Cystectomie bij borderline ovariumtumor

Laatst beoordeeld: 30-12-2018

Uitgangsvraag

Welke plaats heeft cystectomie als behandeling van patiënten met een borderline ovariumtumor en een kinderwens ten aanzien van de prognose?

Aanbeveling

Kies bij verdenking op een unilaterale borderline ovariumtumor bij een patiënt met een kinderwens voor een unilaterale salpingo-oöphorectomie. De recidiefkans na cystectomie is groter.

 

Overweeg, na counseling van de patiënt, bij een verdenking op een bilaterale borderline ovariumtumor bij een patiënt met kinderwens een bilaterale cystectomie (indien technisch mogelijk), i.p.v. unilaterale salpingo-oöphorectomie en contralaterale cystectomie, wegens een significant hogere kans op zwangerschap en een kortere mediane duur tot zwangerschap.

 

Adviseer de patiënt om na een bilaterale cystectomie niet te wachten met het vervullen van de kinderwens. De recidiefkans is gelijk aan unilaterale salpingo-oöphorectomie gecombineerd met unilaterale cystectomie, maar het termijn tot recidief is korter (16 versus 48 maanden).

Overwegingen

  • BOT is vaak een toevalsbevinding. Indien er reeds een cystectomie is verricht en er blijkt na pathologisch onderzoek sprake te zijn van een BOT, hoeft er geen nieuwe operatie plaats te vinden, wel dienen adequate counseling en follow-up te geschieden.
  • Bij laparoscopie wordt het gebruik van een endoscopie zak aanbevolen. De kans op spill in de buikholte is groter bij cystectomie.
  • Een recidief BOT dient opnieuw chirurgisch te worden behandeld. Totdat de kinderwens is vervuld, zou dit, indien technisch mogelijk, fertiliteitsparend kunnen worden uitgevoerd.

Inleiding

Van alle epitheliale ovariumtumoren is 10-15% een borderline ovariumtumor (1).

De stadiëring wordt genoteerd d.m.v. de FIGO-indeling van een ovariumcarcinoom. Ten tijde van de diagnose heeft 70-80% van de patiënten een ziekte in stadium 1. De vijfjaarsoverleving is zeer hoog te weten: >95%.

27-36% van de vrouwen met een borderline ovariumtumor is jonger dan 40 jaar (1-4).

Met deze grote groep jonge vrouwen met een goede overlevingskans komt ook de vraag naar fertiliteitspreservatie naar voren.

Het huidige advies van behandeling is chirurgisch. Buik(spoel)vocht voor cytologie dient te worden afgenomen. Bij postmenopauzale patiënten is een bilaterale salpingo-oöphorectomie aangewezen. Wanneer er sprake is van een (mogelijke) kinderwens kan met een unilaterale salpingo- oöphorectomie worden volstaan. In geval van een mono-ovarium en een kinderwens kan volstaan worden met een ovariële cystectomie, hoewel dit gepaard gaat met een grotere kans (8-58%) op een lokaal recidief (2, 4, 5). (Oncoline: Borderline ovariumtumoren: versie: 1.5, Maart 2010.)

In de huidige richtlijn heeft de cystectomie dus maar een beperkte plaats in de behandeling van borderline ovariumtumor en wordt er een grote range in recidiefkans beschreven, dit zijn data uit retrospectieve studies met kleine aantallen.

Aangezien er bij een cystectomie meer ovariumweefsel achterblijft en daarmee ook meer follikels, is het interessant om te weten of cystectomie ook een plaats heeft in de behandeling bij vrouwen met beide ovaria in situ en een (mogelijke) kinderwens. Welk effect heeft dit op de prognose en op de zwangerschapskansen?

Conclusies

 

GRADE

Matig

 

Recidiefkans:

Bij een FIGO-stadium I borderline ovariumtumor geeft een unilaterale salpingo- oöphorectomie de laagste kans op recidief t.o.v. cystectomie.

 

Bronnen: (Vasconcelos 2015)

 

 

GRADE

Laag

Recidiefkans:

Indien er sprake is van een bilaterale sereuse borderline ovariumtumor dan is het recidiefpercentage tussen bilaterale cystectomie en unilaterale salpingo-oöphorectomie met contralaterale cystectomie niet significant verschillend.

 

Bronnen: (Palomba 2007)

 

 

 

GRADE

Matig

Ziektevrije overleving:

In een follow-up van ≥5 jaar is de mortaliteit na fertiliteitsparende chirurgie (unilaterale salpingo-oöphorectomie of cystectomie) 1,2% en na radicale chirurgie 0.9% (niet significant). De huidige studies maken geen onderscheid tussen unilaterale salpingo- oöphorectomie of cystectomie.

 

Bronnen: (Vasconcelos 2015)

 

 

GRADE

Laag

Ziektevrije overleving:

Indien er sprake is van een bilaterale sereuse borderline ovariumtumor dan is de tijd tot recidief significant langer voor unilaterale salpingo-oöphorectomie met contralaterale cystectomie (48 maanden) t.o.v. bilaterale cystectomie (16 maanden). Binnen deze studie was er geen sprake van mortaliteit.

 

Bronnen: (Palomba 2007)

 

 

GRADE

Matig

Zwangerschapskans:

De kans op zwangerschap na cystectomie of unilaterale salpingo-oöphorectomie is niet significant verschillend en ligt tussen de 40% en de 45%.

 

Bronnen: (Vasconcelos 2015)

 

 

GRADE

Laag

Zwangerschapskans:

Indien er sprake is van een bilaterale sereuse borderline ovariumtumor is de kans op spontane zwangerschap significant hoger en de mediane duur tot zwangerschap korter na bilaterale cystectomie t.o.v. unilaterale salpingo-oöphorectomie met contralaterale cystectomie, 93% (14/15) vs 53% (9/17) en 8 maanden vs 14 maanden, respectievelijk.

 

Bronnen: (Palomba 2007)

* Alle conclusies betreffen FIGO-stadium I tumoren, uni- of bilateraal

Samenvatting literatuur

Algemene terminologie, gebruikte afkortingen:

Sereus Borderline ovariumtumor (sBOT) Mucineus Borderline ovariumtumor (mBOT) Fertiliteitsparende chirurgie werd beschreven als:

  • cystectomie (C)
  • unilaterale salpingo-oöphorectomie (USO)
  • bilaterale cystectomie (BC)
  • unilaterale salpingo-oöphorectomie met contralaterale cystectomie (USO+CC).

 

Beschrijving studies

Vasconcelos, Meta-analyse, 2015 (8)

De meta-analyse van Vasconcelos, uit 2015, beschreef in totaal 39 studies, met 5105 patiënten waarvan er 2752 patiënten een fertiliteitsparende chirurgische behandeling ondergingen. De gemiddelde follow-up was 21-134 maanden, waarbij er 18 studies waren die een follow-up hadden van meer dan vijf jaar. De leeftijd van deze patiënten varieerde van 25 tot 53 jaar. In acht studies waren alleen FIGO-stadium I patiënten geïncludeerd, in 14 studies meer dan 90% FIGO-stadium I en in vijf studies alleen patiënten met stadium II/III. Zie Tabel 1 van betreffende geïncludeerde studies in de meta-analyse van Vasconcelos. Inclusiecriteria voor deze studies waren: peer-reviewed retrospectieve of prospectieve studies, beschrijving van verschillende vormen van fertiliteitsparende chirurgie (C, BC, USO en USO + CC). Exclusie; indien de follow-up en de uitkomsten niet separaat voor de verschillende type operatieve behandeling waren beschreven, gemiddelde duur van follow-up

<20 maanden en case-reports en kleine case series (<18 patiënten behandeld middels fertiliteitsparende chirurgie).

 

Palomba, RCT, 2007 (7)

In de gerandomiseerde controle studie van Palomba, 2007 werden 32 patiënten geïncludeerd voor analyse. Dit betreft een eindanalyse na operatie en pathologisch onderzoek. 80 patiënten werden pre- operatief gerandomiseerd, vier werden er geëxcludeerd vanwege maligniteit en 42 vanwege goedaardige cystes. De patiënten in de analyse waren jonger dan 35 jaar en hadden een actieve kinderwens. Meer dan 90% van hen had een FIGO-stadium 1 bilaterale sBOT. Patiënten werden of behandeld met USO+CC of met BC. De follow-up was 81 maanden, in het eerste jaar werden ze à 3 maanden gezien en de vier jaar daaropvolgend à 6 maanden. Alle patiënten werden aangespoord om na behandeling zo snel mogelijk te starten met poging tot zwangerschap en een ovulatiemonitoring werd aangeboden. De uitkomstmaten van deze studie waren de veiligheid en vruchtbaarheid van de jonge vrouwen met bilaterale BOTs met een kinderwens op korte termijn.

 

Resultaten

Recidiefkans

Vasconcelos, Meta-analyse, 2015 (8)

Bij fertiliteitsparende chirurgie bij een borderline ovariumtumor geeft USO een lagere recidiefkans

t.o.v. C. De gepoolde recidiefkansen waren, C 25% (95% BI 0,170-0,360), USO 12.5% (95% BI 0,108- 0,144), BC 25.6% (95% BI 0,159-0,385) en USO+CC 26,1% (95% BI 0,174-0,371).

Bij een analyse van de studies met inclusie van meer dan 50 patiënten met een follow-up van vijf jaar of langer ondergingen 936 vrouwen fertiliteitsparende chirurgie, was de recidiefkans voor C 23.6% (95% BI 0,189-0,292) versus 9.5% (95% BI 0,074-0,123) voor USO.

In de subanalyse voor sBOT en mBOT was er een hogere recidiefkans voor sBOT bij fertiliteitsparende chirurgie. De recurrence rates (gebaseerd op 10 studies met totaal n=433) voor sBOT was voor C, USO en USO+CC respectievelijk 43.2% (95% BI 0,349-0,519), 32.1% (95% BI 0,251-0,400) en 15.3% (95% BI 0,64-0,320). Voor BC kon geen analyse worden verricht aangezien slechts 14 patiënten met sBOT dit ondergingen. De gepoolde recidiefkans (gebaseerd op zes studies, totaal n=394) voor mBOT was voor C en USO respectievelijk 29.0% (95% BI 0.182-0.428) en 7.9% (95% BI 0.047-0.130).

 

Palomba, RCT, 2007 (7)

In de totale groep waren er 19/32 (59%) vrouwen met een recidief BOT. Er was geen significant verschil in recidief tussen beide groepen, BC n=9 (60%) vs USO+CC n=10 (58,8%), HR 1.522 (95%BI= 0,61-3,77).

 

Ziektevrije overleving

Vasconcelos, Meta-analyse, 2015 (8)

De tijd tot recidief is niet beschreven in deze meta-analyse. De tijd tot sterfte wordt ook niet precies beschreven, maar de mortaliteit in de grote studies met lange follow-up (>5 jaar) onder Stage I patiënten was 1.2% (95% BI 0,005-0,028) in de fertiliteitsparende chirurgiegroep en 0.9 % (95% BI 0,003-0,022) in de radicale chirurgiegroep.

 

Palomba, RCT, 2007 (7)

De mediane tijdsinterval tot recidief was significant verschillend; 16 maanden in de groep met BC, versus 48 maanden in de groep met USO+CC, p<0,001. Alle recidieven werden chirurgisch behandeld en niet één van hen had progressie tot een ovariumcarcinoom.

In de follow-up van 81 maanden was in de totale groep de mortaliteit 0/32 (0%).

 

Zwangerschapskans

Vasconcelos, Meta-analyse, 2015 (8)

Slechts 15 studies (n= 896 patiënten die fertiliteitsparende chirurgie ondergingen) benoemden het aantal patiënten dat daadwerkelijk een zwangerschapswens hadden. De data van vrouwen die zwanger werden in de verschillende chirurgische subgroepen waren nog schaarser. Het cumulatieve percentage zwangerschappen in de USO-groep was 45.4% (95% BI 0,309-0,607, N=21/46). Voor de vrouwen in de C-groep was het cumulatieve percentage 40.3% (95% BI 0,282-0,537, N= 26/61), dit was niet significant. Er werd niet apart beschreven uit welke studies deze gegevens kwamen en de aantallen waren onvoldoende om in deze meta-analyse een conclusie te trekken betreffende de zwangerschapsuitkomst.

 

Palomba, RCT, 2007 (7)

Over de totale groep werden 23/32 (72%) van de patiënten zwanger. Het percentage zwangeren was in de BC-groep significant hoger dan in de USO+CC-groep, HR 3.29 (95% BI 1,36-7,96). Van de BC- groep werden 14/15 (93.3%) vrouwen zwanger en van de USO+CC-groep 9/17 (52.9%) vrouwen. Ook de mediane tijd tot zwangerschap was korter in de BC-groep, 5 maanden (spreiding: 3-9 maanden) versus 8 maanden (spreiding 3-14 maanden), dit verschil in tijd tot zwangerschap was significant p0.025.

 

Bewijskracht van de literatuur

De bewijskracht van de meta-analyse van Vasconcelos 2015 (8) is met één niveau verlaagd gezien het gebrek aan informatie in welke range van jaartallen naar literatuur is gezocht en dat er met name observationele en retrospectieve studies zijn geïncludeerd (waardoor er een groter risk-of-bias bestaat), wordt deze studie op GRADE ‘Matig’ gewaardeerd.

De bewijskracht van de gerandomiseerde controle studie van Palmoba 2007 (7) is met twee niveaus verlaagd vanwege een grote mate van imprecisie; dit komt door het lage aantal geïncludeerde patiënten (N= 32) daarbij zie je een grote spreiding in de Hazard Ratio voor de recidiefkans (HR 1.522 (95% BI 0.61-3.77)). Daarnaast was er sprake van strenge in- en exclusie criteria waardoor er sprake is van een sterke selectiebias.

Zoeken en selecteren

Om de uitgangsvraag te kunnen beantwoorden is er een systematische literatuuranalyse verricht naar de volgende zoekvraag:

Wegen voor- en nadelen van cystectomie ten opzichte van een unilaterale of bilaterale salpingo- oöphorectomie op bij vrouwen in de fertiele levensfase (16-45 jaar) en een kinderwens met een borderline ovariumtumor ten aanzien van de ziektevrije overleving (risico t.a.v. recidief/ziektevrije overleving) en de zwangerschapskans?

 

P vrouw in fertiele levensfase (16-45 jaar) met borderline ovariumtumor

I cystectomie

C unilaterale of bilaterale salpingo-oöphorectomie

O Primair: ziektevrije overleving; risico t.a.v. recidief/metastase

Secundair: verschil in zwangerschapskans tussen en unilaterale salphingo-oöphorectomie en cystectomie.

 

Relevante uitkomstmaten

De werkgroep achtte ‘recidief/metastase’ en ‘ziektevrije overleving’ voor de besluitvorming kritieke uitkomstmaten; en ‘zwangerschapskans’ voor de besluitvorming belangrijke uitkomstmaten.

De werkgroep definieerde niet a priori de genoemde uitkomstmaten, maar hanteerde de in de studies gebruikte definities.

 

Zoeken en selecteren (Methode)

In de database Pubmed is met relevante zoektermen gezocht naar artikelen betreffende borderline ovariumtumor en fertiliteitsparende behandeling. De zoekverantwoording is weergegeven onder het tabblad Verantwoording.

De literatuursearch vond plaats in december 2015 en leverde 276 treffers op. Vervolgens zijn daar de volgende filters op toegepast: gepubliceerd in de laatste 10 jaar, Nederlands- of Engelstalig. Daarna bleven er 140 artikelen over. Studies werden geselecteerd op grond van de volgende selectiecriteria: chirurgische behandeling, borderline ovariumtumor, fertiliteitsparend. Case-reports en studies over de behandeling van ovariumcarcinoom werden geëxcludeerd. Verder werden studies die reeds geïncludeerd waren in een meta-analyse of een systematische review niet separaat opgenomen in onze beschrijving van de literatuur.

Op basis van titel en abstract werden in eerste instantie acht artikelen geselecteerd. Uiteindelijk werden twee studies opgenomen in de literatuuranalyse. De belangrijkste studie-karakteristieken en resultaten zijn opgenomen in de evidencetabellen (zie bijlage). De beoordeling van de individuele studieopzet (risk of bias) is opgenomen in de risk-of-bias-tabellen.

Zie de exclusietabel voor de artikelen die op basis van de tekst en inhoud zijn geëxcludeerd. De Cochrane review (6) beschreef slechts 1 randomized clinical trial (RCT) (7). Daarop werd besloten om de RCT zelf te includeren i.p.v. de Cochrane review. Deze RCT is overigens ook geïncludeerd in een meta-analyse die opgenomen is in deze richtlijnmodule (8).

Referenties

  1. Alvarez RM, Vazquez-Vicente D. Fertility sparing treatment in borderline ovarian tumours. Ecancermedicalscience. 2015;9:507.
  2. Akeson M, Zetterqvist BM, Dahllof K, Jakobsen AM, Brannstrom M, Horvath G. Population- based cohort follow-up study of all patients operated for borderline ovarian tumor in western Sweden during an 11-year period. International journal of gynecological cancer : official journal of the International Gynecological Cancer Society. 2008;18(3):453-9.
  3. Zanetta G, Rota S, Chiari S, Bonazzi C, Bratina G, Mangioni C. Behavior of borderline tumors with particular interest to persistence, recurrence, and progression to invasive carcinoma: a prospective study. Journal of clinical oncology : official journal of the American Society of Clinical Oncology. 2001;19(10):2658-64.
  4. Trope CG, Kaern J, Davidson B. Borderline ovarian tumours. Best practice & research Clinical obstetrics & gynaecology. 2012;26(3):325-36.
  5. Camatte S, Morice P, Atallah D, Thoury A, Pautier P, Lhomme C, et al. Clinical outcome after laparoscopic pure management of borderline ovarian tumors: results of a series of 34 patients. Annals of oncology : official journal of the European Society for Medical Oncology / ESMO. 2004;15(4):605-9.
  6. Faluyi O, Mackean M, Gourley C, Bryant A, Dickinson HO. Interventions for the treatment of borderline ovarian tumours. The Cochrane database of systematic reviews. 2010(9):CD007696.
  7. Palomba S, Zupi E, Russo T, Falbo A, Del Negro S, Manguso F, et al. Comparison of two fertility-sparing approaches for bilateral borderline ovarian tumours: a randomized controlled study. Human reproduction. 2007;22(2):578-85.
  8. Vasconcelos I, de Sousa Mendes M. Conservative surgery in ovarian borderline tumours: a meta-analysis with emphasis on recurrence risk. European journal of cancer. 2015;51(5):620- 31.
  9. Gershenson DM. Treatment of ovarian cancer in young women. Clinical obstetrics and gynecology. 2012;55(1):65-74.
  10. Borgfeldt C, Iosif C, Masback A. Fertility-sparing surgery and outcome in fertile women with ovarian borderline tumors and epithelial invasive ovarian cancer. European journal of obstetrics, gynecology, and reproductive biology. 2007;134(1):110-4.
  11. Morice P. Borderline tumours of the ovary and fertility. European journal of cancer. 2006;42(2):149-58.

Evidence tabellen

Evidence table voor gerandomiseerde controle studie. – module borderline ovariumtumoren - ‘Welke plaats heeft cystectomie als behandeling van patiënten met een Borderline ovariumtumor en een kinderwens ten aanzien van de prognose? ‘

Studie referentie

Studie characteristieken

Patiënt characteristieken

Interventie groep (I)

Controle groep (C)

Follow-up

Uitkomstmaten en aantallen en significantie

Aanvullingen

Palomba, 2007

Type studie: Gerandomiseerde controle studie

 

Setting:

Tussen 1997 en

2000 patiënten verdacht voor een bilateral BOT en een kinderwens, Afdeling Obstetrie en Gynaecologie van de Universiteit ‘Magna Graecia’ te Cantanzaro

 

Land: Italië

 

Gelden/sponsorin g: niet benoemd

Inclusion criteria:

  • pre-operatieve verdenking op bilaterale BOT in FIGO stage 1
  • kinderwens op korte termijn

 

Exclusion criteria:

  • Leeftijd >35 jaar
  • FSH > 15IU/l
  • Obesitas BMI > 30
  • Unilaterale ovariumtumor
  • afwezigheid van overgebleven ovarium parenchym
  • aanwezigheid van (pre-) maligniteit
  • medisch ernstige aandoeningen
  • psychiatrische aandoeningen
  • eerdere operatie in het bekken
  • tumor >8 cm
  • voorgeschiedenis van infertiliteit
  • oligo-anovulatoire cycli
  • tubafactor of mannelijke subfertiliteit

 

Baseline total N Interventie: 40

Controle: 40

 

leeftijd ± range:

I: 25 j (21-34)

C: 28 j (30-35)

 

Groepen vergelijkbaar bij baseline?

Geen significant verschil in patiënt characteristieken.

  • Laparoscopische bilaterale cystectomie
  • Inspectie abdomen
  • excisie suspectie laesies intra- abdominaal
  • cytologische onderzoek van buikvocht en/of buikspoelvocht
  • Laparoscopische unilaterale oophorectomie met cystectomie aan contralaterale zijde
  • Inspectie abdomen
  • excisie suspectie laesies intra-abdominaal
  • cytologische onderzoek van buikvocht en/of buikspoelvocht

Length of follow-up:

Ten minste 5 jaar. In het eerste jaar na 3, 6 en 12 maanden, daarna iedere 6 maanden

 

Loss-to-follow-up:

Van de patienten geïncludeerd in de eindanalyse was niemand

lost-to-follow-up

 

Intervention:

Baseline N=40 Eind analyse N=15

Uitval i.v.m. conversie naar laparotomie bij verdenking maligniteit (N=1), post-operatief na pathologisch onderzoek bleek er sprake van benigne cystes (N= 24)

 

Control:

Baseline N=40 Eind analyse N=17

Uitval i.v.m. conversie naar laparotomie bij verdenking maligniteit (N=3), post-operatief na pathologisch onderzoek bleek er sprake van benigne cystes (N=20)

Outcome measures and effect size (include 95%CI and p-value if available):

  • Patiënten met recidief: I n=9 (60,0%), C n=10 (28,8%); p0.964
  • Tijd tot eerste recidief (maanden): I 16 maanden (range 4-24), C 48 (range 17-75), p<0.001
  • Patiënten met zwangerschap: I n=14 (93,3%), C n=9 (52,9%), p0.011
  • Tijd tot conceptie (maanden): I 5 (range 3-9), C 8 (range 3-14), p

0.025

Alle ingrepen werden door dezelfde operateur uitgevoerd

 

Evidence table voor meta-analyse

Studie referentie

Studie characteristieken

Patiënt characteristieken

Interventie groep (I)

Controle groep (C)

Follow-up

Uitkomstmaten en aantallen en significantie

Aanvullingen

Vasconcelos, 2015

Zoekstrategie: (range van tijd niet bekend)

PubMed Database en Cochrane Library; zoektermen ((Borderline) OR (low malignant potential) AND (ovarian) AND ((tumor) OR (cancer)) AND ((fertility sparing surgery) OR (conservative surgery))

 

A: Anfiman, 2011

B: Barnhill, 1995

C: Beiner, 2001

D: Boran, 2005

E: Camatte, 2002

F: Ferrero, 2012

G: Gotlieb, 1998

H:De Laco, 2009

I: Ji, 1996

J: Kanat-Pektas, 2011

K: Kane, 2010

L: Khumamornpon, 2011

M: Kokawa, 2009

N: Koskas, 2011

O: Maneo, 2004

P: Morice, 2003

Q: Morice, 2001

R:Morris, 2000

S: Palomba, 2007

T: Park, 2011

U: Park, 2009

V: Poncelet, 2006

W: Rao, 2005

X: Rice, 1990

Y:Romangolo, 2006

Z:Seracchioli, 2001

Inclusie criteria type studies:

- Peer-reviewed artikelen, retrospectief of prospectief

-Studie m.b.t. verschillende vormen van fertiliteitsparende chirurgie (C, BC, USO en USO+CC) bij vrouwen met een primaire BOT

 

Exclusie criteria type studies:

-Follow-up van patiënten met fertiliteitsparende chirurgie niet apart vermeld van patiënten met radicale chirurgie

-Up-to-date FIGO classificatie van BOT niet beschikbaar

-Uitkomsten van de verschillende chirurgie groepen niet seperaat vermeld

-Follow-up korter dan 20 maanden

-Case-reports en kleine case series (<18 patiënten)

39 studies worden geïncludeerd Studie characteristieken:

- 1 prospectief gerandomiseerde

studie (n=32)

-4 prospectieve studies (n=898)

-34 retrospectieve studies (n=?)

  • Totaal n= 5105, waarvan n= 2752 fertiliteitsparende chirurgie.
  • Mediane aantal patiënten per studie 119 (range 17-360); waarvan 44

fertiliteitsparende geopereerd (range 5-193)

Fertiliteitsparende chirurgie

Het gepoolde aantal patiënten totaal n=2725, per type ingreep: C n=817, BC n=89, USO n=1686, USO+CC n=118

Radicale chirurgie (ten minste BSO) Totaal aantal patiënten n=2377

Duur van follow-up: maanden (mean/median):

 

A: 37 (median)

B: 42 (median)

C: 75 (mean)

D: 44 (mean)

E: 60 (mean)

F: 53 (mean)

G: 57 (mean) H:61 (mean) I: 88 (mean)

J: 61 (mean)

K: 38 (median)

L: 68 (mean)

M: 39 (mean)

N: ?

O: 61 (median)

P: 94 (median)

Q: 109 (median) R:68 (median) S: 128 (mean)

T: 79 (median)

U: 70 (median)

V: 19 (median)

W: 26 (median)

X: 49 (mean) Y:40 (median) Z:42 (mean) A2: 56 (median)

B2: 71 (median)

C2: 83 (mean)

D2: 61 (mean)

E2: 45 (mean)

Zie table 1

Conclusie van auteur: Cystectomy in unilateral sBOT is significantly associated with a higher recurrence rate, albeit no impact on survival can be demonstrated.

Whether this is related to the duration of follow-up, remains to be proven. Nonetheless, recent data seem to suggest that USO is advisable in the case of mBOT. On the contrary, a more conservative approach (BC) should be definitively favoured in bilateral BOT, which is almost always sBOT, because no significant difference is seen in terms of recurrence rate when compared to USO+CC.

 

A2: Song, 2011a

B2: Song, 2011b

C2: Suh-Burgman, 2006

D2: Tamakoshi, 1997

E2: Tinelli, 2007

F2: Tsai, 2011

G2: Uzan, 2010

H2: Uzan, 2014

I2: Wong, 2007

J2: Yinon, 2007

K2:Yokoyama, 2006 L2:Zanetta, 2001a M2:Zanetta, 2001b

 

 

Studie design:

Meta-analyse

 

Afdeling en land:

Afdeling obstetrie en Gynaecologie, Berlijn, Duitsland

 

Sponsoring:

Niet benoemd

 

Er is geen sprake van conflict of interest

-Gemiddelde follow-up range 21-134 maanden; waarvan 18 studies gegevens van follow-up > 5 jaar rapporteerden.

  • 8 studies alleen Stage I patiënten
  • 14 studies >90% stage I patiënten
  • 5 studies alleen patiënten met Stage II/III

-7 studies includeerden alleen sBOT

-2 includeerden alleen mBOT

 

Patiënt characteristieken:

  • Mediane leeftijd 25-53 jaar

 

Er is sprake van een grote heterogeniteit tussen de studies

 

 

F2: 57 (mean)

G2: 57 (median)

H2: 45 (median)

I2: 21 (mean)

J2: 36 (mean) K2:57 (median) L2:71 (median) M2:70 (median)

 

 

 

Risk-of-bias-tabel gerandomiseerde controle studie

Studie referentie

Methode van randomisatie

Bias door inadequate beveiliging van de toewijzing?

 

 

(onwaarschijnlijk/waars chijnlijk/onduidelijk)

Bias door inadequate blundering van de patiënt?

 

(onwaarschijnlijk/waars chijnlijk/onduidelijk)

Bias door inadequate blindering van de zorgprofessional?

 

(onwaarschijnlijk/waars chijnlijk/onduidelijk)

Bias door inadequate blindering van registratie tijdens uitkomsten?

 

(onwaarschijnlijk/waars chijnlijk/onduidelijk)

Bias door selectieve reportage van uitkomstmaten?

 

 

(onwaarschijnlijk/waars chijnlijk/onduidelijk)

Bias door verlies in follow-up

 

 

 

(onwaarschijnlijk/waars chijnlijk/onduidelijk)

Bias door schending van de intentie van behandeling analyse?

 

 

(onwaarschijnlijk/waars chijnlijk/onduidelijk)

Palomba, 2007

Willekeurige toewijzing middels het gebruikt van computer software (University of

Cantazaro) in twee onafhankelijke groepen

Onwaarschijnlijk

Onwaarschijnlijk

Waarschijnlijk, bij aanvang van de operatie moest de operateur weten tot

welke groep de patiënte behoorde

Waarschijnlijk, het is aannemelijk dat het, tijdens de follow-up, bekend is welke

operatie patiënte heeft ondergaan

Onwaarschijnlijk

Onwaarschijnlijk

Onwaarschijnlijk

 

Risk-of-bias-tabel meta-analyse

Studie

Geschikte en duidelijk geformuleerde onderzoeksvraag?

 

Ja/Nee/Onduidelijk

Duidelijke/Begrijpelijke systematische literatuur onderzoek?

 

Ja/Nee/Onduidelijk

Beschrijving van geïncludeerde en ge- excludeerde studies?

 

Ja/Nee/Onduidelijk

Beschrijving van relevante eigenschappen van de geïncludeerde studies?

 

Ja/Nee/Onduidelijk

Geschikte aanpassingen voor potentiele confounders in de observationele studies?

 

Ja/Nee/Onduidelijk /niet van toepassing

Assessment van wetenschappelijke Kwaliteit van de studies?

 

Ja/Nee/Onduidelijk

Voldoende overeenkomsten tussen de geincludeerde studies, wat het redelijk maakt om deze resultaten te combineren?

 

Ja/Nee/Onduidelijk

Rekening gehouden met potentieel risico van publicatie bias?

 

Ja/Nee/Onduidelijk

Belangenverstrengeling gerapporteerd?

 

Ja/Nee/Onduidelijk

Vasconcelos, 2007

Ja

Ja

Ja, overzicht van geïncludeerde studies

 

Nee, geen overzicht van geëxcludeerde studies

Ja

Ja, lijkt adequaat

Onduidelijk

Matig

Ja

Ja, niet aanwezig

 

Table 1. Uitkomstmaten en aantallen, meta-analyse, Vasconcelos 2015

Distribution of patient within the studies according to histological subtype, recurrence data according to type of fertility-sparing surgery and pregnancy rates. (8)

Author

N

serous

N

Mucinous

N

Recurrence (C/N C)

(%)

N

Recurrence (USO/N USO) (%)

N

Recurrence (BC/N BC) (%)

N

Recurrence (USO+CC/ USO+CC) (%)

N

Recurrence as IOC

N

Patients achieving/ attempting pregnancy (%)

A Anfiman et al. (2011)

70

45

0/2 (0)

3/26 (12)

0/0 (0)

3/3 (100)

0

-

B Barnhill et al. (1995)

146

-

0/0 (0)

0/21 (0)

0/0 (0)

0/0 (0)

0

-

C Beiner et al. (2001)

28

15

2/9 (22)

4/27 (15)

0/0 (0)

3/3 (100)

0

-

D Boran et al (2005)

33

27

0/47 (0)

2/13 (15)

0/0 (0)

2/5 (40)

0

10/25 (40)

E Camatte et al (2002).

17

-

1/1 (100)

6/9 (67)

1/1 (100)

1/6 (17)

0

8/17 (47)

F Ferrero et al. (2012)

129

56

13/44 (30)

10/69 (14)

0/0 (0)

0/0 (0)

0

2/13 (15)

G Gotlieb et al (1998)

59

23

2/12 (17)

2/27 (7)

0/0 (0)

0/0 (0)

0

-

H De Iaco et al. (2009)

102

40

12/35 (34)

10/50 (20)

0/0 (0)

0/0 (0)

0

-

I Ji et al. (1996)

45

45

1/10 (10)

2/15 (13)

0/0 (0)

1/7 (14)

0

9/18 (50)

J Kanat-Pektas et al. (2011)

29

24

2/12 (17)

1/36 (3)

0/2 (0)

0/5 (0)

2

23/44 (52)

K Kane et al (2010)

18

-

2/2 (100)

4/8 (50)

0/0 (0)

1/3 (33)

3

5/5 (100)

L Khumamornpong et al. (2011)

-

171

1/1 (100)

3/59 (5)

0/0 (0)

0/0 (0)

2

-

M Kokawa et al. (2009)

47

169

1/6 (17)

1/52 (2)

0/0 (0)

0/24 (0)

0

-

N Koskas et al. (2011)

-

97

8/24 (33)

3/47 (6)

0/1 (0)

0/1 (0)

7

12/31 (39)

O Maneo et al. (2004)

42

18

8/24 (33)

3/34 (9)

0/9 (0)

0/0 (0)

1

-

P Morice et al. (2003)

15

-

0/1 (0)

2/8 (25)

0/1 (0)

2/5 (40)

2

-

Q Morice et al. (2001)

122

40

2/11 (18)

5/33 (15)

1/1 (100)

1/5 (20)

3

12/24 (50)

R Morris et al. (2000)

26

17

2/6 (33)

7/35 (20)

2/n.a.

3/n.a.

0

24/32 (75)

S Palomba et al. (2010)

29

3

0/0 (0)

0/0 (0)

9/15 (36)

10/17 (59)

0

-

T Park et al. (2011)

130

-

4/5 (80)

0/23 (0)

0/0 (0)

0/18 (0)

2

27/31 (87)

U Park et al. (2009)

112

245

1/56 (2)

3/128 (2)

5/40 (13)

0/4 (0)

5

-

V Poncelet et al. (2006)

154

129

10/53 (19)

11/96 (11)

0/0 (0)

0/0 (0)

0

-

W Rao et al. (2005)

176

57

0/5 (0)

2/27 (7)

4/4 (100)

0/6 (0)

0

-

X Rice et al. (1990)

42

37

10/32 (32)

n.a.

0/0 (0)

0/0 (0)

0

7/12 (32)

Y Romangolo et al. (2006)

75

35

6/21 (29)

4/32 (13)

0/0 (0)

0/0 (0)

1

6/10 (60)

Z Seracchioli et al. (2001)

19

3

1/9 (11)

0/8 (0)

0/2 (0)

0/0 (0)

0

45/51 (88)

A2 Song et al. (2011a)

37

106

7/38 (18)

5/117 (4)

0/0 (0)

0/0 (0)

1

4/4 (100) 4

B2 Song et al. (2011b)

20

5

-

1/5 (20)

-

-

2

-

C2Suh-Burgmann et al. (2006)

109

81

11/46 (24)

12/146 (8)

0/0 (0)

0/0 (0)

2

-

D2Tamakoshi et al. (1997)

56

90

0/4 (0)

4/54 (7)

0/0 (0)

0/0 (0)

0

21/21 (100)

E2 Tinelli et al. (2007)

36

7

2/6 (33)

1/31 (3)

0/0 (0)

0/6 (0)

0

-

F2 Tsai et al. (2011)

14

43

5/7 (71)

2/24 (8)

0/0 (0)

0/0 (0)

2

-

G2 Uzan et al. (2010)

413

-

16/18 (89)

6/11 (55)

0/2 (0)

0/9 (0)

3

-

H2 Uzan et al. (2014)

119

-

26/69 (26)

12/50 (24)

0/11 (0)

0/15 (0)

2

-

I2 Wong et al. (2007)

65

169

2/38 (5)

2/78 (3)

0/0 (0)

0/0 (0)

3

-

J2 Yinon et al. (2007)

38

24

5/22 (23)

11/40 (28)

0/0 (0)

0/0 (0)

0

-

K2 Yokoyama et al. (2006)

91

27

3/8 (38)

3/35 (9)

0/0 (0)

0/0 (0)

1

-

L2 Zanetta et al. (2001a)

105

124

20/79 (25)

11/110 (10)

0/5 (0)

0/24 (0)

7

-

M2 Zanetta et al. (2001b)

88

75

9/62 (15)

13/102 (13)

0/0 (0)

0/0 (0)

5

-

Cumulative rates

-

-

25.3 %

12.5%

25.6%

26.1%

15.4%

58.3%

 

Tabel Exclusie na het lezen van het volledige artikel

Auteur en jaartal

Redenen van exclusie

R. Alvarez et al. 2015 (1)

Algemeen beschrijvende review zonder analyse van gepoolde gegevens. Met betrekking tot de ziektevrije overleving en zwangerschapskans worden de percentages voor salpingo-oöphorectomie en cystectomie niet separaat beschreven. Grote overlap in geïncludeerde studies met de meta-analyse van Vasconcelos (2015) welke is geïncludeerd in de samenvatting

van de literatuur.

O. Faluyi et al. 2014 (6)

Cochrane Database Systematic Review: Interventions for the treatment of borderline ovarian tumours. Exclusie omdat paragraaf betreffende cystectomie slechts 1 RCT bevat. We hebben ervoor gekozen deze RCT zelf te bespreken.

D. Gershenson. 2012 (9)

Algemeen beschrijvend artikel zonder duidelijke beschrijving van Materiaal en Methode.

C. Tropé et al. 2012 (4)

Algemeen beschrijvend artikel zonder duidelijke beschrijving van Materiaal en Methode.

C. Borgfeldt et al. 2006 (10)

Prospectieve studie betreffende standaard uitgebreide chirurgie en fertiliteitsparende chirurgie, waarin het onduidelijk is of fertiliteitsparende chirurgie een unilaterale salpingo-oöphorectomie en/of een cystectomie is.

P. Morice. 2006 (11)

Gedateerde review, bevat veel overlap met recentere review en meta-analyse.

Autorisatiedatum en geldigheid

Laatst beoordeeld : 30-12-2018

Laatst geautoriseerd : 30-12-2018

Deze richtlijnmodule is geldig tot 2021 waarna revisie plaatsvindt, of zoveel eerder als daar aanleiding toe is.

Initiatief en autorisatie

Initiatief:
  • Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie
Geautoriseerd door:
  • Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie

Algemene gegevens

Consultatie:

  • Stichting Olijf
  • Patiëntenfederatie Nederland

Samenstelling werkgroep

  • C.E. Schmeink, (AIOS)
  • M.B. Verbruggen-Zweemer, Zaans Medisch Centrum

 

Meelezers

  • Commissie Richtlijnen Gynaecologische Oncologie (CRGO)

Belangenverklaringen

De KNMG-code ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling is gevolgd. Alle werkgroepleden hebben schriftelijk verklaard of zij in de laatste drie jaar directe financiële belangen (betrekking bij een commercieel bedrijf, persoonlijke financiële belangen, onderzoeksfinanciering) of indirecte belangen (persoonlijke relaties, reputatiemanagement, kennisvalorisatie) hebben gehad. De ingevulde belangenverklaring zijn beoordeeld door de onafhankelijke voorzitter. Er is geen belemmering voor participatie in de werkgroep naar voren gekomen. De verklaringen kunnen worden opgevraagd bij de NVOG.

 

NVOG-richtlijnen/modules beschrijven een minimum van zorg te verlenen door een gynaecoloog in gemiddelde omstandigheden. Zij hebben een adviserend karakter. Een gynaecoloog kan geargumenteerd afwijken van een richtlijn/module wanneer concrete omstandigheden dat noodzakelijk maken. Dat kan onder meer het geval zijn wanneer een gynaecoloog tegemoet moet komen aan de objectieve noden en/of subjectieve behoeften van een individuele patiënt. Beleid op instellingsniveau kan er incidenteel toe leiden dat (volledige) lokale toepassing van een richtlijn/module niet mogelijk is.

Methode ontwikkeling

Evidence based

Zoekverantwoording

Zoekacties zijn opvraagbaar. Neem hiervoor contact op met de Richtlijnendatabase.