Chronische buikpijn

Initiatief: NVVH Aantal modules: 2

Startpagina - Chronische buikpijn

Waar gaat deze module over?

Deze overzichtsmodule dient als ondersteuningsinstrument voor zorgverleners van patiënten met chronische buikpijn, waarbij structuur wordt geboden voor het diagnostische denkproces en de differentiaal diagnose. Deze module is niet bedoeld om alle diagnostische twijfel weg te nemen bij zowel patiënt als zorgverlener, maar om bewustzijn te creëren ten aanzien van de complexe integrale benadering bij de patiënt met chronische buikpijn. 

Deze overzichtsmodule is een hulpmiddel om de diagnosestelling en behandeling van met name functionele aandoeningen die vaak monodisciplinair verloopt, multidisciplinair te laten verlopen. Deze overzichtsmodule beoogt niet de (patho)fysiologie van pijnmechanismen te bespreken

De overzichtsmodule is van toepassing op volwassen patiënten (≥ 18 jaar) met chronische buikpijn, zowel in de eerstelijnszorg als tweedelijnszorg. De werkgroep beoogt niet volledig te zijn in de opsomming van de rode vlaggen en de ziektebeelden gerelateerd aan chronische buikpijnklachten. Het overzicht van de ziektebeelden kunt u in deze viewer raadplegen.

 

In deze overzichtsmodule kunt u de volgende onderwerpen vinden:

  • de belangrijkste rode vlaggen
    • voor psychosociale of psychiatrische factoren
    • voor somatische somatische aandoeningen
  • de meest voorkomende ziektebeelden met chronische buikpijn als klacht én waarvoor een bestaande Nederlandse richtlijn beschikbaar is óf ziektebeelden die in een bestaande Nederlandse richtlijn benoemd worden. Soms wordt ter aanvulling verwezen naar Europese / buitenlandse richtlijnen.

 

De module heeft géén betrekking op:

  • kinderen met chronische buikpijn;
  • behandeling van chronische buikpijn.

 

Voor wie is deze module bedoeld?

Deze overzichtsmodule is geschreven voor alle leden van de beroepsgroepen die betrokken zijn bij de zorg voor patiënten met chronische buikpijnklachten.

 

Voor patiënten

Chronische buikpijn is een veelvoorkomende klacht. Patiënten met deze klachten lopen hier vaak lang mee rond voordat de juiste diagnose wordt gesteld. Dit komt doordat chronische buikpijn veel oorzaken kan hebben. Deze module geeft zorgverleners een handvat met een overzicht van alle mogelijke diagnoses die te maken hebben met chronische buikpijn. Het doel is om patiënten sneller te helpen en indien nodig, naar de juiste zorgverlener door te sturen.

 

Meer informatie over chronische buikpijnklachten kunt u vinden via:

https://www.thuisarts.nl/buikpijn/ik-heb-last-van-buikpijn (nieuwe informatie in ontwikkeling, behorende bij deze overzichtsmodule)

 

Hoe is deze module tot stand gekomen?

Het initiatief voor deze module is afkomstig van Nederlandse Vereniging voor Heelkunde. De richtlijn is opgesteld door een multidisciplinaire commissie met vertegenwoordigers vanuit de huisartsen, MDL-artsen, gynaecologen, psychiaters, internisten en urologen. Er werd aandacht besteed aan het patiëntenperspectief door inbreng van de Patientenfederatie Nederland.

 

Toepassen

Het overzicht van de ziektebeelden kunt u in deze viewer raadplegen.

 

Status van de overzichtsmodule

Alle inhoud m.b.t. de ziektebeelden in deze overzichtsmodule is afkomstig uit bestaande Nederlandse of Europese richtlijnen. De werkgroep heeft geen veranderingen aangebracht in de bestaande richtlijnen. De werkgroep is in stand gebleven om wijzigingen in de richtlijnen te kunnen doorvoeren in deze overzichtsmodule.

Autorisatiedatum en geldigheid

Laatst beoordeeld  : 12-05-2020

Laatst geautoriseerd  : 12-05-2020

Voor het beoordelen van de actualiteit van deze richtlijnmodule zal de werkgroep in stand worden gehouden. Uiterlijk in 2025 bepaalt het bestuur van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde of deze richtlijnmodule nog actueel is.

 

Module

Regiehouder(s)

Jaar van autorisatie

Eerstvolgende beoordeling actualiteit module

Frequentie van beoordeling op actualiteit

Wie houdt er toezicht op actualiteit

Relevante factoren voor wijzigingen in aanbeveling

Chronische buikpijn: een integrale benadering

NVVH

2020

2021

jaarlijks

NVVH; richtlijnwerkgroep blijft in stand

De richtlijnen in de laatste kolom van tabellen 1 en 2: checken of deze nog up to date zijn

 

De werkgroep zal jaarlijks bekijken of alle dwarsverbanden en richtlijnen waarnaar wordt verwezen, nog geldig zijn. Indien nodig worden de dwarsverbanden en hyperlinks aangepast. De geldigheid van de richtlijnmodule komt eerder te vervallen indien nieuwe ontwikkelingen aanleiding zijn een herzieningstraject te starten.

 

De Nederlandse Vereniging voor Heelkunde is regiehouder van deze richtlijnmodule en eerstverantwoordelijke op het gebied van de actualiteitsbeoordeling van de richtlijnmodule. De andere aan deze richtlijnmodule deelnemende wetenschappelijke verenigingen of gebruikers van de richtlijnmodule delen de verantwoordelijkheid en informeren de regiehouder over relevante ontwikkelingen binnen hun vakgebied.

Initiatief en autorisatie

Initiatief:
  • Nederlandse Vereniging voor Heelkunde
Geautoriseerd door:
  • Nederlands Huisartsen Genootschap
  • Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen
  • Nederlandse Vereniging voor Heelkunde
  • Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie
  • Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie
  • Nederlandse Vereniging voor Urologie
  • Patiëntenfederatie Nederland

Algemene gegevens

De ontwikkeling van de module werd ondersteund door het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten en werd gefinancierd uit de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten (SKMS). Patiëntenparticipatie bij deze richtlijnmodule werd medegefinancierd uit de Kwaliteitsgelden Patiënten Consumenten (SKPC) binnen het programma KIDZ. De financier heeft geen enkele invloed gehad op de inhoud van de richtlijnmodule.

Doel en doelgroep

Doel

Deze overzichtsmodule dient als ondersteuningsinstrument voor zorgverleners van patiënten met chronische buikpijn, waarbij structuur wordt geboden voor het diagnostische denkproces en de differentiaal diagnose. Deze module is niet bedoeld om alle diagnostische twijfel weg te nemen bij zowel patiënt als zorgverlener, maar om bewustzijn te creëren ten aanzien van de complexe integrale benadering bij de patiënt met chronische buikpijn.

 

Doelgroep

De richtlijnmodule is ontwikkeld voor alle zorgverleners in de eerste en tweede lijn die bij het verwijstraject en diagnostiek van volwassen patiënten met chronische buikpijn betrokken zijn, zoals: huisartsen, chirurgen, internisten, MDL-artsen, gynaecologen, urologen, internisten en psychiaters.

Samenstelling werkgroep

Voor het ontwikkelen van de richtlijnmodule is in 2018 een multidisciplinaire werkgroep ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van alle relevante specialismen die betrokken zijn bij de zorg voor patiënten met chronische buikpijn te maken hebben.

 

Werkgroep

  • Prof. dr. E. (Erik) Heineman, chirurg N.P., werkzaam in het UMCG, Groningen, NVvH (voorzitter richtlijnenproject Algemene Chirurgie)
  • Dr. J. (Jasper) Atema, AIOS chirurgie, werkzaam in het Amsterdam UMC – locatie AMC, Amsterdam, NVvH
  • Dr. I. M. (Iris) Wichers, huisarts, werkzaam in het Medisch Centrum Czaar Peter, Amsterdam / wetenschappelijk medewerker NHG, Utrecht
  • Dr. D. (Daniel) Keszthelyi, MDL-arts, werkzaam in het MUMC+, Maastricht, NVMDL
  • Dr. M. (Mark) van der Gaast, gynaecoloog, werkzaam in het Streekziekenhuis Koningin Beatrix, Winterswijk, NVOG
  • Dr. C. (Carsten) Leue, psychiater, werkzaam in het MUMC+, Maastricht, NVVP

 

Meelezers

  • Drs. M. (Michiel) van Zeeland, chirurg, werkzaam in het Ziekenhuis Amstelland, NVvH (vicevoorzitter)
  • Dr. G.M. (Gabie) de Jong, chirurg, werkzaam bij Ziekenhuis Gelderse Vallei te Ede, NVvH
  • Dr. S. (Steve) de Castro, chirurg, werkzaam bij het OLVG - locatie Oost te Amsterdam, NVvH
  • Drs. K. (Karel) Kolkman, traumachirurg, werkzaam bij Rijnstate te Arnhem, NVvH
  • Drs. J.N. (Nick) Brinkman, AIOS plastische chirurgie, werkzaam bij het Erasmus Medisch Centrum te Rotterdam, NVPC
  • Drs. C. J. (John) Poels, internist, werkzaam bij Treant Zorggroep te Emmen/Stadskanaal, NIV
  • Drs. E.J. (Bert) Messelink, uroloog-seksuoloog NVVS, werkzaam in het MCL te Leeuwarden, NVU

 

Met ondersteuning van

  • Dr. J.S. (Julitta) Boschman, adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
  • E.A. (Ester) Rake, MSc., adviseur, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten
  • D.P. (Diana) Gutierrez, projectsecretaresse, Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten

Belangenverklaringen

De KNMG-code ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling is gevolgd. Alle werkgroepleden hebben schriftelijk verklaard of zij in de laatste drie jaar directe financiële belangen (betrekking bij een commercieel bedrijf, persoonlijke financiële belangen, onderzoeksfinanciering) of indirecte belangen (persoonlijke relaties, reputatiemanagement, kennisvalorisatie) hebben gehad. Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van Medisch Specialisten.

 

Werkgroeplid

Functie

Nevenfuncties

Gemelde belangen

Ondernomen actie

Atema

Arts in opleiding tot specialist chirurgie

Geen

Geen

4-12-2018

Geen

Boschman

Adviseur

Geen

Geen

Geen

De Castro

chirurg

Geen

Geen

18-5-2019

Geen

De Jong

chirurg

Lid T1 CRC werkgroep Nederland, onbetaald

reviewer NVvH, onbetaald

Geen belangen,

4-12-2018

Geen

Heineman

hoogleraar chirurgie N.P. UMCG

Adviesfunctie Clinical Gouvernance, betaald

Geen

6-5-2019

Geen

Keszthelyi

MDL-arts, MUMC+, 1,0 fte

* Raad van Advies Prikkelbarre darmsyndroom belangenvereniging (onbetaald)

* Raad van Aanbeveling PDS therapeuten (onbetaald)

* Lid richtlijncommissie perioperatieve voeding (onbetaald)

* Voorzitter sectie Neurogastroenterologie en motiliteit Nederlandse Vereniging voor Gastroenterologie (onbetaald)

* Lid Commissie Neurogastroenterologie en motiliteit Nederlandse Vereniging voor MDL-artsen (onbetaald)

* Lid Editorial Board Neurogastoenterology and Motility (onbetaald)"

*Advisory Board meeting (eenmalig) Bayer okt 2016

*Advisory Board meeting (eenmalig) Biocodex okt 2017

*ZonMw: Goed Gebruik Geneesmiddelen grantnr. 836031017 (pepermuntolie bij prikkelbare darmsyndroom)

Goed Gebruik Geneesmiddelen grantnr. 848016005 (nortriptyline bij functionele dyspepsie)

Doelmatigheidsonderzoek grantnr. 852001924 (online versus. conventionele hypnotherapie bij prikkelbare darmsyndroom)

*Will Pharma BV: confinancierder van ZonMw projectnr. 836031017

*Grunenthal GmbH: onderzoek van nieuwe meetmethoden van buikpijn (ESM technologie)

*Allergan Ltd.: onderzoek naar nieuwe meetmethode van klinische respons bij PDS (ESM technologie)"

14-11-2018

Geen (de gemelde belangen hebben geen relatie met doel en afbakening van deze overzichts-module)

Kolkman

traumachirurg,

Geen

Geen

14-12-2018

Geen

Leue

Voor 1.0 fte psychiater binnen het MUMC+

Secretary of the European Association of Psychosomatic Medicine (onbetaald)

Geen

12-08-2019

Geen

Rake

adviseur

Geen

Geen

Geen

Van Zeeland

algemeen en vaatchirurg, Ziekenhuis Amstelland 1fte, Vaatchirurg AUMC 0-aanstelling

Geen

Geen

12-12-2018

Geen

Van der Gaast

Gynaecoloog, Streekziekenhuis Koningin Beatrix, Winterswijk

Lid Kwaliteitscommissie, Richtlijnen van de NVOG (onbetaald)

Geen

5-11-2018

Geen

Wichers

* Huisarts
* Wetenschappelijk medewerker NHG

Lid werkgroep Contraindicaties (KNMP)

Geen

7-5-2019

Geen

Inbreng patiëntenperspectief

Er werd aandacht besteed aan het patiëntenperspectief door het uitnodigen van de Patiëntenfederatie Nederland bij de knelpunteninventarisatie (invitational conference). Een verslag hiervan (zie aanverwante producten) is besproken in de werkgroep en de belangrijkste knelpunten zijn verwerkt in de richtlijnmodule. De richtlijnmodule is tevens voor commentaar voorgelegd aan de Patiëntenfederatie Nederland en de Crohn en Colitis Ulcerosa Vereniging Nederland.

Methode ontwikkeling

Evidence based

Implementatie

In de verschillende fasen van de richtlijnontwikkeling is rekening gehouden met de implementatie van de richtlijnmodule en de praktische uitvoerbaarheid van de aanbevelingen. Daarbij is uitdrukkelijk gelet op factoren die de invoering van de richtlijn in de praktijk kunnen bevorderen of belemmeren. Het implementatieplan is te vinden bij de aanverwante producten. Om de implementatie van informatie in deze overzichtsmodule te bevorderen, ontwikkelt de werkgroep na de commentaarfase een webtool voor zorgverleners.

Werkwijze

AGREE

Deze richtlijnmodule is opgesteld conform de eisen vermeld in het rapport Medisch Specialistische Richtlijnen 2.0 van de adviescommissie Richtlijnen van de Raad Kwaliteit. Dit rapport is gebaseerd op het AGREE II instrument (Appraisal of Guidelines for Research & Evaluation II; Brouwers, 2010), dat een internationaal breed geaccepteerd instrument is. Voor een stap-voor-stap beschrijving hoe een evidence-based richtlijn tot stand komt wordt verwezen naar het stappenplan Ontwikkeling van Medisch Specialistische Richtlijnen van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten.

 

Knelpuntenanalyse

Tijdens de voorbereidende fase inventariseerden de voorzitter van de werkgroep en de adviseur de knelpunten ten aanzien van algemeen chirurgische onderwerpen, waaronder chronische buikpijn. Tevens zijn er knelpunten aangedragen tijdens een Invitational conference. Een verslag hiervan is opgenomen onder aanverwante producten.

 

Uitgangsvragen en uitkomstmaten

Op basis van de uitkomsten van de knelpuntenanalyse is door de voorzitter en de adviseur een concept-uitgangsvraag opgesteld. Deze werd met de werkgroep besproken waarna de werkgroep de definitieve uitgangsvraag heeft vastgesteld.

 

Strategie voor zoeken en selecteren van literatuur

Er werd oriënterend gezocht (op 10 december 2018) naar bestaande buitenlandse richtlijnen over het diagnostisch proces bij chronische buikpijn gepubliceerd tussen 2010 en december 2018 (NICE guidelines, AHRQ, Gin database, TRIP database, SLCOR National Guidelines) en systematische reviews hierover (Cochrane). De oriënterende search is opgenomen in de zoekverantwoording.

 

Kennislacunes

Bij elke uitgangsvraag is door de werkgroep nagegaan of er (aanvullend) wetenschappelijk onderzoek gewenst is om de uitgangsvraag te kunnen beantwoorden. Een overzicht van de onderwerpen waarvoor (aanvullend) wetenschappelijk van belang wordt geacht, is als aanbeveling in de Kennislacunes beschreven (onder aanverwante producten).

 

Commentaar- en autorisatiefase

De conceptmodule werd aan de betrokken (wetenschappelijke) verenigingen en (patiënt) organisaties voorgelegd ter commentaar. De commentaren werden verzameld en besproken met de werkgroep. Naar aanleiding van de commentaren werd de conceptmodule aangepast en definitief vastgesteld door de werkgroep. De definitieve module wordt aan de deelnemende (wetenschappelijke) verenigingen en (patiënt) organisaties voorgelegd voor autorisatie.

 

Literatuur

Brouwers, M. C., Kho, M. E., Browman, G. P., Burgers, J. S., Cluzeau, F., Feder, G., ... & Littlejohns, P. (2010). AGREE II: advancing guideline development, reporting and evaluation in health care. Canadian Medical Association Journal, 182(18), E839-E842.

Medisch Specialistische Richtlijnen 2.0 (2012). Adviescommissie Richtlijnen van de Raad Kwalitieit. https://richtlijnendatabase.nl/over_deze_site/richtlijnontwikkeling.html

Ontwikkeling van Medisch Specialistische Richtlijnen: stappenplan. Kennisinstituut van Medisch Specialisten.

Volgende:
Chronische buikpijn: een integrale benadering