123I-FP-CIT SPECT of 18F-DOPA PET bij Parkinson

Laatst beoordeeld: 19-03-2020

Uitgangsvraag

Wat is de plaats van een dopamine transporter SPECT scan (in het bijzonder de 123I-FP-CIT oftewel 123I-ioflupane SPECT scan) en een 18F-DOPA PET scan ten aanzien van het vaststellen van nigrostriatale degeneratie in het diagnostisch traject bij patiënten met een klinische verdenking op de ziekte van Parkinson (ZvP)?

Aanbeveling

Overweeg een 123I-FP-CIT SPECT of 18F-DOPA PET scan te vervaardigen indien er op klinische gronden twijfel bestaat of een patiënt al dan niet lijdt aan een vorm van parkinsonisme die gepaard gaat met nigrostriatale degeneratie (zie het stroomschema ‘Beeldvorming’ bij de aanverwante producten).

 

Geef de voorkeur aan een 123I-FP-CIT SPECT boven een 18F-DOPA PET scan om dopaminerge degeneratie te detecteren.

 

Geef de voorkeur aan een combinatie van een kwalitatieve en kwantitatieve analyse bij de beoordeling van een 123I-FP-CIT SPECT of 18F-DOPA PET scan.

 

Laat een 123I-FP-CIT SPECT of 18F-DOPA PET scan van de hersenen bij voorkeur (mede)beoordelen door een nucleair geneeskundige met ervaring in de beeldvormende diagnostiek bij parkinsonismen.

Overwegingen

De 123I-FP-CIT SPECT scan heeft een redelijke-tot-hoge sensitiviteit (78 tot 98%) en een hoge specificiteit (91 tot 100%) voor het detecteren van nigrostriatale degeneratie bij parkinsonistische patiënten, en dit geldt ook voor de 18F-DOPA PET scan (sensitiviteit 95% en specificiteit 100%). De kwaliteit van bewijs voor de accuratesse van deze scans is als laag tot zeer laag beoordeeld vanwege beperkingen in de studieopzet (mogelijke bias in referentietest; namelijk in alle gevallen klinische follow-up in plaats van post-mortem onderzoek) en de beperkte studieomvang (mogelijke imprecisie van de effectschatting). De bewijskracht voor 18F-DOPA PET is lager gescoord dan die voor 123I-FP-CIT SPECT, omdat maar één kleine studie (n=27 patiënten) voldeed aan de PICO. In al de vijf geselecteerde studies (123I-FP-CIT SPECT en 18F-DOPA PET) was dus de referentietest klinische follow-up. Bij maar één studie is duidelijk gedocumenteerd dat degenen die de klinische follow-up uitvoerden niet geïnformeerd waren over het resultaat van de scan (Marshall, 2009). Alhoewel dit een fraai design is voor een wetenschappelijke studie, reflecteren de resultaten van de andere 4 studies wellicht beter de klinische praktijk.

 

In de studie van Skanjeti (2015) is zowel de diagnostische accuratesse van de opname van 123I-FP-CIT in de nucleus caudatus als het putamen bestudeerd. Bij de meeste parkinsonismen die gepaard gaan met nigrostriatale degeneratie is echter het putamen eerder en meer aangedaan dan de nucleus caudatus (Kish, 1988). Daarom is het in de klinische praktijk, bij de beoordeling of een 123I-FP-CIT SPECT scan al dan niet afwijkend is, belangrijker om de opname in het putamen dan in de nucleus caudatus te bestuderen en heeft de werkgroep bij het bepalen van de diagnostische accuratesse de radiotracer binding in de nucleus caudatus buiten beschouwing gelaten. Bovendien werden in deze studie de optimale afkapwaarden van opname van het radiofarmacon in het putamen retrospectief bepaald, hetgeen invloed heeft op de berekende sensitiviteit en specificiteit. Echter, ten opzichte van de andere 3 geïncludeerde dopamine transporter SPECT studies was de sensitiviteit en specificiteit niet hoger.

 

123I-FP-CIT (123I-ioflupane) is de enige radiotracer die geregistreerd is voor het afbeelden en kwantificeren van de dopamine transporter, en is daardoor beschikbaar voor alle ziekenhuizen in Nederland die 123I-FP-CIT SPECT willen uitvoeren. Echter, er zijn vele dopamine transporter tracers, zowel voor SPECT als PET, gesynthetiseerd en succesvol geëvalueerd (Varrone en Halldin, 2010). Sommige dopamine transporter tracers zijn afgeleid van hetzelfde molecuul als waaruit 123I-FP-CIT is opgebouwd en lijken dus chemisch op elkaar (bijvoorbeeld lijkt 123I-ß-CIT chemisch gezien erg veel op 123I-FP-CIT) (Varrone en Halldin, 2010). Bovendien is aangetoond dat de accuratesse van 123I-ß-CIT SPECT (of 18F-FP-CIT PET) om nigrostriatale degeneratie aan te tonen niet wezenlijk verschilt van de accuratesse van 123I-FP-CIT SPECT (Booij, 1997; Seibyl, 1998). Aangezien 123I-ß-CIT geen geregistreerd radiofarmacon is wordt het in Nederland niet in de dagelijkse praktijk gebruikt, maar de resultaten van 123I-ß-CIT SPECT studies kunnen ons wel op indirecte wijze informeren over de diagnostische waarde van 123I-FP-CIT SPECT. Zo toont een recent systematische review aan dat dopamine transporter SPECT (waarin ook resultaten van 123I-ß-CIT SPECT studies zijn opgenomen) vergeleken met de referentietesten post-mortem onderzoek of herhaalde beeldvorming, een zeer hoge sensitiviteit en specificiteit heeft voor het aantonen of uitsluiten van nigrostriatale degeneratie (Suwijn, 2015).

Een aantal dopamine transporter SPECT studies heeft aangetoond dat de scan al afwijkend is in de premotore fase van de ZvP, DLB of MSA-P, hetgeen ook aanvullend bewijs geeft dat 123I-FP-CIT SPECT een sensitieve test is voor het detecteren van nigrostriatale degeneratie (Berendse, 2001; Ponsen, 2004; Iranzo, 2017). Waarschijnlijk geldt dit ook voor 18F-DOPA PET (Wile, 2017). Bovendien hebben zowel dopamine transporter SPECT als 18F-DOPA PET studies aangetoond dat de klinische diagnose ZvP niet altijd correct is, met name in de vroege fase van de ZvP. Dit is gebleken uit onderzoeken waarbij patiënten geïncludeerd werden als ze klinisch waren gediagnostiseerd als lijdend aan de ZvP, terwijl de scan normaal was (deze scans zijn gedefinieerd als “scans without evidence of dopaminergic deficit” (SWEDD)). Uit follow-up onderzoek (tenminste 22 maanden) is naar voren gekomen dat frequent (44 tot 97%) de klinische diagnose ZvP niet juist was bij deze “SWEDD patiënten” (Batla, 2014; Marek, 2014; Marshall, 2006). Bij één van deze 3 onderzoeken was de neuroloog ook tijdens de follow-up van 22 maanden geblindeerd voor de uitslag van de dopamine transporter SPECT scan, hetgeen het relatief lage conversiepercentage van 44% kan verklaren (Marek, 2014).

123I-FP-CIT SPECT is niet alleen geregistreerd om de diagnostiek van de ZvP te ondersteunen, maar ook om DLB te onderscheiden van de ziekte van Alzheimer (McKeith, 2007; Walker, 2015). In dit onderzoeksveld is een aantal studies gedaan waarbij de diagnostische accuratesse van de ante-mortem scan is vergeleken met het resultaat van post-mortem onderzoek als referentietest (Walker, 2007; Thomas, 2017), en bovendien is in twee post-mortem studies specifiek gekeken naar verlies van dopamine neuronen in de substantia nigra (Colloby, 2012; Thomas, 2017). Aangezien deze studies aantoonden dat 123I-FP-CIT zeer accuraat was in het aantonen van het verlies van nigrostriatale neuronen, onderschrijft dit het idee dat 123I-FP-CIT SPECT een sensitieve en specifieke test is voor het detecteren van nigrostriatale degeneratie.

 

Wanneer een 123I-FP-CIT SPECT scan als niet afwijkend wordt gerapporteerd, dan acht de werkgroep het niet zinvol om op korte termijn (<1 tot 2 jaar) de scan te herhalen indien de patiënt parkinsonistische klachten blijft houden. Het ligt dan meer voor de hand om naar een alternatieve diagnose te zoeken. Dit advies is gebaseerd op het gegeven dat is aangetoond dat een nieuwe dopamine transporter SPECT scan in de overgrote meerderheid van de gevallen (87,5% tot 100%) ook normaal zal zijn 22 maanden tot 5 jaar later (Marek, 2014; Batla, 2014; Marshall, 2009). Volgens de werkgroep zouden uitzonderingen op bovenstaand advies kunnen zijn: een niet accuraat vervaardigde scan, een niet optimaal te beoordelen scan (door bijvoorbeeld bewegingsartefacten) of een niet-conclusieve uitslag.

In Nederland gebruiken de meeste instituten 123I-FP-CIT SPECT bij de beeldvormende diagnostiek van de ZvP, echter een aantal instituten gebruiken 18F-DOPA PET. De 18F-DOPA is een niet geregistreerd radiofarmacon voor deze indicatie. De werkgroep denkt dat het gebruik ervan voortkomt uit gewoontevorming, beschikbaarheid van de tracer, en kosten. Alhoewel voor elk instituut de kostprijs van het radiofarmacon 123I-FP-CIT hetzelfde is, zijn de productiekosten van 18F-DOPA variabel tussen de verschillende instituten.

 

Uit een recente meta-analyse komt naar voren dat dopamine transporter imaging sensitiever is dan 18F-DOPA PET. Hiermee wordt bedoeld dat het verschil in striatale opname van de radiotracer tussen de ZvP en gezonde controles groter is bij een dopamine transporter SPECT dan bij 18F-DOPA PET (Kaasinen en Vahlberg, 2017). Deze studie toont ook aan dat beide technieken zeer sensitief zijn om nigrostriatale degeneratie te detecteren (effect size voor verlies van radiotracer opname in het putamen 3,5-3,6). Alhoewel één studie direct 18F-DOPA PET met 123I-FP-CIT SPECT heeft vergeleken bij patiënten die lijden aan de ZvP (Eshuis, 2009), voldeed deze studie niet aan de PICO (zie ook kennislacunes).

 

Een recente literatuuranalyse heeft specifiek de veiligheid (gebaseerd op controles van labwaarden, vitale functies, ECG’s, alsook monitoring van bijwerkingen) van 123I-FP-CIT SPECT studies geanalyseerd, en toonde aan dat dit een veilige techniek is (Grosset, 2014). Het effectief dosisequivalent van 123I-FP-CIT is 0,024 mSv/MBq (Booij, 1998); dit betekent dat bij een standaarddosis van 185 MBq, de stralenbelasting 4,4 mSv is. Het effectief dosisequivalent van 18F-DOPA is 0,019 mSv/MBq (na voorbehandeling met carbidopa) (Brown, 1998); dit betekent dat bij een standaarddosis van 185 MBq, de stralenbelasting 3,5 mSv is. Ter vergelijk: de achtergrondstraling in Nederland is ongeveer 2,5 mSv/jaar per hoofd van de bevolking (RIVM rapport, 2003). De uitkomstmaat patiëntvoorkeur werd niet in de literatuur gerapporteerd (zie overwegingen/ kennislacunes). Er is geen studie die specifiek heeft gekeken naar de veiligheid van het gebruik van 18F-DOPA PET bij de diagnostiek van de ZvP. De werkgroep is van mening dat alleen zwangerschap als contraindicatie beschouwd moet worden voor het gebruik van beide radiotracers, conform “summary of product characteristics” (SPC) van 123I-FP-CIT.

 

Visuele beoordeling van 123I-FP-CIT SPECT scans is een gevalideerde techniek en wordt in de dagelijkse praktijk veel toegepast (Benamer, 2000). Een aantal studies heeft echter aangetoond dat semi-kwantitatieve analyse de visuele beoordeling van 123I-FP-CIT SPECT kan ondersteunen en wellicht ook van toegevoegde waarde kan zijn, al zijn de bevindingen niet eenduidig (Albert, 2016; Booij, 2017; Söderlund, 2013). Een ervaren beoordelaar van 123I-FP-CIT SPECT scans vaart minder op de resultaten van de kwantitatieve analyse dan een minder ervaren beoordelaar (Söderlund, 2013), maar de toevoeging van kwantitatieve data leidt tot een accuratere beoordeling bij minder ervaren beoordelaars, en tot meer vertrouwen dat de beoordeling accuraat is gedaan (Booij, 2017). Bovendien leidt de combinatie van een kwalitatieve en kwantitatieve analyse tot een lagere variatie in interobserver variabiliteit van de verslaglegging (Söderlund, 2013) en wordt het aantal niet-conclusieve scans verlaagd (Albert, 2016). Voor 18F-DOPA PET zijn vergelijkbare studies niet verricht.

 

De laatste jaren zijn verscheidene kwantitatieve analysemethodes voor de beoordeling van 123I-FP-CIT SPECT scans op de markt gekomen of zijn beschikbaar via internet (bijvoorbeeld DaTQUANT of BasGan) (Booij, 2017; Nobili, 2013). De werkgroep is van oordeel dat een dergelijke analysemethode in ieder geval een referentiedatabestand (controle data) moet bevatten dat toepasbaar is voor de te gebruiken SPECT camera, waardoor gecorrigeerd kan worden voor leeftijdseffecten (Varrone, 2013). De werkgroep realiseert zich dat het lastig kan zijn om in elk instituut dat 123I-FP-CIT SPECT onderzoek uitvoert zowel een ervaren beoordelaar alsook een kwantitatieve analysemethode beschikbaar te hebben. Ondersteuning hierbij vanuit een regionaal of nationaal centrum kan wellicht een oplossing hiervoor bieden.

 

Er is geen onderzoek verricht naar patiëntvoorkeuren ten aanzien van het ondergaan van een 18F-DOPA PET of 123I-FP-CIT SPECT scan. Wel is het zo dat voor het vervaardigen van een accuraat te beoordelen scan in een klinische setting, de acquisitietijd van een 18F-DOPA scan korter kan zijn dan die voor een 123I-FP-CIT scan (respectievelijk 15 tot 20 minuten vs 30 tot 45 minuten) (Darcourt, 2014), waarbij de werkgroep van mening is dat dit wellicht voordelen biedt bij patiënten met verminderde cognitieve vaardigheden.

 

De laatste jaren zijn vele dopamine transporter PET en SPECT tracers geproduceerd, waaronder enkele die selectief zijn voor het afbeelden van de dopamine transporter (Varrone en Halldin, 2010). Bovendien biedt PET de mogelijkheid om, in combinatie met een selectieve tracer, de dopamine transporter niet alleen in het striatum af te beelden, maar ook op het niveau van de substantia nigra (Fazio, 2018). Onduidelijk is of dit klinische meerwaarde heeft (zie ook kennislacunes).

 

Bij het vervaardigen van een 123I-FP-CIT SPECT scan kan de binding van het radiofarmacon aan de dopamine transporter in belangrijke mate beïnvloed worden door bepaalde medicijnen. De werkgroep is van oordeel dat typische dopaminomimetica niet gestaakt hoeven te worden bij routinematige diagnostiek, en dit geldt ook voor het gebruik van neuroleptica en selectieve serotonine reuptake inhibitors (Booij en Kemp, 2009). In het SPC van 123I-FP-CIT worden de medicijnen beschreven die in de belangrijke mate een 123I-FP-CIT SPECT kunnen beïnvloeden (zoals methylfenidaat). Voor 18F-DOPA zijn geen overzichtsartikelen gepubliceerd waarin expliciet staat beschreven welke medicijnen gestaakt dienen te worden voorafgaand aan het uitvoeren van een 18F-DOPA PET scan. Er zijn geen aanwijzingen dat dopaminomimetica gestaakt hoeven te worden. Dit geldt wel voor COMT-remmers.

 

Resumerend is de werkgroep van oordeel dat het uitvoeren van een 123I-FP-CIT SPECT of 18F-DOPA PET scan zinvol is indien er op klinische gronden twijfel bestaat of een patiënt al dan niet lijdt aan een neurodegeneratieve ziekte die gepaard gaat met nigrostriatale dopaminerge degeneratie. Omdat 123I-FP-CIT SPECT sensitiever is voor het detecteren van nigrostriatale degeneratie dan 18F-DOPA PET, en de bewijsvoering voor de SPECT techniek sterker is dan die voor PET, heeft de werkgroep een voorkeur voor de toepassing van de SPECT techniek in de klinische praktijk.

 

Alhoewel de visuele analyse van de scan een belangrijke rol speelt bij de beoordeling van een 123I-FP-CIT SPECT of 18F-DOPA PET scan, acht de werkgroep het aannemelijk dat een combinatie van een kwalitatieve en kwantitatieve analyse de accuraatheid en reproduceerbaarheid van de verslaglegging ten goede komt. Dit is bewezen voor 123I-FP-CIT SPECT studies, en het ligt voor de hand dat dit ook het geval zal zijn voor 18F-DOPA PET studies. Tenslotte is de werkgroep van oordeel dat een ervaren beoordelaar een 123I-FP-CIT SPECT of 18F-DOPA PET scan accurater verslaat dan een niet ervaren beoordelaar.

Inleiding

In de dagelijkse praktijk wordt de 123I-FP-CIT (123I-ioflupane) SPECT scan of de 18F-DOPA PET scan ingezet om nigrostriatale degeneratie aan te tonen of uit te sluiten bij patiënten met een klinische verdenking op de ziekte van Parkinson (ZvP) of een atypisch parkinsonisme (Hauser en Grosset, 2012; Darcourt, 2014). Bij nigrostriatale degeneratie is er verlies van de zogenaamde dopamine transporter, die zich hoofzakeijlijk bevindt in het uiteinde van dopamine cellen, dus op het niveau van het striatum. De dopamine transporter wordt afgebeeld met 123I-FP-CIT SPECT. Degeneratie leidt dus tot een verlaagde opname van deze radiotracer in het striatum. 18F-DOPA PET wordt opgenomen in dopamine neuronen via de amino acid transporter, en dan intracellulair gedecarboxyleerd en tijdelijk opgeslagen als 18F-dopamine in vesikels die zich bevinden in de uiteinden van deze neuronen. Degeneratie leidt dus tot lagere opname van 18F-DOPA in het striatum.

Het is bekend dat een afwijkende 123I-FP-CIT SPECT of 18F-DOPA PET scan op individueel niveau geen onderscheid kan maken tussen de ZvP en atypisch parkinsonisme. Vele studies hebben aangetoond dat deze scans al afwijkend zijn in de vroegste motorische fases van de ZvP, Progressieve Supranucleaire Paralyse (PSP), Cortico Basale Degeneratie (CBD), MSA parkinsonistische variant (MSA-P) en Lewy Body Dementie (DLB) en waarschijnlijk zelfs al in de preklinische/premotor fase (Booij, 1997; Van Laere, 2006; McKeith, 2007; Ponsen, 2004; Iranzo, 2017; Brooks, 1998; Hu, 2000; Burn, 1994). Echter, tot op heden is het onvoldoende bekend wat de diagnostische accuratesse is van deze scans bij patiënten met klachten die kunnen passen bij de ZvP, en of er verschil is in de accuratesse van beide technieken in deze specifieke setting. Het is van belang om de accuratesse van beide beeldvormende technieken te kennen om een goede afweging te kunnen maken of het al dan niet zinvol is een 123I-FP-CIT SPECT of 18F-DOPA PET te vervaardigen in deze patiëntengroep.

Conclusies

Laag

GRADE

Een 123I-FP-CIT SPECT scan heeft een redelijke-tot-hoge sensitiviteit (78 tot 98%) en een hoge specificiteit (91 tot 100%) voor het diagnosticeren van nigrostriatale degeneratie bij parkinsonismen.

 

Bronnen (Skanjeti, 2015; Borghammer, 2014; Marshall, 2009; Booij, 2001)

 

Zeer laag

GRADE

Er is geringe zekerheid over de sensitiviteit en specificiteit van de 18F-DOPA PET scan (respectievelijk 95% en 100%) in het diagnosticeren van nigrostriatale degeneratie bij parkinsonismen.

 

Bronnen Ibrahim, (2016)

Samenvatting literatuur

In totaal onderzochten 4 studies de diagnostische accuratesse van de dopamine transporter SPECT (123I-FP-CIT) en 1 studie de diagnostische accuratesse van de 18F-DOPA PET voor het opsporen van nigrostriatale degeneratie. Vanwege het ontbreken van direct vergelijkend onderzoek werd de data niet gepoold maar per diagnostische test beschrijvend weergegeven.

 

1. Beschrijving 123I-FP-CIT SPECT studies

De studie van Skanjeti (2015) onderzocht de optimale afkapwaarden van 123I-FP-CIT opname in het putamen en de nucleus caudatus voor het diagnosticeren van parkinsonisme dat gepaard gaat met nigrostriatale degeneratie bij 220 patiënten met symptomen die wijzen op een bewegingsstoornis, waarbij een klinische follow-up van 2 tot 4 jaar als referentiestandaard diende.

Borghammer (2014) onderzocht de waarde van 123I-FP-CIT SPECT voor 129 patiënten in het diagnosticeren van dopamine-deficiëntie (ZvP, DLB, PSP, MSA, CBD), waarbij een klinische follow-up van gemiddeld 2,5 jaar als referentiestandaard diende.

De prospectieve multi-center studie van Marshall (2009) onderzocht de waarde van 123I-FP-CIT SPECT in het diagnosticeren van de ZvP. Gedurende 3 jaar werden herhaalde observaties uitgevoerd (inclusief herhaling van 123I-FP-CIT SPECT) bij 199 patiënten met tremor en/of parkinsonisme met een onzekere initiële diagnose. Door een hoog percentage drop-outs, werd bij 99 patiënten de uiteindelijke klinische diagnose na 3 jaar follow-up bepaald.

De studie van Booij (2001) onderzocht een populatie van 33 patiënten met een klinisch onzekere diagnose parkinsonisme waarbij een 123I-FP-CIT SPECT scan werd uitgevoerd om presynaptisch parkinsonisme (of dopamine-deficiëntie) uit te sluiten of te bevestigen. Patiënten met een duidelijk klinisch beeld werden geëxcludeerd. De klinische follow-up na 2 tot 4 jaar was de referentiestandaard.

 

Resultaten

Sensitiviteit/ specificiteit

Een overzicht van de gerapporteerde sensitiviteit en specificiteit van de 123I-FP-CIT SPECT scan staat beschreven in tabel 1.

In de studie van Skanjeti (2015) werden middels ROC analyse van de 123I-FP-CIT SPECT data optimale afkapwaarden van opname van het radiofarmacon in het putamen (cut-off bindingsratio van 1,53; welke de ratio is van specifieke striatale binding gedeeld door niet-specifieke binding) en de nucleus caudatus (cut-off 1,56) gerapporteerd. De sensitiviteit en specificiteit voor de bepaling van de opname in het putamen was respectievelijk 83% en 91%. De sensitiviteit en specificiteit van de opname in de nucleus caudatus was respectievelijk 71% en 89%.

Borghammer (2014) rapporteerde een sensitiviteit en specificiteit van 98% voor het aantonen van dopamine-deficiëntie (ZvP, DLB, PSP, MSA, CBD).

In de studie van Marshall (2009) had de 123I-FP-CIT SPECT scan een sensitiviteit van 78% en specificiteit van 97% voor het diagnosticeren van parkinsonismen die gepaard gaan met nigrostriatale degeneratie (inclusief ZvP, MSA, PSP) ten opzichte van parkinsonismen die niet met nigrostriatale degeneratie gepaard gaan (inclusief essentiële tremor, dystone tremor of vasculair parkinsonisme).

Booij (2001) rapporteerde de diagnostische accuratesse van 123I-FP-CIT SPECT voor het onderscheiden van parkinsonismen die gepaard gaan met nigrostriatale degeneratie (n=7 ZvP en n=2 MSA) en parkinsonismen die hier niet mee gepaard gaan (n=5 essentiële tremor, n=4 vasculair parkinsonisme, n=4 psychogeen parkinsonisme, n=3 medicatie-geïndiceerd post-synaptisch parkinsonisme, n=1 non-dopa-response dystonie, n=1 post-traumatische encefalopathie, n=1 syndroom van Fahr). De sensitiviteit en specificiteit van de 123I-FP-CIT SPECT was respectievelijk 82% en 100% (PVW 100%, NVW 92% en accuratesse 94%).

 

Tabel 1. Accuratesse 123I-FP-CIT SPECT ten aanzien van detectie nigostriatale degeneratie

Auteur, Jaartal

Duur ziekte/ symptomen (jaar)

Index test

Referentie test (FU jaar)

Diagnose

SPECT analyse

Sens

Spec

Skanjeti, 2015

NB

123I-FP-CIT SPECT

Klinische FU 2 tot 4 jaar

PSND vs non-PSND

Semi-quantitatieve analyse putamen

83%

91%

Semi-quantitatieve analyse nucleus caudatus

71%*

89%*

Borghammer, 2014

NB

123I-FP-CIT SPECT

Klinische FU gemiddeld 2,5 jaar

PSND vs non-PSND

Kwalitatieve en quantitatieve analyse

98%

98%

Marshall, 2009

2,4 jaar (T0), 5,4 jaar (T36)

123I-FP-CIT SPECT

Klinische FU 3 jaar

PSND vs non-PSND

Visuele analyse

78%

97%

Booij, 2001

NB

123I-FP-CIT SPECT

Klinische FU 2,1 tot 4,3 jaar

PSND vs non-PSND

Semi-quantitatieve analyse

82%

100%

PSND= parkinsonismen die gepaard gaan met nigrostriatale degeneratie. NB= niet beschreven * bij de meeste parkinsonismen die gepaard gaan met dopaminerge degeneratie is het putamen eerder en meer aangedaan dan de nucleus caudatus, waardoor sensitiviteit/specificiteit bepalingen van het putamen voor de klinische praktijk relevanter zijn dan van de nucleus caudatus. T0 is de uitgangsmeeting, en T36 is de meting na 36 maanden; FU= follow-up

 

Bewijskracht van de literatuur

De bewijskracht voor de uitkomstmaat accuratesse voor de 123I-FP-CIT SPECT is verlaagd gezien beperkingen in de onderzoeksopzet (risk of bias in de referentiestandaard) en imprecisie (geringe aantal patiënten). Het niveau van de bewijskracht wordt gegradeerd als ‘laag’.

 

2. Beschrijving 18F-DOPA PET studies

De retrospectieve studie van Ibrahim (2016) includeerde 27 patiënten met klachten die kunnen wijzen op de ZvP. Afwijkingen kenmerkend voor de ZvP werden visueel geanalyseerd door evaluatie van de afname van 18F-DOPA opname in de basale ganglia (unilateraal of bilateraal). Semi-kwantitatieve evaluatie van de 18F-DOPA PET werd uitgevoerd om de visuele beoordeling te ondersteunen, en indien de visuele analyse niet conclusief was, was het resultaat van de kwantificatie beslissend. De klinische follow-up werd gedefinieerd als de referentiestandaard (minimaal 2 jaar, range 2 tot 9 jaar).

 

Resultaten

Sensitiviteit/specificiteit

Ibrahim (2016) rapporteerde de diagnostische accuratesse van de 18F-DOPA PET om parkinsonisme met nigrostriatale degeneratie (n=20 ZvP) te onderscheiden van overige aandoeningen (n=1 mixed tremor, n=1 corticobasaal syndroom, n=1 hemidystonie, n=4 psychogeen parkinsonisme). De sensitiviteit was 95% en specificiteit 100% (PVW 100%, NVW 88%).

 

Bewijskracht van de literatuur

De bewijskracht voor de uitkomstmaat accuratesse voor de 18F-DOPA PET is verlaagd gezien beperkingen in de onderzoeksopzet (risk of bias in de referentiestandaard) en imprecisie (zeer geringe aantal patiënten). Het niveau van de bewijskracht wordt gegradeerd als ‘zeer laag’.

Zoeken en selecteren

Om de uitgangsvraag te kunnen beantwoorden is een systematische literatuuranalyse verricht naar de volgende zoekvragen:

 

PICO 1: Wat is de diagnostische waarde van een dopamine transporter SPECT scan (123I-FP-CIT; 123I-ioflupane) in het vaststellen van nigrostriatale degeneratie bij patiënten met klachten die kunnen passen bij de ZvP?

 

P Patiënten met klachten die kunnen wijzen op de ZvP;

I 123I-FP-CIT of 123I-ioflupane;

C Post-mortem diagnose ZvP, MSA, PSP, CBD, DLB (gouden standaard)/een minimale follow-up van gemiddeld 2 jaar ten aanzien van klinisch beeld passend bij ZvP, MSA, PSP, CBD, DLB;

O Accuratesse ten aanzien van degeneratie dopaminerge neuronen/nigrostriatale degeneratie (=afwijkend beeld).

 

PICO 2: Wat is de diagnostische waarde van een 18F-DOPA PET scan in het vaststellen van nigrostriatale degeneratie bij patiënten met klachten die kunnen passen bij de ZvP?

 

P Patiënten met klachten die kunnen wijzen op de ZvP;

I 18F-DOPA PET scan;

C Post-mortem diagnose ZvP, MSA, PSP, CBD, DLB (gouden standaard)/een minimale follow-up van gemiddeld 2 jaar ten aanzien van klinisch beeld passend bij ZvP, MSA, PSP, CBD, DLB;

O Accuratesse ten aanzien van degeneratie dopaminerge neuronen/nigrostriatale degeneratie (=afwijkend beeld).

 

Diagnostische eigenschappen

Vanwege gebrek aan direct vergelijkend onderzoek tussen de 123FP-CIT SPECT en de 18F-DOPA PET scan, wordt de diagnostische testaccuratesse van de individuele technieken als proxy gebruikt (indirect bewijs). De accuratesse van de 123I-FP-CIT SPECT en 18F-DOPA PET scan als diagnostische test wordt onderzocht door patiënten met een klinische verdenking op de ZvP zowel te evalueren middels deze indextesten als een referentietest. De referentietest is de test die met grote zekerheid de ziekte of aandoening kan aantonen dan wel uitsluiten. De ZvP kan alleen middels een post-mortem diagnose met zekerheid worden vastgesteld. Echter, klinisch-pathologisch onderzoek toont aan dat de zekerheid van de klinische diagnose toeneemt naarmate de ziekteduur vordert Adler, (2014). Om die reden definieerde de werkgroep a-priori ook een minimale follow-up van gemiddeld 2 jaar als referentietest.

 

Relevante uitkomstmaten

De werkgroep achtte een hoge sensitiviteit en specificiteit voor het aantonen van dopaminerge degeneratie een voor de besluitvorming kritieke uitkomstmaat. Er is een hoge sensitiviteit en specificiteit vereist, aangezien in de dagelijkse praktijk de diagnose ZvP al vaak accuraat kan worden gesteld op klinische gronden alleen. Bij 75% tot 95% van de patiënten blijkt de klinische diagnose ZvP bij autopsie juist te zijn Posthuma, (2015).

 

Zoeken en selecteren (Methode)

In de database Medline (via OVID) is op 2 augustus 2017 met relevante zoektermen gezocht naar systematische reviews (SR), gerandomiseerde gecontroleerde studies (RCT’s) of observationele diagnostische studies. De zoekverantwoording is weergegeven onder het tabblad Verantwoording. De literatuurzoekactie leverde 697 treffers op. Studies werden geselecteerd op grond van de volgende selectiecriteria:

  • studiedesign: SR, RCT of observationele diagnostische studies;
  • gepubliceerd tussen 1 januari 1946 en 2 augustus 2017;
  • full-tekst artikel beschikbaar in het Nederlands of Engels;
  • beschrijving van de diagnostische waarde van de 123I-FP-CIT (123I-ioflupane) SPECT en/of 18F-DOPA PET voor de detectie van nigrostriatale degeneratie;
  • beschrijven van de post-mortem diagnose (gouden standaard) of een minimale follow-up van gemiddeld 2 jaar (per groep) als referentiestandaard;
  • beschrijven van minimaal één van de bovengenoemde uitkomstmaten.

 

Op basis van titel en abstract werden in eerste instantie 46 studies geselecteerd. Na raadpleging van de volledige tekst, werden vervolgens 41 studies geëxcludeerd (zie exclusietabel onder het tabblad Verantwoording). In totaal zijn 5 onderzoeken opgenomen in de literatuuranalyse. De belangrijkste studiekarakteristieken en resultaten zijn opgenomen in de evidence-tabellen. De beoordeling van de individuele studieopzet (risk of bias) is opgenomen in de risk of bias-tabellen.

Referenties

  1. Berendse HW, Booij J, Francot CM, et al. Subclinical dopaminergic dysfunction in asymptomatic Parkinson's disease patients' relatives with a decreased sense of smell. Ann Neurol. 2001;50(1):34-41.
  2. Hauser RA, Grosset DG. (123I)FP-CIT (DaTscan) SPECT brain imaging in patients with suspected parkinsonian syndromes. J Neuroimaging. 2012;22(3):225-30.
  3. Darcourt J, Schiazza A, Sapin N, et al., 18F-FDOPA PET for the diagnosis of parkinsonian syndromes. Q J Nucl Med Mol Imaging. 2014;58(4):355-65.
  4. Booij J, Busemann Sokole E, Stabin MG,et al. Human biodistribution and dosimetry of (123I)FP-CIT: a potent radioligand for imaging of dopamine transporters. Eur J Nucl Med. 1998;25(1):24-30.
  5. Booij J, Tissingh G, Winogrodzka A, et al., Practical benefit of (123I)FP-CIT SPET in the demonstration of the dopaminergic deficit in Parkinson's disease. Eur J Nucl Med. 1997;24(1):68-71.
  6. Seibyl JP, Marek K, Sheff K, et al., Iodine-123-beta-CIT and iodine-123-FPCIT SPECT measurement of dopamine transporters in healthy subjects and Parkinson's patients. J Nucl Med. 1998;39(9):1500-8.
  7. Burn DJ, Sawle GV, Brooks DJ. Differential diagnosis of Parkinson's disease, multiple system atrophy, and Steele-Richardson-Olszewski syndrome: discriminant analysis of striatal 18F-dopa PET data. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 1994;57(3):278-84.
  8. Adler CH, Beach TG, Hentz JG, et al., Low clinical diagnostic accuracy of early vs advanced Parkinson disease: clinicopathologic study. Neurology. 2014 Jul 29;83(5):406-12.
  9. Kish SJ, Shannak K, Hornykiewicz O. Uneven pattern of dopamine loss in the striatum of patients with idiopathic Parkinson's disease. Pathophysiologic and clinical implications. N Engl J Med. 1988;318(14):876-80.
  10. Booij J, Tissingh G, Boer GJ, et al., (123I)FP-CIT SPECT shows a pronounced decline of striatal dopamine transporter labelling in early and advanced Parkinson's disease. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 1997;62(2):133-40.
  11. Van Laere K, Casteels C, De Ceuninck L, et al., Dual-tracer dopamine transporter and perfusion SPECT in differential diagnosis of parkinsonism using template-based discriminant analysis. J Nucl Med. 2006;47(3):384-92.
  12. McKeith I, O'Brien J, Walker Z, et al., Sensitivity and specificity of dopamine transporter imaging with 123I-FP-CIT SPECT in dementia with Lewy bodies: a phase III, multicentre study. Lancet Neurol. 2007;6(4):305-13.
  13. Cilia R, Rossi C, Frosini D, et al., Dopamine Transporter SPECT Imaging in Corticobasal Syndrome. PLoS One. 2011;6(5):e18301.
  14. Ponsen MM, Stoffers D, Booij J, et al. Idiopathic hyposmia as a preclinical sign of Parkinson's disease. Ann Neurol. 2004;56(2):173-81.
  15. Iranzo A, Santamaría J, Valldeoriola F, et al., Dopamine transporter imaging deficit predicts early transition to synucleinopathy in idiopathic rapid eye movement sleep behavior disorder. Ann Neurol. 2017;82(3):419-428.
  16. Brooks DJ.The early diagnosis of Parkinson's disease. Ann Neurol. 1998;44(3 Suppl 1):S10-8.
  17. Hu XS, Okamura N, Arai H, et al., 18F-fluorodopa PET study of striatal dopamine uptake in the diagnosis of dementia with Lewy bodies. Neurology. 2000;55(10):1575-7.
  18. Postuma RB, Berg D, Stern M, et al. MDS clinical diagnostic criteria for Parkinson's disease. Mov Disord. 2015;30(12):1591-601.
  19. Grosset DG, Tatsch K, Oertel WH, et al., Safety analysis of 10 clinical trials and for 13 years after first approval of ioflupane 123I injection (DaTscan). J Nucl Med. 2014;55(8):1281-7.
  20. SPC 123I-FP-CIT SPECT: http://www.ema.europa.eu/docs/en_GB/document_library/EPAR_-_Product_Information/human/000266/WC500035355.pdf
  21. RIVM report 861020002/2003. Ionising radiation exposure in The Netherlands
  22. Varrone A, Halldin C. Molecular imaging of the dopamine transporter. J Nucl Med. 2010;51(9):1331-4.
  23. Suwijn SR, van Boheemen CJ, de Haan RJ, et al. The diagnostic accuracy of dopamine transporter SPECT imaging to detect nigrostriatal cell loss in patients with Parkinson's disease or clinically uncertain parkinsonism: a systematic review. EJNMMI Res. 2015;5:12.
  24. Wile DJ, Agarwal PA, Schulzer M, et al., Serotonin and dopamine transporter PET changes in the premotor phase of LRRK2 parkinsonism: cross-sectional studies. Lancet Neurol. 2017 May;16(5):351-359.
  25. Batla A, Erro R, Stamelou M, et al., Patients with scans without evidence of dopaminergic deficit: a long-term follow-up study. Mov Disord. 2014;29(14):1820-5.
  26. Marek K, Seibyl J, Eberly S, et al., Longitudinal follow-up of SWEDD subjects in the PRECEPT Study. Neurology. 2014;82(20):1791-7.
  27. Walker Z, Moreno E, Thomas A, et al., Clinical usefulness of dopamine transporter SPECT imaging with 123I-FP-CIT in patients with possible dementia with Lewy bodies: randomised study. Br J Psychiatry. 2015;206(2):145-52
  28. Thomas AJ, Attems J, Colloby SJ, et al., Autopsy validation of 123I-FP-CIT dopaminergic neuroimaging for the diagnosis of DLB. Neurology. 2017;88(3):276-283.
  29. Colloby SJ, McParland S, O'Brien JT, et al. Neuropathological correlates of dopaminergic imaging in Alzheimer's disease and Lewy body dementias. Brain. 2012;135(Pt 9):2798-808.
  30. Booij J, Dubroff J, Pryma D, et al., Diagnostic Performance of the Visual Reading of 123I-Ioflupane SPECT Images With or Without Quantification in Patients With Movement Disorders or Dementia. J Nucl Med. 2017;58(11):1821-1826.
  31. Söderlund TA, Dickson JC, Prvulovich E, et al., Value of semiquantitative analysis for clinical reporting of 123I-2-β-carbomethoxy-3β-(4-iodophenyl)-N-(3-fluoropropyl)nortropane SPECT studies. J Nucl Med. 2013;54(5):714-22.
  32. Fazio P, Svenningsson P, Cselényi Z,et al. Nigrostriatal dopamine transporter availability in early Parkinson's disease. Mov Disord. 2018;33(4):592-599.
  33. Marshall VL, Reininger CB, Marquardt M, et al., Parkinson's disease is overdiagnosed clinically at baseline in diagnostically uncertain cases: a 3-year European multicenter study with repeat (123I)FP-CIT SPECT. Mov Disord. 2009;24(4):500-8.
  34. Marshall VL, Patterson J, Hadley DM, et al. Two-year follow-up in 150 consecutive cases with normal dopamine transporter imaging. Nucl Med Commun. 2006;27(12):933-7.

Evidence tabellen

Evidence table for diagnostic test accuracy studies

Research question: Module 1: 123I-FP-CIT SPECT/ 18F-DOPA

Study reference

Study characteristics

Patient characteristics

 

Index test

(test of interest)

Reference test

 

Follow-up

Outcome measures and effect size

Comments

Borghammer, 2014

Type of study: cohort study

 

Setting: hospital

 

Country: Denmark

 

Conflicts of interest: one author is employee for industry related to SPECT scan

 

Inclusion criteria: patients with uncertain dopamine-deficient

parkinsonism referred to 123I-FP-CIT SPECT

imaging

 

Exclusion criteria: if

unable to perform the olfactory test because of cognitive

impairment or language difficulties, structural brain lesions, history of nose or skull fracture, and acute or chronic rhinitis, Huntington’s disease

(HD) and spino- cerebellar ataxia (SCA).

 

N=184 (n=129 included in analysis)

 

Mean age ± SD:

NDD: 67 ± 9

iPD: 65 ± 10

DLB: 77 ± 4

PSP: 68 ± 6

MSA: 68 ± 5

CBD: 66 ± 1

AD: 68 ± 16

 

Sex: % M / % F

NDD: 51/49

iPD: 71/29

DLB: 50/50

PSP: 27/73

MSA: 50/50

CBD: 50/50

AD: 50/50

 

Other important characteristics: disease duration not reported

 

Describe index test:

123I-FP-CIT SPECT

 

Cut-off point(s): qualitative and quantitative information were used to designate scans as being pathological or normal. A decrease in striatal ratios > 2SD below the mean of the reference normative

data was defined pathological. Also, DaT scans with a

qualitatively clearly pathological pattern were designated as pathological,

even if the semi-quantitative values were 2SD decreased below reference mean.

 

Comparator test: NA

 

Cut-off point(s): NA

 

Describe reference test: clinical follow-up evaluation by experienced movement disorders neurologists.

 

Cut-off point(s): NA

 

 

Time between the index test and reference test: 30 ± 12 (6 tot 53) months

 

For how many participants were no complete outcome data available? 55/184 were excluded from analysis.

Reasons for incomplete outcome data described?

N=4 unable to complete olfactory test

N= 47 not evaluated by a movement disorder specialist at follow-up or follow-up <6 months

N=1 astrocytoma

N=1 diagnosed with HD

N=2 diagnosed with SCA

Outcome measures and effect size (include 95%CI and p-value if available):

 

Stand alone 123I-FP-CIT SPECT for differentiating a dopamine-deficient

parkinsonian disorder (PD, DLB, PSP, MSA, CBD)

from subjects with NDD or AD:

Sens: 98%

Spec: 98%

PPV: 99%

NPV: 95%

 

 

 

 

 

Skanjeti, 2015

Type of study:

 

Setting: multi-centre study

 

Country: Italy

 

Conflicts of interest: no conflicts declare, no funding sources were required or obtained

 

Inclusion criteria: patients included with symptoms suggesting initial onset of movement disorders

 

 

Exclusion criteria: not reported

 

N=220

 

Mean age ± SD:

67 ± 10 years

 

Sex: % M / % F

56% / 44%

 

Other important characteristics: not reported

 

Describe index test: semi-quantitative analysis of 123I-FP-CIT SPECT

 

 

 

Cut-off point(s): cutoff was 1.53 for putamen and 1.56 for caudate

 

 

Comparator test: NA

 

Cut-off point(s): NA

 

Describe reference test: neurological diagnosis, 2-4yrs post-scan

 

Cut-off point(s): Among NPS patients, UK Brain Bank Criteria Step 1 was used to identify PD and among NPS-free patients, Findley and Koller criteria were used to identify essential tremor (ET).

 

Time between the index test and reference test: 2 tot 4 yrs

 

For how many participants were no complete outcome data available?

N 0 (%) 0

 

Reasons for incomplete outcome data described? NA

Outcome measures and effect size (include 95%CI and p-value if available):

 

Accuracy of best-cutoff value for putamen:

Sens: 83%

Spec: 91%

 

Accuracy of best-cutoff value for caudate:

Sens: 71%

Spec: 89%

 

 

 

 

Marshall, 2009

Type of study: prospective cohort

 

Setting: multicentre study

 

Country: Europe

 

Conflicts of interest: several authors received financial support

from GE Healthcare (manufacturers of FP-CIT).

 

Inclusion criteria: patients in whom there was clinical diagnostic uncertainty for clinical diagnosis. Healthy volunteers included if aged

30 tot 90, good health, post- menopausal

or taking adequate contraception

 

Exclusion criteria: other potential causes of parkinsonism /tremor and patients with major comorbid illness or iodine sensitivity

 

N= 199 patients (of which 99 patients had SPECT scan and final clinical diagnosis)

 

Mean age ± SD:

Probable PD: 61 ± 10

Possible PD: 69 ± 9

Non-PD: 59 ± 12

 

Sex: % M / % F

Probable PD: 52/48

Possible PD: 40/60

Non-PD: 68/32

 

Describe index test: 123IFP-CIT SPECT

 

 

 

Cut-off point(s):

Normal = largely symmetrical in putamen and caudate

Abnormal = (Grade

1 asymmetrically reduced putamen activity; Grade 2

significant bilaterally reduced putamen uptake, activity

confined to the caudate; and Grade 3 virtually absent

uptake bilaterally affecting both putamen and caudate

nuclei)

Other = when not defined by one of these categories.

 

Comparator test: NA

 

Cut-off point(s): NA

 

Describe reference test:

Video-recording of clinical features was scored by two

blinded clinicians at 36 months

 

 

Cut-off point(s): clinical diagnosis, UPDRS and Hoehn & Yahr (H&Y) scores (12 h off parkinsonian medications) and based on all clinical data collected over the 3-year period together with a video recording of the UPDRS III served as the gold standard

 

 

Time between the index test and reference test: 36 months

 

For how many participants were no complete outcome data available?

N 100 (50%)

 

Reasons for incomplete outcome data described?

Reasons were lost to follow-up, withdrawing due to personal reasons, protocol violations, safety reasons, medical reasons

Outcome measures and effect size (include 95%CI and p-value if available):

 

Diagnostic accuracy of SPECT imaging to diagnose parkinsons disease:

Sens: 78%

Spec: 97%

Accuracy: 84%

PPV: 98%

NPV: 66%

 

Booij, 2001

Type of study: prospective cohort

 

Setting: hospital

 

Country: the Netherlands

 

Conflicts: NR

Inclusion criteria: patients with clinical suspected parkinsonism, and uncertain diagnosis

 

Exclusion criteria: patients with a clear clinical picture were excluded

 

N=33

 

Mean age ± SD:

51 ± 16

 

Sex: % M / % F

NR

 

Other important characteristics:

NR

 

Describe index test: 123I-FP-CIT SPECT

 

 

 

Cut-off point(s): ratio of specific to non-specific striatal 123-I FP-CIT binding (V3”; similar to BPND). Data was considered abnormal when the V3” values of either left or right caudate or left or right putamen were less than the mean minus 2 SD values of healthy controls.

 

Comparator test: NA

 

Cut-off point(s): NA

 

Describe reference test: clinical diagnosis after 25-51 months

 

 

 

Cut-off point(s): UK brain bank criteria, criteria of American Autonomic Society and the American Academy of Neurology diagnosis criteria and the NINDS-SPSP

 

 

Time between the index test and reference test: clinical follow-up was performed after 25 tot 51 months.

 

For how many participants were no complete outcome data available?

N= 0 (0%)

 

Reasons for incomplete outcome data described? NA

 

Outcome measures and effect size (include 95%CI and p-value if available):

 

2x2table

Reference standard PS +

Reference standard PS -

Index-test PS +

9

0

Index test PS -

2

22

Sens: 82%

Spec: 100%

PPV: 100%

NPV: 92%

Accuracy: 94%

 

 

Ibrahim, 2016

Type of study: retrospective cohort

 

Setting: hospital

 

Country: USA

 

Conflicts: NIH grants received for training or research. SBP research work for General Electric Health Care for PET/CT and PET/MR. No disclosures with regard to industry-related consulting, ownership, or research.

Inclusion criteria: adequate post- scan clinical follow-up and a diagnosis that states whether the patient has PD or not

 

Exclusion criteria: NR

 

N=27 (28 scans)

 

Mean age (range):

PD: 47.5 (29 to 76)

Non-PD 45 (41-61)

 

Sex: % M / % F

PD 75/25

Non-PD 43/57

 

Other important characteristics:

Follow-up yrs, mean (range):

PD 5 (3 to 9)

Non-PD 4 (2 to 8)

 

Describe index test: 18F-DOPA PET

 

Cut-off point(s):

Scan positive for PD by visual inspection: relative decrease in 18F-DOPA uptake in the basal ganglia (unilateral

or bilateral) in a pattern typical for PD (i.e. asymmetric reduction of 18F-DOPA uptake in the posterior greater than anterior putamen).

 

Semi-quantitative analysis supported the qualitative analysis or the final interpretation when qualitative analysis was indeterminate.

 

Comparator test: NA

 

Cut-off point(s): NA

 

Describe reference test: long-term diagnosis by the referring Neurologist

 

Cut-off point(s): NR

 

 

Time between the index test and reference test: 2 tot 9 yrs

 

For how many participants were no complete outcome data available?

N=0

 

Reasons for incomplete outcome data described? NA

 

Outcome measures and effect size (include 95%CI and p-value if available):

 

2x2table

Reference standard PS +

Reference standard PS -

Indextest PS +

20

0

Index test PS -

1

7

Sens: 95%

Spec: 100%

PPV: 100%

NPV: 88%

 

 

 

 

 

 

Risk of bias assessment diagnostic accuracy studies (QUADAS II, 2011)

Research question: Module 1: 123I-FP-CIT SPECT/ 18F-DOPA

Study reference

Patient selection

 

 

Index test

Reference standard

Flow and timing

Comments with respect to applicability

Borghammer, 2014

Was a consecutive or random sample of patients enrolled?

Unclear

 

Was a case-control design avoided?

Yes

 

Did the study avoid inappropriate exclusions?

unclear

 

 

Were the index test results interpreted without knowledge of the results of the reference standard?

Yes, nuclear medicine physician was blinded to clinical information.

 

If a threshold was used, was it pre-specified?

Unclear

 

 

 

Is the reference standard likely to correctly classify the target condition?

No, considered a ‘silver standard’.

 

Were the reference standard results interpreted without knowledge of the results of the index test?

unclear

 

 

Was there an appropriate interval between index test(s) and reference standard?

Yes, 2.5 years on average.

 

Did all patients receive a reference standard?

Yes, all included in analysis received ref. standard

 

Did patients receive the same reference standard?

Yes

 

Were all patients included in the analysis?

No, 26% not included in analysis

 

Are there concerns that the included patients do not match the review question?

No

 

Are there concerns that the index test, its conduct, or interpretation differ from the review question?

No

 

Are there concerns that the target condition as defined by the reference standard does not match the review question?

No

 

CONCLUSION:

Could the selection of patients have introduced bias?

 

 

RISK: UNCLEAR

CONCLUSION:

Could the conduct or interpretation of the index test have introduced bias?

 

RISK: UNCLEAR

 

CONCLUSION:

Could the reference standard, its conduct, or its interpretation have introduced bias?

 

RISK: HIGH

CONCLUSION

Could the patient flow have introduced bias?

 

 

RISK: HIGH

 

Skanjeti, 2015

Was a consecutive or random sample of patients enrolled?

Yes, consecutive enrolled.

 

Was a case-control design avoided?

Yes

 

Did the study avoid inappropriate exclusions?

Yes

 

 

Were the index test results interpreted without knowledge of the results of the reference standard?

Unclear

 

If a threshold was used, was it pre-specified?

No, optimalisation method by ROC analysis

 

 

 

Is the reference standard likely to correctly classify the target condition?

No, considered a ‘silver standard’.

 

Were the reference standard results interpreted without knowledge of the results of the index test?

Unclear

 

 

 

Was there an appropriate interval between index test(s) and reference standard?

Yes, 2 tot 4 yrs

 

Did all patients receive a reference standard?

Yes

 

Did patients receive the same reference standard?

Yes

 

Were all patients included in the analysis?

Yes

Are there concerns that the included patients do not match the review question?

No

 

Are there concerns that the index test, its conduct, or interpretation differ from the review question?

Yes, optimalisation method by ROC analysis

 

Are there concerns that the target condition as defined by the reference standard does not match the review question?

No

 

 

CONCLUSION:

Could the selection of patients have introduced bias?

 

 

RISK: LOW

CONCLUSION:

Could the conduct or interpretation of the index test have introduced bias?

 

RISK: HIGH

 

CONCLUSION:

Could the reference standard, its conduct, or its interpretation have introduced bias?

 

RISK: HIGH

CONCLUSION

Could the patient flow have introduced bias?

 

 

RISK: LOW

 

Marshall, 2009

Was a consecutive or random sample of patients enrolled?

Yes

 

Was a case-control design avoided?

Yes

 

Did the study avoid inappropriate exclusions?

Yes

 

Were the index test results interpreted without knowledge of the results of the reference standard?

Yes

 

If a threshold was used, was it pre-specified?

Yes

 

 

 

Is the reference standard likely to correctly classify the target condition?

No, considered a ‘silver standard’.

 

Were the reference standard results interpreted without knowledge of the results of the index test?

Yes

 

 

 

Was there an appropriate interval between index test(s) and reference standard?

Yes, 3 yrs

 

Did all patients receive a reference standard?

Yes

 

Did patients receive the same reference standard?

Yes

 

Were all patients included in the analysis?

No, only n=99 used in analysis (50%)

 

Are there concerns that the included patients do not match the review question?

No

 

Are there concerns that the index test, its conduct, or interpretation differ from the review question?

No

 

Are there concerns that the target condition as defined by the reference standard does not match the review question?

No

 

 

CONCLUSION:

Could the selection of patients have introduced bias?

 

 

RISK: LOW

CONCLUSION:

Could the conduct or interpretation of the index test have introduced bias?

 

RISK: LOW

CONCLUSION:

Could the reference standard, its conduct, or its interpretation have introduced bias?

 

RISK: HIGH

CONCLUSION

Could the patient flow have introduced bias?

 

 

RISK: UNCLEAR

 

Booij, 2001

Was a consecutive or random sample of patients enrolled?

Unclear

 

Was a case-control design avoided?

Yes

 

Did the study avoid inappropriate exclusions?

Yes

 

Were the index test results interpreted without knowledge of the results of the reference standard?

Yes

 

If a threshold was used, was it pre-specified?

Yes

 

 

 

Is the reference standard likely to correctly classify the target condition?

No, considered a ‘silver standard’.

 

Were the reference standard results interpreted without knowledge of the results of the index test?

Unclear

 

 

 

Was there an appropriate interval between index test(s) and reference standard?

Yes, 2 tot 4yrs

 

Did all patients receive a reference standard?

Yes

 

Did patients receive the same reference standard?

Yes

 

Were all patients included in the analysis?

Yes

 

Are there concerns that the included patients do not match the review question?

No

 

Are there concerns that the index test, its conduct, or interpretation differ from the review question?

No

 

Are there concerns that the target condition as defined by the reference standard does not match the review question?

No

 

 

CONCLUSION:

Could the selection of patients have introduced bias?

 

 

RISK: UNCLEAR

CONCLUSION:

Could the conduct or interpretation of the index test have introduced bias?

 

RISK: LOW

CONCLUSION:

Could the reference standard, its conduct, or its interpretation have introduced bias?

 

RISK: HIGH

CONCLUSION

Could the patient flow have introduced bias?

 

 

RISK: LOW

 

Ibrahim, 2016

Was a consecutive or random sample of patients enrolled?

Yes, all patients between 2001 and 2008 enrolled

 

Was a case-control design avoided?

Yes

 

Did the study avoid inappropriate exclusions?

Yes

Were the index test results interpreted without knowledge of the results of the reference standard?

Yes

 

If a threshold was used, was it pre-specified?

Yes

 

 

Is the reference standard likely to correctly classify the target condition?

No, considered a ‘silver standard’.

 

Were the reference standard results interpreted without knowledge of the results of the index test?

No

 

 

 

Was there an appropriate interval between index test(s) and reference standard?

Yes, 2 tot 9yrs

 

Did all patients receive a reference standard?

Yes

 

Did patients receive the same reference standard?

Yes

 

Were all patients included in the analysis?

Yes

 

Are there concerns that the included patients do not match the review question?

No

 

Are there concerns that the index test, its conduct, or interpretation differ from the review question?

No

 

Are there concerns that the target condition as defined by the reference standard does not match the review question?

No

 

 

CONCLUSION:

Could the selection of patients have introduced bias?

 

 

RISK: UNCLEAR

CONCLUSION:

Could the conduct or interpretation of the index test have introduced bias?

 

RISK: LOW

CONCLUSION:

Could the reference standard, its conduct, or its interpretation have introduced bias?

 

RISK: HIGH

CONCLUSION

Could the patient flow have introduced bias?

 

 

RISK: LOW

 

 

Judgments on risk of bias are dependent on the research question: some items are more likely to introduce bias than others, and may be given more weight in the final conclusion on the overall risk of bias per domain:

Patient selection:

  • Consecutive or random sample has a low risk to introduce bias.
  • A case control design is very likely to overestimate accuracy and thus introduce bias.
  • Inappropriate exclusion is likely to introduce bias.

Index test:

  • This item is similar to “blinding” in intervention studies. The potential for bias is related to the subjectivity of index test interpretation and the order of testing.
  • Selecting the test threshold to optimise sensitivity and/or specificity may lead to overoptimistic estimates of test performance and introduce bias.

Reference standard:

  • When the reference standard is not 100% sensitive and 100% specific, disagreements between the index test and reference standard may be incorrect, which increases the risk of bias.
  • This item is similar to “blinding” in intervention studies. The potential for bias is related to the subjectivity of index test interpretation and the order of testing.

Flow and timing:

  • If there is a delay or if treatment is started between index test and reference standard, misclassification may occur due to recovery or deterioration of the condition, which increases the risk of bias.
  • If the results of the index test influence the decision on whether to perform the reference standard or which reference standard is used, estimated diagnostic accuracy may be biased.
  • All patients who were recruited into the study should be included in the analysis, if not, the risk of bias is increased.

 

Judgement on applicability:

Patient selection: there may be concerns regarding applicability if patients included in the study differ from those targeted by the review question, in terms of severity of the target condition, demographic features, presence of differential diagnosis or co-morbidity, setting of the study and previous testing protocols.

Index test: if index tests methods differ from those specified in the review question there may be concerns regarding applicability.

Reference standard: the reference standard may be free of bias but the target condition that it defines may differ from the target condition specified in the review question.

 

Tabel Exclusie na het lezen van het volledige artikel

Auteur en jaartal

Redenen van exclusie Module 1: SPECT/ FDOPA

Ueda, 2017

Geen follow-up/PA

Joling, 2017

Geen follow-up/PA

Huertas-Fernandez, 2015

Geen follow-up/PA

Georgiopoulos, 2015

Periode van follow-up onduidelijk

Davidsson, 2014

Onduidelijk of het een klinische follow-up betreft

Borghammer, 2014

Te korte follow-up

Bartova, 2014

Geen follow-up/ PA

Olivares, 2013

Te korte follow-up

Bajaj, 2013

Geen systematische literatuur review

Kahraman, 2012

Geen follow-up/ PA

Hauser, 2012

Geen originele data

Contrafatto, 2012

Geen follow-up/ PA

Sudmeyer, 2011

Voldoet niet aan PICO

Sixel-Doring, 2011

Enkel follow-up in subgroep

Cummings, 2011

Geen systematische literatuur review

Diaz-Corrales, 2010

Te korte follow-up

Vlaar, 2008

Te korte follow-up

Vlaar, 2008

Te korte follow-up

Koch, 2007

Voldoet niet aan de PICO

Filippi, 2006

Geen follow-up/PA

Spiegel, 2005

Geen follow-up/PA

Plotkin, 2005

Te korte follow-up

Tsuchida, 2004

geen follow-up/PA

Lorberboym, 2004

Voldoet niet aan de PICO

Benamer, 2002

geen follow-up/PA

Vlaar, 2007

Meta-analyse voldoet niet volledig aan PICO. Booij, 2001 is beschreven in de literatuuranalyse

Bae, 2016

Voldoet niet aan PICO: referentie test is een combinatie van klinische follow-up en SPECT diagnose.

Berdarelli, 2013

Richtlijn

Eshuis, 2009

Te korte follow-up

Bouwmans, 2013

Enkel follow-up in subgroup, waarvan data niet apart gepresenteerd.

Suwijn, 2015

Meta-analyse voldoet niet volledig aan PICO. Marshall, 2009 is beschreven in de literatuuranalyse

Wile, 2017

Geen follow-up/ PA

Sarikaya, 2015

Geen systematische literatuur review

Jokinen, 2009

geen follow-up/PA

Adams, 2005

geen follow-up/PA

Ghaemi, 2002

geen follow-up/PA

Rinne, 2001

geen follow-up/PA

Antonini, 1997

geen follow-up/PA

Eidelberg, 1995

geen follow-up/PA

Struck, 2012

Betreft dezelfde populatie als Ibrahim, 2016

Albert, 2016

Populatie voldoet niet aan de PICO, betreft een studie waarin aanvullende analyse van de scans wordt uitgevoerd in een populatie waarbij de initiële scan geen duidelijkheid gaf

Autorisatiedatum en geldigheid

Laatst beoordeeld : 19-03-2020

Laatst geautoriseerd : 19-03-2020

Bij het opstellen van de module heeft de werkgroep een inschatting gemaakt over de maximale termijn waarop herbeoordeling moet plaatsvinden en eventuele aandachtspunten geformuleerd die van belang zijn bij een toekomstige herziening (update). De geldigheid van de richtlijnmodule komt eerder te vervallen indien nieuwe ontwikkelingen aanleiding zijn een herzieningstraject te starten.

De andere aan deze richtlijnmodule deelnemende wetenschappelijke verenigingen of gebruikers van de richtlijnmodule delen de verantwoordelijkheid en informeren de regiehouder over relevante ontwikkelingen binnen hun vakgebied

 

Module[1]

Regiehouder(s)[2]

Jaar van autorisatie

Eerstvolgende beoordeling actualiteit richtlijn[3]

Frequentie van beoordeling op actualiteit[4]

Wie houdt er toezicht op actualiteit[5]

Relevante factoren voor wijzigingen in aanbeveling[6]

Module 1: SPECT/ FDOPA

NVNG

2019?

2024?

Eens in 5 jaar

Regievoerende vereniging NvNG

Er zijn nieuwe ontwikkelingen in technieken of logistieke veranderingen


[1] Naam van de module

[2] Regiehouder van de module (deze kan verschillen per module en kan ook verdeeld zijn over meerdere regiehouders)

[3] Maximaal na vijf jaar

[4] (half)Jaarlijks, eens in twee jaar, eens in vijf jaar

[5] regievoerende vereniging, gedeelde regievoerende verenigingen, of (multidisciplinaire) werkgroep die in stand blijft

[6] Lopend onderzoek, wijzigingen in vergoeding/organisatie, beschikbaarheid nieuwe middelen

Initiatief en autorisatie

Initiatief:
  • Nederlandse Vereniging voor Nucleaire geneeskunde
Geautoriseerd door:
  • Nederlandse Vereniging voor Neurologie
  • Nederlandse Vereniging voor Nucleaire geneeskunde
  • Nederlandse Vereniging voor Radiologie
  • Parkinson Vereniging

Algemene gegevens

De richtlijnontwikkeling werd ondersteund door het Kennisinstituut van Medisch Specialisten en werd gefinancierd uit de Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten (SKMS). De financier heeft geen enkele invloed gehad op de inhoud van de richtlijn.

Samenstelling werkgroep

Werkgroep:

  • Prof. dr. J. Booij, nucleair geneeskundige, Amsterdam UMC, locatie AMC, Nederlandse Vereniging voor Nucleaire Geneeskunde, voorzitter
  • Prof. dr. H.W. Berendse, neuroloog, Amsterdam UMC, locatie VUmc, Nederlandse Vereniging voor Neurologie
  • Dr. S.A. Eshuis, nucleair geneeskundige, Medisch Centrum Leeuwarden, Nederlandse Vereniging voor Nucleaire Geneeskunde
  • Drs. M.M. van het Hoofd, beleidsmedewerker Parkinson Vereniging, Bunnik
  • Dr. F.J.A. Meijer, neuro- en hoofdhals radioloog, Radboud UMC Nijmegen, Nederlandse Vereniging voor Radiologie

 

Met ondersteuning van:

  • Dr. A. Vaes, adviseur Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (tot januari 2019)
  • Dr. E.M.E. den Breejen, senior adviseur Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten (tot juni 2019)
  • Dr. W.J. Harmsen, adiseur Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten

Belangenverklaringen

De KNMG-code ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling is gevolgd. Alle werkgroepleden hebben schriftelijk verklaard of zij in de laatste drie jaar directe financiële belangen (betrekking bij een commercieel bedrijf, persoonlijke financiële belangen, onderzoeksfinanciering) of indirecte belangen (persoonlijke relaties, reputatiemanagement, kennisvalorisatie) hebben gehad. Een overzicht van de belangen van werkgroepleden en het oordeel over het omgaan met eventuele belangen vindt u in onderstaande tabel. De ondertekende belangenverklaringen zijn op te vragen bij het secretariaat van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten.

 

Werkgroeplid

Functie

Nevenfuncties

Gemelde belangen

Ondernomen actie

J.Booij

Nucleair geneeskundige, hoogleraar experimentele nucleaire geneeskunde

President brain imaging council (BIC) van de SNMMI: onbetaald

 

 

Geen

Geen

S. Eshuis

Nucleair geneeskundige

Geen

Geen

Geen

H. Berendse

Neuroloog, hoogleraar neurologische bewegingsstoornissen, opleider neurologie

Coördinator Parkinson Parel: onbetaald

Voorzitter Consilium Neurologicum: onbetaald

Adviseur bestuur Nederlandse Vereniging voor Neurologie: onbetaald

Lid Plenaire Visitatie Commissie Neurologie: onbetaald

 

Geen

Geen

A.Meijer

 

Neuroradioloog

Geen

Geen

Geen

M. van het Hoofd

Beleidsmedewerker Parkinson Vereniging

Geen

De Parkinson Vereniging ontvangt project financiering van: Abbvie, Medtronic, Apotheek- zorg, Teva NI, UCB Pharma, Novartis. In 2015 was dit totaal

€ 31.000,- op een totale begroting van € 1,2 miljoen

Geen

  1. Vaes

Adviseur, Kennisinstituut Federatie Medisch Specialisten

Geen

Geen

Geen

 

E. den Breejen

Senior adviseur, teamleider Kennisinstituut Federatie Medisch Specialisten

Geen

Geen

Geen

W. Harmsen

Adviseur, Kennisinstituut Federatie Medisch Specialisten

Geen

Geen

Geen

 

Inbreng patiëntenperspectief

Er werd aandacht besteed aan het patiëntenperspectief door een afgevaardigde van de Parkinson Vereniging in de werkgroep. De conceptmodule is tevens voor commentaar voorgelegd aan de Parkinson Vereniging.

Methode ontwikkeling

Evidence based

Implementatie

In de verschillende fasen van het ontwikkelproces is rekening gehouden met de implementatie van de richtlijnmodule en de praktische uitvoerbaarheid van de aanbevelingen. Daarbij is uitdrukkelijk gelet op factoren die de invoering van de module in de praktijk kunnen bevorderen of belemmeren. De implementatietabel is te vinden bij de aanverwante producten.

Werkwijze

AGREE

Deze module is opgesteld conform de eisen vermeld in het rapport Medisch Specialistische Richtlijnen 2.0 van de adviescommissie Richtlijnen van de Raad Kwaliteit. Dit rapport is gebaseerd op het AGREE II instrument (Appraisal of Guidelines for Research & Evaluation II; Brouwers, (2010)), dat een internationaal breed geaccepteerd instrument is. Voor een stap-voor-stap beschrijving hoe een evidence-based module tot stand komt wordt verwezen naar het stappenplan Ontwikkeling van Medisch Specialistische Richtlijnen van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten.

 

Knelpuntenanalyse

Uit inventarisatie van de knelpunten door de commissie NVNG bleek dat er een noodzaak was voor revisie van deze richtlijnmodule. Tevens zijn tijdens een schriftelijke inventarisatie knelpunten aangedragen door de NVN, NVvG en de Parkinson Vereniging. Een verslag hiervan is opgenomen onder aanverwante producten.

 

Uitgangsvraag en uitkomstmaten

Op basis van de uitkomsten van de knelpuntenanalyse is door de werkgroepleden en de adviseur een uitgangsvraag opgesteld. Vervolgens inventariseerde de werkgroep welke uitkomstmaten voor de patiënt relevant zijn. De werkgroep waardeerde deze uitkomstmaten volgens hun relatieve belang bij de besluitvorming rondom aanbevelingen, als cruciaal (kritiek voor de besluitvorming), belangrijk (maar niet kritiek) en onbelangrijk. Tevens definieerde de werkgroep tenminste voor de cruciale uitkomstmaten welke verschillen zij klinisch (patiënt) relevant vonden.

 

Strategie voor zoeken en selecteren van literatuur

Aan de hand van specifieke zoektermen werd gezocht naar gepubliceerde wetenschappelijke studies in (verschillende) elektronische databases. Tevens werd aanvullend gezocht naar studies aan de hand van de literatuurlijsten van de geselecteerde artikelen. In eerste instantie werd gezocht naar studies met de hoogste mate van bewijs. De werkgroepleden selecteerden de via de zoekactie gevonden artikelen op basis van vooraf opgestelde selectiecriteria. De geselecteerde artikelen werden gebruikt om de uitgangsvraag te beantwoorden. De geselecteerde databases waarin is gezocht en de gehanteerde selectiecriteria zijn te vinden in de module met desbetreffende uitgangsvraag. De zoekstrategie is opvraagbaar bij de Richtlijnendatabase, zie het tabblad ‘Zoekverantwoording’ voor verdere details.

 

Kwaliteitsbeoordeling individuele studies

Individuele studies werden systematisch beoordeeld, op basis van op voorhand opgestelde methodologische kwaliteitscriteria, om zo het risico op vertekende studieresultaten (risk of bias) te kunnen inschatten. Deze beoordelingen kunt u vinden in de Risk of Bias (RoB) tabellen. De gebruikte RoB instrumenten zijn gevalideerde instrumenten die worden aanbevolen door de Cochrane Collaboration:

  • QUADAS II – voor diagnostisch onderzoek.

 

Samenvatten van de literatuur

De relevante onderzoeksgegevens van alle geselecteerde artikelen werden overzichtelijk weergegeven in evidence-tabellen. De belangrijkste bevindingen uit de literatuur werden beschreven in de samenvatting van de literatuur.

 

Beoordelen van de kracht van het wetenschappelijke bewijs

De kracht van het wetenschappelijke bewijs werd bepaald volgens de GRADE-methode. GRADE staat voor ‘Grading Recommendations Assessment, Development and Evaluation’ (zie http://www.gradeworkinggroup.org/).

 

GRADE onderscheidt vier gradaties voor de kwaliteit van het wetenschappelijk bewijs: hoog, redelijk, laag en zeer laag. Deze gradaties verwijzen naar de mate van zekerheid die er bestaat over de literatuurconclusie Schünemann, (2013).

 

GRADE

Definitie

Hoog

  • er is hoge zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt zoals vermeld in de literatuurconclusie;
  • het is zeer onwaarschijnlijk dat de literatuurconclusie verandert wanneer er resultaten van nieuw grootschalig onderzoek aan de literatuuranalyse worden toegevoegd.

Redelijk

  • er is redelijke zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt zoals vermeld in de literatuurconclusie;
  • het is mogelijk dat de conclusie verandert wanneer er resultaten van nieuw grootschalig onderzoek aan de literatuuranalyse worden toegevoegd.

Laag

  • er is lage zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt zoals vermeld in de literatuurconclusie;
  • er is een reële kans dat de conclusie verandert wanneer er resultaten van nieuw grootschalig onderzoek aan de literatuuranalyse worden toegevoegd.

Zeer laag

  • er is zeer lage zekerheid dat het ware effect van behandeling dichtbij het geschatte effect van behandeling ligt zoals vermeld in de literatuurconclusie;
  • de literatuurconclusie is zeer onzeker.

 

De kracht van het wetenschappelijke bewijs werd bepaald volgens de GRADE-methode: GRADE-diagnostiek voor diagnostische vragen Schünemann, (2008). In de gehanteerde generieke GRADE-methode werden de basisprincipes van de GRADE methodiek toegepast: het benoemen en prioriteren van de klinisch (patiënt) relevante uitkomstmaten, een systematische review per uitkomstmaat, en een beoordeling van bewijskracht op basis van de vijf GRADE criteria (startpunt hoog; downgraden voor risk of bias, inconsistentie, indirectheid, imprecisie, en publicatiebias).

 

Formuleren van de conclusies

Voor elke relevante uitkomstmaat werd het wetenschappelijk bewijs samengevat in een of meerdere literatuurconclusies waarbij het niveau van bewijs werd bepaald volgens de GRADE-methodiek. De werkgroepleden maakten de balans op van elke interventie (overall conclusie). Bij het opmaken van de balans werden de gunstige en ongunstige effecten voor de patiënt afgewogen. De overall bewijskracht wordt bepaald door de laagste bewijskracht gevonden bij een van de kritieke uitkomstmaten. Bij complexe besluitvorming waarin naast de conclusies uit de systematische literatuuranalyse vele aanvullende argumenten (overwegingen) een rol spelen, werd afgezien van een overall conclusie. In dat geval werden de gunstige en ongunstige effecten van de interventies samen met alle aanvullende argumenten gewogen onder het kopje 'Overwegingen'.

 

Overwegingen (van bewijs naar aanbeveling)

Om te komen tot een aanbeveling zijn naast (de kwaliteit van) het wetenschappelijke bewijs ook andere aspecten belangrijk en worden meegewogen, zoals de expertise van de werkgroepleden, de waarden en voorkeuren van de patiënt, kosten, beschikbaarheid van voorzieningen en organisatorische zaken. Deze aspecten worden, voor zover geen onderdeel van de literatuursamenvatting, vermeld en beoordeeld (gewogen) onder het kopje ‘Overwegingen’.

 

Formuleren van aanbevelingen

De aanbevelingen geven antwoord op de uitgangsvraag en zijn gebaseerd op het beschikbare wetenschappelijke bewijs en de belangrijkste overwegingen, en een weging van de gunstige en ongunstige effecten van de relevante interventies. De kracht van het wetenschappelijk bewijs en het gewicht dat door de werkgroep wordt toegekend aan de overwegingen, bepalen samen de sterkte van de aanbeveling. Conform de GRADE-methodiek sluit een lage bewijskracht van conclusies in de systematische literatuuranalyse een sterke aanbeveling niet a priori uit, en zijn bij een hoge bewijskracht ook zwakke aanbevelingen mogelijk. De sterkte van de aanbeveling wordt altijd bepaald door weging van alle relevante argumenten tezamen.

 

Randvoorwaarden (Organisatie van zorg)

Bij de ontwikkeling van de module is expliciet rekening gehouden met de organisatie van zorg: alle aspecten die randvoorwaardelijk zijn voor het verlenen van zorg (zoals coördinatie, communicatie, (financiële) middelen, menskracht en infrastructuur). Randvoorwaarden die relevant zijn voor het beantwoorden van een specifieke uitgangsvraag maken onderdeel uit van de overwegingen bij de bewuste uitgangsvraag, randvoorwaarden die van invloed zijn op de implementatie van de aanbeveling zijn opgenomen in de implementatietabel.

 

Indicatorontwikkeling

Gebruik van beeldvorming binnen het kader van de ziekte van Parkinson is naar mening van de werkgroep geen goede parameter voor het meten van kwaliteit van zorg. Derhalve zijn er bij deze modules geen indicatoren ontwikkeld.

 

Kennislacunes

Tijdens de ontwikkeling van deze module is systematisch gezocht naar onderzoek waarvan de resultaten bijdragen aan een antwoord op de uitgangsvraag. Er is nagegaan of (aanvullend) wetenschappelijk onderzoek gewenst is om de uitgangsvraag te kunnen beantwoorden. Mocht dit bij deze module het geval zijn, dan is er een aanbeveling voor het doen van onderzoek opgenomen in de Kennislacunes. Deze zijn te vinden onder de aanverwante producten.

 

Commentaar- en autorisatiefase

De conceptmodule werd aan de betrokken (wetenschappelijke) verenigingen, instanties en (patiënt) organisaties voorgelegd ter commentaar. De commentaren werden verzameld en besproken met de werkgroep. Naar aanleiding van de commentaren werd de conceptmodule aangepast en definitief vastgesteld door de werkgroep. De definitieve module werd aan de deelnemende (wetenschappelijke) verenigingen en (patiënt) organisaties voorgelegd voor autorisatie en door hen geautoriseerd dan wel geaccordeerd. De commentaartabel is op te vragen bij het Kennisinstituut via secretariaat@kennisinstituut.nl

 

Literatuur

Brouwers MC, Kho ME, Browman GP, et al. AGREE Next Steps Consortium. AGREE II: advancing guideline development, reporting and evaluation in health care. CMAJ. 2010;182(18):E839-42. doi: 10.1503/cmaj.090449. Epub 2010 Jul 5. Review. PubMed PMID: 20603348.

Medisch Specialistische Richtlijnen 2.0 (2012). Adviescommissie Richtlijnen van de Raad Kwalitieit. https://richtlijnendatabase.nl/over_deze_site/richtlijnontwikkeling.html

Schünemann H, Brożek J, Guyatt G, et al. GRADE handbook for grading quality of evidence and strength of recommendations. Updated October 2013. The GRADE Working Group, 2013. Available from http://gdt.guidelinedevelopment.org/central_prod/_design/client/handbook/handbook.html.

Schünemann HJ, Oxman AD, Brozek J, et al. Grading quality of evidence and strength of recommendations for diagnostic tests and strategies. BMJ. 2008;336(7653):1106-10. doi: 10.1136/bmj.39500.677199.AE. Erratum in: BMJ. 2008;336(7654). doi: 10.1136/bmj.a139. PubMed PMID: 18483053.

Ontwikkeling van Medisch Specialistische Richtlijnen: stappenplan. Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten.

Wessels M, Hielkema L, van der Weijden T. How to identify existing literature on patients' knowledge, views, and values: the development of a validated search filter. J Med Libr Assoc. 2016 Oct;104(4):320-324. PubMed PMID: 27822157; PubMed Central PMCID: PMC5079497.

Zoekverantwoording

Zoekacties zijn opvraagbaar. Neem hiervoor contact op met de Richtlijnendatabase.