) OR versus:ti OR vs:ti OR compar:ti OR ((compar* NEAR/1 study):ti,ab,kw) OR (('observational study'/de OR 'cross-sectional study'/de OR 'multicenter study'/de OR 'correlational study'/de OR 'follow up'/de OR cohort:ti,ab,kw OR 'follow up':ti,ab,kw OR followup:ti,ab,kw OR longitudinal:ti,ab,kw OR prospective:ti,ab,kw OR retrospective:ti,ab,kw OR observational:ti,ab,kw OR 'cross sectional':ti,ab,kw OR cross?ectional:ti,ab,kw OR multicent:ti,ab,kw OR 'multi-cent':ti,ab,kw OR consecutive:ti,ab,kw) AND (group:ti,ab,kw OR groups:ti,ab,kw OR subgroup:ti,ab,kw OR versus:ti,ab,kw OR vs:ti,ab,kw OR compar:ti,ab,kw OR 'odds ratio':ab OR 'relative odds':ab OR 'risk ratio':ab OR 'relative risk*':ab OR 'rate ratio':ab OR aor:ab OR arr:ab OR rrr:ab OR ((('or' OR 'rr') NEAR/6 ci):ab)))	18948181
#8	#4 AND #5	12
#9	#4 AND #6 NOT #8	21
#10	#4 AND #7 NOT (#8 OR #9)	131
#11	#4 NOT (#8 OR #9 OR #10)	111

Ovid/Medline

#	Searches	Results
1	exp Dementia/ or exp Parkinsonian Disorders/ or dement.ti,ab,kf. or alzheimer.ti,ab,kf. or huntington.ti,ab,kf. or (lewy adj1 bod).ti,ab,kf. or (creutzfeld* adj1 (jakob* or jacob)).ti,ab,kf. or amenti.ti,ab,kf. or ((pick or picks or 'pick s') adj1 disease).ti,ab,kf. or parkinson.ti,ab,kf.	518380
2	('RT QuIC' or 'real time quaking induced conversion*').ti,ab,kf.	637
3	exp "Sensitivity and Specificity"/ or (sensitivity or specificity).ti,ab. or (predict* or ROC-curve or receiver-operator).ti,ab. or (likelihood or LR).ti,ab. or exp Diagnostic Errors/ or (inter-observer or intra-observer or interobserver or intraobserver or validity or kappa or reliability).ti,ab. or reproducibility.ti,ab. or (test adj2 (re-test or retest)).ti,ab. or "Reproducibility of Results"/ or accuracy.ti,ab. or Diagnosis, Differential/ or Validation Study/ or ((false or true) adj3 (negative or positive)).ti,ab.	5513617
4	(1 and 2 and 3) not ((exp animals/ or exp models, animal/) not humans/) not ((letter/ or comment/ or editorial/) not (exp Clinical Trial/ or exp Meta-Analysis/ or exp Scoping Review/ or exp Systematic Review/))	221
5	limit 4 to yr="2005 -Current"	221
6	exp Meta-Analysis/ or exp Network Meta-Analysis/ or exp Systematic Review/ or (networkmeta analy* or networkmetaanaly* or metaanaly* or meta analy* or metanaly* or prisma or prospero or metaanali* or meta anali* or metanali).ti,ab,kf. or ((systemati or scoping or umbrella or structured literature) adj3 (review* or overview)).ti,ab,kf. or ((structured or systemic) adj3 (review* or overview* or synth) adj3 literature).ti,ab,kf. or (systemic adj1 review).ti,ab,kf. or ((systemati or literature or database* or data base) adj10 search).ti,ab,kf. or ((structured or comprehensive* or systemic) adj3 search).ti,ab,kf. or ((literature adj3 (review* or overview)) and (search or database* or data base)).ti,ab,kf. or ((data extraction or data source) and (study selection or studies selection)).ti,ab,kf. or (search strateg and selection criteria).ti,ab,kf. or (data source and data synth).ti,ab,kf. or (medline or pubmed* or pub med* or embase or cochrane).ti,ab,kf. or cochrane.jw. or ((critical or rapid) adj2 (review or overview* or synth)).ti. or (((critical or rapid) adj3 (review or overview* or synth)) and (search or database* or data base)).ab. or metasynth.ti,ab,kf. or meta synth*.ti,ab,kf.	853595
7	exp clinical trial/ or randomized controlled trial/ or exp clinical trials as topic/ or randomized controlled trials as topic/ or Random Allocation/ or Double-Blind Method/ or Single-Blind Method/ or (clinical trial, phase i or clinical trial, phase ii or clinical trial, phase iii or clinical trial, phase iv or controlled clinical trial or randomized controlled trial or multicenter study or clinical trial).pt. or random.ti,ab. or (clinic adj trial).tw. or ((singl or doubl* or treb* or tripl) adj (blind$3 or mask$3)).tw. or Placebos/ or placebo.tw.	2932182
8	Case-control Studies/ or clinical trial, phase ii/ or clinical trial, phase iii/ or clinical trial, phase iv/ or comparative study/ or control groups/ or controlled before-after studies/ or controlled clinical trial/ or double-blind method/ or historically controlled study/ or matched-pair analysis/ or single-blind method/ or (((control or controlled) adj6 (study or studies or trial)) or (compar* adj (study or studies)) or ((control or controlled) adj1 active) or "open label" or ((double or two or three or multi or trial) adj (arm or arms)) or (allocat adj10 (arm or arms)) or placebo* or "sham-control" or ((single or double or triple or assessor) adj1 (blind or masked)) or nonrandom* or "non-random" or "quasi-experiment" or "parallel group" or "factorial trial" or "pretest posttest" or (phase adj5 (study or trial)) or (case adj6 (matched or control)) or (match adj6 (pair or pairs or cohort* or control* or group* or healthy or age or sex or gender or patient* or subject* or participant)) or (propensity adj6 (scor or match))).ti,ab,kf. or (confounding adj6 adjust).ti,ab. or (versus or vs or compar).ti. or exp cohort studies/ or epidemiologic studies/ or ((multicenter study/ or observational study/ or seroepidemiologic studies/ or (cohort or 'follow up' or followup or longitudinal* or prospective* or retrospective* or observational* or multicent* or 'multi-cent' or consecutive).ti,ab,kf.) and ((group or groups or subgroup* or versus or vs or compar).ti,ab,kf. or ('odds ratio' or 'relative odds' or 'risk ratio' or 'relative risk' or aor or arr or rrr).ab. or (("OR" or "RR") adj6 CI).ab.)) or Case control.tw. or cohort.tw. or Cohort analy$.tw. or (Follow up adj (study or studies)).tw. or (observational adj (study or studies)).tw. or Longitudinal.tw. or Retrospective.tw. or prospective.tw. or consecutive*.tw. or Cross sectional.tw. or Cross-sectional studies/ or historically controlled study/ or interrupted time series analysis/	8141722
9	5 and 6	10
10	(5 and 7) not 9	23
11	(5 and 8) not (9 or 10)	65
12	5 not (9 or 10 or 11)	123

Richtlijnendatabase

Dementie en lichte cognitieve stoornissen (Mild Cognitive Impairment, MCI)

Dementie en lichte cognitieve stoornissen (Mild Cognitive Impairment, MCI)

Ziekte van Creutzfeldt-Jakob (CJD)

Uitgangsvraag

Aanbeveling

Overwegingen

Onderbouwing

Beoordelingsdatum en geldigheid

Initiatief en autorisatie

Samenstelling werkgroep

Belangenverklaringen

Inbreng patiëntenperspectief

Werkwijze

Zoekverantwoording

Dementie en lichte cognitieve stoornissen (Mild Cognitive Impairment, MCI)

Dementie en lichte cognitieve stoornissen (Mild Cognitive Impairment, MCI)

Uitgangsvraag

Aanbeveling

Overwegingen

Onderbouwing

Achtergrond

Conclusies / Summary of Findings

Samenvatting literatuur

Zoeken en selecteren

Referenties

Evidence tabellen

Verantwoording

Beoordelingsdatum en geldigheid

Initiatief en autorisatie

Samenstelling werkgroep

Belangenverklaringen

Inbreng patiëntenperspectief

Werkwijze

Zoekverantwoording

Bijlagen

De Federatie Medisch Specialisten maakt gebruik van cookies