Ondervoeding en sarcopenie komen vaak voor bij ouderen met een kwetsbare gezondheid en gaan samen met functieverlies, complicaties en verlies van kwaliteit van leven. De eerdere richtlijn uit 2013 sloot onvoldoende aan bij actuele inzichten.

De herziene richtlijn verbreedt de focus van ondervoeding naar ondervoeding én sarcopenie, omdat hier veel overlap in zit. De richtlijn is in twee delen herzien. Het eerste deel is in januari 2026 gepubliceerd. Met de publicatie van het tweede deel is de herziening afgerond.

Wat is er nieuw?

De herziene richtlijn beschrijft wat volgens de huidige maatstaven de beste zorg is voor ouderen met een kwetsbare gezondheid en ondervoeding en/of sarcopenie. Het gaat hierbij om ouderen op de polikliniek geriatrie of ouderengeneeskunde, de klinische afdeling geriatrie en andere ziekenhuisafdelingen. De richtlijn beschrijft diagnostische criteria en interventies die passen bij deze patiëntgroep en bij de ziekenhuiszorg vanuit transmuraal perspectief.

De volgende modules zijn herzien:

• Prognostisch instrument inflammatie: Beoordeel de waarschijnlijkheid en/of mate van inflammatie aan de hand van aandoeningen die samenhangen met matige tot ernstige inflammatie. Het objectiveren van inflammatie is nieuw als etiologisch criterium bij de diagnostiek van ondervoeding.
• Behandeling ondervoeding: Bied oudere patiënten met een kwetsbare gezondheid en ondervoeding in het ziekenhuis een behandeling aan volgens het stepped care-principe. De focus ligt op optimalisatie van de eiwit- en energie-inname.
• Behandeling sarcopenie: Adviseer ouderen met een kwetsbare gezondheid en sarcopenie een behandeling met progressieve weerstandstraining onder begeleiding van een fysio-/oefentherapeut (twee tot drie keer per week, gedurende tien tot twaalf weken). Stem de interventie af op fysieke en cognitieve mogelijkheden. Combineer dit met voldoende hoogwaardige eiwitinname, verdeeld over de drie hoofdmaaltijden, inclusief twee tot drie gram leucine per maaltijd.
• Organisatie van ziekenhuiszorg: Zorg voor multidisciplinair overleg bij screening, diagnostiek en behandeling van ondervoeding en/of sarcopenie. De richtlijn benadrukt samenwerking en afstemming vanuit transmuraal perspectief.

Bij de richtlijn zijn ook twee stroomschema’s ontwikkeld:

• diagnostiek ondervoeding
• diagnostiek sarcopenie

Impact op de zorgpraktijk

De herziening maakt de zorg actueler en breder toepasbaar voor ouderen met een kwetsbare gezondheid. Voor zorgprofessionals betekent dit meer houvast bij diagnostiek en behandeling van ondervoeding en/of sarcopenie. Voor patiënten kan dit bijdragen aan gerichtere behandeling, behoud van functioneren en kwaliteit van leven. Vooral de beweeginterventie bij sarcopenie markeert een verandering, omdat deze nog niet overal standaard onderdeel is van de zorg.

Samenwerking

De richtlijn is ontwikkeld op initiatief van Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie (NVKG), in samenwerking met vertegenwoordigers van internisten (NIV), specialisten ouderengeneeskunde (Verenso), diëtisten (NVD), fysiotherapeuten (KNGF), mdl-artsen (NVMDL), chirurgen (NVvH), verpleegkundig specialisten (V&VN) en intensivisten (NVIC).

Het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten heeft het traject begeleid. Financiering is afkomstig van de Stichting Kwaliteitsgelden Medisch Specialisten (SKMS).

Bekijk de richtlijn Ondervoeding en sarcopenie bij ouderen met een kwetsbare gezondheid.